Groholsky ôm lấy Liza, cứ hôn hết ngón tay này đến ngón tay khác của nàng, những ngón tay nhỏ nhắn với phần móng hồng hào bị gặm nham nhở, rồi đặt nàng nằm lên chiếc ghế sô pha phủ nhung rẻ tiền. Liza vắt chân này lên chân kia, đan hai tay sau gáy và nằm xuống.

Groholsky ngồi xuống chiếc ghế bên cạnh và cúi người về phía nàng. Anh hoàn toàn đắm chìm trong việc ngắm nhìn nàng.

Dưới những tia nắng chiều, trông nàng mới xinh đẹp làm sao!

Từ cửa sổ, có thể nhìn thấy trọn vẹn cảnh hoàng hôn, một sắc vàng điểm xuyết chút ánh tím nhạt.

Toàn bộ phòng khách, bao gồm cả Liza, được bao phủ bởi thứ ánh sáng rực rỡ nhưng không làm chói mắt ấy, nhuộm vàng cả không gian trong chốc lát.

Groholsky ngây ngất. Liza quá đỗi xinh đẹp. Phải, khuôn mặt mèo con với đôi mắt nâu và cái mũi hếch của nàng trông tươi tắn, thậm chí còn đầy vẻ tinh nghịch; mái tóc thưa đen như bồ hóng của nàng xoăn tít; thân hình nhỏ nhắn của nàng duyên dáng, cân đối và uyển chuyển như cơ thể một con lươn điện; nhưng tựu trung lại thì... Thôi, gu thẩm mỹ của tôi chẳng liên quan gì đến chuyện này cả. Groholsky, kẻ vốn được phụ nữ chiều chuộng, người đã yêu và hết yêu hàng trăm lần trong đời, vẫn nhìn thấy ở nàng một vẻ đẹp tuyệt mỹ. Anh yêu nàng, mà tình yêu mù quáng luôn tìm thấy vẻ đẹp lý tưởng ở khắp mọi nơi.

“Này,” anh nói, nhìn thẳng vào mắt nàng, “anh đến để nói chuyện với em, cục cưng à. Tình yêu không thể chịu đựng được bất cứ điều gì mơ hồ hay bất định... Những mối quan hệ mập mờ, em biết đấy, hôm qua anh đã nói rồi, Liza... hôm nay chúng ta hãy cố gắng giải quyết vấn đề mà hôm qua đã nêu ra. Nào, hãy cùng quyết định đi...”

“Chúng ta phải làm gì đây?”

Liza ngáp một cái, cau mày, rút cánh tay phải ra khỏi dưới đầu.

“Chúng ta phải làm gì đây?” nàng lặp lại, giọng nhỏ đến mức gần như không nghe thấy, theo sau Groholsky.

“Ừ, phải làm gì đây? Nào, quyết định đi, cái đầu nhỏ thông minh... Anh yêu em, và người đang yêu thì không thích chia sẻ. Người ta còn hơn cả ích kỷ nữa. Anh không thể nào chấp nhận cảnh dùng chung em với chồng em được. Anh như muốn xé xác hắn ra trong tâm trí mỗi khi nhớ đến việc hắn cũng yêu em. Thứ hai là em yêu anh... Tự do tuyệt đối là điều kiện tiên quyết cho tình yêu... Thế em có được tự do không? Em có bị dằn vặt bởi ý nghĩ rằng gã đó mãi mãi đè nặng lên tâm hồn em không? Một kẻ mà em không hề yêu, một kẻ mà rất có khả năng, và cũng là lẽ tự nhiên thôi, em căm ghét... Đó là điều thứ hai... Và thứ ba... Điều thứ ba là gì nhỉ? À đúng rồi... Chúng ta đang lừa dối hắn và điều đó... thật không danh dự chút nào. Sự thật là trên hết, Liza. Hãy chấm dứt việc dối lừa thôi!”

“Vậy thì, chúng ta phải làm gì đây?”

“Em đoán được mà... Anh nghĩ điều cần thiết, bắt buộc là phải cho hắn biết mối quan hệ của chúng ta và rời bỏ hắn, để bắt đầu sống trong tự do. Cả hai việc đó đều phải được thực hiện càng sớm càng tốt... Ngay tối nay chẳng hạn... Đã đến lúc kết thúc chuyện này rồi. Chắc hẳn là em cũng chán ngấy cảnh yêu đương lén lút như ăn trộm rồi chứ?”

