Lizotchka Kudrinsky, một quý cô trẻ đã có gia đình và nhiều người ngưỡng mộ, bỗng dưng đổ bệnh. Căn bệnh trầm trọng đến mức chồng cô phải nghỉ việc, còn một bức điện tín được gửi ngay về cho mẹ cô ở Tver. Đây là cách cô kể lại câu chuyện về cơn bạo bệnh của mình:

"Tôi đến Lyesnoe thăm dì. Tôi ở đó một tuần rồi cùng mọi người sang nhà chị họ Varya. Chồng chị Varya là một gã thô lỗ cọc cằn và độc đoán (tôi mà là chị ấy thì tôi đã bắn gã lâu rồi), nhưng chúng tôi ở đó rất vui. Trước hết, tôi có tham gia vài vở kịch tại gia. Vở 'Một Vụ Bê Bối Trong Gia Đình Đáng Kính'. Hrustalev diễn thật tuyệt vời! Giữa các màn kịch, tôi có uống chút nước chanh lạnh, lạnh khủng khiếp, pha thêm một chút xíu rượu brandy. Nước chanh pha rượu brandy cũng gần giống như champagne vậy... Tôi uống xong và chẳng thấy gì cả. Hôm sau khi biểu diễn xong, tôi cưỡi ngựa cùng anh chàng Adolf Ivanitch đó. Trời hơi ẩm ướt và gió rất mạnh. Chắc chắn là tôi bị cảm từ lúc đó. Ba ngày sau tôi về nhà xem chàng Vassya tốt bụng, thân yêu của tôi dạo này thế nào, tiện thể lấy cái váy lụa in hình hoa nhỏ. Tất nhiên là tôi không thấy Vassya ở nhà. Tôi vào bếp bảo Praskovya đun ấm samovar, và ở đó tôi thấy trên bàn có mấy củ cà rốt và củ cải nhỏ xinh như đồ chơi vậy. Tôi ăn một củ cà rốt nhỏ và, ừ thì, cả một củ cải nữa. Tôi chỉ ăn rất ít, nhưng hãy tưởng tượng xem, tôi bắt đầu đau nhói ngay lập tức—co thắt... co thắt... co thắt... ôi, tôi chết mất. Vassya từ văn phòng chạy về. Đương nhiên là anh ấy vò đầu bứt tai, mặt cắt không còn giọt máu. Họ chạy đi gọi bác sĩ... Anh hiểu không, tôi đang chết dần, chết dần đây này."

Những cơn co thắt bắt đầu vào giữa trưa, trước ba giờ chiều thì bác sĩ tới, và đến sáu giờ thì Lizotchka chìm vào giấc ngủ, ngủ ngon lành cho đến tận hai giờ sáng.

Đồng hồ điểm hai giờ... Ánh sáng từ chiếc đèn ngủ nhỏ hắt ra le lói qua chao đèn màu xanh nhạt. Lizotchka nằm trên giường, chiếc mũ ren trắng của cô nổi bật hẳn trên nền gối đỏ thẫm. Những bóng đổ từ chiếc chao đèn màu xanh in những hoa văn trên gương mặt nhợt nhạt và đôi vai tròn trịa, đầy đặn của cô. Vassily Stepanovitch đang ngồi dưới chân giường. Anh chàng tội nghiệp này vừa vui mừng vì cuối cùng vợ cũng chịu ở nhà, lại vừa vô cùng lo lắng trước tình trạng bệnh tật của cô.

"Thế nào, em cảm thấy trong người ra sao rồi, Lizotchka?" anh hỏi khẽ, khi nhận thấy cô đã thức giấc.

"Em đỡ hơn rồi," Lizotchka rên rỉ. "Em không còn cảm thấy co thắt nữa, nhưng chẳng ngủ được... Em không tài nào ngủ nổi!"

"Đã đến lúc thay khăn chườm chưa em, thiên thần của anh?"

Lizotchka chậm rãi ngồi dậy với vẻ mặt của một vị tử đạo và nghiêng đầu một cách đầy duyên dáng. Với vẻ cung kính đầy sợ hãi, Vassily Stepanovitch khẽ chạm những ngón tay vào thân thể nóng hổi của vợ để thay khăn chườm. Lizotchka rụt người lại, cười khúc khích vì nước lạnh làm cô buồn, rồi cô lại nằm xuống.

