Sau khi bị mất Phước Long, Nguyễn Văn Thiệu cùng các phụ tá họp bàn thảo, phỏng đoán hoạt động của Việt cộng trong năm 1975.

Nguyễn Văn Thiệu nói lời khai mạc ngắn gọn, nhằm gợi ý hướng thảo luận.

Tổng tham mưu trường Cao Văn Viên nhận định tổng quát:

- Cộng sản chưa có khả năng đánh thị xã lớn và thành phố, chúng chỉ có thể đánh loại thị xã nhỏ như Phước Long, Gia Nghĩa.

Đặng Văn Quang - cựu Tư lệnh Vùng chiến thuật 4, vẫn chưa quên một thuở làm "ông vua con" miền đất phì nhiêu ở phía nam từng khiến xao động nhiều tham vọng:

- Tôi cho rằng, mục tiêu chủ yếu của Cộng sản trong năm nay là giành được hai triệu dân ở vùng đồng bằng sông Cửu Long và mở rộng vùng kiểm soát ở vùng núi phía Tây.

Hoàng Đức Nhã lo toan cái lo toan nghề nghiệp:

- Nên tính đến khả năng Cộng sản tấn công Quân khu 3, chiếm Tây Ninh làm thủ đô cho Chính phủ của Thọ- Phát.

Đặng Văn Quang vẫn là kẻ kiên quyết bảo vệ chính kiến:

- Có tin địch điều động Trung đoàn 25 sang Đường 21, Sư đoàn 10 xuống phía Nam; có thể chúng đánh Đức Lập, Gia Nghĩa mở thông hành lang chiến lược vào Nam Bộ!

Đặc uỷ trưởng Nguyễn Khắc Bình là con chó canh cổng Dinh Độc Lập nên thực sự lo đến giữ gìn cơ nghiệp của chủ:

- Trung ương tình báo Mỹ và Cơ quan tình báo quân đội Mỹ căn cứ vào nhũng nghiên cứu nội bộ, kết hợp với những bức ảnh chụp được từ máy bay trinh sát ghi lại hướng vận chuyển và tập trung quân của Cộng sản đi đến một nhận định thống nhất: Quân Cộng sản chuẩn bị đánh Quảng Đức, Kon Tum...

Cao Văn Viên cùng quan điểm với tên tướng tình báo nhưng phán đoán mục tiêu có khác:

- Những cuộc vận chuyển, những trận tác chiến dọn đường, những tin tức tình báo thu được, có thể kết luận Cộng sản chuẩn bị đánh Plây Cu, hành dộng này nhằm giảm áp lực mà ta đang dồn ra mặt trận phía Bắc. Tuy vậy, có đánh được cũng không giữ nổi.

Thú tướng Trần Thiện Khiêm nghĩ bụng: "Coi thường sức rướn của Cộng sản thì có phen ăn đòn thất điên bát đảo". Nhưng vốn bất hoà với Nguyễn Văn Thiệu nên vào hùa với Cao Văn Viên:

- Đúng, có chiếm được cũng không giữ được!

Cao Văn Viên kiến nghị với Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu:

- Để đối phó với các hoạt động quân sự Đông - Xuân của Cộng sản, chúng ta mở các chiến dịch "bình định cấp tốc", phá huỷ các căn cứ tập kết của họ. Hoạt động cần thiết là lệnh cho Trung đoàn 53 xuống tăng cường cho Đức Lập, Trung đoàn 45 lùng sục phía tây Thuần Mẫn.

Nguyễn Văn Thiệu hỏi Cao Văn Viên:

- Như vậy chúng ta không thay đổi thế bố trí chiến lược? Quan tâm hàng đầu là củng cố, tăng cường sức chiến đấu cho Quân khu 1 ở cực Bắc và Quân khu 3, 4 ở cực Nam. Quân khu 2 và Tây Nguyên là hướng thứ yếu, chỉ cần chú trọng phòng thủ Quảng Đức, Kon Tum, Plây Cu?

Cao Văn Viên đáp:

- Tôi cho rằng như vậy là phù hợp tình thế.

Nguyễn Văn Thiệu lại hỏi:

- Cộng sản khởi chiến vào thời gian nào, trước hay sau Tết?

Cao Văn Viên đáp:

- Thời gian thích hợp nhất là sau Tết kéo dài tới đầu mùa mưa, khoảng tháng sáu.

