Đêm ấy nàng rảnh rỗi. Natalya Andreyevna Bronin (họ sau khi lấy chồng là Nikitin), cô ca sĩ opera, đang nằm trong phòng ngủ, thả hồn mình hoàn toàn cho sự nghỉ ngơi. Nàng nằm đó, lâng lâng trong cơn buồn ngủ đầy khoan khoái, nghĩ về cô con gái nhỏ đang sống ở một nơi xa xôi nào đó cùng bà ngoại hoặc dì. Đứa trẻ ấy đối với nàng còn đáng quý hơn cả công chúng, những bó hoa, những dòng khen ngợi trên báo chí hay đám người hâm mộ... và nàng sẵn lòng nghĩ về con bé cho đến tận sáng. Nàng hạnh phúc, bình yên, và tất cả những gì nàng khao khát chỉ là không bị ai quấy rầy, cứ thế thiếp đi và mơ về cô con gái nhỏ của mình.

Bất thình lình, cô ca sĩ giật mình, mở to mắt: có tiếng chuông vang lên khô khốc và đột ngột ở ngoài sảnh. Chưa đầy mười giây sau, chuông lại reo lần thứ hai rồi lần thứ ba. Cánh cửa được mở ra đầy ồn ào và ai đó bước vào sảnh, giậm chân thình thịch như một con ngựa, vừa khịt mũi vừa thở hồng hộc vì lạnh.

"Chết tiệt, chẳng có chỗ nào để treo áo khoác cả!" cô ca sĩ nghe thấy một giọng trầm khàn. "Ca sĩ danh tiếng đấy nhé, nhìn kìa! Kiếm năm ngàn một năm mà không sắm nổi một cái giá treo mũ tử tế!"

"Chồng mình!" cô ca sĩ nghĩ thầm, cau mày. "Và chắc là ông ta lại mang theo một người bạn về ngủ lại đây rồi... Đáng ghét thật!"

Hết bình yên rồi. Khi tiếng ai đó hỉ mũi thật to và cởi ủng cao su ngoài sảnh im bặt, cô ca sĩ nghe thấy những bước chân rón rén tiến vào phòng ngủ... Đó là chồng nàng, người "mari d’elle" của nàng, Denis Petrovitch Nikitin. Ông ta mang theo một luồng không khí lạnh lẽo và cả mùi rượu brandy. Ông ta đi lại trong phòng ngủ một lúc lâu, thở hổn hển, và vì vấp phải ghế trong bóng tối nên có vẻ như đang tìm kiếm thứ gì đó...

"Ông muốn gì vậy?" vợ ông rên rỉ khi đã quá chán ngấy sự lăng xăng của ông ta. "Ông đã đánh thức tôi rồi."

"Tôi đang tìm diêm, cưng à. Nàng... nàng chưa ngủ à? Tôi mang tin nhắn đến cho nàng đây... Lời chào từ cái gã... gã nào ấy nhỉ?... cái gã tóc đỏ lúc nào cũng gửi hoa cho nàng ấy... Zagvozdkin... Tôi vừa mới đến gặp hắn."

"Ông đến gặp hắn làm gì?"

"Ồ, chẳng có gì đặc biệt cả... Chúng tôi ngồi nói chuyện và uống vài ly. Nàng nói gì thì nói, Nathalie, tôi cực kỳ ghét cái gã đó—tôi ghét hắn kinh khủng! Hắn là một thằng ngốc hiếm có. Hắn là người giàu có, một nhà tư bản; hắn có sáu trăm ngàn, vậy mà nàng sẽ chẳng bao giờ đoán ra đâu. Tiền với hắn chẳng có ích gì hơn củ cải đối với con chó. Hắn không tự ăn mà cũng chẳng cho kẻ khác. Tiền thì phải lưu thông, đằng này hắn cứ giữ khư khư, sợ không dám rời tay ra khỏi nó... Vốn liếng nằm im thì có ích gì chứ? Vốn nằm im thì chẳng khác gì cỏ rác."

"Mari d’elle" dò dẫm đi đến mép giường và thở hồng hộc ngồi xuống dưới chân vợ.

