"Để tôi! Tôi muốn tự cầm cương! Tôi sẽ ngồi cạnh người đánh xe!" Sofya Lvovna nói lớn. "Chờ một chút, anh đánh xe; tôi sẽ trèo lên bệ ngồi cạnh anh."

Nàng đứng dậy trên cỗ xe trượt tuyết, còn chồng nàng, Vladimir Nikititch, và người bạn thuở ấu thơ, Vladimir Mihalovitch, thì giữ chặt tay nàng để tránh ngã. Ba con ngựa đang phi nước đại.

"Tôi đã bảo anh đừng cho cô ấy uống rượu mạnh mà," Vladimir Nikititch thì thầm với bạn mình đầy bực dọc. "Thật tình, anh là cái kiểu người gì thế không biết!"

Viên Đại tá thừa kinh nghiệm để biết rằng với những người đàn bà như vợ mình, Sofya Lvovna, sau những lúc vui vẻ thái quá vì rượu thì kiểu gì cũng kéo theo những tràng cười cuồng loạn rồi đến nước mắt. Ông sợ rằng khi về đến nhà, thay vì được ngủ ngon, ông lại phải lo chườm khăn và pha thuốc cho nàng.

"Wo!" Sofya Lvovna kêu lên. "Tôi muốn tự mình cầm cương!"

Nàng cảm thấy thực sự vui vẻ và đắc thắng. Suốt hai tháng nay, kể từ ngày cưới, nàng luôn bị dày vò bởi ý nghĩ rằng mình đã lấy Đại tá Yagitch vì những toan tính đời thường, hay như người ta vẫn nói là _par dépit_ (vì hờn dỗi); thế nhưng tối nay, ở nhà hàng, bỗng chốc nàng tin chắc rằng mình yêu ông say đắm. Mặc dù đã năm mươi tư tuổi, ông vẫn thon thả, nhanh nhẹn, dẻo dai, lại còn biết nói đùa và ngân nga theo những giai điệu của người Gypsy một cách đầy quyến rũ. Quả thực, những người đàn ông lớn tuổi ngày nay thú vị hơn đám trẻ gấp ngàn lần. Dường như tuổi già và tuổi trẻ đã tráo đổi vai trò cho nhau. Viên Đại tá hơn cha nàng hai tuổi, nhưng chuyện đó thì có hề gì nếu, nói thật lòng, trong ông tràn đầy sức sống, sự nhiệt huyết và tươi mới hơn hẳn chính bản thân nàng, dù nàng mới chỉ hai mươi ba tuổi?

"Ôi, người yêu dấu của tôi!" nàng thầm nghĩ. "Anh thật tuyệt vời!"

Tại nhà hàng, nàng cũng tin chắc rằng không còn lấy một tia cảm xúc cũ nào sót lại. Đối với người bạn thuở ấu thơ, Vladimir Mihalovitch, hay gọi ngắn gọn là Volodya, người mà chỉ mới hôm qua nàng còn yêu điên cuồng, đau khổ, thì giờ đây nàng chẳng cảm thấy gì ngoài sự thờ ơ hoàn toàn. Cả buổi tối hôm đó, anh ta trong mắt nàng trông thật thiếu sức sống, đờ đẫn, nhạt nhẽo và tầm thường, còn cái vẻ _sangfroid_ (điềm tĩnh) mà anh ta thường dùng để tránh trả tiền tại các nhà hàng lần này lại làm nàng ghê tởm, đến mức nàng suýt nữa không kìm được mà thốt lên: "Nếu anh nghèo thì hãy ở nhà đi." Viên Đại tá đã trả tiền cho tất cả.

Có lẽ vì cây cối, cột điện báo và những đống tuyết cứ vụt qua trước mắt, mà đủ loại ý nghĩ rời rạc cứ ùa vào tâm trí nàng. Nàng suy tư: hóa đơn ở nhà hàng lên tới một trăm hai mươi rúp, một trăm rúp đã vào túi bọn Gypsy, và ngày mai nàng có thể vung tay tiêu cả ngàn rúp nếu thích; trong khi chỉ mới hai tháng trước, trước khi cưới, nàng chẳng có nổi ba rúp trong túi và phải xin cha từng đồng một. Một sự thay đổi lớn biết bao trong cuộc đời nàng!