Nguyễn Văn Thiệu cũng suy nghĩ như thế. Nhân ngày Tết, Thiệu đến thăm Quân khu 2. Thiệu nói với các tướng lĩnh trong Bộ tư lệnh Quân khu:

- Đầu năm nay, âm mưu tác chiến của Cộng sản ở Vùng chiến thuật 2 sẽ là: Chiếm Đức Lập, chiếm tiếp Quảng Đức để mớ rộng đường tiếp vận từ Trường Sơn vào sâu trong nội địa Nam Việt Nam. Sau khi củng cố bàn đạp ở khu vực này và không bị chúng ta phản kích, chúng sẽ lấn thèm. Bộ tư lệnh Quân khu cần đề phòng Cộng sản đánh Quảng Đức, Plây Cu, Kon Tum, đó là mục tiêu điểm của chúng; còn Buôn Ma Thuột nếu có bị tấn công cũng chỉ là diện.

Phạm Văn Phú - Tư lệnh Quân khu 2, kiêm tư lệnh Quân đoàn 2 phán đoán giống ý kiến của Nguyễn Văn Thiệu, nhưng xác định điểm cụ thể hon.

- Tôi cũng suy nghĩ Cộng sản sẽ tấn công mặt Bắc Tây Nguyên, nhưng hướng chủ yếu là Plây Cu. Hiện nay địch đã điều đến Bắc Kon Tum - Plây Cu Đại đoàn 320, Đại đoàn 10 và Trung đoàn 95... Chúng đang mở đường cơ giới hướng vào Kon Tum và Plây Cu.

Nguyễn Văn Thiệu gật đầu tỏ ý cùng một nhận định.

- Đại tướng Viên cũng có quan điểm ấy, tôi cũng nghiêng về phán đoán đó. Nếu vậy, liệu anh xử lý cách nào?

Phạm Văn Phú đáp:

- Khi cần thiết tôi sẽ điều thêm Trung đoàn 53 từ Buôn Ma Thuột đến tăng cường phòng thủ Plây Cu.

Nguyễn Văn Thiệu ủng hộ luôn:

- Rất hợp lý! Nhưng phải đề phòng Buôn Ma Thuột rỗng ruột.

Nguyễn Văn Thiệu trở về Sài Gòn với tâm trạng thanh thản vì đã "đi guốc vào bụng" Cộng sản.

Cao Văn Viên hàng ngày tiếp xúc trực tiếp các tin tức từ mặt trận gửi về, nên luôn phải bận tâm lo lắng.

Ngày mùng 4 tháng 3 năm 1975, điện từ mặt trận Bắc Tây Nguyên gửi về Bộ Tổng tham mưu:

- Cộng sản tấn công cắt Đường 19, Đường 21 nối Tây Nguyên với đồng bằng Khu 5.

Cao Văn Viên nhận định:

- Triệu chứng tiến đánh Plây Cu đã lộ!

Ngày mùng 8 tháng 3 năm 1975, Phạm Văn Phú đánh điện báo cáo lên Bộ Tổng tham mưu:

- Thuần Mẫn thất thủ. Đường 14 nối Plây Cu với Buôn Ma Thuột bị cắt.

Cao Văn Viên cảnh báo:

- Coi chừng bị lừa! Đây có thể là dấu hiệu cô lập Buôn Ma Thuột.

Phạm Văn Phú cố bảo vệ ý kiến của mình:

- Tôi cùng quan điểm với Tổng thống, Buôn Ma Thuột chỉ là diện. Cộng sản toan lừa chúng ta như từng làm ở mặt trận Khe Sanh và vụ Tàn Cảnh - Đắc Tô. Plây Cu là nơi đặt sở chỉ huy tiền phương vùng 2 chiến thuật, Cộng sản dùng mẹo đánh rắn dập đầu để đối phó với ta.

Cao Văn Viên nhắc nhớ:

- Dù sao vẫn cứ phải cảnh giác.

Phạm Văn Phú vâng vâng dạ dạ, nhưng vâng dạ để đấy. Hắn tin chắc phán đoán của hắn là đúng.

Ngày mùng 9 tháng 3 năm 1975, Đại tá Vũ Thế Quang - Tư lệnh phòng thủ Buôn Ma Thuột gọi điện trực tiếp cho Trung tướng Tư lệnh Phạm Văn Phú, giọng gấp gáp như hụt hơi:

- Cộng sản đã đánh chiếm Đức Lập, Đắc Soong và Núi Lửa. Còn...

