Trong căn phòng rẻ tiền nhất của một dãy nhà trọ lớn, Stepan Klotchkov, sinh viên y khoa năm thứ ba, đang đi lại tới lui, miệt mài ôn bài giải phẫu. Miệng anh khô khốc, trán đẫm mồ hôi vì nỗ lực không ngừng nghỉ để học thuộc lòng.

Bên khung cửa sổ phủ đầy những hoa văn băng giá, cô gái sống cùng phòng với anh – Anyuta, một cô nàng tóc nâu mảnh khảnh hai mươi lăm tuổi, gương mặt nhợt nhạt với đôi mắt xám dịu dàng – đang ngồi trên chiếc ghế đẩu. Với cái lưng còng xuống, cô đang bận rộn thêu chỉ đỏ lên cổ áo sơ mi nam. Cô đang chạy đua với thời gian... Chiếc đồng hồ ngoài hành lang điểm hai giờ một cách uể oải, thế nhưng căn phòng nhỏ vẫn chưa được dọn dẹp cho buổi sáng. Chăn đệm nhàu nát, gối vứt lung tung, sách vở, quần áo, một cái chậu nước bẩn thỉu đầy xà phòng với những mẩu thuốc lá đang bơi trong đó, cùng với rác rưởi trên sàn – tất cả dường như cố tình bị xáo trộn, tạo nên một mớ hỗn độn...

"Phổi phải bao gồm ba phần..." Klotchkov lặp lại. "Ranh giới! Phần trên ở thành trước lồng ngực chạm tới xương sườn thứ tư hoặc thứ năm, ở mặt bên là xương sườn thứ tư... phía sau chạm tới gai xương bả vai..."

Klotchkov ngước mắt nhìn lên trần nhà, cố gắng hình dung những gì mình vừa đọc. Không thể tạo ra một bức tranh rõ ràng, anh bắt đầu sờ nắn các xương sườn phía trên qua lớp áo ghi-lê. "Những chiếc xương sườn này giống như phím đàn piano vậy," anh nói. "Người ta phải làm quen với chúng bằng mọi cách, nếu không muốn bị nhầm lẫn. Phải nghiên cứu chúng trên bộ xương và trên cơ thể người sống... Này Anyuta, để anh sờ thử xem."

Anyuta đặt đồ khâu xuống, cởi áo ngoài ra và đứng thẳng người. Klotchkov ngồi đối diện cô, cau mày và bắt đầu đếm xương sườn.

"Hừm!... Không thể sờ thấy xương sườn thứ nhất; nó nằm sau xương bả vai... Chắc đây là xương sườn thứ hai... Phải rồi... đây là thứ ba... đây là thứ tư... Hừm!... phải rồi... Sao em cứ vặn vẹo thế?"

"Tay anh lạnh quá!"

"Thôi nào... đâu có chết người đâu. Đừng có ngọ nguậy. Thế thì đây chắc là xương sườn thứ ba... đây là thứ tư. Em trông gầy gò thế mà khó sờ thấy xương sườn quá. Đó là xương thứ hai... đó là thứ ba... Ôi, thật là rắc rối, chẳng thấy rõ gì cả... Mình phải vẽ ra mới được... Phấn của mình đâu rồi?"

Klotchkov cầm viên phấn và vẽ lên ngực Anyuta vài đường song song tương ứng với các xương sườn.

"Tuyệt. Thế này thì rõ ràng rồi... Chà, bây giờ anh có thể khám cho em. Đứng dậy nào!"

Anyuta đứng dậy, ngước cằm lên. Klotchkov bắt đầu khám cho cô, mải mê với việc này đến nỗi không nhận ra môi, mũi và ngón tay của Anyuta đã tím tái vì lạnh. Anyuta rùng mình, nhưng cô sợ nếu cậu sinh viên nhận ra điều đó, anh ta sẽ dừng việc vẽ và khám, rồi có lẽ sẽ trượt kỳ thi mất.

"Giờ thì rõ cả rồi," Klotchkov nói khi đã xong việc. "Em cứ ngồi yên thế đừng để mất dấu phấn, trong lúc đó anh sẽ học thêm một chút nữa."

