Đó là một buổi chiều tháng Tám đáng yêu. Mặt trời, nằm trên nền trời vàng nhạt điểm xuyết những vệt tím, đang đứng trên đường chân trời phía tây, chực chờ lặn xuống sau những gò đất xa xăm. Trong vườn, bóng tối và những mảng nửa tối đã tan biến, không khí trở nên ẩm ướt, nhưng ánh vàng vẫn còn nhảy nhót trên những ngọn cây... Trời ấm áp... Mưa vừa mới tạnh, làm cho bầu không khí tươi mát, trong trẻo và ngát hương càng thêm phần dịu nhẹ.

Tôi không định miêu tả cái tháng Tám của Petersburg hay Moscow, đầy sương mù, ảm đạm và tối tăm, với những buổi hoàng hôn lạnh lẽo và ẩm ướt đến kinh người. Lạy Chúa, xin đừng! Tôi không miêu tả cái tháng Tám phương bắc khắc nghiệt của chúng ta. Tôi muốn mời độc giả cùng tôi xuôi về vùng Crimea, đến một trong những bờ biển của nó, không xa Feodosia, nơi tọa lạc biệt thự của một trong những nhân vật chính của chúng ta. Đó là một biệt thự xinh xắn, gọn gàng, được bao quanh bởi những luống hoa và những bụi cây tỉa tót cẩn thận. Cách đó trăm bước chân là một vườn cây ăn trái, nơi những người sống trong biệt thự thường dạo chơi... Groholsky phải thuê căn biệt thự đó với giá cao, tôi tin là một nghìn rúp một năm... Căn biệt thự không đáng giá thuê đó, nhưng nó rất đẹp... Cao ráo, với những bức tường thanh thoát và lan can rất tinh xảo, mỏng manh, mảnh khảnh, sơn màu xanh nhạt, treo rèm, vải che, thảm trang trí, trông như một tiểu thư Trung Hoa yểu điệu, mong manh...

Vào buổi tối được mô tả ở trên, Groholsky và Liza đang ngồi trên hiên của biệt thự này. Groholsky đang đọc tờ Novoye Vremya và uống sữa từ một chiếc cốc màu xanh. Một bình nước seltzer đặt trên bàn trước mặt anh. Groholsky tưởng rằng mình đang bị viêm phổi, và theo lời khuyên của bác sĩ Dmitriev, anh tiêu thụ một lượng lớn nho, sữa và nước seltzer. Liza đang ngồi trên chiếc ghế bành êm ái cách xa cái bàn. Với đôi khuỷu tay tì lên lan can, khuôn mặt nhỏ nhắn chống trên những nắm tay bé nhỏ, cô đang đăm đăm nhìn sang căn biệt thự đối diện... Mặt trời đang nhảy nhót trên những ô cửa sổ của căn biệt thự đối diện, những tấm kính lấp lánh phản chiếu ánh sáng chói lóa... Phía sau khu vườn nhỏ và vài cái cây bao quanh biệt thự là một thoáng nhìn ra biển với những con sóng, màu xanh thẫm, sự bao la, những cột buồm trắng... Thật thú vị làm sao! Groholsky đang đọc một bài báo của một tác giả vô danh, và cứ sau mười hai dòng, anh lại ngước đôi mắt xanh của mình lên nhìn lưng Liza... Tình yêu nồng cháy, mãnh liệt vẫn luôn rực sáng trong đôi mắt ấy... Anh vô cùng hạnh phúc bất chấp căn bệnh viêm phổi tưởng tượng của mình... Liza cảm nhận được ánh mắt anh đang dõi theo lưng mình, lòng đang nghĩ về tương lai rạng rỡ của Mishutka, và cô cảm thấy thật dễ chịu, thật bình yên...

Cô không quá quan tâm đến biển cả hay những tia nắng lấp lánh trên cửa sổ biệt thự đối diện bằng những chiếc xe ngựa đang lần lượt tiến về phía đó.

Những chiếc xe chở đầy đồ đạc và đủ loại vật dụng gia đình. Liza dõi theo những cánh cổng gỗ và những cánh cửa kính lớn của biệt thự đang mở ra, những người đàn ông hối hả chuyển đồ đạc và cãi vã không ngớt. Những chiếc ghế bành lớn và một chiếc ghế sofa bọc nhung màu đỏ thẫm sẫm, bàn cho phòng khách, phòng đợi và phòng ăn, một chiếc giường đôi lớn và một chiếc cũi trẻ em được khiêng vào qua những cánh cửa kính; một vật gì đó to lớn, được bọc trong bao tải, cũng được mang vào. Một cây đàn dương cầm lớn, Liza nghĩ, và tim cô đập thình thịch.

Đã lâu rồi cô không nghe tiếng đàn, và cô rất thích nó. Họ không có lấy một nhạc cụ nào trong biệt thự của mình. Groholsky và cô chỉ là những người yêu âm nhạc trong tâm hồn mà thôi, không hơn không kém. Có rất nhiều thùng và kiện hàng với dòng chữ "hàng dễ vỡ" được chuyển vào sau cây đàn dương cầm.

Đó là những thùng gương và đồ sành sứ. Một cỗ xe ngựa sang trọng và lộng lẫy được kéo vào cổng, và hai con ngựa trắng được dẫn vào, trông tựa như thiên nga.

"Ôi trời, thật giàu có biết bao!" Liza nghĩ, nhớ đến con ngựa lùn cũ kỹ mà Groholsky, người không thích cưỡi ngựa, đã mua cho cô với giá một trăm rúp. So với những con tuấn mã tựa thiên nga kia, con ngựa của cô chẳng khác nào một con bọ. Groholsky, kẻ sợ cưỡi ngựa nhanh, đã cố tình mua cho Liza một con ngựa tồi.

"Thật giàu có làm sao!" Liza nghĩ và lẩm bẩm khi cô nhìn những phu khuân vác ồn ào.

Mặt trời trốn sau những gò đất, không khí bắt đầu mất đi vẻ khô ráo và trong trẻo, vậy mà đồ đạc vẫn tiếp tục được chở tới và khuân vào nhà. Cuối cùng, trời tối đến mức Groholsky ngừng đọc báo trong khi Liza vẫn cứ nhìn mãi, nhìn mãi.

"Chúng ta có nên thắp đèn không nhỉ?" Groholsky nói, sợ rằng một con ruồi có thể rơi vào sữa của mình và bị nuốt chửng trong bóng tối.

"Liza! Chúng ta có nên thắp đèn không? Em muốn chúng ta ngồi trong bóng tối sao, thiên thần của anh?"

