Ma-tin ngồi lọt thỏm trong ghế bành, mắt nhìn chằm chằm lá quốc kỳ Mỹ cắm trên chiếc giá nhỏ đặt ở góc bàn, bên cạnh là quả địa cầu nhựa to hơn quả bóng rổ. Lá quốc kỳ màu xanh xúm xít 49 ngôi sao trắng kia từng ngạo nghễ tung bay trong không gian nhiều quốc gia hùng mạnh trên thế giới. Không một quốc gia nào dám ngang nhiên xem thường nó. Các quốc gia, kể cả quốc gia hữu hảo đến quốc gia thù địch đều phải nhìn nhận nó như là biểu tượng của sức mạnh. Vậy mà vị Đại sứ của quốc gia hùng mạnh đó đang như gà mắc tóc.

Trong cẩm nang của Ma-tin luôn luôn có hai phương án: Phương án khi là kẻ mạnh, phương án khi là kẻ yếu. Đại sứ Mỹ không thể là kẻ mạnh vì Quốc hội Mỹ đã ra Nghị quyết không đổ đô la vào miệng Con quỷ chiến tranh đang chầu hẫu ở Việt Nam. Ma-tin đành dùng đến phương án là kẻ yếu. Nhưng, yếu mà ra vẻ ta đây vẫn mạnh mẽ, vẫn tốt bụng kia. Nhằm đạt được mục tiêu "gạo xấu nấu nên cháo ngon", Ma-tin cố phù phép để làm sống lại một cái thây ma, nhưng ông ta không phải là thầy pháp châu Phi có thể biến xác chết thành công cụ lao động vô hồn. Dẫu sao, ông ta vẫn là người tận tuy với chức trách, ông cố thực hiện kế hoạch "uốn cây khi còn non", tạo cây cảnh ở thế có thể tạo được để bàn dân thiên hạ chiêm ngưỡng phương diện quốc gia Mỹ bằng cặp mắt khâm phục, chí ít là có thiện cảm và cũng là làm vẻ vang sự nghiệp ngoại giao của ông ở miền đất có quá nhiều sự kiện hãi hùng và đầy rẫy tình huống hiểm nghèo.

Ông triển khai phương án Ba-bi-lai-pơ rất từ thiện, rất nhân bản - đưa bảy vạn trẻ em mồ côi ở nước Việt Nam nghèo nàn sang Mỹ, Ca-na-đa, Ôt-xtrây-li-a và một số nước phương Tây giàu có khác để dạy dỗ lũ trẻ khốn khổ, đói rách ấy nên người. Ông còn nhờ phương tiện thông tin hướng dẫn suy nghĩ của mọi người hiểu hành động này là một cử chỉ từ thiện bác ái. Ông muốn vuốt ve tình cảm kẻ nhẹ dạ và "cảnh cáo" những vị nghị sĩ quá cứng cỏi nhằm mục đích kiếm sự ủng hộ của công chúng Mỹ đối với cuộc chiến tranh của Chính phủ Mỹ ở Việt Nam.

Nhưng, chương trình Ba-bi-lai-pơ của ông đổ bể. Chuyến máy bay đầu tiên chở 300 trẻ em Việt Nam mới bươn ra vùng trời Biển Đông được dăm chục hải lý thì máy móc dở chứng, phải quay lại đất liền hạ cánh khẩn cấp trên ruộng lúa, đâm sầm vào một con đê khiến một nửa số trẻ em đáng thương thiệt mạng, già nửa thoát chết thì thương tích đầy mình, phải nhờ trực thăng chở đến nhà thương... Chương trình này bị thế giới lên án là hành động ăn cắp trẻ con mang tầm cỡ quốc gia.

Ông thực hiện mẹo "hội giả trang" - "tôi cho anh biết bạn tôi là ai, hẳn anh sẽ biết tôi là ai". Ngay khi Tây Nguyên thất thủ, Quân khu 1 đại bại, biết tình hình sẽ càng tồi tệ hơn nên đã kịp thời cho triển khai kế hoạch "đánh lận con đen", tìm cách thay Nguyễn Văn Thiệu hiếu chiến gắn bó với những người Mỹ hiếu chiến bằng Dương Văn Minh, những mong dùng một nhân vật ôn hoà làm vật che chắn cơn bão tấn công của đối phương.

Chương trình "Hội hoá trang" đuổi được Thiệu đi, đẩy Minh lên ghế Tổng thống và dùng Phó Tổng thống Nguyễn Văn Huyền làm chân chạy cờ, nhưng đối phương tẩy chay nhà thương thuyết hoà đàm - Nguyễn Văn Huyền và lật tẩy trò hoãn binh mang màu sắc con buôn vớt vát "được đến đâu hay đến đó" kiểu Mỹ.