“Nói! Nói cho Vanya sao?”

“Thì đúng thế còn gì!”

“Không thể nào! Hôm qua em đã bảo anh rồi, Michel, là không thể được.”

“Tại sao?”

“Anh ấy sẽ buồn lắm. Anh ấy sẽ làm ầm ĩ lên, gây ra đủ thứ phiền phức... Anh không biết anh ấy là người thế nào sao? Lạy Chúa! Không cần phải nói với anh ấy. Ý tưởng gì thế không biết!”

Groholsky đưa tay vuốt trán, thở dài.

“Phải,” anh nói, “hắn sẽ không chỉ buồn đâu. Anh đang cướp đi hạnh phúc của hắn. Hắn có yêu em không?”

“Anh ấy có yêu em. Nhiều lắm.”

“Lại thêm một rắc rối nữa! Chẳng biết phải bắt đầu từ đâu. Giấu hắn thì thật hèn hạ, mà nói ra thì lại giết chết hắn... Chẳng biết phải làm sao đây. Vậy, chuyện này tính thế nào?”

Groholsky trầm ngâm. Gương mặt tái nhợt của anh đăm chiêu.

“Cứ tiếp tục như bây giờ đi,” Liza nói. “Để mặc anh ấy tự khám phá ra, nếu anh ấy muốn.”

“Nhưng em biết đấy... như thế là tội lỗi, và hơn nữa, sự thật là em là của anh, không ai có quyền nghĩ rằng em không thuộc về anh mà thuộc về kẻ khác! Em là của anh! Anh sẽ không nhường cho bất cứ ai!... Anh cũng thấy tội nghiệp cho hắn—Chúa biết là anh thấy tội nghiệp cho hắn biết bao, Liza! Anh đau lòng khi nhìn thấy hắn! Nhưng... dù sao thì cũng không thể khác được. Em không yêu hắn, đúng không? Em cứ tiếp tục khổ sở với hắn để làm gì? Chúng ta phải làm rõ chuyện này! Chúng ta sẽ làm cho ra lẽ với hắn, và em sẽ đến với anh. Em là vợ anh, chứ không phải vợ hắn. Cứ để hắn muốn làm gì thì làm. Rồi hắn cũng sẽ vượt qua nỗi đau thôi... Hắn không phải người đầu tiên, và cũng chẳng phải người cuối cùng... Em có bỏ trốn không? Hả? Nói mau lên! Em có trốn đi không?”

Liza đứng dậy, nhìn Groholsky dò hỏi.

“Trốn đi sao?”

“Ừ... Về điền trang của anh... Rồi chúng ta sẽ đi Crimea... Chúng ta sẽ viết thư báo cho hắn... Đêm chúng ta có thể đi. Có chuyến tàu lúc một rưỡi. Sao? Thế được chứ?”

Liza gãi gãi sống mũi, ngập ngừng.

“Được thôi,” nàng nói rồi òa khóc.

Những vệt đỏ bừng lên trên má, mắt nàng sưng húp, nước mắt chảy dài trên khuôn mặt mèo con...

“Sao thế?” Groholsky kêu lên, bối rối. “Liza! Chuyện gì vậy? Nào! Em khóc vì cái gì? Cô gái này thật là! Nào, chuyện gì thế? Cưng ơi! Người phụ nữ nhỏ bé của anh!”

Liza chìa tay về phía Groholsky, ôm lấy cổ anh. Tiếng nức nở vang lên.

“Em thấy tội nghiệp cho anh ấy...” Liza thút thít. “Ôi, em thấy tội nghiệp cho anh ấy quá!”

“Tội nghiệp cho ai?”

“Va—Vanya...”

“Còn em tưởng anh không thấy sao? Nhưng biết làm sao được? Chúng ta đang làm hắn đau khổ... Hắn sẽ bất hạnh, sẽ nguyền rủa chúng ta... nhưng lỗi của chúng ta sao khi chúng ta yêu nhau?”

Khi vừa thốt ra từ cuối cùng, Groholsky giật bắn người khỏi Liza như thể vừa bị ong chích và ngồi phịch xuống chiếc ghế bành. Liza cũng buông cổ anh ra, nhanh chóng—chỉ trong tích tắc—ngã xuống chiếc ghế sô pha.

Cả hai cùng đỏ mặt vì sợ hãi, cụp mắt xuống và hắng giọng.