Những ý nghĩ rối bời. Nàng nhớ lại hồi mười tuổi, Đại tá Yagitch, giờ là chồng nàng, từng tán tỉnh dì của nàng, và mọi người trong nhà đều nói rằng chính ông đã hủy hoại cuộc đời bà. Thực tế là dì nàng thường đi ăn tối với đôi mắt đỏ hoe vì khóc, và luôn bỏ đi đâu đó; người ta thường nói về bà rằng tội nghiệp, chẳng nơi nào bà tìm thấy sự bình yên. Thời đó ông rất đẹp trai và nổi tiếng là kẻ sát gái. Nổi tiếng đến mức khắp cả thị trấn ai cũng biết, và người ta đồn rằng ông đi thăm những người phụ nữ ngưỡng mộ mình hàng ngày giống như bác sĩ đi khám bệnh nhân vậy. Và ngay cả bây giờ, bất chấp mái đầu điểm bạc, những nếp nhăn và cặp kính lão, gương mặt gầy gò của ông trông vẫn rất điển trai, đặc biệt là khi nhìn nghiêng.

Cha của Sofya Lvovna là bác sĩ quân y, từng có thời phục vụ cùng trung đoàn với Đại tá Yagitch. Cha của Volodya cũng là bác sĩ quân y, và ông cũng từng ở cùng trung đoàn với cha nàng và Đại tá Yagitch. Bất chấp nhiều cuộc phiêu lưu tình ái, thường rất phức tạp và rắc rối, Volodya đã học hành rất xuất sắc ở đại học và tốt nghiệp với tấm bằng loại ưu. Hiện tại anh đang chuyên nghiên cứu văn học nước ngoài và nghe nói đang viết luận án. Anh sống với cha, vị bác sĩ quân y, trong doanh trại, và không có tài sản riêng dù đã ba mươi tuổi. Khi còn nhỏ, Sofya và anh sống dưới cùng một mái nhà, dù ở những căn hộ khác nhau. Anh thường đến chơi với nàng, họ cùng học khiêu vũ và tiếng Pháp. Nhưng khi anh lớn lên thành một thanh niên thanh tú, đẹp trai lạ thường, nàng bắt đầu thấy e thẹn trước mặt anh, rồi đem lòng yêu anh điên cuồng, và cứ yêu mãi như thế cho đến tận lúc kết hôn với Yagitch. Bản thân anh cũng nổi tiếng là đào hoa từ năm mười bốn tuổi, và những quý bà phản bội chồng vì anh đều bao biện rằng anh chỉ là một cậu bé. Gần đây có người kể chuyện rằng, khi anh còn là sinh viên sống ở nhà trọ gần trường đại học, cứ mỗi khi có ai gõ cửa phòng anh, người ta đều nghe tiếng bước chân và sau đó là một lời xin lỗi khẽ khàng: "_Pardon, je ne suis pas seul_." (Xin lỗi, tôi không có một mình). Yagitch rất quý mến anh, coi anh như một người kế thừa xứng đáng, giống như Derzhavin đã chúc phúc cho Pushkin vậy; ông tỏ ra rất thương anh. Họ có thể ngồi chơi bi-a hoặc bài picquet hàng giờ cùng nhau mà không nói một lời, nếu Yagitch đi đâu làm việc gì, ông luôn mang theo Volodya, và Yagitch là người duy nhất Volodya chia sẻ những bí mật về luận án của mình. Ngày trước, khi Yagitch còn trẻ hơn, họ thường ở vị thế của những đối thủ, nhưng họ chưa bao giờ ghen tị với nhau. Trong giới họ chơi, Yagitch được gọi là Volodya Lớn, còn người bạn của ông là Volodya Nhỏ.

Ngoài Volodya Lớn, Volodya Nhỏ và Sofya Lvovna, trên cỗ xe còn có người thứ tư - Margarita Alexandrovna, hay như mọi người vẫn gọi là Rita, một người chị họ của bà Yagitch - một cô gái cực kỳ nhợt nhạt đã ngoài ba mươi, với đôi lông mày đen và cặp kính gọng kẹp, lúc nào cũng hút thuốc, ngay cả trong những ngày giá rét căm căm, và lúc nào cũng để tro thuốc lá vương vãi đầy đầu gối và mặt trước áo cánh. Cô ta nói giọng mũi, kéo dài từng chữ, bản tính lạnh lùng, có thể uống bao nhiêu rượu và đồ uống có cồn mà chẳng say, và thường kể những câu chuyện bê bối theo cái cách ẻo lả, nhạt nhẽo. Ở nhà, cô ta dành cả ngày để đọc những cuốn tạp chí dày cộp, phủ đầy tro thuốc lá lên đó, hoặc ngồi ăn táo đông lạnh.

"Sonia, thôi mấy trò ngu ngốc đó đi," cô ta nói, giọng kéo dài. "Thật sự rất lố bịch đấy."