Ông bổ sung vào phương án "còn nước còn tát" một thứ ánh sáng nửa trăng nửa đèn là khuyến khích các phe phái chính trị trung lập, các báo đài lên tiếng bày tỏ nguyện vọng hoà bình, hoà hợp dân tộc. Khốn thay, những gã cơ hội, những con rối chính trị đều lảng ra vì biết không thể chèo lái con thuyền đã nát vượt qua cơn gió chướng.

Ông mong muốn, ông lập kê uốn mọi con suối đều dồn nước ra biển cả; và, quyết tâm thực hiện một kết thúc "có hậu" của mình, những gì gây trở ngại cho việc khai thông con đường hậu chiến "bớt ê chề" ông đều dũng cảm gạt ra bên hoặc chống lại. Vậy mà...

Tình hình chiến sự diễn biến như bão lướt sóng tràn, những mái nhà tranh ọp ẹp, những thân cây yếu ớt không thể chống nổi sức mưa lay gió giật.

Phó đại sứ Lơ-man bước vào, cắt đứt dòng suy tưởng ảm đạm của Ma-tin bằng một thông báo đáng ghét:

- Kít-xinh-giơ gửi điện sang thúc chúng ta thực hiện ngay phương án "Lễ Giáng sinh tuyết trắng"(1).

(1) Phương án di tản tất cả công dân Mỹ ra khỏi Nam Việt Nam.

Ma-tin nhướng một bên mày nhưng lại muốn thu mình cho nhỏ, ông không đáp lời Lơ-man mà thủ thỉ như người giãi bày tâm sự:

- Trước đây, Tổng thống Giôn-xơn phàn nàn: Quan chức Mỹ là những người tài ba, nhưng các cơ quan chức năng quá cồng kềnh, chồng chéo, họ tranh giành ảnh hưởng, họ dẫm đạp lèn nhau... tình trạng ấy dẫn đến thông tin rối loạn khiến rối loạn định hướng của cấp trên họ - Ngưng giây lát, Ma-tin không thở dài nhưng thốt ra những âm thanh não nuột: - Bây giờ đến lượt cấp trên làm rối loạn kế hoạch của cấp dưới...

Lơ-man biện bạch:

- Tinh thế...

Ma-tin ngắt lời:

- Chưa đến mức vô vọng! - Ngừng giây lát, ông nói tiếp: - Chúng ta thay mặt cho nước Mỹ ở xứ sở này, ở góc thế giới này. Chúng ta phải làm được một cái gì nên làm.

Tiếng máy bay A.37 vút qua bầu trời phía đông thành phố.

Ma-tin hớn hở nhận xét:

- Đấy! Tư lệnh Nguyễn Văn Minh vẫn phái máy bay đi làm nhiệm vụ.

Lơ-man chưa kịp đáp thì vang dậy những tiếng nổ lớn, đất rung nhà cửa chuyển.

Ma-tin và Lơ-man ngơ ngác nhìn nhau, cùng chờ đợi lời giải đáp.

Pôn-ga - Trưởng phân ban CIA Sài Gòn bước sải vào, giọng nói xúc động:

- Việt cộng dùng A.37 của ta oanh kích sân bay Tân Sơn Nhất.

Ma-tin đứng dậy:

- Tôi muốn biết công việc di tản ở Tân Sơn Nhất tiến triển ra sao?

Tướng Xmít lộp cộp đến, chưa kịp lên tiếng chào, đã bị Đại sứ giục:

- Tân Sơn Nhất ra sao?

Xmít đáp:

- Mấy ngàn người chờ di tản hoảng loạn, quân Sài Gòn ngang nhiên xông xáo trong đám di tản nhốn nháo dí súng trấn lột bất kể là ai, từ nhà buôn giàu đến quan chức cao cấp. Nhân dân nhiều khu vực đã có dấu hiệu vũ trang khởi nghĩa, Tân Phú nổi dậy, Ngã tư Bảy Hiền đã thuộc về những người ủng hộ Việt cộng kiểm soát.

Vẻ thất vọng thoáng hiện trên nét mặt đã bị thời gian xãm trổ nhiều vết nhãn của Ma-tin, ông ta ngồi xuống ghế để lấy lại sự bình tĩnh và nhìn viên tướng chỉ huy các cố vấn Mỹ ở miền Nam Việt Nam nói:

- Tôi muốn biết tình hình chiến sự trên các mặt trận?