"Anh chẳng được ngủ nghê gì, tội nghiệp quá!" cô rên rỉ.

"Làm sao mà anh ngủ được chứ!"

"Đó là do thần kinh của em đấy, Vassya ạ, em là một người phụ nữ rất hay lo âu. Bác sĩ kê đơn cho bệnh đau dạ dày, nhưng em cảm thấy ông ấy chẳng hiểu gì về bệnh của em cả. Là do thần kinh chứ không phải dạ dày, em thề là do thần kinh. Chỉ có một điều em lo sợ, là bệnh của em có thể trở nặng."

"Không đâu Lizotchka, không đâu, ngày mai em sẽ khỏe lại thôi!"

"Khó lắm! Em không sợ cho bản thân mình đâu... Em chẳng bận tâm, thực lòng là em sẽ rất vui nếu được chết, nhưng em thấy tội nghiệp cho anh! Anh sẽ thành gã đàn ông góa vợ và bị bỏ lại trơ trọi một mình."

Vassitchka hiếm khi được tận hưởng sự gần gũi của vợ và đã quen với sự cô đơn từ lâu, nhưng những lời của Lizotchka khiến anh bối rối.

"Trời đất, em đang nói gì vậy, cô vợ nhỏ của anh! Sao lại có những suy nghĩ ảm đạm thế?"

"Thì, anh sẽ khóc lóc, đau buồn, rồi anh cũng sẽ quen thôi. Anh thậm chí sẽ tái hôn."

Người chồng ôm lấy đầu mình.

"Thôi nào, thôi nào, em sẽ không nói nữa!" Lizotchka dỗ dành anh, "chỉ là anh phải chuẩn bị sẵn tinh thần cho mọi tình huống thôi."

"Và rồi bỗng nhiên mình sẽ chết," cô nghĩ, nhắm nghiền mắt lại.

Và Lizotchka vẽ ra trong đầu bức tranh về cái chết của chính mình, về cảnh mẹ cô, chồng cô, cô em họ Varya cùng chồng, họ hàng, và những người ngưỡng mộ "tài năng" của cô quây quần quanh giường bệnh, khi cô thì thầm lời trăn trối cuối cùng. Tất cả đều khóc than. Rồi khi cô chết, họ sẽ mặc cho cô—với vẻ nhợt nhạt đầy thú vị và mái tóc sẫm màu—một chiếc váy hồng (màu này rất hợp với cô) rồi đặt cô vào một cỗ quan tài đắt tiền với chân bằng vàng, phủ đầy hoa. Mùi hương trầm thoang thoảng, nến cháy lách tách. Chồng cô không rời quan tài nửa bước, trong khi những người ngưỡng mộ tài năng của cô không thể rời mắt khỏi cô, và nói: "Trông như vẫn còn sống! Nằm trong quan tài mà nàng vẫn đẹp tuyệt vời!" Cả thị trấn bàn tán về một cuộc đời bị cắt ngang quá sớm. Nhưng giờ họ đang khiêng cô tới nhà thờ. Những người khiêng linh cữu là Ivan Petrovitch, Adolf Ivanitch, chồng của Varya, Nikolay Semyonitch, và cậu sinh viên mắt đen, người đã dạy cô uống nước chanh pha rượu brandy. Chỉ tiếc là không có nhạc tang. Sau lễ cầu hồn là lễ từ biệt. Nhà thờ tràn ngập tiếng nức nở, họ mang nắp quan tài có những tua rua tới, và... Lizotchka vĩnh viễn bị tách biệt khỏi ánh sáng ban ngày, tiếng búa đóng đinh vang lên. Cộp, cộp, cộp.

Lizotchka rùng mình và mở mắt. "Vassya, anh đó à?" cô hỏi. "Em có những suy nghĩ ảm đạm quá. Trời ơi, sao em lại xui xẻo đến mức không tài nào ngủ được cơ chứ. Vassya, làm ơn thương em, kể cho em nghe chuyện gì đó đi!"

"Anh nên kể gì cho em nghe đây?"

"Chuyện gì đó về tình yêu," Lizotchka nói một cách uể oải. "Hoặc một giai thoại nào đó về người Do Thái..."

