Hành vi đứng núi nọ ngó núi kia, tìm kiếm hoà bình nửa vời, lại mang tính thất tín của Mỹ nên không được chấp nhận. Vì thế những cuộc nói chuyện trù bị giữa đại diện Mỹ và Mai Văn Bộ cứ nhấm nhản, khủng khỉnh như cặp vợ chồng chê nhau, mặc dù cứ vài ba ngày lại gặp nhau mà chẳng thể gần nhau. Chét-tơ Bâu-lơ - bạn lâu năm của Giôn-xơn và đang là Đại sứ Mỹ tại Ấn Độ điện về đề nghi Tổng thống thành thật chấm dứt hoàn toàn ném bom Bắc Việt và nên báo việc này cho Chính phủ Ấn Độ, Anh, Nhật. Liên Xô và Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc biết.
Gòn-béc - Thứ trưởng ngoại giao ủng hộ đề xuất của Bâu-lơ:
- Con đường tốt nhất hiện nay để tránh làm xói mòn sự ủng hộ của công chúng đối với Tổng thống là chấm dứt ném bom Bắc Việt, nói chuyện hoà bình.
Giôn-xơn triệu tập các cố vấn đến thảo luận về nội dung diền văn chấm dứt ném bom một phần.
Bộ trưởng Quốc phòng Cờ-lác Cờ-líp-phớt đề nghị:
- Diễn văn nên có các phần: Một phần nói Mỹ định làm gì và vì sao? Phần thứ hai đề cập Việt Nam Cộng hoà đang làm gì? Phần thứ ba là phần dành cho hoạt động ngoại giao thăm dò hoà bình. Bước đầu nên chấm dứt ném bom ở phía Bắc vĩ tuyến 20 và yêu cầu Bắc Việt đừng pháo kích vượt qua khu phi quân sự hoặc từ miền Bắc vào miền Nam.
Bộ trưởng Ngoại giao Đin Rát-xcơ tán thành gợi ý của Bộ trưởng Quốc phòng Cờ-lác Cờ-líp-phớt:
- Tôi đồng ý nên đơn phương chấm dứt một phần ném bom; hành động đó có thể dẫn đến hoà bình nếu Hà Nội đáp ứng đề nghị của Mỹ.
Đin Rát-xcơ tỏ ý băn khoăn tí chút rồi bộc lộ tiếp:
- Chìa khoá của tình hình hiện nay là khả năng chiến đấu của quân đội Việt Nam Cộng hoà. Liệu họ có thể đảm nhiệm toàn bộ và tồn tại được hay không?
Gôn-béc bảo vệ quan điểm triệt để của mình:
- Tôi đề nghị chấm dứt hoàn toàn ném bom. Đây là khả năng duy nhất có thể dẫn đến đàm phán.
Phải lựa chọn thôi. Thời cơ là yếu tố quan trọng mà người sắc sảo nào cũng không thể xem nhẹ.
Tổng thống Mỹ thông báo bổ nhiệm Cờ-lác Cờ-líp- phớt làm Bộ trưởng Quốc phòng thay Mắc Na-ma-ra, đưa nhân vật hăng hái "tìm diệt và bình định" - Oét-mô-len khỏi chức vụ Tổng chỉ huy. Ô-lây Sáp - Kẻ hiếu thắng chẳng thua kẻ hiếu thắng nào, vị Tư lệnh điểu hành các chiến dịch ném bom tàn bạo: triệt hạ miền Bắc, ngăn chặn tuyến vận tải Trường Sơn về hưu. Và ngày 31 tháng 3 năm 1968, Tổng thống Mỹ Giôn-xơn bằng chất giọng trầm điềm đạm trịnh trọng tuyên bố trước công chúng Mỹ (và thế giới):
- Đêm nay tôi đã ra lệnh cho các máy bay và tàu chiến của chúng ta không mở những cuộc tấn công vào Bắc Việt Nam, trừ vùng phía bắc khu phi quân sự là nơi được quân đội Bắc Việt tiếp tục tăng cường binh lực để đe doạ trực tiếp các vị trí tiền tiêu của đồng minh và là nơi chuyển quân, vận tải đồ tiếp tế rõ ràng liên quan đến mối đe doạ đó...
Sau khi đọc toàn văn bản tuyên bố hoà bình, Giôn- xơn tuyên bố không tham gia tranh cử Tổng thống nhiệm kỳ tới.