"Vốn nằm im là tai hại," ông ta tiếp tục. "Tại sao việc kinh doanh ở Nga lại xuống dốc? Vì chúng ta có quá nhiều vốn nằm im; họ sợ đầu tư. Ở Anh thì khác hẳn... Ở Anh không có những gã kỳ quặc như Zagvozdkin đâu, cô bé ạ... Ở đó mỗi đồng xu đều được đưa vào lưu thông... Đúng thế... Họ không khóa tiền trong rương ở đó đâu..."

"Thôi được rồi, tôi buồn ngủ."

"Chút nữa thôi... Tôi đang nói dở đến đâu rồi nhỉ? À... Trong thời buổi khó khăn này, treo cổ Zagvozdkin vẫn còn là nhẹ... Hắn là một thằng ngốc và là một kẻ đê tiện... Chẳng hơn gì một thằng khờ. Nếu tôi hỏi vay hắn mà không cần thế chấp—chà, đứa trẻ cũng hiểu rằng hắn chẳng chịu rủi ro gì cả. Hắn không hiểu, đồ lừa! Chỉ mười ngàn thôi là hắn đã có thể thu về một trăm ngàn. Chỉ trong một năm thôi là hắn đã có thêm một trăm ngàn nữa. Tôi đã hỏi, tôi đã nói... nhưng thằng ngốc đó không chịu đưa."

"Tôi hy vọng là ông không lấy tên tôi ra để hỏi vay hắn."

"Hừm... Câu hỏi lạ đời thật..." "Mari d’elle" tỏ vẻ bị xúc phạm. "Dù sao thì hắn thà cho tôi vay mười ngàn còn hơn là cho nàng. Nàng là phụ nữ, còn tôi dù sao cũng là đàn ông, một người làm ăn kinh doanh. Và tôi đề xuất với hắn một kế hoạch tuyệt vời biết bao! Không phải là bong bóng, không phải chuyện hão huyền, mà là một thứ vững chắc, thực tế! Nếu tìm được người hiểu chuyện, chỉ riêng ý tưởng này thôi cũng có thể kiếm được hai mươi ngàn! Ngay cả nàng cũng sẽ hiểu nếu tôi kể cho nghe. Chỉ là nàng... đừng có luyên thuyên về chuyện này... nửa lời cũng không... nhưng hình như tôi đã nói với nàng rồi thì phải. Tôi đã kể với nàng về vụ vỏ xúc xích chưa nhỉ?"

"Ừm... để sau đi."

"Tôi tin là tôi đã kể rồi... Nàng thấy điểm hay của nó chứ? Bây giờ các cửa hàng thực phẩm và mấy tay làm xúc xích đều lấy vỏ xúc xích tại địa phương và phải trả giá rất cao. Chà, nhưng nếu ai đó mang vỏ xúc xích từ vùng Caucasus về, nơi mà chúng chẳng đáng một xu và thường bị vứt bỏ, thì... nàng nghĩ mấy tay làm xúc xích sẽ mua vỏ ở đâu, tại các lò mổ ở đây hay từ tôi? Tất nhiên là từ tôi rồi! Vì tôi sẽ bán cho họ rẻ hơn mười lần! Nào, hãy thử nhìn thế này: mỗi năm ở Petersburg, Moscow và các trung tâm khác, số vỏ này sẽ được mua với... với tổng số tiền là năm trăm ngàn, giả sử thế. Đó là mức tối thiểu. Chà, và nếu..."

"Để mai rồi kể... muộn rồi..."