Và cậu sinh viên lại bắt đầu đi lại tới lui, tự lẩm bẩm. Anyuta, với những vệt phấn đen vắt ngang ngực trông như thể vừa bị xăm mình, ngồi suy tư, co rúm người vì lạnh. Bình thường cô ít nói; cô luôn lặng lẽ, suy nghĩ hết chuyện này đến chuyện khác...

Trong sáu, bảy năm trôi dạt từ căn phòng thuê này sang căn phòng thuê khác, cô đã biết năm cậu sinh viên giống như Klotchkov. Bây giờ họ đều đã học xong, bước ra ngoài đời, và tất nhiên, như những người tử tế, họ đã quên cô từ lâu. Một người đang sống ở Paris, hai người là bác sĩ, người thứ tư là họa sĩ, và người thứ năm nghe nói đã là giáo sư rồi. Klotchkov là người thứ sáu... Chẳng bao lâu nữa, anh ta cũng sẽ học xong và bước ra thế giới. Chắc chắn phía trước anh ta là một tương lai tươi sáng, và Klotchkov có lẽ sẽ trở thành một người vĩ đại, nhưng hiện tại thì chẳng có gì tươi sáng cả; Klotchkov không có thuốc lá, không có trà, và chỉ còn đúng bốn viên đường. Cô phải nhanh chóng thêu cho xong, mang đến cho người phụ nữ đã đặt hàng, và với một phần tư rúp kiếm được, cô sẽ mua trà và thuốc lá.

"Tôi vào được không?" một giọng nói vang lên ngoài cửa.

Anyuta vội vã quàng chiếc khăn len lên vai. Fetisov, gã họa sĩ, bước vào.

"Tôi đến để nhờ cô một việc," gã bắt đầu, nói với Klotchkov, đôi mắt trợn ngược như thú dữ dưới những lọn tóc dài rủ xuống trán. "Làm ơn giúp tôi, cho tôi mượn cô gái của cậu chỉ vài tiếng thôi! Tôi đang vẽ một bức tranh, cậu biết đấy, và tôi không thể tiếp tục nếu thiếu người mẫu."

"Ồ, sẵn lòng thôi," Klotchkov đồng ý. "Đi đi, Anyuta."

"Những thứ tôi phải chịu đựng ở đó," Anyuta thì thầm khẽ khàng.

"Nói bậy! Người ta nhờ vì nghệ thuật chứ có phải chuyện vớ vẩn gì đâu. Có thể giúp được thì sao không giúp?"

Anyuta bắt đầu thay đồ.

"Còn ông đang vẽ gì thế?" Klotchkov hỏi.

"Psyche; đề tài hay lắm. Nhưng chẳng hiểu sao cứ không trôi. Tôi cứ phải vẽ từ những người mẫu khác nhau. Hôm qua tôi vẽ một cô có đôi chân màu xanh. 'Tại sao chân cô lại màu xanh?' tôi hỏi. 'Do tất nhuộm vào,' cô ấy nói. Còn cậu vẫn đang cày cuốc đấy à! Cậu may mắn đấy! Cậu có sự kiên trì."

"Y học là cái nghề mà không cày cuốc thì không làm nổi."

"Hừm!... Xin lỗi cậu, Klotchkov, nhưng cậu sống như một con lợn vậy! Thật kinh khủng cái cách cậu sống!"

"Ý ông là sao? Tôi không còn cách nào khác... Tôi chỉ nhận được mười hai rúp một tháng từ cha mình, sống tử tế được với số tiền đó thật khó khăn."

"Phải... phải..." gã họa sĩ nói, cau mày với vẻ ghê tởm; "nhưng dù sao thì cậu cũng nên sống tốt hơn... Một người có học thì phải có trách nhiệm về lối sống của mình chứ, đúng không? Ở đây thì thật là không hiểu nổi! Giường không dọn, rác rưởi, bẩn thỉu... cháo từ hôm qua còn trên đĩa... Phì!"

"Đúng là vậy," cậu sinh viên lúng túng nói; "nhưng hôm nay Anyuta chưa có thời gian dọn dẹp; cô ấy bận rộn suốt từ nãy đến giờ."