Vassily Stepanovitch, sẵn sàng làm bất cứ điều gì miễn là vợ anh thấy vui và không nói về cái chết nữa, vuốt những lọn tóc che qua tai, làm một bộ mặt lố bịch rồi tiến lại gần Lizotchka.

"Đồng hồ của cô có muốn được sửa không?" anh hỏi.

"Có chứ, có chứ," Lizotchka cười khúc khích và đưa chiếc đồng hồ vàng từ trên bàn nhỏ cho anh. "Sửa nó đi."

Vassya cầm lấy chiếc đồng hồ, kiểm tra bộ máy một hồi lâu, rồi vừa vặn vẹo vừa nhún vai, nói: "Không thể sửa được đâu... trong một bánh xe bị thiếu mất hai cái răng..."

Chỉ có vậy thôi. Lizotchka cười ồ lên và vỗ tay.

"Tuyệt thật," cô thốt lên. "Thật kỳ diệu. Anh biết không Vassya, anh thật ngốc nghếch khi không tham gia diễn kịch không chuyên! Anh có tài năng đáng nể đấy! Anh còn giỏi hơn cả Sysunov. Có một diễn viên không chuyên tên là Sysunov từng diễn cùng chúng tôi trong vở 'Ngày Sinh Nhật Của Tôi'. Một tài năng hài hước hạng nhất, hãy tưởng tượng xem: mũi dày như củ cải vàng, mắt xanh, và hắn đi đứng như con sếu ấy... Tất cả chúng tôi đều cười nghiêng ngả; đợi đã, em sẽ diễn cho anh xem hắn đi thế nào."

Lizotchka bật dậy khỏi giường và bắt đầu đi lại quanh phòng, chân trần và không đội mũ.

"Chúc một ngày tốt lành!" cô nói bằng giọng trầm, bắt chước giọng đàn ông. "Có gì hay không? Có gì mới dưới ánh trăng không nào? Ha, ha, ha!" cô cười.

"Ha, ha, ha!" Vassya phụ họa. Và đôi vợ chồng trẻ, cười vang trời, quên cả bệnh tật, đuổi bắt nhau quanh phòng. Cuộc rượt đuổi kết thúc khi Vassya túm được chiếc áo ngủ của vợ và hào hứng hôn lên người cô tới tấp. Sau một cái ôm đặc biệt nồng cháy, Lizotchka bỗng nhớ ra là mình đang bị bệnh nặng...

"Thật ngớ ngẩn!" cô nói, làm bộ mặt nghiêm trọng và đắp chăn kín người. "Chắc hẳn là anh quên mất là em đang bị ốm rồi! Thông minh quá cơ, phải nói là quá thông minh!"

"Xin lỗi..." người chồng lúng túng ấp úng.

"Nếu bệnh của em mà trở nặng thì đó là lỗi của anh đấy. Không tử tế chút nào! Không tốt chút nào!"

Lizotchka nhắm mắt lại và im lặng. Vẻ uể oải và nét mặt của một vị tử đạo trước đó lại quay trở lại, văng vẳng những tiếng rên rỉ khẽ khàng. Vassya thay khăn chườm, và vì mừng vợ ở nhà chứ không chạy sang nhà dì, anh ngồi phục tùng dưới chân giường. Anh không ngủ cả đêm. Đến mười giờ sáng, bác sĩ tới.

"Nào, chúng ta cảm thấy thế nào rồi?" ông hỏi trong khi bắt mạch cho cô. "Cô có ngủ được không?"

"Tệ lắm," chồng Lizotchka trả lời thay vợ, "tệ lắm ạ."

Bác sĩ đi về phía cửa sổ và nhìn chăm chăm vào một người thợ quét ống khói đang đi ngang qua.

"Bác sĩ, hôm nay cháu có được uống cà phê không ạ?" Lizotchka hỏi.

"Cô có thể."

"Và cháu có được dậy không ạ?"

"Có lẽ cũng được, nhưng... cô tốt hơn nên nằm trên giường thêm một ngày nữa."

"Cô ấy chán nản khủng khiếp," Vassya thì thầm vào tai ông, "những suy nghĩ ảm đạm thế đấy, bi quan lắm. Cháu lo cho cô ấy đến phát hoảng lên được."