Liza không trả lời. Cô đang mải chú ý đến một chiếc xe ngựa nhỏ vừa đánh tới căn biệt thự đối diện... Một cô ngựa cái thật quyến rũ trong chiếc xe ấy. Kích thước trung bình, không to, nhưng duyên dáng... Một quý ông đội mũ chóp cao đang ngồi trên xe, một đứa trẻ khoảng ba tuổi, có vẻ là con trai, đang ngồi trên đầu gối ông ta, vẫy vẫy đôi tay bé nhỏ... Nó đang vẫy đôi tay nhỏ và reo hò vì sung sướng.

Liza bỗng thốt lên một tiếng kêu, đứng dậy khỏi chỗ ngồi và loạng choạng tiến về phía trước.

"Có chuyện gì thế?" Groholsky hỏi.

"Không có gì... Em chỉ là... Em tưởng là..."

Vị quý ông cao lớn, vai rộng đội mũ chóp cao nhảy xuống khỏi xe, bế đứa bé xuống, rồi nhảy chân sáo chạy vào cửa kính một cách vui vẻ. Cánh cửa mở ra ầm ĩ và ông ta biến mất vào bóng tối của những căn phòng trong biệt thự.

Hai tên hầu diện đồ chỉnh tề chạy tới chỗ con ngựa đang buộc ở xe, và cung kính dẫn nó vào cổng. Chẳng bao lâu sau, căn biệt thự đối diện được thắp sáng, và tiếng loảng xoảng của bát đĩa, dao nĩa vang lên. Vị quý ông đội mũ chóp cao đang ăn tối, và đánh giá qua thời gian kéo dài của tiếng bát đĩa, bữa tối của ông ta kéo dài khá lâu. Liza tưởng như mình ngửi thấy mùi súp gà và vịt quay. Sau bữa tối, những âm thanh hỗn loạn của tiếng dương cầm trôi dạt từ phía căn biệt thự. Rất có thể vị quý ông đội mũ chóp cao đang cố gắng giải trí cho đứa trẻ bằng cách nào đó, và cho phép nó gảy đàn.

Groholsky đi tới chỗ Liza và vòng tay qua eo cô.

"Thời tiết thật tuyệt vời!" anh nói. "Không khí thật tuyệt! Em có cảm nhận được không? Anh rất hạnh phúc, Liza, thực sự rất hạnh phúc. Hạnh phúc của anh lớn đến mức anh thực sự sợ nó sẽ tan vỡ. Những điều vĩ đại nhất thường dễ bị hủy hoại, và em biết không, Liza, bất chấp mọi hạnh phúc này, anh vẫn không hoàn toàn... an lòng... Một ý nghĩ ám ảnh cứ dày vò anh... nó dày vò anh khủng khiếp. Nó không cho anh một chút bình yên nào cả ngày lẫn đêm..."

"Ý nghĩ gì?"

"Một ý nghĩ kinh khủng, tình yêu của anh. Anh bị tra tấn bởi ý nghĩ về người chồng của em. Cho đến giờ anh vẫn im lặng. Anh sợ làm xáo trộn sự bình yên trong tâm hồn em, nhưng anh không thể tiếp tục im lặng được nữa. Anh ta đang ở đâu? Chuyện gì đã xảy ra với anh ta? Số phận anh ta cùng với tiền bạc của mình sẽ ra sao? Thật kinh khủng! Đêm nào anh cũng thấy khuôn mặt anh ta, hốc hác, đau khổ, khẩn khoản... Sao em không nghĩ xem, thiên thần của anh—liệu số tiền anh ta chấp nhận một cách rộng rãi kia có thể bù đắp cho anh ta về em không? Anh ta đã yêu em rất nhiều, phải không?"

"Rất nhiều!"

"Đấy em thấy chưa! Giờ anh ta hoặc là đã nghiện rượu, hoặc là... anh lo cho anh ta quá! Ôi, anh lo lắng biết bao! Em nghĩ chúng ta có nên viết thư cho anh ta không? Chúng ta nên an ủi anh ta... một lời tử tế, em biết đấy."

Groholsky thở dài thườn thượt, lắc đầu, rồi ngồi sụp xuống ghế bành, kiệt sức vì những suy tư đau đớn. Gục đầu vào nắm tay, anh chìm vào suy nghĩ. Nhìn khuôn mặt anh, có thể đoán những suy nghĩ đó thật đau đớn.

"Em đi ngủ đây," Liza nói; "đã đến giờ rồi."

Liza đi về phòng mình, thay đồ và chui vào chăn. Cô thường đi ngủ lúc mười giờ và thức dậy lúc mười giờ. Cô rất thích sự thoải mái của mình.

Cô nhanh chóng chìm vào tay của thần Morpheus. Suốt cả đêm đó cô có những giấc mơ mê hoặc nhất... Cô mơ thấy những câu chuyện tình lãng mạn, những cuốn tiểu thuyết, những câu chuyện Nghìn Lẻ Một Đêm... Nhân vật chính của tất cả những giấc mơ này là vị quý ông đội mũ chóp cao, người đã khiến cô thốt lên tiếng kêu vào buổi tối hôm đó.

Vị quý ông đội mũ chóp cao đang bế cô đi khỏi Groholsky, đang hát, đang đánh đập Groholsky và cô, đang quất roi đứa bé dưới cửa sổ, đang tuyên bố tình yêu của mình, và chở cô đi trên chiếc xe ngựa... Ôi, những giấc mơ! Trong một đêm, khi nằm nhắm mắt, người ta đôi khi có thể sống qua hơn mười năm hạnh phúc... Đêm đó Liza đã sống qua rất nhiều trải nghiệm, và đều là những trải nghiệm rất hạnh phúc, ngay cả khi bị đánh đập.

Thức dậy vào khoảng sáu, bảy giờ, cô vội vàng mặc quần áo, làm tóc, và thậm chí không xỏ vào đôi dép Tatar mũi nhọn của mình, cô chạy một mạch ra hiên nhà. Một tay che mắt khỏi ánh mặt trời, tay kia giữ lấy bộ quần áo đang trễ xuống, cô đăm đăm nhìn sang căn biệt thự đối diện. Khuôn mặt cô rạng rỡ... Không còn nghi ngờ gì nữa, chính là anh ấy.