Khi Anyuta và gã họa sĩ đã đi khỏi, Klotchkov nằm xuống ghế sofa và bắt đầu học bài ở tư thế nằm; rồi anh tình cờ chìm vào giấc ngủ, một giờ sau tỉnh dậy, anh chống đầu lên tay và chìm đắm vào những suy tư ảm đạm. Anh nhớ lại lời gã họa sĩ về việc một người có học phải biết cách sống, và giờ đây, môi trường xung quanh thực sự khiến anh thấy ghê tởm và kinh hãi. Như thể trong tâm trí, anh nhìn thấy tương lai của mình, nơi anh khám bệnh trong phòng làm việc, uống trà trong phòng ăn rộng rãi cùng với vợ mình, một quý bà thực thụ. Và bây giờ, cái chậu nước bẩn thỉu với những mẩu thuốc lá đang bơi trong đó trông kinh tởm đến mức khó tin. Hình ảnh Anyuta cũng hiện lên trong tâm trí anh – một bóng dáng giản dị, luộm thuộm, đáng thương... và anh quyết định phải chia tay cô ngay lập tức, bằng mọi giá.

Khi cô trở về từ chỗ gã họa sĩ, cô cởi áo khoác ra, anh đứng dậy và nói với cô một cách nghiêm túc:

"Nghe này, cô gái của tôi... ngồi xuống và nghe đây. Chúng ta phải chia tay thôi! Sự thật là, tôi không muốn sống với cô nữa."

Anyuta trở về từ chỗ họa sĩ trong tình trạng mệt mỏi rã rời. Việc đứng làm mẫu quá lâu khiến gương mặt cô gầy gò và hốc hác, chiếc cằm trông sắc nhọn hơn bao giờ hết. Cô không nói gì trước lời của cậu sinh viên, chỉ có đôi môi bắt đầu run rẩy.

"Cô biết là dù sao sớm muộn gì chúng ta cũng phải chia tay," cậu sinh viên nói. "Cô là một cô gái tốt, ngoan hiền, và không phải kẻ ngốc; cô sẽ hiểu thôi..."

Anyuta lẳng lặng mặc lại áo khoác, gói bức tranh thêu vào giấy, gom những cây kim và chỉ lại: cô tìm thấy gói giấy đựng bốn viên đường nơi cửa sổ, và đặt nó lên bàn cạnh chồng sách.

"Đó... là đường của anh..." cô nói khẽ, rồi quay đi để che giấu những giọt nước mắt.

"Sao em lại khóc?" Klotchkov hỏi.

Anh đi quanh phòng với vẻ bối rối, và nói: "Em thật là một cô gái kỳ lạ... Em biết rõ là chúng ta phải chia tay mà. Chúng ta không thể ở bên nhau mãi được."

Cô đã gom hết đồ đạc của mình và quay lại để chào tạm biệt anh, và anh cảm thấy thương hại cô.

"Hay là để cô ấy ở lại đây thêm một tuần nữa?" anh nghĩ. "Thực sự thì cứ để cô ấy ở lại cũng chẳng sao, rồi mình sẽ bảo cô ấy đi sau một tuần;" và bực bội vì sự yếu đuối của bản thân, anh quát lên một cách thô lỗ:

"Này, sao em cứ đứng đó thế? Nếu đã định đi thì đi đi; còn nếu không muốn đi thì cởi áo khoác ra và ở lại! Em có thể ở lại!"

Anyuta cởi áo khoác ra, lặng lẽ, lén lút, rồi cũng lén lút lau mũi, thở dài, và không một tiếng động quay trở lại vị trí quen thuộc trên chiếc ghế đẩu bên cửa sổ.

Cậu sinh viên kéo cuốn sách giáo khoa về phía mình và lại bắt đầu đi lại từ góc này sang góc kia. "Phổi phải bao gồm ba phần," anh lặp lại; "phần trên, ở thành trước lồng ngực, chạm tới xương sườn thứ tư hoặc thứ năm..."

Ngoài hành lang, có tiếng ai đó hét lên hết cỡ: "Grigory! Ấm samovar!"