Khi Quang nghỉ lấy hơi chưa kịp nói Phú đã giục:

- Sao? Báo cáo tiếp! - Quang tỏ vẻ lo lắng:

- Đội hình quân Cộng sản đã rõ. Sư đoàn 320 bao vây Buôn Hồ. cẩm Ga... Sư đoàn 10, Sư đoàn 316. Trung đoàn 958 đã rời rừng áp sát chúng tôi. Chúng có cả xe tăng, đại bác cỡ lớn. Buôn Ma Thuột nguy mất.

Phạm Văn Phú chết lặng, theo tin tình báo thì Sư đoàn 10, Sư đoàn 320 ém quân ở Bắc Plây Cu - Kon Tum kia mà. Quả không thể xem nhẹ tính cơ động của cộng quân. Sau khi cân nhắc tình thế. lực lượng... Phú ra lệnh:

- Tổ chức phòng thủ với lực lượng hiện có - Phú ngắt máy liên lạc, nhìn các tướng tá trong Bộ tư lệnh, nói:- Chúng ta lại rơi vào mẹo lừa của bọn Cộng sản rồi.

Ngày 1( tháng 3 năm 1975, Phạm Văn Phú điện lẻn Bộ Tổng tham mưu:

- Hai Sư đoàn bộ binh, một Trung đoàn đặc công, một Trung đoàn xe tăng của Cộng sản mở đồng loạt năm mũi tiến công đánh tràn lướt vào Buôn Ma Thuột. Pháo mặt đất, pháo phòng không của chúng rất mạnh, nhiều lô cốt trong Buôn Ma Thuột bị phá huỷ, nhiều máy bay của ta phái đến trợ chiến bị hạ. Tổn thất nhiều!

Cao Văn Viên hỏi:

- Có thể điều động lực lượng nào đến chi viện cho Buôn Ma Thuột?

Phạm Văn Phú lộ tâm trạng băn khoăn ra giọng nói:

- Bị chôn chân ở Plây Cu, Kon Tum. Có thể dùng trực thăng chở Trung đoàn 45 từ Plây Cu đến Buôn Ma Thuột, nhưng như vậy thì Plây Cu không có quân phòng thủ. Sư đoàn 3, Sư đoàn 968 và Trung đoàn 95 A Cộng sản đang áp sát Plây Cu.

Cao Văn Viên cáu kỉnh, nói như tự đay nghiến, xí vả mình:

- Không phải mùa đông đắp chăn hẹp mà là cả lũ đầu bò chúng ta lại bị Cộng sản lừa. - Viên hạ giọng - Anh Phú này! Động viên anh em cố thủ Buôn Ma Thuột. Tôi sẽ bàn với Tổng thống tìm giải pháp cứu nguy. Có thể phải huy động đến lực lượng dự trữ chiến lược.

Trưa ngày 11 tháng 3 năm 1975, Phạm Văn Phú gọi điện về Bộ Tổng tham mưu, nói như hắt tức giận vào ống ne he:

- Buôn Ma Thuột thất thủ rồi. Trung đoàn 53 không còn nữa!

Cao Văn Viên sửng sốt, Cộng sản hành động mau lẹ quá:

- Tổng thống và Bộ Tổng tham mưu sẽ điều động Liên đoàn Biệt động 21, Sư đoàn 3 không quân phối hợp với Trung đoàn 44, Trung đoàn 45 (thuộc Sư đoàn 23) để tiếp ứng cho các anh. Nhưng không thể muốn là có ngay. Cộng sản đang đánh lớn ngoài Quân khi 1, Quân khu 3 cũng đang có chuyện. Anh phải cố giữ những vị trí còn lại ở xung quanh Buôn Ma Thuột làm đầu cầu cho lực lượng đến phản công lấy lại Buôn Ma Thuật.

Phạm Văn Phú sửng sốt hỏi:

- Điều mấy Trung đoàn còn lại của Sư đoàn 23 đi, lấy lực lượng nào phòng thủ Plây Cu?

Cao Văn Viên đáp:

- Chúng tôi sẽ cho Liên đoàn biệt động số 7 từ Sài Gòn ra thay thế Sư đoàn 23.