Trên hiên của căn biệt thự đối diện có một chiếc bàn đặt trước cửa kính. Bộ ấm trà đang sáng loáng và lấp lánh trên bàn với một chiếc ấm đun nước bạc đặt ở vị trí trung tâm. Ivan Petrovitch đang ngồi bên bàn. Anh ta cầm trên tay một chiếc ly đặt trong khay bạc, và đang uống trà. Anh ta uống với vẻ rất ngon lành. Điều đó có thể suy ra từ tiếng chép miệng, âm thanh vang đến tai Liza. Anh ta đang mặc một chiếc áo khoác ngoài màu nâu với những bông hoa đen trên đó. Những chiếc tua rua lớn rủ xuống tận đất. Đây là lần đầu tiên trong đời Liza nhìn thấy chồng mình mặc áo khoác ngoài, và lại là một chiếc đắt tiền như vậy.

Mishutka đang ngồi trên một đầu gối của anh, cản trở anh uống trà. Đứa trẻ nhảy lên nhảy xuống và cố chộp lấy đôi môi sáng loáng của bố. Sau mỗi ba bốn ngụm, người cha lại cúi xuống hôn lên đầu con trai mình. Một con mèo xám với cái đuôi dựng đứng đang cọ mình vào một chân bàn, và với tiếng kêu than vãn, nó đang đòi ăn. Liza nấp sau tấm rèm hiên, và dán mắt vào những thành viên của gia đình cũ của mình; khuôn mặt cô rạng rỡ niềm vui.

"Misha!" cô lẩm bẩm, "Misha! Con thật sự ở đây sao, Misha? Cưng ơi! Và anh ấy yêu Vanya biết bao! Lạy Chúa!"

Và Liza khúc khích cười khi Mishutka khuấy trà của bố bằng thìa. "Và Vanya yêu Misha biết bao! Những người yêu dấu của em!"

Tim Liza đập loạn nhịp, và đầu cô quay cuồng vì vui sướng và hạnh phúc. Cô ngồi xuống ghế bành và tiếp tục quan sát họ.

"Làm sao họ lại đến đây được nhỉ?" cô tự hỏi khi gửi những nụ hôn gió cho Mishutka. "Ai đã cho họ ý tưởng đến đây? Lạy Chúa! Liệu tất cả sự giàu có kia có thể thuộc về họ? Liệu những con ngựa tựa thiên nga được dẫn vào cổng kia có thể thuộc về Ivan Petrovitch? Á!"

Khi uống trà xong, Ivan Petrovitch đi vào trong nhà. Mười phút sau, anh xuất hiện trên bậc thềm và Liza kinh ngạc... Người mà mới bảy năm trước đây còn được gọi là Vanushka và Vanka, kẻ từng sẵn sàng đấm vào mặt người khác và lật tung ngôi nhà chỉ vì hai mươi xu, nay ăn mặc bảnh bao đến quỷ quyệt. Anh đội một chiếc mũ rơm vành rộng, đôi bốt bóng loáng tinh xảo, chiếc áo ghi-lê thêu... Hàng ngàn mặt trời, lớn nhỏ, lấp lánh trên dây đồng hồ của anh. Với vẻ rất sang trọng, anh cầm đôi găng tay và chiếc ba-toong trong tay phải.

Và thật oai vệ, thật phong cách biết bao dáng vẻ nặng nề của anh khi, với một động tác duyên dáng của bàn tay, anh ra lệnh cho người hầu mang ngựa ra.

Anh lên xe một cách đường hoàng, và bảo những tên hầu đang đứng quanh xe đưa Mishutka và bộ dụng cụ câu cá họ mang theo cho anh. Đặt Mishutka bên cạnh mình, và vòng tay trái ôm lấy con, anh cầm dây cương và phóng đi.

"Đi nào!" Mishutka hét lên.

Liza, không biết mình đang làm gì, vẫy chiếc khăn tay theo họ. Nếu nhìn vào gương, cô sẽ ngạc nhiên trước khuôn mặt đỏ bừng, cười tươi, nhưng đồng thời đẫm lệ của mình. Cô bực mình vì không được ở bên cậu con trai vui vẻ của mình, và vì lý do nào đó mà cô không thể hôn cậu bé ngay lập tức.

Vì lý do nào đó! ... Dẹp hết những sự tế nhị vặt vãnh của bạn đi!

"Grisha! Grisha!" Liza chạy vào phòng ngủ của Groholsky và bắt đầu đánh thức anh. "Dậy đi, họ đến rồi! Người yêu dấu ơi!"

"Ai đến?" Groholsky hỏi, tỉnh dậy.

"Người nhà mình... Vanya và Misha, họ đã đến, họ ở căn biệt thự đối diện... Em nhìn ra, và họ đang ngồi đó uống trà... Và cả Misha nữa... Misha của chúng ta đã lớn thành một thiên thần nhỏ rồi! Giá mà anh nhìn thấy thằng bé! Mẹ Thiên Chúa ơi!"

"Nhìn thấy ai cơ? Sao em lại... Ai đến? Đến đâu?"

"Vanya và Misha... Em đã nhìn thấy họ ở căn biệt thự đối diện, khi họ đang ngồi uống trà. Misha bây giờ đã có thể tự uống trà... Anh không thấy họ chuyển đến hôm qua sao, chính là họ đã đến đấy!"

Groholsky xoa trán và tái mặt đi.

"Đến rồi sao? Chồng em ấy à?" anh hỏi.

"Ừ, đúng vậy."

"Để làm gì?"

"Rất có thể anh ấy định sống ở đây. Họ không biết chúng ta ở đây. Nếu biết, họ đã nhìn sang biệt thự của chúng ta rồi, nhưng họ cứ uống trà và chẳng để ý gì cả."

"Giờ anh ta đâu rồi? Nhưng lạy Chúa, hãy nói năng cho có lý trí đi! Ôi, anh ta đâu rồi?"

"Anh ấy đã đi câu cá với Misha trên xe ngựa rồi. Anh có thấy mấy con ngựa hôm qua không? Đó là ngựa của họ đấy... Của Vanya... Vanya tự đánh xe ngựa. Anh biết gì không, Grisha? Chúng ta sẽ đón Misha về ở với chúng ta... Chúng ta sẽ đón thằng bé, phải không? Nó là một cậu bé xinh xắn. Một cậu bé tuyệt vời!"

Groholsky trầm ngâm, trong khi Liza cứ nói mãi, nói mãi.

"Đây là một cuộc gặp gỡ bất ngờ," Groholsky nói, sau những suy nghĩ kéo dài và, như thường lệ, đầy phiền muộn. "Chà, ai mà ngờ được chúng ta lại gặp nhau ở đây chứ? Chà... Thế thì đành vậy. Có vẻ như đó là định mệnh. Anh có thể tưởng tượng ra sự lúng túng trong vị thế của anh ta khi gặp chúng ta."