Xmít phác hoạ tình thế:

- Quân địch đã hình thành thế bao vây Sài Gòn. Quân đoàn 4 dàn quân trên hành lang Trảng Bom - Long Bình - Biên Hoà. Quân đoàn 2 và chủ lực Quân khu 7 làm chủ Long Thành - Phước Long; Quân đoàn 4 vượt qua Bên Cát, Phú Lợi tràn vào bắc Lái Thiêu. Quân đoàn 3 bỏ mặc cản cứ Tràng Bàng, Đồng Dù của ta ở phía sau, thần tốc áp sát nam Lái Thiêu - bắc Hóc Môn. Binh đoàn 232 xoè đội hình trên vành Bến Lức - Hậu Nghĩa - nam Hóc Môn. Sư đoàn 3 thuộc Quân khu 2 chiếm Bà Rịa, tiến ra bờ biển khống chế hải cảng Vũng Tàu... Một chiếc thòng lọng thép đang xiết cổ Sài Gòn.

Ma-tin đứng dậy, ngắt lời:

- Quân tướng Sài Gòn đâu?

Xmít gạn âm thanh từ hai kẽ răng:

- Cao Văn Viên từ chức, Đổng Văn Khuyên bỏ nhiệm sở... Bộ Tổng tham mưu Quân đội Việt Nam Cộng hoà không có tướng lĩnh điều hành...

Ma-tin ném mình xuống ghế bành.

- Một lũ đốn mạt, chưa kịp so kiếm đã cuốn cờ!

Xmít toan nói vài lời đánh giá tình hình thì mạn Tân Sơn Nhất vang đến tiếng nổ lớn, tiếng nổ mỗi lúc một dồn dập. Xmít nhìn Đại sứ nói:

- Đây là tiếng pháo 130 ly. Tôi cho rằng Việt cộng có ý định cắt đứt đường hàng không của ta.

Ma-tin đứng dậy, chỉ Xmít nói:

- Tôi và ông ra Tân Sơn Nhất kiểm tra đường băng!

Xmít ngập ngừng:

- Nhưng... nguy hiểm lắm...

Ma-tin giơ tay ngăn không cho Xmít nói tiếp:

- Chúng ta đang vì nước Mỹ!

Xmít điểu đến một chiếc xe bọc thép. Xmít biết Đại sứ bất chấp nguy hiểm chỉ nhằm một mục đích làm tốt sứ mệnh đại diện quốc gia; phẩm chất dũng cảm ấy không sai, nhưng hoàn thành bổn phận mà an toàn vẫn hơn. Nghĩ vậy nên Xmít kéo dài thời gian lên đường bằng cách giục lái xe kiểm tra kỹ thuật phương tiện.

Xe chở Ma-tin và Xmít đến sân bay Tân Sơn Nhất vào lúc tiếng pháo chấm dứt, nhưng khói lửa vẫn mù mịt và tiếng nổ của những thứ vũ khí bị lửa thiêu vẫn vang lên đây đó.

Ma-tin bảo lái xe chạy dọc các đường băng. Đường băng bị bom và đại pháo cày xới, nhiều đoạn thành hố thành gò, một chiếc phản lực F.5E nằm án ngữ giữa đường băng - viên phi công hạ cánh vào lúc pháo tầm xa của Việt cộng dội tấp tập xuống sân bay, hắn sợ quá bỏ máy bay chạy tháo thân.

Thấy Ma-tin vẫn im lặng, Xmít nhắc nhở:

- Thưa ngài! Khả năng di tản bằng máy bay cố định không còn nữa.

Ma-tin vẫn im lặng. Mặc dù, Chính phủ ra lệnh di tản theo bốn phương án khác nhau, từ phương án bình thường đến phương án cấp bách nhất; nhưng ông có nguyện vọng, những người Mỹ di tản phải được di tản đàng hoàng, người Mỹ rời bỏ mảnh đất này trong tư thế đàng hoàng.

Trên đường trở về Sứ quán, Ma-tin vẫn im lặng. Ma-tin im lặng, Xmít không chịu nổi sự im lặng của lão già bảo thủ, dù tính bảo thủ ấy rất đáng tôn trọng, ông ta lại lên tiếng:

- Chúng ta phải thực hiện phương án bốn nếu không muốn chết cả lũ ở đây.

Ma-tin ngoài nhìn Xmít day lại:

- Cái chết đáng sợ thế kìa à?