Ngày 13 tháng 3 năm 1975, Phạm Văn Phú ngồi máy bay đi thị sát chiến trường. Ngay trên máy bay, Phú gọi điện về Bộ Tổng tham mưu:

- Phía dưới khói lửa mù mịt không phân biệt nổi địch ta. Thằng Liên đoàn 21 báo lên bị Cộng sản tấn công áp đảo, thiệt hại nhiều phải lùi ra xa Buôn Ma Thuật.

Cao Văn Viên hỏi:

- Thằng 44, 45 đâu? Sao chúng không hiệp đồng tác chiến?

Phạm Văn Phú đáp:

- Hai trăm lượt trực thăng đã đổ Trung đoàn 45 xuống Đông Buôn Ma... Ây! Đại tướng đợi máy! Trung đoàn 45 đánh điện lên cho tôi! A lô! ù! Cố thủ đợi lệnh - Phú chuyển máy nói tiếp với Viên: - Trung đoàn 45 tiếp đất nhưng không có chỗ đứng chân, Cộng sản đánh ép mạnh phải tháo lui ra hướng Nông trại Phước An.

Cao Văn Viên cảm thấy chiều hướng xấu mỗi lúc một rõ, nhưng vẫn khích lệ Phú:

- Tuy thất bại nhưng xét đại cục lại có tin mừng. Tổng thống Pho đã bí mật đưa thêm vũ khí và nhân viên quân sự vào miền Nam - Viên nói tiếp bằng giọng vui vẻ - Có tin mừng cho anh đày: Mỹ đã ra tay. Cứ ba đêm lại có năm chiếc C.141 chở vũ khí, đạn dược và đồ quân dụng hạ cánh xuống sân bay Plây Cu, Kon Tum. Anh chuẩn bị tiếp nhận, bắt đầu từ đêm nay.

Phạm Văn Phú được của mà vẫn chẳng vui:

- Có súng đạn nhưng không đủ người sử dụng. Tại sao đến tình thế này mà Đại tướng vẫn không phái Sư đoàn dù hoặc Sư đoàn lính thuỷ đánh bộ đến giúp chúng tôi?

Cao Văn Viên biết Phú đòi hỏi đúng nhưng phiến diện, tuy vậy vẫn mềm mỏng giải thích:

- Tinh hình mặt trận Huế - Đà Nẵng nguy ngập lắm. Chúng ta có hai sư đoàn dự trữ chiến lược mà phải đưa cả ra đó. Không xử lý mạnh dạn như thế thì Huế - Đà Nẵng rơi vào tay Cộng sản rồi. Bộ chủ trương điều Sư đoàn 22 lên tăng viện cho anh, nhưng Đường 19 bị Cộng sản khống chế, đang tìm cách khắc phục.

Phạm Văn Phú ngắt máy nghĩ bụng: Nhận định sai lầm, dẫn đến thất bại nặng nề, chạy như đèn cù mà chẳng nên công trạng gì. Bây giờ mới vỡ lẽ, mất Buôn Ma Thuột là làm tổn thương trái tim phòng thủ miền Nam.

Hôm sau, những tin tức không vui từ chiến trường lại vang trong tai nghe của Phú:

- Các cánh quân ứng cứu bị Việt cộng đánh vỡ đội hình rút chạy về hướng Khánh Dương. Sư đoàn 10 của Việt cộng đuổi gấp phía sau. Khó giữ vững.

- Các căn cứ bảo vệ Buôn Ma Thuột bị Việt cộng bóc hết.

Phạm Văn Phú gọi điện thông báo về Bộ Tổng tham mưu.

Cao Văn Viên bảo:

- Anh về ngay Cam Ranh gặp Tổng thống!

Phạm Văn Phú rời khỏi Chỉ huy sở tiền phương Plây Cu, ngồi máy bay lên thẳng về Cam Ranh.

Nguyễn Văn Thiệu, Trần Thiện Khiêm và Cao Văn Viên đợi Phú trong Văn phòng Tư lệnh.

Thiệu giục ngay:

- Anh báo cáo tóm tắt tình hình đi!

Phú khẩn trương vào đề:

- Buôn Ma Thuột không còn. Kon Tum, Plây Cu bị cô lập, sống nhờ vào đường không.

Thiệu im lặng. Thiệu nghĩ gì? Hắn nghĩ tới phương án gây sức ép với Mỹ: Mỹ giảm 40% viện trợ thì ta bảo vệ 60% đất đai; phải dùng roi điện quất vào cẳng con ngựa bất kham. Giây lát sau, Thiệu trầm giọng nói:

- Quân viện bị cúp, đạn và tiền<lều thiếu. Địch đánh mạnh hơn năm 1968, 1972. Kon Tum, Plây Cu người ít, kinh tế không có, nên rút về giữ vùng duyên hải.