"Chúng ta sẽ đón Misha về ở với mình chứ?"

"Ừ, chúng ta sẽ đón... Gặp anh ta sẽ rất lúng túng... Sao chứ, anh có thể nói gì với anh ta đây? Anh có thể bàn luận điều gì? Sẽ thật khó xử cho anh ta và khó xử cho anh... Chúng ta không nên gặp mặt. Chúng ta sẽ liên lạc, nếu cần thiết, thông qua người hầu... Đầu anh đau quá, Lizotchka ạ. Tay chân cũng thế, anh đau khắp người. Đầu anh có bị sốt không?"

Liza đặt tay lên trán anh và thấy đầu anh đang nóng.

"Đêm qua em đã gặp những giấc mơ khủng khiếp... Hôm nay em sẽ không dậy đâu. Em sẽ nằm trên giường... Em phải uống thuốc ký ninh. Mang bữa sáng đến đây cho anh đi, cô vợ nhỏ ạ."

Groholsky uống thuốc ký ninh và nằm trên giường suốt cả ngày. Anh uống nước ấm, rên rỉ, đòi thay ga trải giường và vỏ gối, nhõng nhẽo, và gây ra sự buồn chán khủng khiếp cho tất cả những người xung quanh.

Anh trở nên không thể chịu nổi khi tưởng tượng mình bị cảm lạnh. Liza phải liên tục ngắt quãng những quan sát đầy tò mò của mình và chạy từ hiên nhà vào phòng anh. Đến bữa trưa, cô phải dán cao mù tạt cho anh. Hỡi độc giả, mọi chuyện sẽ nhàm chán biết bao nếu căn biệt thự đối diện không ở đó để phục vụ nhân vật chính của tôi! Liza theo dõi căn biệt thự đó cả ngày và thở không ra hơi vì hạnh phúc.

Lúc mười giờ, Ivan Petrovitch và Mishutka đi câu cá về và ăn sáng. Lúc hai giờ họ ăn trưa, và lúc bốn giờ họ lái xe đi đâu đó. Những con ngựa trắng đưa họ đi nhanh như chớp. Lúc bảy giờ, khách khứa đến thăm họ—toàn là đàn ông. Họ chơi bài trên hai cái bàn ngoài hiên cho đến tận nửa đêm. Một người trong số đó chơi dương cầm tuyệt vời. Những vị khách chơi bài, ăn uống, và cười đùa. Ivan Petrovitch cười ha hả, kể cho họ nghe một giai thoại về cuộc sống người Armenia bằng giọng oang oang, đến mức tất cả các biệt thự xung quanh đều nghe thấy. Thật rất vui vẻ và Mishutka ngồi chơi với họ đến tận nửa đêm.

"Misha đang vui, thằng bé không khóc," Liza nghĩ, "vậy là nó không nhớ mẹ rồi. Nó quên mình rồi!"

Và có một cảm giác cay đắng khủng khiếp trong tâm hồn Liza. Cô đã dành cả đêm để khóc. Cô bị dằn vặt bởi lương tâm nhỏ bé của mình, và bởi sự bực bội, đau khổ, cùng khao khát được trò chuyện với Mishutka và hôn nó... Sáng ra, cô thức dậy với cơn đau đầu và đôi mắt đẫm lệ. Những giọt nước mắt đó Groholsky lại đổ lỗi cho chính mình.

"Đừng khóc nữa, cưng ơi," anh nói với cô, "hôm nay anh ổn mà, ngực anh hơi đau một chút, nhưng không sao đâu."

Trong khi họ đang uống trà, bữa trưa đang được dọn ở căn biệt thự đối diện. Ivan Petrovitch đang nhìn vào đĩa của mình, và chẳng thấy gì ngoài một miếng thịt ngỗng đang chảy đầy mỡ.

"Anh rất vui," Groholsky nói, liếc nhìn Bugrov, "rất vui vì cuộc sống của anh ta vẫn ổn thỏa! Anh hy vọng rằng hoàn cảnh tử tế dù sao cũng có thể giúp xoa dịu nỗi buồn của anh ta. Tránh mặt đi, Liza! Họ sẽ nhìn thấy em... Anh không muốn nói chuyện với anh ta lúc này... Chúa ở cùng anh ấy! Tại sao phải làm xáo trộn sự bình yên của anh ta chứ?"

Nhưng bữa tối đã không diễn ra êm đẹp như vậy. Trong bữa tối, chính xác cái "tình thế khó xử" mà Groholsky vô cùng lo sợ đã xảy ra. Ngay khi những con gà gô, món ăn ưa thích của Groholsky, vừa được bày lên bàn, Liza bỗng trở nên bối rối, và Groholsky bắt đầu lau mặt bằng khăn ăn. Trên hiên của căn biệt thự đối diện, họ nhìn thấy Bugrov. Anh ta đang đứng tựa tay vào lan can, và trừng trừng nhìn thẳng vào họ, đôi mắt trợn ngược.

"Vào trong đi Liza, vào trong đi," Groholsky thì thầm. "Anh đã bảo là chúng ta phải ăn tối trong nhà mà! Em thật là, thật sự đấy..."

Bugrov cứ nhìn chằm chằm mãi, rồi đột nhiên bắt đầu hét lớn. Groholsky nhìn anh ta và thấy một khuôn mặt đầy kinh ngạc...

"Có phải là anh không?" Ivan Petrovitch gào lên, "anh đấy à! Cả anh cũng ở đây sao?"

Groholsky lướt những ngón tay từ vai này sang vai kia, như muốn nói, "Ngực tôi yếu, nên tôi không thể hét qua khoảng cách xa thế này được." Tim Liza bắt đầu đập loạn nhịp, và mọi thứ quay cuồng trước mắt cô. Bugrov chạy từ hiên nhà mình, chạy băng qua đường, và vài giây sau đã đứng dưới hiên nơi Groholsky và Liza đang ăn tối. Than ôi cho những con gà gô!

"Khỏe không?" anh ta bắt đầu, mặt đỏ bừng, và nhét những bàn tay to tướng vào túi quần. "Anh ở đây à? Cả anh cũng ở đây sao?"

"Vâng, chúng tôi cũng ở đây..."

"Sao anh lại đến đây được?"

"Thế còn anh, sao anh lại đến?"

"Tôi ư? Chuyện dài lắm, đúng là một cuốn tiểu thuyết, bạn tốt của tôi ạ! Nhưng đừng tự làm khó mình—cứ ăn tối đi! Tôi đã sống, anh biết đấy, kể từ đó... ở tỉnh Oryol. Tôi thuê một điền trang. Một điền trang tuyệt đẹp! Nhưng cứ ăn tối đi! Tôi ở đó từ cuối tháng Năm, nhưng giờ tôi đã từ bỏ nó rồi... Ở đó lạnh, và—chà, bác sĩ khuyên tôi nên đi Crimea..."