"Đúng, đúng thế. Nàng buồn ngủ, tha lỗi cho tôi, tôi sắp đi đây... nàng nói gì thì nói, nhưng với vốn liếng thì ở đâu nàng cũng có thể kinh doanh tốt, đi đâu cũng được... Với vốn liếng, thậm chí từ đầu mẩu thuốc lá cũng có thể kiếm được cả triệu... Hãy nhìn vào công việc sân khấu của nàng xem. Tại sao, ví dụ như, Lentovsky lại thất bại? Đơn giản lắm. Ngay từ đầu ông ta đã không đi đúng hướng. Ông ta không có vốn nên đã lao đầu xuống hố... Đáng lẽ ông ta phải đảm bảo nguồn vốn trước rồi mới tiến hành chậm rãi và thận trọng... Ngày nay, người ta dễ dàng kiếm tiền bằng nhà hát, dù là nhà hát tư nhân hay nhà hát công cộng... Nếu dàn dựng đúng các vở kịch, tính giá vé thấp và đánh trúng thị hiếu công chúng, người ta có thể bỏ túi một trăm ngàn ngay năm đầu tiên... Nàng không hiểu, nhưng tôi đang nói chuyện nghiêm túc đấy... Nàng thấy đấy, nàng thích tích trữ vốn liếng; nàng chẳng khác gì thằng ngốc Zagvozdkin kia, nàng chất đống nó lên mà chẳng biết để làm gì... Nàng không chịu nghe, nàng không muốn nghe... Nếu nàng chịu đưa nó vào lưu thông, nàng đã không phải chạy đôn chạy đáo khắp nơi... Nàng thấy đấy, cho một nhà hát tư nhân, năm ngàn là đủ để khởi đầu rồi... Tất nhiên không phải kiểu Lentovsky, mà là quy mô khiêm tốn thôi. Tôi đã có quản lý rồi, tôi đã nhắm được một tòa nhà phù hợp... Chỉ là tôi thiếu tiền thôi... Nếu nàng hiểu chuyện, nàng đã chịu nhả ra số cổ phiếu năm phần trăm... những cổ phiếu ưu đãi của nàng..."

"Không, merci... Ông đã vắt kiệt tôi đủ rồi... Để tôi yên, tôi đã bị trừng phạt đủ rồi..."

"Nếu nàng cứ lý sự kiểu đàn bà như thế thì tất nhiên là..." Nikitin thở dài, đứng dậy. "Tất nhiên là..."

"Để tôi yên... Thôi, đi đi và đừng làm tôi thức nữa... Tôi chán ngấy việc nghe những lời nhảm nhí của ông rồi."

"Hừm... Chắc chắn rồi... tất nhiên! Vắt kiệt... cướp bóc... Cái gì chúng ta cho đi thì chúng ta nhớ, còn cái gì chúng ta nhận lấy thì chúng ta lại quên."

"Tôi chưa bao giờ lấy của ông cái gì cả."

"Thế sao? Nhưng khi chúng ta chưa phải là một ca sĩ danh tiếng, thì chúng ta đã sống bằng tiền của ai? Và xin hỏi, ai là người đã kéo nàng ra khỏi cảnh nghèo hèn và đảm bảo hạnh phúc cho nàng? Nàng không nhớ sao?"

"Thôi, đi ngủ đi. Đi đi và ngủ cho hết cơn say đi."

"Nàng định nói là nàng nghĩ tôi say à?... nếu tôi thấp kém trong mắt một quý bà cao sang như vậy... thì tôi có thể bỏ đi hẳn."

"Đi đi. Thế lại hay."

"Tôi sẽ đi thật đấy. Tôi đã hạ mình đủ rồi. Tôi sẽ đi."

"Ôi, lạy Chúa! Ôi, vậy thì đi đi! Tôi sẽ vui mừng khôn xiết!"

"Được thôi, rồi ta sẽ thấy."

Nikitin lầm bầm điều gì đó với chính mình, rồi loạng choạng vấp phải ghế mà ra khỏi phòng ngủ. Sau đó, từ phía sảnh vọng lại những tiếng thì thầm, tiếng lẹt xẹt của ủng cao su và tiếng đóng cửa. "Mari d’elle" đã thực sự tự ái và bỏ đi.

"Cảm ơn Chúa, ông ta đi rồi!" cô ca sĩ nghĩ. "Giờ mình có thể ngủ được rồi."