Phú sững sờ khi Thiệu tỏ ý bỏ Tây Nguyên, nhưng biết một gầu nước không dập được đám cháy lớn, buộc phải đề xuất:

- Đường 19 bị Sư đoàn 3, Trung đoàn 95 và bọn du kích khống chế, An Khẽ và Bình Khê rất khó giữ. Đường 21 bị Sư đoàn 10 chốt chặn ở Khánh Dương và Phượng Hoàng.

Thiệu hỏi:

- Đường 7 thế nào?

Phú đáp:

- Đường 7 chưa bị địch uy hiếp nhưng là con đường không dùng từ lâu nên hư hỏng nặng. Tuy nhiên cần dự kiến tình huống Sư đoàn 320 sau khi chiếm được cẩm Ga sẽ tràn xuống chốt Đường 7 ở quãng Cheo Reo.

Cao Văn Viên đề xuất tình huống phải đề phòng:

- Đường 7 xuyên qua nhiều khu rừng rậm rạp, cơ giới vận động khó khăn.

Tâm trạng Thiệu đang phân vân vì chuyện khác. Quân đội Việt Nam Cộng hoà liên tiếp thất bại, những lời lên án đều dồn vào Thiệu độc tài, Thiệu độc đoán, Thiệu ngoan cố. Thiệu muốn vớt vát uy tín bằng cách cải thiện tình hình quân sự. Nhưng càng muốn cải thiện càng sa lầy. Thiệu cho rằng tại Mỹ bỏ cuộc và Cộng sản biết khai thác thời cơ chứ không phải tại mình điều hành kém, vì vậy, Thiệu không muốn nghe ý kiến bàn ngang của các tướng, ông ta nhìn Phú ra lệnh:

- Bỏ Kon Tum, Plây Cu, xuống cố thủ tuyến duyên hải Quy Nhơn - Tuy Hoà - Ninh Hoà. Phái quân trấn giữ ba đèo lớn: Đèo An Khê trên Đường 19 từ Plây Cu xuống Quy Nhơn, đèo Ta-na trên Đường 7, từ Plây Cu xuống Tuy Hoà và đèo Phượng Hoàng từ Tây Nguyên xuống Ninh Hoà, Phan Rang. Đại quân rút theo Đường 7. Trước mắt cho còng binh đi sửa chữa cầu đường. Việc rút lui phải đảm bảo bí mật, chỉ phổ biến kế hoạch theo từng giai đoạn.

Phú bãn khoăn:

- Sức ép của Cộng sản ở Đường 7 không mạnh, tôi e đó lại là cái bẫy.

Thiệu xua tay:

- Do dự là mất thời cơ!

Thiệu, Viên không muốn làm mất thì giờ của Phú nên xong việc là ra máy bay trực thăng bay về Sài Gòn ngay. Phú cũng ngồi trực thăng lên luôn Plây Cu.

Mấy ngày sau, Cao Văn Viên nhận được điện thoại của Phạm Văn Phú. Có lẽ bị mất đất lại mất quá nhiều quân nên Phú cáu:

- Một mệnh lệnh của Tổng thống đã khiến hàng vạn binh lính, hàng nghìn xe pháo bị giãi thây khắp dọc Đường 7. Một số đơn vị rút lui theo Đường 19. Đường 21 cũng bị tổn thất rất nặng. Các đèo An Khê, Ta-na và Phượng Hoàng đã bị địch biến thành trận địa phục kích. Đúng là đi qua các cửa tử. Số thoát về Cam Ranh. Tuy Hoà thì cũng đến phải dưa cả tới nhà thương.

Viên gặng hỏi:

- Anh nói gì vậy? ừ, thì coi như là ta bị tổn thất nặng, nhưng sao lại "đưa cả tới nhà thương"?

Phú đáp:

- Binh lính quá khiếp sợ! Hàng ngàn đứa đảo ngũ dọc đường. Có thằng về đến Tuy Hoà cứ đứng giữa đường hết cười sằng sặc lại ôm mặt khóc hu hu.

Cao Văn Viên là Đại tướng Tổng tham mưu trường nên nhìn hiện tượng ấy bằng bộ óc vị thống soái:

- Đáng báo động! Rất đáng báo động! Điềm báo bão đây!