Xmít đáp bằng thứ giọng người lính:

- Chết không đáng sợ, nhưng tướng soái Mỹ bị bắt sống tại trận tiền thì ô nhục lắm!

Ma-tin đặt tay lên vai Xmít biểu lộ sự cảm thông. Nước Mỹ bại trận, ông là gã Đại sứ bại trận, Xmít là viên tướng bại trận. Ông và Xmít, có thể chết tại nhiệm sở chứ không thể bị bắt sống tại nhiệm sở.

Trước khi lên xe ra quan sát đường băng, các tướng Xmít, Gia-cốp-xơn và Trưởng phân ban CIA - Pôn-ga đề nghị Đại sứ cho thực hiện phương án bốn, phương án áp dụng trong trường hợp tệ hại nhất. Ma-tin không nghe, vì nó là hình thái cuộc tháo chạy đáng xấu hổ, ông giữ ý kiến di tản những người Mỹ và những người từng cộng tác với Mỹ bằng máy bay khổng lồ C.130. Chính Tổng thống Pho đã có chủ trương dùng sáu chục máy bay vận tải C.130 đưa một vạn người ra khỏi Việt Nam trong vòng 24 tiếng đồng hồ, trường hợp khó khăn sẽ dùng thêm máy bay lên thẳng chuyển người ra Hàng không mẫu hạm chờ ở ngoài khơi.

Xmít chờ đợi Đại sứ ra lệnh, nhưng Ma-tin vẫn im lặng.

Về đến Sứ quán, Ma-tin hỏi Lơ-man:

- Ngài nối liên lạc với Nội các Dương Văn Minh được chưa? Hãy hỏi công việc thương thuyết tiến triển đến đâu?

Phó đại sứ Lơ-man đáp:

- Phó Tổng thống Nguyễn Văn Huyền trực tiếp dẫn phái đoàn thương thuyết, nhưng Phái đoàn đại diện bốn bên của Việt cộng đóng ở trại Đa-vit tuyên bố nhận đầu hàng chứ không nhận thương thuyết.

Ma-tin hỏi:

- Phản ứng của Dương Văn Minh ra sao?

Pôn-ga đáp thay Lơ-man:

- Người của chúng tôi làm việc trong Dinh Độc Lập cho biết: Đại tá Va-nu-xem - Đại diện Chính phủ Pháp ở Sài Gòn đã gặp Dương Văn Minh đề xuất nước Pháp đứng ra làm trung gian thương thuyết: nhờ nước ngoài bảo trợ và gây sức ép ngoại giao khiến Việt cộng phải giảm áp lực quân sự. Va-nu-xem cố thuyết phục, Minh không nghe. Va-nu-xem về. Minh nói với các thành viên nội các: "Chúng ta đã làm tay sai cho Mỹ rồi, bây giờ họ lại muốn chúng ta làm tay sai cho nước khác nữa. Quyết định của chúng ta là: Bàn giao quyền hành cho Chính phủ Cách mạng lâm thời"(1).

(1) Khi quân giải phóng tiến vào chiếm Dinh Độc lập, đã không chấp nhận việc tuyên bố bàn giao chính quyền mà buộc chính phủ nguỵ quyền phải đầu hàng không điêu kiện vì không còn gì để bàn giao (Tác giả).

Ma-tin lại hỏi:

- Ông đã liên lạc với Tổng lãnh sự Mỹ tại Vùng chiến thuật 3 và 4 chưa?

Phó Đại sứ Lơ-man cười nửa miệng:

- Đích Pi-tơ - Tổng lãnh sự Mỹ ở vùng chiến thuật 3, Mắc Na-ma-ra - Tổng lãnh sự Mỹ ở vùng chiến thuật 4 nhanh chân hơn sự suy nghĩ của chúng ta. Ngay khi biết chủ trương "bỏ cuộc" của Nhà Trắng, họ đã tranh thủ tự lo cho mình phương tiện vượt Biển Đông chạy sang Phi-lip-pin.

Ma-tin tỏ ra độ lượng:

- Không thể trách họ!

Trong lúc Đại sứ quán Mỹ tại Sài Gòn đang bàn thảo tình thế, cân nhắc hành động thì Toà Nhà Trắng và Lầu Năm Góc như ngồi trên đống lửa, họ bồn chồn trông ngóng tin tức Việt Nam. Nhân dân Mỹ sẽ không tha thứ cho họ nếu họ sơ sểnh làm mất thể diện Mỹ. Tin tức từ Sài Gòn gửi về Oa-sinh-tơn ngắn dần, ngắn tới mức chỉ còn một từ.