Khi tiến gần đến cổng thành, họ đi chậm lại, bắt đầu lướt qua những người đi đường và những ngôi nhà. Sofya Lvovna dịu lại, rúc vào người chồng và chìm đắm trong những suy nghĩ của mình. Volodya Nhỏ ngồi đối diện. Lúc này, những suy nghĩ vui vẻ, vô tư của nàng đã pha lẫn cả những nỗi buồn. Nàng nghĩ rằng người đàn ông đang ngồi đối diện kia biết nàng yêu anh ta, và chắc chắn anh ta tin vào những lời đàm tiếu rằng nàng lấy Đại tá vì hờn dỗi _par dépit_. Nàng chưa bao giờ nói với anh về tình yêu của mình; nàng không muốn anh biết, và đã cố hết sức giấu kín cảm xúc, nhưng từ nét mặt nàng, nàng biết anh hiểu thấu nàng hoàn toàn - và niềm kiêu hãnh của nàng bị tổn thương. Nhưng điều nhục nhã nhất trong hoàn cảnh của nàng là từ sau đám cưới, Volodya bỗng nhiên bắt đầu chú ý đến nàng, điều mà trước đây anh chưa từng làm, dành hàng giờ bên nàng, ngồi im lặng hoặc tán gẫu những chuyện tầm phào; và ngay cả lúc này trên xe trượt tuyết, dù không nói chuyện với nàng, anh vẫn khẽ chạm chân vào chân nàng và bóp nhẹ tay nàng. Rõ ràng đó là tất cả những gì anh muốn, rằng nàng đã kết hôn; và rõ ràng là anh khinh miệt nàng, và nàng chỉ khơi gợi trong anh một mối quan tâm đặc biệt nào đó, như thể nàng là một người đàn bà lăng loàn, hư hỏng vậy. Và khi cảm giác đắc thắng và tình yêu dành cho chồng hòa lẫn trong tâm hồn nàng với nỗi nhục nhã và niềm kiêu hãnh bị tổn thương, một tinh thần phản kháng trỗi dậy, và nàng khao khát được ngồi lên bệ ghế lái, được hò hét và huýt sáo với lũ ngựa.

Đúng lúc họ đi qua tu viện, chiếc chuông khổng lồ nặng cả trăm tấn ngân lên. Rita làm dấu thánh giá.

"Olga của chúng ta đang ở trong tu viện đó," Sofya Lvovna nói, rồi nàng cũng làm dấu thánh giá và rùng mình. "Tại sao cô ấy lại vào tu viện?" Đại tá hỏi. "_Par dépit_," Rita trả lời cộc lốc, ám chỉ rõ ràng đến việc Sofya cưới Yagitch. "_Par dépit_ là mốt thời thượng ngày nay đấy. Chống đối lại cả thế giới. Cô ta lúc nào chẳng cười nói, một tay tán tỉnh đáng gờm, chẳng thích gì ngoài các buổi vũ hội và đám trai trẻ, thế mà đùng một cái bỏ đi – để làm cho tất cả mọi người ngạc nhiên!" "Không đúng," Volodya nói, lật cổ áo khoác lông thú xuống, để lộ gương mặt đẹp trai. "Đâu phải là _par dépit_; nếu muốn nói thì đó là một chuyện kinh khủng thì đúng hơn. Anh trai cô ấy, Dmitri, bị đày đi lao dịch khổ sai, và giờ họ chẳng biết anh ta ở đâu. Còn mẹ cô ấy thì chết vì đau buồn." Anh lật cổ áo lên lại. "Olga đã làm đúng," anh nói thêm với giọng nghẹn lại. "Sống như một đứa con nuôi, lại với một tấm gương sáng chói như Sofya Lvovna đây – cũng phải cân nhắc điều đó nữa chứ!"

Sofya Lvovna nghe thấy giọng điệu khinh miệt trong lời nói của anh và khao khát muốn nói điều gì đó xúc phạm anh, nhưng nàng lặng im. Tinh thần phản kháng lại ùa về; nàng đứng dậy lần nữa và hét lên bằng giọng nghẹn ngào: "Tôi muốn đi lễ sớm! Đánh xe, quay lại! Tôi muốn gặp Olga."