Bác sĩ ngồi xuống chiếc bàn nhỏ, xoa xoa trán, kê đơn thuốc kali bromua cho Lizotchka, rồi cúi chào, hứa sẽ ghé lại vào buổi tối, rồi rời đi. Vassya không tới văn phòng mà ngồi suốt cả ngày dưới chân vợ.

Đến giữa trưa, những người ngưỡng mộ tài năng của cô kéo đến đông nghịt. Họ bồn chồn và lo lắng, họ mang theo hàng đống hoa và tiểu thuyết tiếng Pháp. Lizotchka, trong chiếc mũ trắng như tuyết và chiếc áo khoác nhẹ, nằm trên giường với vẻ bí ẩn, như thể chính cô cũng không tin là mình sẽ bình phục. Những người ngưỡng mộ tài năng của cô nhìn thấy chồng cô, nhưng dễ dàng tha thứ cho sự hiện diện của anh: họ và anh cùng gắn kết bởi một nỗi đau bên giường bệnh đó!

Đến sáu giờ tối, Lizotchka chìm vào giấc ngủ, và lại ngủ cho đến tận hai giờ sáng. Vassya vẫn như trước, ngồi dưới chân giường, cố chống chọi với cơn buồn ngủ, thay khăn chườm cho vợ, diễn trò người Do Thái, và đến sáng, sau đêm thứ hai chịu đựng, Liza đang soi gương trang điểm và đội mũ.

"Em định đi đâu thế, mình ơi?" Vassya hỏi, nhìn vợ với ánh mắt nài nỉ.

"Gì cơ?" Lizotchka ngạc nhiên hỏi, ra vẻ sợ sệt, "anh không biết là hôm nay có buổi diễn tập ở nhà Marya Lvovna à?"

Sau khi đưa vợ tới đó, vì chẳng có gì làm để giết thời gian, Vassya cầm cặp tài liệu tới văn phòng. Đầu anh đau nhức dữ dội vì những đêm không ngủ đến mức con mắt trái cứ tự động nhắm nghiền lại và không chịu mở ra...

"Có chuyện gì với anh thế, anh bạn trẻ?" cấp trên của anh hỏi. "Sao vậy?"

Vassya xua tay rồi ngồi xuống. "Xin ngài đừng hỏi, thưa Ngài," anh thở dài nói. "Những gì cháu đã phải chịu đựng trong hai ngày qua, trời ơi, cháu đã khổ sở biết bao! Liza nhà cháu đổ bệnh!"

"Lạy Chúa," vị sếp thốt lên đầy lo ngại. "Lizaveta Pavlovna, cô ấy bị sao vậy?"

Vassily Stepanovitch chỉ giang tay ra và ngước mắt lên trần nhà, như thể muốn nói: "Đó là ý trời."

"Ồ, anh bạn trẻ, ta thông cảm với anh hết lòng!" vị sếp thở dài, đảo mắt. "Ta đã mất vợ, anh bạn ạ, ta hiểu mà. Đó là một mất mát, thật sự là một mất mát! Thật khủng khiếp, khủng khiếp quá! Hy vọng Lizaveta Pavlovna bây giờ đã đỡ hơn! Bác sĩ nào đang chữa cho cô ấy?"

"Von Schterk ạ."

"Von Schterk ư! Nhưng đáng lẽ anh nên gọi Magnus hay Semandritsky thì tốt hơn. Mà sao mặt anh tái nhợt vậy. Chính anh cũng đang ốm đấy! Thật kinh khủng!"

"Vâng, thưa Ngài, cháu không ngủ được. Cháu đã phải chịu đựng biết bao, trải qua biết bao nhiêu là khổ sở!"

"Vậy mà anh vẫn tới! Tại sao anh lại tới cơ chứ, ta không hiểu nổi! Người ta không thể ép buộc bản thân như thế được! Không được phép tự làm hại mình như thế. Về nhà đi và ở đó cho đến khi anh khỏe lại! Về nhà ngay, ta ra lệnh cho anh! Sự nhiệt tình là đức tính tốt ở một công chức trẻ, nhưng anh đừng quên người La Mã xưa từng nói: ‘mens sana in corpore sano,’ nghĩa là, một bộ não khỏe mạnh trong một cơ thể khỏe mạnh."

Vassya đồng ý, cất giấy tờ vào cặp, chào cấp trên rồi trở về nhà đi ngủ.