Và khi chìm vào giấc ngủ, nàng nghĩ về "mari d’elle" của mình, "anh ta là hạng người gì và làm sao mà nàng lại mắc phải cái của nợ này. Ngày trước anh ta sống ở Tchernigov, làm kế toán ở đó. Khi còn là một cá nhân tầm thường vô danh chứ không phải là 'mari d’elle', anh ta còn khá dễ chịu: anh ta đi làm, nhận lương, và mọi thú vui hay dự định của anh ta cũng chỉ gói gọn trong một cây đàn guitar mới, những chiếc quần thời thượng và một tẩu thuốc bằng hổ phách. Từ khi trở thành 'chồng của một người nổi tiếng', anh ta thay đổi hoàn toàn. Cô ca sĩ nhớ lại lúc mới nói với anh ta rằng nàng định đi theo nghiệp sân khấu, anh ta đã làm ầm ĩ, phẫn nộ, than vãn với cha mẹ nàng, đuổi nàng ra khỏi nhà. Nàng buộc phải lên sân khấu mà không có sự cho phép của anh ta. Sau đó, khi biết qua báo chí và từ mọi người rằng nàng kiếm được những khoản tiền lớn, anh ta đã 'tha thứ cho nàng', bỏ việc kế toán, và trở thành kẻ bám đuôi nàng. Cô ca sĩ tràn ngập sự ngạc nhiên khi nhìn kẻ bám đuôi mình: anh ta đã xoay xở học được những thị hiếu mới, sự bóng bẩy, những điệu bộ kiểu cách ấy ở đâu và từ khi nào? Anh ta đã học được hương vị của hàu và rượu vang Burgundy từ đâu? Ai đã dạy anh ta ăn mặc, chải chuốt và gọi nàng là 'Nathalie' thay vì Natasha?"

"Thật kỳ lạ," cô ca sĩ nghĩ. "Ngày xưa anh ta nhận lương rồi cất đi, còn bây giờ một trăm rúp một ngày vẫn chưa đủ với anh ta. Ngày xưa anh ta sợ nói chuyện trước mặt đám học sinh vì sợ nói hớ, còn bây giờ ngay cả với những ông hoàng anh ta cũng suồng sã... một sinh vật nhỏ bé, hèn hạ và đáng khinh!"

Nhưng rồi cô ca sĩ lại giật mình; lại có tiếng chuông reo vang ở sảnh. Cô hầu gái, vừa cằn nhằn vừa lê dép giận dữ, đi ra mở cửa. Lại có ai đó bước vào và giậm chân như ngựa.

"Hắn quay lại rồi!" cô ca sĩ nghĩ. "Bao giờ mình mới được yên đây? Thật ghê tởm!" Nàng bị cơn thịnh nộ bao trùm.

"Đợi đấy... Tôi sẽ cho anh biết tay vì bày ra mấy trò hề này! Anh sẽ phải đi. Tôi sẽ bắt anh phải đi!"

Cô ca sĩ bật dậy và chạy chân trần vào phòng khách nhỏ nơi "mari d’elle" của nàng thường ngủ. Nàng xông vào đúng lúc anh ta đang cởi quần áo và cẩn thận gấp gọn lên ghế.

"Anh đã đi rồi mà!" nàng nói, nhìn anh ta bằng đôi mắt sáng quắc đầy căm hận. "Anh quay lại làm gì?"

Nikitin im lặng, chỉ khịt mũi.

"Anh đã đi rồi! Làm ơn xéo ngay lập tức! Ngay lập tức! Anh có nghe thấy không?"

"Mari d’elle" ho hắng và không thèm nhìn vợ, bắt đầu cởi dây đeo quần.

"Nếu anh không đi, đồ trơ trẽn, tôi sẽ đi," cô ca sĩ tiếp tục, giậm đôi chân trần và nhìn anh ta với ánh mắt rực lửa. "Tôi sẽ đi! Anh nghe thấy không, đồ trơ trẽn... đồ khốn kiếp vô giá trị, đồ tôi tớ, cút ra ngoài!"

"Nàng cũng nên biết xấu hổ trước người ngoài chứ," chồng nàng lầm bầm...

Cô ca sĩ nhìn quanh và chỉ lúc đó mới nhìn thấy một khuôn mặt lạ hoắc trông như một diễn viên... Khuôn mặt đó, khi nhìn thấy đôi vai trần và đôi chân trần của cô ca sĩ, liền lộ vẻ bối rối và trông như muốn độn thổ cho xong.

"Xin giới thiệu..." Nikitin lầm bầm, "Bezbozhnikov, một nhà quản lý ở tỉnh lẻ."

Cô ca sĩ hét lên một tiếng rồi chạy biến vào phòng ngủ.

"Đấy, nàng thấy chưa..." "Mari d’elle" nói khi vươn người nằm dài trên ghế sofa, "lúc nãy còn mật ngọt... cưng ơi, yêu ơi, quý ơi, hôn hít ôm ấp... nhưng vừa đụng đến tiền là... Như nàng thấy đấy... tiền là thứ quan trọng nhất... Chúc ngủ ngon!"

Một phút sau, tiếng ngáy vang lên.