Họ quay lại. Tiếng chuông tu viện có âm hưởng trầm lắng, và Sofya Lvovna tưởng chừng như có điều gì đó trong tiếng chuông gợi nhớ đến Olga và cuộc đời của cô. Những chiếc chuông nhà thờ khác cũng bắt đầu ngân lên. Khi người đánh xe dừng ngựa, Sofya Lvovna nhảy khỏi xe và, không cần ai hộ tống, một mình bước nhanh về phía cổng. "Nhanh lên nhé!" chồng nàng gọi theo. "Trễ rồi đấy." Nàng bước qua cổng vòm tối tăm, rồi đi theo lối đi dẫn từ cổng đến ngôi thánh đường chính. Tuyết lạo xạo dưới chân nàng, và tiếng chuông vang ngay trên đầu nàng, dường như làm rung chuyển cả con người nàng. Đây là cửa nhà thờ, rồi ba bậc thang đi xuống, và một gian tiền sảnh với các bức tượng thánh ở hai bên, mùi bách xù và hương trầm, một cánh cửa khác, và một bóng đen mở cửa và cúi đầu thật thấp. Buổi lễ vẫn chưa bắt đầu. Một nữ tu đang đi dọc theo bức vách đặt tượng thánh và thắp nến trên những giá nến cao, một người khác đang thắp đèn chùm. Lác đác nơi các cột trụ và gian thờ bên, những bóng người đen đúa, bất động đang đứng. "Chắc là họ cứ phải đứng như thế này cho đến sáng," Sofya Lvovna nghĩ, và nàng thấy nơi này tối tăm, lạnh lẽo và ảm đạm - ảm đạm hơn cả nghĩa địa. Nàng nhìn những bóng người bất động với một cảm giác buồn thảm và bỗng thấy nhói trong tim. Vì lý do nào đó, nơi một nữ tu nhỏ bé, vai gầy guộc và trùm khăn đen trên đầu, nàng nhận ra Olga, dù khi Olga vào tu viện, cô ấy vẫn mập mạp và trông cao hơn. Do dự và vô cùng xúc động, Sofya Lvovna tiến về phía nữ tu, và nhìn qua vai cô vào gương mặt ấy, nàng nhận ra đó chính là Olga. "Olga!" nàng kêu lên, giơ hai tay ra, không nói nên lời vì xúc động. "Olga!" Nữ tu nhận ra nàng ngay lập tức; cô nhướng mày ngạc nhiên, và gương mặt nhợt nhạt, mới rửa sạch sẽ, và dường như cả chiếc khăn trắng cô đội bên trong chiếc khăn trùm đầu, cũng rạng rỡ vì vui sướng. "Phép màu từ Chúa đấy!" cô nói, và cô cũng giơ đôi bàn tay nhỏ bé, gầy guộc, nhợt nhạt lên.

Sofya Lvovna ôm chầm lấy cô và hôn lên gương mặt ấy một cách ấm áp, và khi làm vậy nàng lại sợ rằng mình có thể nồng nặc mùi rượu. "Chúng tôi đang đi ngang qua đây và nghĩ đến cậu," nàng vừa nói vừa thở gấp, như thể vừa chạy bộ xong. "Trời ơi! Cậu nhợt nhạt quá! Tớ... tớ rất vui khi được gặp cậu. Nào, kể tớ nghe cậu sống thế nào? Cậu có buồn không?" Sofya Lvovna nhìn quanh mấy nữ tu khác và nói tiếp bằng giọng nhỏ nhẹ: "Ở nhà có bao nhiêu thay đổi... cậu biết đấy, tớ đã lấy Đại tá Yagitch. Chắc cậu còn nhớ ông ấy... Tớ rất hạnh phúc bên ông ấy." "Ừ, tạ ơn Chúa vì điều đó. Còn cha của cậu vẫn khỏe chứ?" "Vâng, ông ấy vẫn khỏe. Ông ấy hay nhắc đến cậu. Cậu phải đến thăm chúng tớ trong dịp lễ này nhé, Olga, được không?" "Tớ sẽ đến," Olga nói và mỉm cười. "Tớ sẽ đến vào ngày thứ hai."

Sofya Lvovna bắt đầu khóc, không biết vì sao, và trong một phút nàng rơi lệ lặng lẽ, sau đó nàng lau mắt và nói: "Rita sẽ rất tiếc vì đã không được gặp cậu đấy. Cô ấy cũng ở với chúng tớ. Và cả Volodya nữa. Họ đang ở gần cổng. Họ sẽ vui biết bao nếu cậu ra gặp họ. Đi thôi, buổi lễ vẫn chưa bắt đầu đâu." "Đi thôi," Olga đồng ý. Cô làm dấu thánh giá ba lần và đi ra lối vào cùng Sofya Lvovna. "Vậy cậu nói là cậu hạnh phúc, Sonitchka?" cô hỏi khi họ bước ra cổng. "Rất hạnh phúc." "Ừ, tạ ơn Chúa vì điều đó."