Ngày mùng 3 tháng 4 năm 1968, Phát ngôn viên Nhà Trắng - Gioóc-giơ Cờ-rít-tan trình lên Tổng thống Mỹ bản tuyên bố đáp ứng của Hà Nội:
"... Rõ ràng Chính phủ Hoa Kỳ đã không thi hành nghiêm chỉnh và không đáp ứng những đòi hỏi rất chính đáng của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và dư luận tiến bộ Hoa Kỳ, cũng như dư luận thế giới. Nhưng về phía mình, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tuyên bố sẵn sàng cử đại diện để tiếp xúc với đại diện của Hoa Kỳ, cùng phía Hoa Kỳ thảo luận việc chấm dứt không điều kiện ném. bom và các hoạt động chiến tranh khác chống nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để cho các cuộc nói chuyện chính thức bắt đầu.
Ket-gien-bách - Thứ trưởng Ngoại giao hớn hở nói với Giôn-xơn:
- Họ đã sẵn sàng cử đại diện tiếp xúc với chúng ta!
Một số người khuyên nên tham khảo ý kiến của Việt Nam Cộng hoà và không nên tỏ ra hấp tấp.
Giôn-xơn nói với Chánh văn phòng Nhà Trắng:
- Hôm nay, chúng ta có hai điều phải làm: Bảo Đại sứ Bân-cơ giải thích cho phía Việt Nam Cộng hoà biết rõ hiện nay chúng ta đang suy nghĩ gì. Và, chúng ta phải có một tuyên bố tích cực ngay bây giờ để đáp ứng tuyên bố của Hà Nội. Tỏi muốn đi tới, đương nhiên là không hấp tấp.
Chẳng ai ngăn cản nổi quyết định của Tổng thống. Giôn-xơn cử Ha-ri-man, một chính trị gia điềm tĩnh làm Trưởng phái đoàn đàm phán; phụ tá gồm có Xi-ruyt Van- xơ, An-drim Gut-pat-tơ và Phi-líp Ha-bin Giooc-đãng. Thành phần tham gia hội nghị có Việt Nam Dân chù Cộng hòa, Chính phủ cách mạng lâm thời Nam Việt Nam, Mỹ và Việt Nam Cộng hoà.
Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đòi hỏi Chính phủ Mỹ phải chính thức tuyên bố chấm dứt hoàn toàn ném bom miền Bắc Việt Nam mới đi vào các cuộc nói chuyện chính thức.
Giôn-xơn đồng ý. Nhưng, trước một giờ Tổng thống Mỹ đọc bản tuyên bố đáp ứng yêu cầu của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thì Đại sứ Bân-cơ từ Sài Gòn gọi điện về thông báo Nguyễn Văn Thiệu - Tổng thống Việt Nam Cộng hoà đòi có thời gian chuẩn bị. Nghĩa là Thiệu tạo cớ trì hoãn nói chuyện hoà bình.
Giôn-xơn tỏ thái độ giận dữ khi trả lời vị Đại sứ của mình:
- Tôi quyết định rằng không thể đi chung được thì Mỹ sẽ đi riêng.
Tổng thống Mỹ quá mỏi mệt vì cuộc chiến tranh gay cấn, phức tạp, mờ mịt, không còn sức đi theo con đường chiến tranh nữa phải rẽ sang con đường hoà bình. Ông ghét những kẻ cản bước chân mình. Nhưng, để tỏ thái độ khách quan, ông gọi A Bơ-ram - Tổng chỉ huy quân đội viễn chinh Mỹ về Oa-sinh-tơn dự cuộc họp Hội đồng an ninh quốc gia khai mạc lúc 2 giờ 30 sáng ngày 29 tháng 10 năm 1968, bàn vấn đề thương lượng. Cuộc họp đang diễn biến thì sĩ quan liên lạc đưa vào bức điện của Đại sứ Bân-cơ từ Sài Gòn gửi về cho Tổng thống.
Xem xong bức điện, Giôn-xơn đặt mảnh giấy xuống bàn, giải đáp ngay sự chờ mong của những người tham gia cuộc họp.
- Thiệu vẫn đòi phải có thời gian, viện cớ là không tổ chức kịp đoàn đại biểu của Việt Nam Cộng hoà đi dự cuộc họp ở Pa-ri.
Thành viên Hội đồng an ninh quốc gia của Nội các Giôn-xơn hiểu rằng, phe cánh của Ních-Xơn - Người có nhiều khả năng thắng cử nhiệm kỳ Tổng thống kế tiếp Giôn-xơn đã xúi giục Thiệu kiếm cớ trì hoãn thời gian, chờ sau ngày bầu cử Tổng thống Mỹ. Ních-Xơn tin mình sẽ thắng cử, mà một khi Ních-Xơn thắng cử thì không thể có chuyện thương lượng.