"Vậy là anh bị ốm à?" Groholsky hỏi.

"Ồ, chà... Lúc nào cũng có vẻ như... cái gì đó cứ òng ọc ở đây..."

Và tại từ "đây", Ivan Petrovitch lướt bàn tay mở của mình từ cổ xuống giữa bụng.

"Vậy là anh cũng ở đây... Vâng... Thật dễ chịu quá. Anh ở đây lâu chưa?"

"Từ tháng Bảy."

"Ồ, còn cô, Liza, cô thế nào? Khỏe cả chứ?"

"Khỏe," Liza trả lời, và thấy bối rối.

"Chắc là cô nhớ Mishutka lắm nhỉ. Hả? Chà, thằng bé đang ở đây với tôi... Tôi sẽ gửi nó sang chỗ cô ngay với Nikifor. Thật là tuyệt. Thôi, chào nhé! Tôi phải đi ngay đây... Tôi vừa quen biết Hoàng tử Ter-Haimazov hôm qua; một người đàn ông thú vị, dù là người Armenia. Hôm nay ông ấy có tổ chức tiệc croquet; chúng tôi sắp đi chơi croquet... Chào nhé! Xe ngựa đang chờ..."

Ivan Petrovitch quay ngoắt đi, hất đầu, và vẫy tay chào tạm biệt họ rồi chạy về nhà.

"Người đàn ông bất hạnh," Groholsky nói, thở dài thườn thượt khi nhìn anh ta rời đi.

"Anh ta bất hạnh ở chỗ nào?" Liza hỏi.

"Nhìn thấy em mà không có quyền gọi em là của mình!"

"Đồ ngốc!" Liza mạnh dạn nghĩ. "Đồ đần!"

Trước buổi tối, Liza đã ôm hôn Mishutka. Lúc đầu thằng bé hét lên, nhưng khi được mời ăn mứt, nó liền trở nên thân thiện và cười tươi.

Trong ba ngày Groholsky và Liza không gặp Bugrov. Anh ta đã biến đi đâu đó, và chỉ ở nhà vào ban đêm. Ngày thứ tư, anh ta lại đến thăm họ vào giờ ăn tối. Anh ta bước vào, bắt tay cả hai người, và ngồi vào bàn. Khuôn mặt anh ta nghiêm nghị.

"Tôi đến chỗ các bạn vì công việc," anh ta nói. "Đọc cái này đi." Và anh ta đưa cho Groholsky một lá thư. "Đọc đi! Đọc to lên!"

Groholsky đọc như sau:

"Con trai yêu quý, an ủi, không bao giờ quên của cha, Ioann! Cha đã nhận được lá thư đầy tôn kính và yêu thương mà con mời người cha già đến vùng Crimea ôn hòa và lành mạnh, để hít thở không khí trong lành, và ngắm nhìn những vùng đất lạ. Với lá thư đó, cha xin trả lời rằng, khi được nghỉ phép, cha sẽ đến thăm con, nhưng không lâu đâu. Đồng nghiệp của cha, Cha Gerasim, là một người ốm yếu và mỏng manh, không thể bị bỏ lại một mình lâu được. Cha rất cảm động vì con không quên cha mẹ, cha con và mẹ con... Con mang lại niềm vui cho cha bằng tình cảm của mình, và con nhớ đến mẹ trong lời cầu nguyện, làm như vậy là phải đạo. Hãy đón cha ở Feodosia. Feodosia là thị trấn như thế nào—nó ra sao? Sẽ rất dễ chịu khi nhìn thấy nó. Mẹ đỡ đầu của con, người đã đón con từ giếng rửa tội, tên là Feodosia. Con viết rằng Chúa đã ban ơn cho con thắng được hai trăm nghìn rúp. Điều đó thật đáng mừng. Nhưng cha không thể tán thành việc con rời bỏ công vụ khi vẫn còn ở cấp bậc thấp; ngay cả một người giàu có cũng nên làm việc. Cha ban phước cho con mãi mãi, bây giờ và về sau. Ilya và Seryozhka Andronov gửi lời chào đến con. Con có thể gửi cho mỗi người mười rúp—họ đang gặp khó khăn!"

Groholsky đọc to lá thư này, và cả anh lẫn Liza đều nhìn Bugrov với vẻ dò hỏi.

"Các bạn thấy đấy," Ivan Petrovitch bắt đầu một cách ngập ngừng. "Tôi muốn nhờ cô, Liza, đừng để cụ thấy cô, hãy tránh mặt cụ khi cụ ở đây. Tôi đã viết thư cho cụ rằng cô bị ốm và đã đến vùng Caucasus để chữa trị. Nếu các bạn gặp cụ... Các bạn tự hiểu mà... Thật khó xử. Hừm..."

"Được thôi," Liza nói.

"Chúng ta có thể làm thế," Groholsky nghĩ, "vì anh ta đã hy sinh, tại sao chúng ta lại không chứ?"

"Làm ơn nhé... Nếu cụ thấy cô thì rắc rối to... Cha tôi là một người có nguyên tắc nghiêm ngặt. Cụ sẽ nguyền rủa tôi ở bảy nhà thờ mất. Đừng ra ngoài, Liza, chỉ thế thôi. Cụ sẽ không ở đây lâu đâu. Đừng sợ."

Cha Pyotr không bắt họ phải chờ lâu. Một buổi sáng đẹp trời, Ivan Petrovitch chạy vào và thì thầm bằng giọng bí ẩn:

"Cụ đến rồi! Giờ cụ đang ngủ, nên làm ơn cẩn thận nhé."

Và Liza bị nhốt trong bốn bức tường. Cô không dám bước ra sân hay ra hiên nhà. Cô chỉ có thể nhìn thấy bầu trời từ sau tấm rèm cửa sổ. Xui xẻo cho cô, cha của Ivan Petrovitch dành toàn bộ thời gian ở ngoài trời, và thậm chí còn ngủ ngoài hiên. Thông thường, Cha Pyotr, một vị linh mục giáo xứ nhỏ, trong chiếc áo tu sĩ màu nâu và chiếc mũ chóp cao với vành xoăn, chậm rãi đi dạo quanh các biệt thự và tò mò ngắm nhìn những "vùng đất lạ" qua cặp kính của ông nội. Ivan Petrovitch với huy chương Stanislav trên dải ruy băng nhỏ đi cùng cụ. Anh ta không đeo huy chương theo quy định, nhưng trước mặt người nhà mình, anh ta thích thể hiện. Trong xã hội của họ, anh ta luôn đeo huy chương Stanislav.