Hai chàng Volodya, nhìn thấy nữ tu, liền xuống xe và chào cô một cách cung kính. Cả hai đều xúc động rõ rệt trước gương mặt nhợt nhạt và bộ lễ phục tu hành đen nhánh của cô, và cả hai đều vui vì cô đã nhớ đến họ và ra đón chào. Để cô không bị lạnh, Sofya Lvovna quấn cho cô một chiếc chăn và đắp một nửa chiếc áo khoác lông thú của mình lên người cô. Những giọt nước mắt đã làm tâm hồn nàng nhẹ nhõm và thanh lọc, và nàng thấy vui vì cái đêm ồn ào, bất ổn và trên thực tế là không mấy trong sạch này lại bất ngờ kết thúc một cách thuần khiết và thanh thản đến thế. Và để giữ Olga lại bên mình lâu hơn một chút, nàng đề nghị: "Hãy để cậu ấy cùng đi dạo một chút! Lên xe đi, Olga; chúng ta sẽ đi một đoạn." Đám đàn ông cứ ngỡ nữ tu sẽ từ chối – các thánh đâu có lao vun vút trên những chiếc xe ba ngựa kéo; nhưng thật ngạc nhiên, cô đồng ý và bước lên xe. Và trong khi những con ngựa đang phi nước đại về phía cổng thành, tất cả đều im lặng, chỉ cố gắng giữ ấm cho cô và mỗi người trong số họ đều đang nghĩ về con người của cô trong quá khứ và hiện tại. Gương mặt cô giờ đây không còn cảm xúc, vô hồn, lạnh lẽo, nhợt nhạt và trong suốt, như thể trong huyết quản của cô là nước chứ không phải máu. Vậy mà hai ba năm trước, cô vẫn còn mập mạp, hồng hào, chuyện trò về những kẻ theo đuổi mình và cười khúc khích trước mọi chuyện vặt vãnh.

Gần cổng thành, cỗ xe quay đầu lại; mười phút sau khi dừng lại gần tu viện, Olga bước xuống xe. Tiếng chuông bắt đầu ngân nhanh hơn. "Chúa phù hộ các bạn," Olga nói, và cô cúi chào thật thấp như cách các nữ tu vẫn làm. "Nhớ đến nhé, Olga." "Tớ sẽ đến, tớ sẽ đến." Cô đi và nhanh chóng biến mất qua cổng vòm. Và khi sau đó họ tiếp tục lái xe đi, Sofya Lvovna cảm thấy rất buồn. Mọi người đều im lặng. Nàng thấy chán nản và toàn thân rệu rã. Việc nàng bắt một nữ tu phải bước lên xe và lái đi trong một đám người hầu như chẳng tỉnh táo gì dường như giờ đây thật ngu ngốc, vô duyên và gần như phạm thượng. Khi cơn say qua đi, khao khát được tự lừa dối bản thân cũng tan biến. Giờ đây, nàng thấy rõ rằng mình không yêu chồng, và sẽ không bao giờ có thể yêu ông, và rằng tất cả chỉ là sự ngu xuẩn và vô nghĩa. Nàng đã cưới ông vì những toan tính, bởi vì, theo lời bạn bè thời đi học của nàng, ông giàu nứt đố đổ vách, và bởi vì nàng sợ trở thành bà cô già như Rita, và bởi vì nàng chán ngấy người cha bác sĩ của mình và muốn chọc tức Volodya.

Nếu như ngày cưới nàng có thể tưởng tượng ra rằng cuộc sống sẽ ngột ngạt, khủng khiếp và gớm ghiếc đến thế này, nàng đã không bao giờ chấp nhận cuộc hôn nhân đó, dù có đánh đổi bằng tất cả sự giàu sang trên đời. Nhưng giờ đây, chẳng còn cách nào cứu vãn. Nàng phải chấp nhận sự thật đó thôi. Họ về đến nhà. Khi chui vào chiếc giường ấm áp, êm ái và kéo chăn trùm lên người, Sofya Lvovna nhớ lại ngôi thánh đường tối tăm, mùi hương trầm, và những bóng người đứng bên các cột trụ, và nàng cảm thấy sợ hãi khi nghĩ rằng những bóng người đó sẽ cứ đứng mãi ở đó trong suốt thời gian nàng ngủ. Buổi lễ sớm sẽ kéo dài rất, rất lâu; rồi đến "giờ kinh", rồi thánh lễ, rồi buổi lễ trong ngày.

"Nhưng chắc chắn là có Chúa - nhất định là có Chúa; và rồi mình cũng phải chết, nên sớm muộn gì cũng phải nghĩ đến linh hồn, đến cuộc sống vĩnh hằng, như Olga vậy. Olga bây giờ đã được cứu rỗi; cô ấy đã giải quyết được mọi vấn đề cho bản thân... Nhưng nếu không có Chúa thì sao? Thế thì cuộc đời cô ấy thật uổng phí. Nhưng sao lại uổng phí? Tại sao lại uổng phí?" Và một phút sau, ý nghĩ đó lại xuất hiện trong tâm trí nàng: "Có Chúa; cái chết tất yếu phải đến; người ta phải nghĩ đến linh hồn mình. Nếu Olga nhìn thấy cái chết trước mắt ngay lúc này, cô ấy sẽ không sợ hãi. Cô ấy đã chuẩn bị sẵn sàng. Và điều quan trọng là cô ấy đã giải quyết xong vấn đề cuộc đời cho chính mình. Có Chúa... vâng... Nhưng liệu có giải pháp nào khác ngoài việc đi tu không? Đi tu nghĩa là từ bỏ cuộc sống, là hủy hoại nó..." Sofya Lvovna bắt đầu cảm thấy hơi sợ hãi; nàng giấu đầu dưới gối. "Mình không được nghĩ về điều đó," nàng thì thầm. "Mình không được..."