Một người đàn ông cao lớn, vạm vỡ khoảng ba mươi tuổi, mặc quân phục thư lại, đã bước vào phòng khách. Hắn vào mà không ai hay biết. Chỉ có tiếng va chạm vào chiếc ghế khi hắn đụng phải ở cửa ra vào mới cảnh báo những kẻ đang yêu về sự hiện diện của hắn và khiến họ quay lại nhìn. Đó chính là người chồng.

Họ quay lại nhìn quá muộn rồi.

Hắn đã nhìn thấy cánh tay của Groholsky vòng qua eo Liza, và nhìn thấy Liza đang ôm lấy cái cổ trắng trẻo, quý tộc của Groholsky.

“Hắn thấy chúng ta rồi!” Liza và Groholsky cùng nghĩ trong một khoảnh khắc, trong khi chẳng biết làm gì với đôi tay nặng trĩu và ánh mắt bối rối của mình...

Người chồng vốn có khuôn mặt hồng hào giờ trở nên trắng bệch, chết lặng.

Một sự im lặng đau đớn, kỳ lạ, khiến tâm hồn rúng động kéo dài trong ba phút. Ôi, ba phút đó! Groholsky nhớ mãi đến tận bây giờ.

Người đầu tiên cử động và phá vỡ sự im lặng là người chồng. Hắn bước tới chỗ Groholsky và, vặn vẹo khuôn mặt thành một cái nhăn nhở vô hồn như thể một nụ cười, chìa tay ra. Groholsky bắt lấy bàn tay mềm nhũn, đầy mồ hôi đó và rùng mình khắp người như thể vừa bóp nát một con ếch lạnh lẽo trong nắm tay mình.

“Chào buổi tối,” anh lầm bầm.

“Anh khỏe không?” người chồng thốt ra bằng chất giọng yếu ớt, khàn đục, gần như không nghe thấy, rồi ngồi xuống đối diện Groholsky, vừa chỉnh lại cổ áo phía sau gáy.

Lại một sự im lặng đau đớn nữa bao trùm... nhưng sự im lặng đó không còn quá ngu ngốc như trước nữa... Bước đầu tiên, khó khăn nhất và nhạt nhẽo nhất, đã qua rồi.

Giờ đây chỉ còn việc một trong hai người phải rời đi để tìm diêm hay một việc vặt vãnh nào đó tương tự. Cả hai đều khao khát được thoát khỏi đây. Họ ngồi yên, không nhìn nhau, tay giật giật bộ râu trong khi lục lọi trong cái đầu rối bời của mình một cách thoát thân khỏi tình thế ngượng ngùng khủng khiếp này. Cả hai đều toát mồ hôi. Cả hai đều khổ sở không chịu nổi và cả hai đều bị lòng căm thù thiêu đốt. Họ khao khát được bắt đầu cuộc tranh đấu nhưng làm sao để bắt đầu và ai sẽ là người bắt đầu trước đây? Giá mà nàng đi ra ngoài thì tốt biết mấy!

“Tôi thấy anh hôm qua ở Hội trường,” Bugrov (đó là tên người chồng) lầm bầm.

“Vâng, tôi có ở đó... buổi khiêu vũ... anh có nhảy không?”

“Ừm... có... với... với cô Lyukovtsky em... Cô ấy nhảy nặng nề thật... Nhảy không thể nào chấp nhận được. Cô ta là một kẻ nói nhiều kinh khủng.” (Im lặng.) “Cô ta không bao giờ biết mệt khi nói.”

“Vâng... Chán thật. Tôi cũng thấy anh...”

Groholsky vô tình liếc nhìn Bugrov... Anh bắt gặp ánh mắt láo liên của người chồng bị lừa dối và không thể chịu đựng thêm được nữa. Anh đứng bật dậy, nhanh chóng nắm lấy tay Bugrov, bắt tay hắn, cầm lấy mũ của mình, rồi đi về phía cửa, cảm nhận rõ sống lưng mình. Anh cảm thấy như có hàng ngàn con mắt đang nhìn chằm chằm vào lưng mình vậy. Đó là cảm giác mà người diễn viên bị khán giả la ó khi rời sân khấu, hay gã công tử trẻ bị đập vào gáy và bị cảnh sát áp giải đều từng trải qua.

