Buổi sớm ngày 21 tháng 4 năm 1975, những tuyến phòng thủ cuối cùng ở Xuân Lộc sụp đổ. Giữa trưa cùng ngày, Nguyễn Văn Thiệu triệu tập cựu Thủ tướng Trần Thiện Khiêm, Phó Tổng thống Trần Văn Hương đến phòng làm việc của Tổng thống thông báo:
- Vì quyền lợi quốc gia, tôi rút khỏi chính trường. Quyết định từ chức sẽ được công bố vào buổi tối nay. Việc chuyển giao quyền lực được tiến hành theo Hiến pháp.
Trần Thiện Khiêm nhìn Trần Văn Hương kiến lập quan hệ mới:
- Vậy thì ngài là Tổng thống!
Trần Văn Hương nói, giọng run run:
- Nhân dân, đất nước mãi mãi tôn vinh cử chỉ cao thượng của Tổng thống.
Trần Thiện Khiêm nhìn Nguyễn Văn Thiệu hỏi:
- Tiếp theo, ngài làm gì?
Nguyễn Văn Thiệu cười gượng, chưa rời ghế Tổng thống mà ông ta đã cảm thấy mình mất hết quyền lực, không còn ánh hào quang, không còn được nghe lời xưng tụng hoặc cầu xin, không còn được... nghĩa mất tất cả, chẳng còn gì sất cả ngoài vợ con và đám va li.
- Ở địa vị tôi chỉ còn một con đường nên chọn là ra nước ngoài.
Hương, Khiêm cáo biệt. Trần Văn Quang hớt hải bước vào. Hắn vừa gặp Khiêm ở ngoài hành lang, Khiêm nói một câu như sét đánh:
- Thiệu tuyên bố từ chức rồi.
Quang không bàn luận, đánh giá vể cái quyết định "mất nước ấy", hắn chạy vội vào hỏi Thiệu một câu có nội dung đay nghiến, chê trách hơn là tìm hiểu nguyên nhân biến cố:
- Sao Tổng thống làm thế?
Thiệu đang ở tâm trạng bâng khuâng ngao ngán như người bị mất của nên không đủ tỉnh táo để hiểu câu hỏi phiếm định nhưng không phủ định của viên trợ thủ thân tín.
- Cái gì khiến anh hốt hoảng đến thế?
Quang vẫn nói theo mạch suy nghĩ:
- Ngài bỏ chúng tôi à? Bỏ cả sự nghiệp một cách dễ dàng thế à? Còn nước còn tát chứ! Đã đến bước đường cùng đâu!
Thiệu thoát ra khỏi tâm trạng ngỡ ngàng, hẫng hụt:
- Át-lát không ôm xuể bầu trời. Cố mấy cũng vô ích thôi. Nên lùi ra xa khi lưỡi dao chưa kề sát cổ mình.
Quang muốn tìm cọng rơm để bám:
- Hẳn ngài đã có chủ ý làm gì sau khi rời ghế Tổng thống?
Thiệu cố giữ giọng nói bình thường, nhưng lực bất tòng tâm, có vẻ như ông ta đã nỗ lực rất nhiều, gắng gỏi rất nhiều, sinh lực trong ông ta bị khai thác cạn kiệt, cũng có vẻ như ông ta quá luyến tiếc cuộc sống đế vương bị mất trong chốc lát.
- Đất nước này nằm dưới sự kiểm soát của Cộng sản là điều chắc chắn. Chúng ta chỉ còn một con đường nên theo là di tản. Anh cũng nên di tản với gia đình chúng tôi. Bữa trước, khi anh cho chị và các cháu đi di tản, tôi cũng muốn cho mẹ con Mai Anh đi ngay, nhưng ngại gây ảnh hưởng xấu tới tinh thần anh em khác nên tôi cứ nấn ná... bây giờ thì chẳng phải e ngại gì nữa.