Bộ trưởng Quốc phòng Sle-sinh-giơ giục tướng Xcô- crốp - Phụ tá đặc biệt của Tổng thống Mỹ:

- Chúa ơi! Phải "cuốn chiếu" đi thôi.

Tổng thống Pho và Cố vấn an ninh Kít-xinh-giơ cảm thấy sốt ruột về cách xử lý lần chần của Ma-tin liền gọi điện sang đốc thúc:

- Dẫu là cảnh rút lui tồi tệ nhất vẫn còn hơn là để quan chức Mỹ lọt vào tay Việt cộng.

Ma-tin ngồi trên ghế bành. Tiếng súng nhỏ và to vọng đến từ gần và xa. Ma-tin lấy khăn mùi-xoa chấm khoé mắt. Sau khi trấn tĩnh, ông gọi điện đến các bộ phận chức năng ra các mệnh lệnh cần thiết.

Mệnh lệnh rút chạy khẩn cấp bằng máy bay lên thẳng liên tiếp được làn sóng điện tung lên không trung:

"Tôi đang mơ một lễ Giáng sinh tuyết trắng. Tôi đang mơ... Tôi đang mơ... Giáng sinh tuyết trắng".

Giọng hát nỉ non nhai nhải này báo động cho mọi người Mỹ mau mau tập hợp tại các địa điểm quy ước, máy bay trực thăng sẽ đưa họ ra các tàu cứu trợ đậu ngoài khơi.

Một giờ sau, tiếng động cơ ầm ầm xen lẫn tiếng pháo tầm xa nã liên hồi xuống sân bay Tân Sơn Nhất và hải cảng Sài Gòn. Hàng trăm chiếc trực thăng khổng lồ bay loạn bầu trời Sài Gòn rồi lũ lượt cùng hướng ra vùng biển quốc tế.

Ma-tin đứng dậy, với lá quốc kỳ Mỹ - biểu tượng quốc gia Mỹ từ từ cuộn lại, nhẹ nhàng cho vào cặp. Ông chậm chạp bước qua cửa ngách sứ quán đi về nhà riêng.

Đê-ti - Đại sứ phu nhân ngồi trên chiếc ghế bành bọc nhung đỏ, tay vuốt ve con chó Nit-noi, mắt nhìn đau đáu, dáng trông chờ uể oải, thỉnh thoảng nghênh mặt lắng nghe tiếng súng nổ xen lẫn tiếng máy bay.

Thấy chồng âu sầu bước vào, tay tự cầm cặp đen, không có anh lính da đen phục vụ đi theo... Đê-ti đứng dậy sửng sốt hỏi:

- Lạy Chúa! Có chuyện gì vậy?

Ma-tin đặt cặp lên bàn, đáp bằng giọng trầm buồn:

- Họ tiến nhanh quá! Tổng thống không tìm được giải pháp. Chúng ta phải khẩn trương thu xếp.

Đê-ti đẩy con Nit-noi ra xa. Bà bước rảo đến tủ, bà sải chân đến bàn trang điểm, bà... Bà nhặt thứ này, gạt thứ kia. Bà bao quát gian phòng lộng lẫy vàng son, óng ánh những đồ quý... Bà lúng túng.

Ma-tin nhìn vợ hoang mang không tìm được một quyết định đúng đắn, liền mỉm cười bảo:

- Chúng ta chỉ mang về Mỹ vàng ngọc, đô la và các thứ tư trang quý... - Ông vừa đưa tay cầm chiếc cặp đựng quốc kỳ Mỹ vừa cố làm ra vui vẻ: - Đưa được hai thân già ta an toàn về với Oa-sinh-tơn đã là thắng lợi rồi.

Chợt nghe tiếng tích tắc, Ma-tin đưa mắt nhìn chiếc đồng hồ mạ vàng đặt trên bàn - đấy là tặng phẩm của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu khi ông bắt đầu nhiệm kỳ Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Mỹ tại Việt Nam Cộng hoà...

Thấy chồng ngắm mãi đồng hồ mà không biết là mấy giờ, Đê-ti liên lèn tiếng:

- Năm giờ kém mười lăm phút!

Ma-tin nói tiếp như đọc thời điểm cáo chung một sự nghiệp:

- Ngày Ba mươi tháng Tư năm Một chín bảy nhăm.

Đê-ti ngó ngoài trời, nhận xét:

- Sáng nay, đẹp trời!

Ma-tin cười không thành tiếng:

- Đẹp gì? Một buổi sớm mai ảm đạm! Một ngày ảm đạm!

HẾT