Ngay khi tiếng bước chân của Groholsky xa dần và cánh cửa ngoài sảnh kêu cọt kẹt, Bugrov bật dậy, đi lại hai ba vòng quanh phòng khách rồi lững thững tiến về phía vợ mình. Gương mặt mèo con co rúm lại và bắt đầu chớp chớp mắt như thể đang chờ đợi một cái tát. Chồng nàng tiến lại gần, với khuôn mặt tái mét, biến dạng, đôi tay, cái đầu và đôi vai run rẩy, hắn giẫm lên váy nàng và thúc đầu gối vào đầu gối nàng.

“Nếu, đồ khốn nạn kia,” hắn bắt đầu bằng giọng nghẹn đắng, rên rỉ, “mày để hắn bén mảng đến đây một lần nữa, tao sẽ... Đừng hòng để hắn đặt chân tới đây... Tao sẽ giết mày. Mày hiểu chưa? Á... đồ khốn khiếp, mày run à! Đồ đàn bà dơ dáy!”

Bugrov túm lấy khuỷu tay nàng, lắc mạnh và ném nàng như một quả bóng cao su về phía cửa sổ...

“Đồ đàn bà khốn nạn, thô bỉ! Mày không biết xấu hổ à!”

Nàng bay về phía cửa sổ, đôi chân gần như không chạm đất, tay bám chặt lấy rèm cửa.

“Câm mồm,” người chồng quát, tiến lại phía nàng với đôi mắt long sòng sọc và dậm chân.

Nàng im bặt, nhìn lên trần nhà và thút thít trong khi gương mặt mang vẻ biểu cảm của một đứa trẻ đang chịu tội và chờ đợi hình phạt.

“Thì ra mày là loại người như thế! Hả? Tằng tịu với một gã công tử bột! Được lắm! Còn lời thề trước bàn thờ của mày đâu? Mày là cái thứ gì vậy? Một người vợ, người mẹ tốt đấy nhỉ. Câm mồm!”

Và hắn đánh vào vai nàng, cái vai đẹp đẽ mềm mại. “Câm mồm, đồ khốn nạn. Tao sẽ cho mày biết tay hơn thế nữa! Nếu thằng đểu giả đó còn dám vác mặt đến đây lần nữa, nếu tao thấy mày—nghe đây!—với cái gã khốn đó lần nữa, đừng hòng xin tha thứ! Tao sẽ giết mày, dù có phải đi đày tới tận Siberia! Cả nó nữa. Tao sẽ không ngần ngại đâu! Mày cút đi, tao không muốn nhìn thấy mày nữa!”

Bugrov lau mắt và trán bằng tay áo rồi sải bước quanh phòng khách, còn Liza khóc ngày càng to hơn, đôi vai và cái mũi hếch nhỏ nhắn co giật, nàng chìm đắm vào việc săm soi những hoa văn trên rèm cửa.

“Mày điên rồi,” chồng nàng quát. “Cái đầu ngu ngốc của mày toàn những thứ nhảm nhí! Chỉ toàn là những ý thích viển vông! Tao không cho phép, Elizaveta, cô gái của tôi ạ! Mày liệu hồn với tao đấy! Tao không thích thế đâu! Nếu mày muốn cư xử như một con lợn, thì... thì cút đi, nhà tao không có chỗ cho mày! Cút xéo đi nếu... Mày là vợ, nên phải quên mấy gã công tử đó đi, xóa sạch chúng khỏi cái đầu óc ngu ngốc của mày! Tất cả chỉ là trò nhảm nhí! Đừng để chuyện này tái diễn! Mày còn dám chống chế à! Hãy yêu chồng mày đi! Mày đã được trao cho chồng mày, nên mày phải yêu hắn. Ừ, đúng thế! Một gã chưa đủ sao? Cút đi cho đến khi... Đồ hành hạ người khác!”

Bugrov dừng lại; rồi quát lên:

“Cút đi tao bảo, về phòng trẻ mà ngồi! Sao mày lại nức nở, lỗi là do mày, mà mày lại còn nức nở! Đàn bà gì chứ! Năm ngoái mày tằng tịu với Petka Totchkov, giờ lại đến lượt thằng quỷ này. Chúa tha tội cho chúng ta! ... Phù, đến lúc mày phải hiểu mày là ai rồi đấy! Một người vợ! Một người mẹ! Năm ngoái đã có những chuyện khó chịu, và giờ lại sẽ có chuyện khó chịu nữa... Phù!”

Bugrov thở dài một tiếng thật mạnh, và không khí đầy mùi rượu sherry. Hắn vừa ăn tối xong và hơi say...