Quang đồng ý với lòng biết ơn thực sự. Chủ không bạc đãi thì có đầy tớ trung thành. Vợ con đã đi cả, một mình hắn ở lại không phải không cảm thấy cô đơn, chống chếnh, đôi khi còn cảm thấy sự tan vỡ, vì Thiệu mà hắn không nỡ chạy theo vợ con, quả nhiên Thiệu không bỏ rơi hắn lúc lửa cháy nước dâng này. (Mấy ngày sau, Quân giải phóng đánh mạnh quá hết dùng máy bay A. 37 ném bom lại dùng pháo tầm xa khống chế sân bay Tân Sơn Nhất, gia đình Thiệu hốt hoảng lên máy bay chạy tạm sang Thái Lan, bỏ quên cả Quang. Thời gian chế độ Sài Gòn rã đám, Quang chạy đôn chạy đáo tìm nhờ phương tiện di tản suýt bị tay chân của Nguyễn Cao Kỳ bắn chết).
Hôm sau, lễ từ chức và nhậm chức Tổng thống Việt Nam Cộng hoà diễn ra trong âm thanh pháo tầm xa của Cộng sản nên không thể kéo dài với đầy đủ nghi lễ quốc gia trọng thể. Trước Hội đồng chính phủ, Thiệu chính thức tuyên bố từ chức. Tiếp đó, Thiệu gặp gỡ đông đảo đại diện chính quyền, đọc diễn văn tổng kết công việc do Nội các của ông làm được; tất nhiên Thiệu không quên nói những lời nặng nề về ông bạn đồng minh sớm tạnh chiều mưa. Kết luận đoạn nói về Mỹ, Thiệu thốt ra lời đánh giá chua chát:
- Đây là một hành động vô nhân đạo của một đồng minh vô nhân đạo.
Trần Văn Hương nhậm chức Tổng thống chưa kịp ngồi xuống ghế, Trần Văn Đôn đã lên tiếng yêu cầu Hương từ chức nhường ghế Tổng thống cho Đại tướng Dương Văn Minh ngự.
Hương xua tay:
- Tôi làm Tổng thống theo Hiến pháp!
Đôn tỏ thái độ cứng rắn:
- Hiến pháp không cứu nguy được dân tộc. Lúc này chỉ có Đại tướng Dương Văn Minh mới đủ tài đức gánh vác nổi trọng trách cứu nguy dân tộc.
Trần Văn Hương từng bị cánh tướng trẻ đầu bò tung lên hất xuống nhiều lần, lần nào cũng đau cũng sợ nên cũng chợn. Tuy vậy, tính cổ hủ ở người già vẫn mạnh hơn:
- Tôi không thể mang ô danh là gã Tổng thống lấp chỗ trống. Chúng tôi do Quốc hội tín nhiệm, dĩ nhiên phải do Quốc hội đứng ra chứng kiến lễ từ chức. Thêm nữa, phải có thời gian quá độ là một tuần và phải được lưỡng viện Quốc hội thông qua phương án bổ nhiệm Dương Văn Minh để việc chuyển giao chính quyền đúng thủ tục theo Hiến pháp quy định.
Pôn-ga, Trần Văn Đôn... gây sức ép, đích thân Ma- tin thuyết phục Hương sớm từ chức mới có đủ thời gian chuẩn bị triển khai phương án thương lượng ngừng bắn với Cộng sản. Cuộc vận động mang tính nghi lễ khá khôi hài này kéo dài tới bốn ngày Hương mới vừa khóc vừa nhận lời từ chức, nhưng cũng nài bằng được một nghi lễ tối thiểu. Nghi lễ bung xung ấy là: Chủ tịch Thượng nghị viện Trần Văn Lắm triệu tập họp Quốc hội tiến hành nghi thức từ nhiệm và bổ nhiệm. Chẳng ai hoài hơi điểm danh, đếm số lượng các ông Nghị bị ép đến dự cuộc trình diễn nghi thức vẽ vời nhợt nhạt ấy.
Dẫu gượng gạo, ngô nghê nhưng "việc lớn" vẫn thành.
Dương Văn Minh nhậm chức Tổng thống, công bố thành viên Nội các gồm: Phó Tổng thống Nguyễn Văn Huyền, Thủ tướng Vũ Văn Mẫu, Bộ trưởng Quốc phòng Bùi Tường Huân, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Hải, Tổng Tham mưu trưởng Vĩnh Lộc vân ván và vân vân, nghĩa là có Ban, có Bộ đàng hoàng.