Cờ-lác Cờ-líp-phớt làm một cử chí phản ứng khá mạnh, khác hẳn với bản tính điềm đạm.
- Đâu phải chúng ta mang con bỏ chợ. Chúng ta đã có chính sách chiếu cỏ đến họ. Chúng ta quyết không tiếp tục vai trò "Đười ươi giữ ống". Chúng ta phải đi tới theo đúng kế hoạch cùa chúng ta. Mọi trì hoãn của phía Sài Gòn vào lúc này đều không xứng đáng.
Đa số quan chức tham dự hội nghị cùng một hướng suy nghĩ và đánh giá ấy.
Bộ trưởng Ngoại giao - Đin Rát-xcơ lội ngược dòng:
- Chúng ta đã mất ba vạn tính mạng, đã chi 75 tỉ đô la, không nên làm cho tất cả cái đó trở thành vô ích. Nếu Thiệu xin thêm thời gian, chúng ta cũng nên chiếu cố và tìm thời gian thích hợp.
Cờ-lác Cờ-líp-phớt cau mày phản ứng ngay:
- Tôi không tán thành ý kiến của Rát-xcơ. Nếu Sài Gòn nhận dự cuộc họp thì chúng ta sẽ làm việc đó cho họ. Họ đã có 5 tháng để lựa chọn đại diện. Bây giờ họ gây khó khăn cho Bàn-cơ. Đây là vấn đề thiếu thiện chí.
Giôn-xơn không thích nghe bàn ngang nữa, ông nhìn Cờ-lác Cờ-líp-phớt ra chỉ thị:
- Ông điện cho Bân-cơ hãy bảo cho Thiệu biết quyết định của tôi là phía Mỹ sẽ đi một mình. Mỹ sẽ công khai công bố quyết định theo con đường hoà bình đến cùng.
Tổng thống Thiệu sợ mang tiếng "cố thây", chèn bánh xe hoà bình nên không dám lần khân, vội cử Trần Đăng Lâm - Bộ trưởng Ngoại giao làm Trưởng đoàn, nhân tiện đẩy Phó tổng thống Nguyễn Cao Kỳ sang Pa-ri giữ chức danh cố vấn. Kỳ phó mặc công chuyện ngoại giao ở thế kém cạnh, bị Phái đoàn Mỹ lấn lướt cho Lâm cựa quậy, ông ta khoác tay cô Tuyết Mai xinh đẹp, hoặc dắt bốn con chó săn thong thả dạo chơi trên đường phố Pa-ri.
Hội nghị Pa-ri thương lượng vấn đề hoà bình ở Việt Nam có vẻ như nhộn nhịp, nhưng chi bàn những chuyện mang tính ngoại giao tượng trung: hình thức hình học của chiếc bàn, quyền cắm quốc kỳ trên bàn hội nghị, vị trí ngồi của các phái đoàn...
Ha-ri-man Trưởng phái đoàn Mỹ là ông già nghễnh ngãng nhưng rất tinh quái, nhiều lần muốn gặp riêng phái đoàn ta để nói chuyện kín với nhau. Trong "chuyện kín" mà Ha-ri-man thổ lộ với Xuân Thuỷ có một cái bẫy, kể ra cũng khá hấp dẫn đới với một đất nước đang è vai đương đầu với một cuộc chiến tranh quá dữ dội, quá nhiều diễn biến kinh hoàng:
- Chúng ta cùng rút khỏi miền Nam.
Xuân Thuỷ biết cái mẹo lừa lọc nham hiểm này, ông nhìn nhà ngoại giao lọc lõi bằng ánh mắt chế giễu nhưng trả lời bằng giọng ôn hoà:
- Nước Việt Nam là một thể thống nhất. Chủ tịch Hồ Chí Minh của chúng tôi đã khẳng định: Sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý ấy không bao giờ thay đổi.
Ngày 13 tháng 5 năm 1968, khai mạc hội nghị Pa-ri bàn vấn đề hoà bình ở Việt Nam.
Lập trường của Chính phủ Việt Nam Dân chú Cộng hòa.
- Mỹ chấm dứt ném bom vô điều kiện miền Bắc Việt Nam, từ bỏ mọi hoạt động chiến tranh chống Việt Nam Dân chù Cộng hòa, quân viễn chinh Mỹ phải rút khỏi miền Nam Việt Nam.
Quan điểm của Chính phú Hợp chủng quốc:
- Bộ đội miền Bắc phải rút khỏi miền Nam, khôi phục khu phi quân sự, chấm dứt sự chi viện của miền Bắc với miền Nam.