“Mày không biết bổn phận của mình sao? Không! ... mày phải được dạy dỗ, từ trước đến giờ mày chưa được dạy dỗ đấy! Mẹ mày là loại lăng nhăng, còn mày... mày chỉ biết nức nở. Đúng! Cứ nức nở đi...”

Bugrov tiến về phía vợ và giật tấm rèm khỏi tay nàng.

“Đừng có đứng ở cửa sổ, thiên hạ sẽ nhìn thấy mày nức nở đấy... Đừng để chuyện này tái diễn nữa. Mày sẽ từ chuyện ôm ấp đi đến những rắc rối tệ hại hơn đấy. Mày sẽ tự chuốc lấy đau khổ thôi. Mày nghĩ tao thích bị biến thành thằng hề à? Và mày sẽ biến tao thành thằng hề nếu mày cứ tiếp tục tằng tịu với bọn chúng, cái lũ súc vật thấp kém đó... Nào, thế là đủ rồi... Đừng... Lần sau... Tất nhiên là tao... Liza... ở lại...”

Bugrov thở dài và bao trùm lấy Liza bằng hơi rượu sherry.

“Mày còn trẻ và ngu ngốc, mày chẳng hiểu gì cả... Tao thì không bao giờ có nhà... Và bọn chúng lợi dụng điều đó. Mày phải biết suy nghĩ, khôn ngoan lên. Bọn chúng sẽ lừa mày thôi. Và khi đó tao sẽ không tha thứ đâu... Khi đó tao có thể làm bất cứ chuyện gì. Tất nhiên rồi! Khi đó mày chỉ có thể nằm xuống và chết thôi. Tao... tao có khả năng làm mọi chuyện nếu mày lừa dối tao, cô gái nhỏ của tao ạ. Tao có thể đánh chết mày đấy... Và... tao sẽ đuổi mày ra khỏi nhà, và khi đó mày cứ việc tìm đến đám trai của mày mà sống.”

Và Bugrov (horribile dictu - thật khủng khiếp khi nói ra) lau khuôn mặt đẫm nước mắt của kẻ phản bội Liza bằng bàn tay to lớn, mềm nhũn của mình. Hắn đối xử với người vợ hai mươi tuổi như thể nàng là một đứa trẻ.

“Nào, thế là đủ rồi... Tao tha thứ cho mày. Chỉ cầu Chúa là chuyện này đừng bao giờ tái diễn! Tao tha thứ cho mày lần thứ năm rồi đấy, nhưng tao sẽ không tha thứ lần thứ sáu đâu, Chúa chứng giám. Chúa không bao giờ tha thứ cho những kẻ như mày vì những chuyện như thế này.”

Bugrov cúi người xuống và đưa đôi môi sáng bóng về phía cái đầu nhỏ của Liza. Nhưng nụ hôn đã không xảy ra. Các cánh cửa của sảnh, của phòng ăn, của phòng khách nhỏ và của phòng khách lớn đều đồng loạt sập mạnh, và Groholsky lao vào phòng khách như một cơn lốc. Anh ta tái mét và run rẩy. Anh ta vung vẩy tay và vò nát chiếc mũ đắt tiền trên tay. Chiếc áo khoác phấp phới trên người anh ta như treo trên cái mắc áo. Anh ta là hiện thân của một cơn sốt cấp tính. Khi Bugrov nhìn thấy anh ta, hắn rời khỏi vợ mình và bắt đầu nhìn ra cửa sổ bên kia. Groholsky lao tới chỗ hắn, vung tay, thở hổn hển và chẳng nhìn ai, bắt đầu nói với giọng run rẩy:

“Ivan Petrovitch! Chúng ta hãy ngừng giữ cái màn kịch này với nhau đi! Chúng ta đã lừa dối nhau đủ lâu rồi! Quá đủ rồi! Tôi không thể chịu đựng được nữa. Anh muốn làm gì thì làm, nhưng tôi thì không thể! Thật đáng ghét và hèn hạ, thật kinh tởm! Anh có hiểu là nó kinh tởm không?”

Groholsky phun ra những lời ấy và thở không ra hơi.

“Nó trái với nguyên tắc của tôi. Còn anh là một người trung thực. Tôi yêu cô ấy! Tôi yêu cô ấy hơn bất cứ thứ gì trên đời! Anh đã nhận ra điều đó và... bổn phận của tôi là phải nói ra điều này!”