Liza chán đến chết. Groholsky cũng khổ sở. Anh phải đi dạo một mình mà không có bạn đồng hành. Anh suýt rơi nước mắt, nhưng... đành phải chấp nhận số phận. Và tệ hơn nữa, Bugrov cứ chạy qua mỗi sáng và thì thầm bằng giọng rít lên những bản tin không cần thiết chút nào về sức khỏe của Cha Pyotr. Anh ta làm họ chán ngấy với những bản tin đó.

"Cụ ngủ ngon," anh ta thông báo với họ. "Hôm qua cụ khó chịu vì tôi không có dưa chuột muối... Cụ đã mến Mishutka; cụ cứ vỗ về đầu thằng bé."

Cuối cùng, hai tuần sau, vị Cha Pyotr nhỏ bé đi dạo lần cuối quanh các biệt thự và, trước sự nhẹ nhõm tột độ của Groholsky, cụ rời đi. Cụ đã có một khoảng thời gian vui vẻ, và ra đi rất mãn nguyện. Liza và Groholsky trở lại lối sống cũ. Groholsky một lần nữa lại ban phước cho số phận của mình. Nhưng hạnh phúc của anh không kéo dài lâu. Một rắc rối mới còn tệ hơn Cha Pyotr ập đến. Ivan Petrovitch bắt đầu đến thăm họ mỗi ngày. Ivan Petrovitch, nói thật lòng, dù là một anh chàng tuyệt vời, lại là một kẻ rất tẻ nhạt. Anh ta đến vào giờ ăn tối, ăn tối với họ và ở lại rất lâu. Điều đó cũng không sao. Nhưng họ phải mua rượu vodka, món mà Groholsky không thể chịu nổi, cho bữa tối của anh ta. Anh ta sẽ uống năm ly và nói chuyện suốt bữa tối. Điều đó, cũng không sao... Nhưng anh ta sẽ ngồi lì đến hai giờ sáng, và không để họ đi ngủ, và tệ hơn nữa, anh ta cho phép mình nói về những chuyện lẽ ra phải im lặng. Khi đến gần hai giờ sáng, lúc đã uống quá nhiều vodka và sâm panh, anh ta sẽ bế Mishutka lên, và khóc lóc, nói với thằng bé, trước mặt Groholsky và Liza:

"Mihail, con trai của cha, cha là gì? Cha... là một kẻ đê tiện. Cha đã bán mẹ con! Bán mẹ con với giá ba mươi đồng bạc, cầu Chúa trừng phạt cha! Mihail Ivanitch, lợn con nhỏ bé ơi, mẹ con đâu rồi? Mất rồi! Đi rồi! Bị bán vào kiếp nô lệ! Chà, cha đúng là một kẻ đê tiện."

Những giọt nước mắt và những lời này làm lộn tung tâm hồn Groholsky. Anh nhìn đầy lo âu vào khuôn mặt nhợt nhạt của Liza và vò nát đôi bàn tay.

"Đi ngủ đi, Ivan Petrovitch," anh nói một cách rụt rè.

"Tôi đang đi đây... Đi nào, Mishutka... Chúa sẽ phán xét chúng ta! Tôi không thể nghĩ đến chuyện ngủ khi biết rằng vợ mình là một nô lệ... Nhưng đó không phải là lỗi của Groholsky... Hàng là của tôi, tiền là của anh ta... Tự do cho người tự do và Thiên đàng cho người được cứu rỗi."

Vào ban ngày, Ivan Petrovitch cũng không kém phần khó chịu đối với Groholsky. Trước sự kinh hoàng tột độ của Groholsky, anh ta luôn ở bên cạnh Liza. Anh ta đi câu cá với cô, kể chuyện cho cô nghe, đi dạo với cô, và thậm chí có một lần, lợi dụng việc Groholsky bị cảm lạnh, anh ta bế cô lên xe ngựa, đi đâu không biết, và đến tận đêm mới đưa cô trở lại!

"Thật là thái quá, vô nhân đạo," Groholsky nghĩ, cắn môi.

Groholsky thích liên tục hôn Liza. Anh không thể tồn tại nếu thiếu những nụ hôn ngọt ngào ấy, và thật khó xử khi hôn cô trước mặt Ivan Petrovitch. Đó là một sự tra tấn. Anh chàng tội nghiệp cảm thấy cô độc, nhưng định mệnh sớm thương xót anh. Ivan Petrovitch đột nhiên đi đâu đó mất cả tuần. Khách khứa đến và kéo anh ta đi cùng họ... Và cả Mishutka cũng bị đưa đi.

Một buổi sáng đẹp trời, Groholsky đi dạo về với tâm trạng vui vẻ và rạng rỡ.

"Anh ta đến rồi," anh nói với Liza, xoa hai tay vào nhau. "Anh rất vui là anh ta đã đến. Ha-ha-ha!"

"Anh đang cười cái gì thế?"

"Có mấy người phụ nữ đi cùng anh ta."

"Phụ nữ nào?"

"Anh không biết... Thật tốt khi anh ta có phụ nữ. Một điều tuyệt vời, thực tế là vậy. Anh ta vẫn còn trẻ và tươi mới. Ra đây! Nhìn kìa!"

Groholsky dẫn Liza ra hiên nhà, và chỉ vào căn biệt thự đối diện. Cả hai ôm bụng cười nghiêng ngả. Thật buồn cười. Ivan Petrovitch đang đứng trên hiên của căn biệt thự đối diện, mỉm cười. Hai quý cô tóc sẫm màu và Mishutka đang đứng bên dưới, dưới hiên nhà. Các quý cô đang cười và nói tiếng Pháp oang oang.

"Phụ nữ Pháp," Groholsky nhận xét. "Cô ở gần chúng ta nhất trông cũng không tệ lắm. Những cô nàng hoạt bát, nhưng không sao cả. Phụ nữ tốt vẫn có thể được tìm thấy ngay cả trong số những người như vậy... Nhưng họ thực sự đã đi quá xa rồi."

Điều buồn cười là Ivan Petrovitch cúi người qua hiên, và vươn đôi tay dài, ôm lấy vai một trong những cô gái Pháp, nhấc bổng cô ấy lên không trung, và đặt cô ấy đang khúc khích cười lên hiên nhà. Sau khi nhấc cả hai quý cô lên hiên, anh ta cũng nhấc cả Mishutka lên. Các quý cô chạy xuống và hành động lại được lặp lại.