Yagitch đang đi lại trên tấm thảm ở phòng bên, tiếng cựa giày kêu lách cách khẽ khàng, ông đang suy nghĩ điều gì đó. Ý nghĩ nảy ra trong đầu Sofya Lvovna rằng người đàn ông này gần gũi và thân thương với nàng chỉ vì một lý do duy nhất - rằng tên ông cũng là Vladimir. Nàng ngồi dậy trên giường và gọi một cách dịu dàng: "Volodya!" "Gì thế em?" chồng nàng đáp lại. "Không có gì." Nàng nằm xuống lại. Nàng nghe thấy tiếng chuông, có lẽ chính là tiếng chuông tu viện đó. Một lần nữa nàng lại nghĩ đến tiền sảnh và những bóng người tối tăm, và những suy nghĩ về Chúa và cái chết không thể tránh khỏi luẩn quẩn trong tâm trí nàng, và nàng bịt tai lại để không phải nghe tiếng chuông. Nàng nghĩ rằng trước khi tuổi già và cái chết ập đến, nàng vẫn còn cả một cuộc đời dài, dài lắm phía trước, và ngày qua ngày nàng sẽ phải cam chịu việc ở bên một người đàn ông nàng không yêu, người vừa bước vào phòng ngủ và đang lên giường, và sẽ phải kìm nén trong tim mối tình vô vọng dành cho người đàn ông trẻ tuổi, quyến rũ, và theo nàng nghĩ, là một người đặc biệt khác. Nàng nhìn chồng mình và cố gắng chúc ông ngủ ngon, nhưng thay vào đó lại bật khóc. Nàng bực mình với chính mình. "Nào, bây giờ thì lại bắt đầu chương trình nhạc nhẽo đây!" Yagitch nói.

Nàng không nín khóc cho đến mười giờ sáng. Nàng ngừng khóc và toàn thân run rẩy, nhưng bắt đầu bị đau đầu như búa bổ. Yagitch vội vã đi dự thánh lễ muộn, và ở phòng bên, ông đang cằn nhằn với người lính hầu đang giúp mình mặc quân phục. Ông bước vào phòng ngủ một lần với tiếng cựa giày lách cách khẽ khàng để lấy thứ gì đó, rồi lần thứ hai khi đã mặc đầy đủ quân hàm, đeo huân chương trên ngực, dáng đi hơi khập khiễng do bệnh thấp khớp; và Sofya Lvovna chợt nghĩ rằng trông ông ta và dáng đi của ông ta chẳng khác nào một loài chim săn mồi. Nàng nghe Yagitch quay số điện thoại. "Phiền anh nối máy cho tôi đến doanh trại Vassilevsky," ông nói; và một phút sau: "Doanh trại Vassilevsky à? Vui lòng chuyển máy cho bác sĩ Salimovitch..." Và một phút sau: "Tôi đang nói chuyện với ai thế? Có phải Volodya không? Rất vui. Nhờ cậu bảo cha cậu đến chỗ chúng tôi ngay nhé, cậu bạn ạ; vợ tôi hơi mệt sau ngày hôm qua. Không có nhà sao? Hừm!... Cảm ơn cậu. Tốt quá. Tôi rất biết ơn... _Merci_." Yagitch bước vào phòng ngủ lần thứ ba, cúi xuống vợ, làm dấu thánh giá cho nàng, đưa tay cho nàng hôn (những người đàn bà từng yêu ông thường hôn tay ông và ông đã quen với điều đó), rồi nói rằng ông sẽ về ăn tối, sau đó đi ra.