“Mình phải nói gì với hắn đây?” Ivan Petrovitch tự hỏi.

“Chúng ta phải kết thúc chuyện này. Cái màn kịch này không thể kéo dài thêm được nữa! Phải giải quyết theo một cách nào đó thôi.”

Groholsky lấy hơi rồi tiếp tục:

“Tôi không thể sống thiếu cô ấy; cô ấy cũng cảm thấy như vậy. Anh là người có học, anh sẽ hiểu rằng trong hoàn cảnh như thế này, cuộc sống gia đình của anh là không thể. Người phụ nữ này không phải của anh, cho nên... nói tóm lại, tôi cầu xin anh hãy nhìn nhận vấn đề từ một quan điểm nhân đạo, bao dung... Ivan Petrovitch, cuối cùng anh cũng phải hiểu rằng tôi yêu cô ấy—yêu cô ấy hơn cả bản thân mình, hơn bất cứ thứ gì trên đời, và việc chống lại tình yêu đó là nằm ngoài khả năng của tôi!”

“Còn cô ấy thì sao?” Bugrov hỏi với giọng trầm đục, hơi châm biếm.

“Hãy hỏi cô ấy; nào, hỏi cô ấy đi! Việc cô ấy phải sống với một người đàn ông cô ấy không yêu, sống với anh là... là một sự khốn khổ!”

“Còn cô ấy thì sao?” Bugrov lặp lại, lần này không phải giọng châm biếm.

“Cô ấy... cô ấy yêu tôi! Chúng tôi yêu nhau, Ivan Petrovitch! Hãy giết chúng tôi, khinh miệt chúng tôi, truy đuổi chúng tôi, muốn làm gì tùy anh, nhưng chúng tôi không thể che giấu anh thêm được nữa. Chúng ta đang đứng đối mặt với nhau—anh có thể phán xét chúng tôi với tất cả sự nghiêm khắc của một người đàn ông mà chúng tôi... mà số phận đã cướp đi hạnh phúc!”

Bugrov đỏ mặt như con cua luộc và liếc một con mắt nhìn Liza. Hắn bắt đầu chớp mắt. Những ngón tay, đôi môi và mí mắt hắn co giật. Tội nghiệp gã! Ánh mắt của người vợ đang khóc nói với hắn rằng Groholsky đã đúng, rằng đây là một vấn đề nghiêm trọng.

“Chà!” hắn lầm bầm. “Nếu anh... Trong thời buổi này... Các anh lúc nào cũng...”

“Chúa chứng giám,” Groholsky rít lên bằng giọng nam cao của mình, “chúng tôi hiểu anh mà. Anh tưởng chúng tôi không có ý thức, không có cảm giác sao? Tôi biết mình đang gây ra cho anh những nỗi đau khổ gì, Chúa chứng giám! Nhưng hãy bao dung, tôi cầu xin anh! Không phải lỗi của chúng tôi đâu. Tình yêu không phải là tội ác. Không ý chí nào có thể chống lại nó được... Hãy nhường cô ấy cho tôi đi, Ivan Petrovitch! Hãy để cô ấy đi cùng tôi! Anh muốn lấy gì từ tôi để bù đắp cho nỗi đau khổ của mình cũng được. Hãy lấy mạng tôi, nhưng hãy trả Liza cho tôi. Tôi sẵn sàng làm bất cứ điều gì... Nào, hãy nói cho tôi biết tôi có thể làm gì để bù đắp ít nhất một phần nào đó! Để bù đắp cho hạnh phúc đã mất kia, tôi có thể mang lại cho anh hạnh phúc khác. Tôi làm được, Ivan Petrovitch; tôi sẵn sàng làm mọi thứ! Thật hèn hạ nếu tôi để anh mà không có sự đền bù nào... Tôi hiểu anh lúc này mà.”

Bugrov xua tay như muốn nói, ‘Vì Chúa, đi đi cho khuất mắt.’ Mắt hắn bắt đầu mờ đi bởi một làn nước đầy phản trắc—chỉ một khoảnh khắc nữa thôi, người ta sẽ thấy hắn khóc như một đứa trẻ.

“Tôi hiểu anh, Ivan Petrovitch. Tôi sẽ cho anh một hạnh phúc khác, cái hạnh phúc mà từ trước tới giờ anh chưa từng biết tới. Anh muốn gì nào? Tôi có tiền, cha tôi là một người có thế lực... Anh muốn chứ? Nào, anh muốn bao nhiêu?”