"Cơ bắp mạnh mẽ thật, phải nói là thế," Groholsky lẩm bẩm khi nhìn cảnh này. Hoạt động này được lặp lại khoảng sáu lần, các quý cô cũng rất lịch sự khi không hề tỏ ra bối rối chút nào khi những cơn gió nghịch ngợm thổi phồng những chiếc váy của họ theo ý muốn trong khi họ đang được nhấc bổng. Groholsky hạ mắt xuống một cách xấu hổ khi các quý cô vắt chân qua lan can lúc họ lên đến hiên nhà. Nhưng Liza quan sát và cười! Cô quan tâm làm gì cơ chứ? Đây không phải trường hợp đàn ông cư xử không đứng đắn, điều mà nếu là phụ nữ, cô sẽ cảm thấy xấu hổ, mà đây là các quý cô cơ mà.

Vào buổi tối, Ivan Petrovitch bay đến, và với chút bối rối, thông báo rằng giờ anh ta là một người đàn ông có gia đình cần chăm sóc...

"Các bạn đừng tưởng họ là hạng người bình thường," anh ta nói. "Đúng là họ là người Pháp. Họ hét to hết cỡ, và uống rượu... nhưng chúng ta đều biết mà! Người Pháp được dạy dỗ để trở thành như thế! Không thể giúp được gì cả... Hoàng tử," Ivan Petrovitch nói thêm, "để lại họ cho tôi gần như không mất phí... Ông ấy nói: 'lấy đi, lấy đi...' Tôi phải giới thiệu các bạn với hoàng tử lúc nào đó. Một người có văn hóa! Anh ta viết suốt, viết suốt... Và các bạn có biết tên họ là gì không? Một người là Fanny, người kia là Isabella... Đấy, châu Âu đấy, ha-ha-ha!... Phía Tây! Chào nhé!"

Ivan Petrovitch để Liza và Groholsky yên ổn, và dành thời gian cho các quý cô của mình. Suốt cả ngày dài, tiếng nói chuyện, cười đùa, và tiếng lanh canh của bát đĩa vang lên từ biệt thự của anh ta... Đèn không được tắt cho đến tận đêm khuya... Groholsky thấy hạnh phúc... Cuối cùng, sau một khoảng thời gian dài đau khổ, anh cảm thấy hạnh phúc và bình yên trở lại. Ivan Petrovitch với hai quý cô của anh ta không có được hạnh phúc như anh có với một người. Nhưng than ôi, định mệnh không có trái tim. Nó đùa giỡn với những Groholsky, những Liza, những Ivan, và những Mishutka như với những quân cờ... Groholsky lại mất sự bình yên lần nữa...

Một buổi sáng, khoảng mười ngày sau đó, khi thức dậy muộn, anh đi ra hiên nhà và nhìn thấy một cảnh tượng khiến anh sốc, ghê tởm, và khiến anh vô cùng phẫn nộ. Dưới hiên của căn biệt thự đối diện đứng những người phụ nữ Pháp, và giữa họ là Liza. Cô đang nói chuyện và liếc nhìn sang biệt thự của chính mình như thể muốn xem liệu tên bạo chúa, kẻ độc tài đó đã thức dậy chưa (Groholsky diễn giải những cái nhìn đó như vậy). Ivan Petrovitch đứng trên hiên với tay áo xắn cao, nhấc Isabella lên không trung, rồi đến Fanny, và rồi Liza. Khi anh ta nhấc Liza, Groholsky cảm thấy như anh ta ép cô vào người mình... Liza cũng vắt một chân qua lan can... Ôi những người phụ nữ này! Tất cả đều là những nhân sư, tất cả bọn họ!

Khi Liza trở về nhà từ biệt thự của chồng và đi vào phòng ngủ bằng mũi chân, như thể chưa có chuyện gì xảy ra, Groholsky, tái mét, với những vệt hồng đỏ trên má, đang nằm trong tư thế của một người đang hấp hối và rên rỉ.

Khi nhìn thấy Liza, anh bật dậy khỏi giường, và bắt đầu đi lại trong phòng ngủ.

"Vậy là cô như thế đấy à?" anh hét lên bằng giọng nam cao. "Vậy là thế đấy! Rất cảm ơn cô! Thật ghê tởm, thưa bà! Thật vô đạo đức! Hãy để tôi nói cho cô biết điều đó!"

Liza tái mặt, và tất nhiên bật khóc. Khi phụ nữ cảm thấy mình đúng, họ mắng mỏ và rơi nước mắt; khi họ nhận thức được mình có lỗi, họ chỉ rơi nước mắt thôi.

"Ngang hàng với những tạo vật đồi bại đó! Thật là... thật là... thật là... thấp kém hơn bất kỳ sự bất chính nào! Cô có biết chúng là gì không? Chúng là những người đàn bà bao nuôi! Những con điếm! Và cô, một người phụ nữ đáng kính, lại lao đến nơi chúng ở... Còn anh ta... Anh ta! Anh ta muốn gì? Anh ta còn muốn gì hơn nữa ở tôi? Tôi không hiểu nổi! Tôi đã đưa cho anh ta một nửa tài sản của mình—tôi đã đưa cho anh ta nhiều hơn! Chính cô cũng biết điều đó! Tôi đã đưa cho anh ta cả những gì tôi không có... Tôi đã đưa cho anh ta gần như tất cả... Còn anh ta! Tôi đã chịu đựng việc cô gọi anh ta là Vanya, dù anh ta không có bất kỳ quyền gì cho sự thân mật đó. Tôi đã chịu đựng những chuyến đi dạo, những nụ hôn sau bữa tối của cô... Tôi đã chịu đựng tất cả mọi thứ, nhưng điều này thì tôi sẽ không chịu đựng... Hoặc anh ta hoặc tôi! Hãy để anh ta đi đi, hoặc tôi đi! Tôi không thể sống như thế này nữa, không! Cô cũng có thể tự thấy điều đó!... Hoặc anh ta hoặc tôi... Đủ rồi! Cái ly đã tràn đầy rồi... Tôi đã chịu đựng quá nhiều rồi. Tôi sẽ nói chuyện với anh ta ngay—ngay lập tức! Anh ta là ai, sau tất cả chứ? Anh ta có gì để mà tự hào? Không, thực sự là... Anh ta không có lý do gì để nghĩ nhiều về bản thân mình như thế..."

Groholsky còn nói thêm rất nhiều điều dũng cảm và cay nghiệt, nhưng lại không "đi ngay lập tức"; anh cảm thấy rụt rè và bối rối... Anh đi đến chỗ Ivan Petrovitch ba ngày sau đó.