Lúc mười hai giờ, cô hầu gái vào báo rằng Vladimir Mihalovitch đã đến. Sofya Lvovna, người đang loạng choạng vì mệt mỏi và đau đầu, vội vàng khoác lên mình chiếc áo choàng tắm màu tím lộng lẫy mới may viền lông thú, và vội chải lại tóc theo kiểu cách. Nàng cảm thấy một nỗi dịu dàng khôn tả trong tim, và run rẩy vì vui sướng cùng nỗi sợ rằng anh có thể bỏ đi. Nàng chẳng muốn gì hơn ngoài việc được nhìn anh. Volodya đến trong trang phục chỉn chu để đi thăm hỏi, mặc áo đuôi tôm và thắt cà vạt trắng. Khi Sofya Lvovna bước vào, anh hôn tay nàng và bày tỏ sự tiếc nuối chân thành khi thấy nàng ốm. Sau đó, khi họ đã ngồi xuống, anh khen chiếc áo choàng tắm của nàng. "Tớ đã rất xúc động khi gặp Olga hôm qua," nàng nói. "Ban đầu tớ thấy thật kinh khủng, nhưng giờ tớ lại ghen tị với cô ấy. Cô ấy giống như một tảng đá không thể lay chuyển; chẳng gì lay chuyển nổi cô ấy. Nhưng liệu có giải pháp nào khác cho cô ấy không, Volodya? Liệu vùi mình vào đó có phải là giải pháp duy nhất cho vấn đề cuộc đời? Đó là cái chết, chứ đâu phải sự sống!" Khi nghĩ đến Olga, gương mặt Volodya dịu lại. "Này, cậu là một người thông minh mà, Volodya," Sofya Lvovna nói. "Hãy chỉ cho tớ cách làm những gì Olga đã làm. Tất nhiên, tớ không phải người mộ đạo và sẽ không vào tu viện, nhưng người ta có thể làm điều gì đó tương đương. Cuộc sống này không dễ dàng với tớ," nàng nói thêm sau một khoảng lặng ngắn. "Hãy bảo tớ phải làm gì... Hãy nói với tớ điều gì đó mà tớ có thể tin tưởng. Hãy nói gì đó, dù chỉ là một lời thôi." "Một lời thôi à? Tất nhiên rồi: tararaboomdeeay." "Volodya, tại sao cậu lại khinh miệt tớ?" nàng hỏi gay gắt. "Cậu nói chuyện với tớ bằng một cái giọng đặc biệt, ngu ngốc, nếu cậu thứ lỗi cho, không phải như cách người ta nói chuyện với bạn bè và những phụ nữ mà họ tôn trọng. Cậu giỏi công việc của mình như vậy, cậu yêu khoa học; tại sao cậu không bao giờ nói về nó với tớ? Tại sao vậy? Tớ không đủ tốt sao?" Volodya cau mày bực bội và nói: "Sao tự dưng cậu lại muốn nói chuyện khoa học? Hay là cậu lại muốn đòi thể chế hiến pháp? Hay là món cá tầm với cải ngựa?" "Được rồi, tớ là một người đàn bà vô dụng, phù phiếm, ngu ngốc và chẳng có lập trường gì cả. Tớ có một đống, cả một đống khuyết điểm. Tớ là kẻ bị bệnh thần kinh, hư hỏng, và tớ đáng bị khinh miệt vì điều đó. Nhưng cậu, Volodya, cậu hơn tớ mười tuổi, còn chồng tớ hơn tớ ba mươi tuổi. Tớ đã lớn lên ngay trước mắt cậu, và nếu muốn, cậu đã có thể biến tớ thành bất cứ thứ gì cậu muốn - một thiên thần. Nhưng cậu" - giọng nàng run rẩy - "đối xử với tớ thật kinh khủng. Yagitch đã lấy tớ khi ông ấy đã già, còn cậu..." "Thôi nào, thôi nào," Volodya nói, ngồi sát lại gần nàng và hôn lên cả hai bàn tay nàng. "Hãy để bọn Schopenhauer triết lý và chứng minh bất cứ điều gì họ thích, còn chúng ta hãy cứ hôn đôi bàn tay nhỏ bé này đi."

"Cậu khinh miệt tớ, và nếu cậu biết nó làm tớ khổ sở thế nào," nàng nói một cách mơ hồ, biết trước rằng anh sẽ không tin mình. "Và nếu cậu biết tớ khao khát được thay đổi, được bắt đầu một cuộc sống khác biết bao! Tớ nghĩ về điều đó với lòng nhiệt thành!" và những giọt nước mắt nhiệt thành thực sự trào ra trong mắt nàng. "Để trở nên tốt đẹp, lương thiện, trong sạch, để không phải dối trá; để có một mục đích trong cuộc sống." "Thôi nào, thôi nào, thôi nào, làm ơn đừng làm bộ như thế! Tớ không thích đâu!" Volodya nói, và một vẻ mặt khó chịu xuất hiện trên gương mặt anh. "Thề có Chúa, cậu cứ như đang đóng kịch vậy. Chúng ta cư xử như những người bình thường đi." Để anh không bực mình và bỏ đi, nàng bắt đầu tự bào chữa, và ép mình mỉm cười để làm hài lòng anh; và một lần nữa nàng lại bắt đầu nói về Olga, về việc nàng khao khát giải quyết vấn đề cuộc đời mình và trở thành một điều gì đó thực sự. "Ta-ra-ra-boomdee-ay," anh ngân nga. "Ta-ra-ra-boom-dee-ay!" Và bất chợt anh vòng tay qua eo nàng, trong khi nàng, không biết mình đang làm gì, đặt hai tay lên vai anh và trong một phút đăm đắm nhìn với sự ngây ngất, gần như say đắm, vào gương mặt thông minh, mỉa mai, vào vầng trán, đôi mắt, và bộ râu đẹp đẽ của anh. "Cậu đã biết từ lâu là tớ yêu cậu," nàng thú nhận với anh, và nàng đỏ mặt vì đau khổ, và cảm thấy môi mình giật giật vì xấu hổ. "Tớ yêu cậu. Tại sao cậu lại hành hạ tớ?" Nàng nhắm mắt lại và hôn anh say đắm vào môi, và trong một lúc lâu, trọn một phút, nàng không thể rời môi ra, mặc dù nàng biết điều đó thật không phải phép, rằng anh có thể sẽ nghĩ tồi tệ về nàng, rằng người hầu có thể bước vào. "Ôi, cậu hành hạ tớ thế nào!" nàng lặp lại.

