Đến năm 1972, Hội nghị Pa-ri đã kéo dài bốn năm. Kít-xinh-giơ luôn miệng tuyên bố "hoà bình đang tiến lại gần" để vỗ về tình cảm chán ghét chiến tranh của nhân dân Mỹ và những đồng minh quá mệt mỏi vì ủng hộ Oa- sinh-tơn theo đuổi chiến tranh; nhưng thực chất Mỹ vẫn cố tìm cách "thương lượng trên thế mạnh" để buộc ta phải chấp nhận những điều khoản có lợi cho Mỹ và Sài Gòn.
Tháng 2 năm 1972, Ních-Xơn và Kít-xinh-giơ sang Bắc Kinh ký "Thông cáo Thượng Hải", họ lại tạo được tiền đề khích lệ mới. Trong hai năm - 1970 và 1971, địch có nhiều nổ lực quân sự, nhằm đạt được thắng lợi về chính trị; nhưng không những bị ta đánh bại mà còn tạo thời cơ cho ta mờ rộng vùng giải phóng, tiêu hao nhiều sinh lực địch. Tuy vậy, so sánh lực lượng thì địch vẫn mạnh hơn ta: quân chính quy nhiều hơn, trang bị vũ khí tối tân, đầy đủ hơn, tiềm lực kinh tế hùng hậu, thu nhập quốc dân của Mỹ hơn ta gấp trăm lần; địch có mặt yếu không thể khắc phục là phải chia quân bảo vệ các thành phố, các vị trí có tầm quân sự quan trọng, bình định nông thôn nham nhở, bảo an dân vệ không có năng lực bảo đảm địa bàn nhất là tinh thần chiến đấu của binh lính không kiên định, dễ dao động cầu an, không những thế, bọn chúng lại thường có hành động độc ác bất nhân nên bị nhân dân oán giận, tẩy chay. Quân chủ lực của ta ít nhưng tập trung lớn, sức cơ động cao, chiến binh là "những người lính thượng hảo hạng" về chiến kỹ thuật và tinh thần; bộ đội địa phương, dân quân du kích đã đủ khả năng bảo vệ quê hương, nhất là quân đội ta được nhân dân rất mực tin yêu, ủng hộ - cả làng Trường Giang huyện Can Lộc tỉnh Hà Tĩnh gần 130 hộ đã tình nguyện dỡ nhà lấy mặt bằng mở đường cho xe pháo ta đi qua, đồng bào bản Soi ăn ngô cả năm để dành gạo ủng hộ bộ đội. Cả cuộc chiến Mỹ - Sài Gòn không có lấy một anh hùng chiến trận mà thường là những tên ác ôn giỏi đàn áp người dân trong tay không có một tấc sắt để tự bảo vệ. Ta thì có đủ mặt anh hùng: Anh hùng chở đò Nguyền Thị Suốt, Anh hùng lái xe Cao Duy Thuần, Anh hùng bảo vệ bến phà Nguyễn Trọng Tường và Nguyễn Hữu Tùng, Anh hùng dân công hoả tuyến, Anh hùng thanh niên xung phong Nguyễn Thị Vân Liệu, Hoàng Thị Nhã, Anh hùng khoa học... nhất là các anh hùng thuộc lực lượng vũ trang chính quy.
Mặc dù ta có ưu thế ấy, nhưng nếu không có đường lối chiến lược quân sự hợp lý thì cũng chưa thể nói lên điều gì. Tình thế thúc đẩy ta phải có hành động quân sự mang ý nghĩa điểm huyệt. Điểm đúng tử huyệt dẫu không làm kẻ địch chết ngay cũng khiến chúng co ro cúm rúm.
Ngay tháng 5 năm 1971, Bộ Chính trị, Quân uỷ trung ương, Bộ Quốc phòng đã quyết định mở cuộc tiến công chiến lược quy mô lớn trong năm 1972 trên ba hướng: Quảng Trị - Thừa Thiên, miền Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, trong đó, chọn Trị Thiên làm hướng tiến công chiến lược chủ yếu. Ngày 23 tháng 3 năm 1972, Bộ Chính trị và Quân uỷ Trung ương quyết định thành lập Bộ tư lệnh chiến dịch Trị Thiên gồm: Lê Trọng Tấn Tổng tham mưu phó làm Tư lệnh trường; Lê Quang Đạo nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị làm Chính uỷ; Các phó tư lệnh là các ông Cao Văn Khánh, Phạm Hồng Sơn, Giáp Văn Cương, Doãn Tuế, Lương Nhân, Anh Đệ và Hoàng Ngọc Diêu.
Lực lượng địch ở Trị Thiên có 2 sư đoàn (1 và 2) 13 tiểu đoàn, 5 đại đội pháo binh (258 khẩu), 3 thiết đoàn (184 xe tăng, thiết giáp), 4 tiểu đoàn địa phương quân, 94 đại đội bảo an, 302 trung đội dân vệ và 5100 cảnh sát; tổng cộng 39.000 quân chủ lực, 15.000 quân địa phương.
Bọn chúng thuộc biên chế Quân khu 1, do Trung tướng Hoàng Xuân Lãm làm Tư lệnh quân khu.
Lực lượng ta tham gia chiến dịch có 4 sư đoàn bộ binh, 6 tiểu đoàn đặc công, 6 trung đoàn pháo hạng nặng, một trung đoàn pháo mang vác, 2 đại đội tên lửa diệt xe tăng - B.72, 1 sư đoàn pháo cao xạ trong đội hình chiến dịch, 2 sư đoàn pháo cao xạ bảo vệ phía sau, hai trung đoàn tên lửa SAM2, 2 Trung đoàn thiết giáp (214 xe tăng và thiết giáp), Trung đoàn đặc công nước 126. Sư đoàn 308 đảm nhiệm hướng Bắc, sư đoàn 304 tấn công hướng Tây - Bắc, sư đoàn 324 làm nhiệm vụ chia cắt ở hướng Nam và một sư đoàn làm lực lượng dự bị.
Trong lúc một đơn vị đóng giả làm Sư đoàn 304 hành quân vào Tây Nguyên để thu hút sự chú ý của địch thì ngày 17 tháng 1 năm 1972, các đơn vị tham gia chiến dịch Trị Thiên từ Quảng Bình bí mật hành quân vào chiến trường. Giữ bí mật được sự chuyển động của hàng vạn bộ đội, dân công, ngót hai nghìn xe các loại... tới vị trí tập kết an toàn quả là một thắng lợi.