Khi bước vào căn hộ của anh ta, anh há hốc mồm kinh ngạc. Anh ngạc nhiên trước sự giàu có và xa hoa mà Bugrov đã tự bao quanh mình. Những tấm rèm nhung, những chiếc ghế đắt tiền đến đáng sợ... Người ta thật sự xấu hổ khi bước chân lên tấm thảm. Groholsky đã từng thấy nhiều người giàu trong đời, nhưng anh chưa bao giờ thấy sự xa hoa điên cuồng như vậy... Và mớ hỗn độn lộn xộn anh thấy khi, với một sự run rẩy không thể giải thích được, anh bước vào phòng khách—những chiếc đĩa với những mẩu bánh mì trên đó nằm rải rác trên cây dương cầm lớn, một chiếc ly đang đặt trên ghế, dưới bàn có một cái giỏ với một mảnh giẻ bẩn thỉu trong đó... Vỏ hạt nằm rải rác bên cửa sổ. Bản thân Bugrov trông cũng không được chỉn chu như thường lệ khi Groholsky bước vào... Với khuôn mặt đỏ bừng và mái tóc không chải, anh ta đang đi lại trong phòng trong bộ đồ ngủ, tự nói chuyện với chính mình, có vẻ rất kích động. Mishutka đang ngồi trên chiếc ghế sofa trong phòng khách, và đang làm rung chuyển không khí bằng một tiếng hét chói tai.

"Thật kinh khủng, Grigory Vassilyevitch!" Bugrov bắt đầu khi nhìn thấy Groholsky, "sự lộn xộn như thế này... sự lộn xộn như thế này... Làm ơn ngồi xuống đi. Anh phải tha lỗi cho việc tôi đang trong trang phục của Adam và Eva... Không sao cả... Sự thiếu ngăn nắp thật kinh khủng! Tôi không hiểu làm sao người ta có thể sống ở đây, tôi không hiểu nổi! Người hầu không làm những gì được bảo, khí hậu thì kinh khủng, mọi thứ đều đắt đỏ... Dừng cái tiếng ồn lại," Bugrov hét lên, đột nhiên dừng lại trước mặt Mishutka; "dừng lại, tôi bảo con đấy! Đồ con thú nhỏ, con không dừng lại sao?"

Và Bugrov giật tai Mishutka.

"Thật ghê tởm, Ivan Petrovitch," Groholsky nói bằng giọng nức nở. "Anh làm sao có thể đối xử với một đứa trẻ nhỏ như vậy? Anh thực sự là..."

"Vậy thì cho nó dừng gào thét đi... Im lặng—không tôi đánh đòn đấy!"

"Đừng khóc, Misha cưng... Bố sẽ không đụng đến con nữa. Đừng đánh nó, Ivan Petrovitch; nó còn chưa lớn hơn đứa trẻ sơ sinh là bao mà... Nào, nào... Con có muốn một con ngựa nhỏ không? Bố sẽ gửi cho con một con ngựa nhỏ... Anh thực sự là người cứng lòng..."

Groholsky dừng lại, rồi hỏi:

"Còn mấy cô bạn của anh thì sao, Ivan Petrovitch?"

"Chẳng ra làm sao cả. Tôi đã đuổi họ đi mà không cần thủ tục gì. Tôi lẽ ra có thể tiếp tục giữ họ, nhưng thật khó xử... Thằng bé sẽ lớn lên... Một tấm gương của người cha... Nếu tôi ở một mình, thì lại là chuyện khác... Hơn nữa, tôi giữ họ để làm gì? Phù... đó là một trò hề thực sự! Tôi nói chuyện với họ bằng tiếng Nga, và họ trả lời tôi bằng tiếng Pháp. Họ chẳng hiểu cái gì cả—anh không thể nhồi nhét bất cứ thứ gì vào đầu họ được."

"Tôi đến chỗ anh vì một việc, Ivan Petrovitch, để bàn bạc mọi chuyện... Hừm... Cũng không có gì đặc biệt lắm. Nhưng chỉ... hai ba từ thôi... Thực ra, tôi có một ân huệ muốn nhờ anh."

"Việc gì thế?"

"Anh có nghĩ là khả thi không, Ivan Petrovitch, nếu anh đi nơi khác? Chúng tôi rất vui vì anh ở đây; điều đó rất dễ chịu cho chúng tôi, nhưng lại bất tiện, anh biết đấy... Anh sẽ hiểu tôi. Nó hơi khó xử. Những mối quan hệ không rõ ràng như thế, sự khó xử liên tục đối với nhau... Chúng ta phải chia tay. Thực tế là cần thiết. Xin lỗi vì đã nói như vậy, nhưng... chính anh cũng phải tự thấy rằng, trong hoàn cảnh như vậy, việc sống cạnh nhau dẫn đến... những suy ngẫm... đó là... không phải suy ngẫm, mà là có một cảm giác khó xử nào đó..."

"Vâng... Đúng là vậy, chính tôi cũng đã nghĩ về điều đó. Rất tốt, tôi sẽ đi."

"Chúng tôi sẽ rất biết ơn anh... Hãy tin tôi, Ivan Petrovitch, chúng tôi sẽ lưu giữ ký ức tốt đẹp nhất về anh. Sự hy sinh mà anh..."

"Rất tốt... Chỉ là tôi phải làm gì với tất cả đống này đây? Này, anh mua lại đồ đạc của tôi đi! Anh nghĩ sao? Nó không đắt đâu, tám nghìn... mười... Đồ đạc, xe ngựa, cây dương cầm lớn..."

"Rất tốt... Tôi sẽ đưa cho anh mười nghìn..."

"Chà, thế thì tuyệt! Tôi sẽ lên đường vào ngày mai. Tôi sẽ đến Moscow. Không thể sống ở đây được. Mọi thứ quá đắt đỏ! Đắt kinh khủng! Tiền bay đi vèo vèo... Anh không thể bước một bước mà không tiêu mất một nghìn! Tôi không thể tiếp tục như thế được. Tôi có một đứa con cần nuôi dạy... Chà, cảm ơn Chúa vì anh sẽ mua lại đồ đạc của tôi... Như thế sẽ có thêm chút tiền mặt, nếu không thì tôi đã phá sản hoàn toàn rồi..."

Groholsky đứng dậy, chào tạm biệt Bugrov, và về nhà với niềm vui sướng. Buổi tối hôm đó, anh gửi cho anh ta mười nghìn rúp.

Sáng sớm hôm sau, Bugrov và Mishutka đã ở Feodosia rồi.