Khi nửa giờ sau, sau khi đã đạt được tất cả những gì mình muốn, anh đang ngồi ăn trưa trong phòng ăn, nàng quỳ dưới chân anh, khao khát nhìn vào mặt anh, và anh nói với nàng rằng nàng giống như một chú chó nhỏ đang chờ người ta quăng cho mẩu giăm bông. Sau đó anh đặt nàng lên đầu gối mình, đung đưa nàng như một đứa trẻ, và ngân nga: "Tara-raboom-dee-ay... Tara-raboom-dee-ay." Và khi anh chuẩn bị ra về, nàng hỏi anh bằng một giọng thì thầm đầy đam mê: "Khi nào? Hôm nay? Ở đâu?" Và đưa cả hai tay về phía miệng anh như thể nàng muốn bắt lấy câu trả lời của anh trong tay mình. "Hôm nay thì e là không tiện," anh nói sau một phút suy nghĩ. "Ngày mai, có lẽ vậy." Và họ chia tay. Trước bữa tối, Sofya Lvovna đến tu viện thăm Olga, nhưng ở đó người ta bảo nàng rằng Olga đang đọc thánh vịnh đâu đó để cầu nguyện cho người đã khuất. Từ tu viện, nàng đến chỗ cha mình và phát hiện ra ông cũng đi vắng. Sau đó, nàng đón một chiếc xe trượt tuyết khác và lái xe vô định trên các con phố cho đến tận tối. Và vì lý do nào đó, nàng cứ nghĩ mãi về người dì có đôi mắt đỏ hoe vì khóc, và người chẳng bao giờ tìm thấy sự bình yên ở bất cứ đâu.

Và ban đêm, họ lại lái xe với ba con ngựa đến một nhà hàng ngoài thị trấn và lắng nghe bọn Gypsy hát. Và khi lái xe trở về, lại đi ngang qua tu viện, Sofya Lvovna nghĩ về Olga, và nàng cảm thấy kinh hãi trước ý nghĩ rằng đối với những cô gái và phụ nữ thuộc tầng lớp của nàng, chẳng có giải pháp nào khác ngoài việc cứ tiếp tục lái xe lòng vòng và nói dối, hoặc là vào tu viện để hành xác... Và ngày hôm sau nàng gặp người tình, và một lần nữa Sofya Lvovna lại đi xe một mình trong chiếc xe trượt tuyết thuê, suy nghĩ về dì của mình. Một tuần sau, Volodya bỏ rơi nàng. Và sau đó cuộc sống cứ tiếp diễn như trước, tẻ nhạt, khốn khổ, và đôi khi còn đau đớn đến tột cùng. Viên Đại tá và Volodya dành hàng giờ chơi bi-a và bài picquet, Rita kể những câu chuyện theo cái cách ẻo lả, nhạt nhẽo như mọi khi, còn Sofya Lvovna thì đi lại một mình trên những chiếc xe trượt tuyết thuê và cứ van nài chồng đưa mình đi dạo một vòng thật đã bằng xe ba ngựa kéo. Hầu như ngày nào cũng đến tu viện, nàng làm Olga mệt mỏi, than vãn về nỗi khốn cùng không thể chịu nổi của mình, khóc lóc, và cảm thấy khi làm vậy, nàng đã mang vào trong phòng tu cái gì đó không trong sạch, đáng thương, tồi tàn. Còn Olga thì máy móc lặp lại với nàng như thể một bài học thuộc lòng, rằng tất cả những điều này chẳng có ý nghĩa gì, rằng tất cả rồi sẽ qua và Chúa sẽ tha thứ cho nàng.