Trái tim Bugrov đột nhiên đập thình thịch... Hắn nắm chặt lấy rèm cửa bằng cả hai tay...

“Anh muốn năm mươi nghìn không? Ivan Petrovitch, tôi cầu xin anh... Đó không phải là hối lộ, không phải là mặc cả. Tôi chỉ muốn bằng một sự hy sinh từ phía mình để bù đắp phần nào sự mất mát không thể tránh khỏi của anh. Anh có muốn một trăm nghìn không? Tôi sẵn lòng. Một trăm nghìn?”

Lạy Chúa! Hai chiếc búa khổng lồ bắt đầu nện vào thái dương đang vã mồ hôi của gã Ivan Petrovitch khốn khổ. Những chiếc xe trượt tuyết Nga với tiếng chuông leng keng bắt đầu đua trong tai hắn...

“Hãy chấp nhận sự hy sinh này từ tôi,” Groholsky tiếp tục, “tôi cầu xin anh! Anh sẽ trút bỏ được gánh nặng khỏi lương tâm tôi... Tôi cầu xin anh!”

Lạy Chúa! Một cỗ xe sang trọng lăn bánh dọc theo con đường ướt đẫm sau cơn mưa tháng Năm, lướt qua cửa sổ mà đôi mắt ướt át của Bugrov đang nhìn ra. Những con ngựa là những con vật đẹp đẽ, tinh anh, được huấn luyện tốt. Những người đội mũ rơm, với gương mặt mãn nguyện, đang ngồi trong cỗ xe cùng với những chiếc cần câu dài và túi xách... Một cậu học sinh đội mũ trắng đang cầm một khẩu súng. Họ đang lái xe ra vùng ngoại ô để câu cá, đi săn, đi dạo và uống trà ngoài trời. Họ đang lái xe tới vùng đất hạnh phúc mà Bugrov khi còn nhỏ—đứa con trai chân trần, cháy nắng nhưng hạnh phúc vô biên của một phó tế làng quê—đã từng chạy nhảy trên những cánh đồng cỏ, những cánh rừng và bên bờ sông. Ồ, tháng Năm đó sao mà quyến rũ đến ma quái! Hạnh phúc thay cho những ai có thể trút bỏ bộ quân phục nặng nề, leo lên xe và bay vút đến vùng quê nơi chim cút đang gọi bầy và hương cỏ khô tươi thoang thoảng. Trái tim Bugrov đau nhói bởi một sự run rẩy ngọt ngào khiến hắn rùng mình. Một trăm nghìn! Cùng với cỗ xe, trôi nổi trước mắt hắn là tất cả những giấc mơ thầm kín mà hắn đã từng ấp ủ qua bao năm tháng cuộc đời của một viên chức thư lại khi ngồi trong văn phòng của cơ quan hay trong căn phòng làm việc nhỏ bé khốn khổ của mình... Một dòng sông sâu đầy cá, một khu vườn rộng với những lối đi hẹp, những đài phun nước nhỏ, bóng râm, hoa cỏ, những chòi nghỉ, một căn biệt thự sang trọng với những sân thượng và tháp canh có cây đàn hạc Aeolian và những chiếc chuông bạc nhỏ (hắn đã nghe nói về sự tồn tại của đàn hạc Aeolian từ những bản tình ca Đức); một bầu trời xanh không gợn mây; không khí trong lành, tinh khiết, thơm ngát những mùi hương gợi nhớ về tuổi thơ đói khát, chân trần, bị chà đạp của hắn... Thức dậy lúc năm giờ, đi ngủ lúc chín giờ; dành cả ngày câu cá, trò chuyện với những người nông dân... Hạnh phúc biết bao!

“Ivan Petrovitch, đừng hành hạ tôi nữa! Anh có lấy một trăm nghìn không?”

“Hừm... một trăm năm mươi nghìn!” Bugrov lầm bầm bằng giọng khàn đặc, giọng của một con bò đực ồ ồ. Hắn lầm bầm, cúi đầu, xấu hổ vì những lời của chính mình, và chờ đợi câu trả lời.

“Được,” Groholsky nói, “tôi đồng ý. Tôi cảm ơn anh, Ivan Petrovitch... Chỉ một phút thôi... Tôi sẽ không để anh phải đợi đâu...”

Groholsky bật dậy, đội mũ, và loạng choạng lùi lại phía sau, chạy ra khỏi phòng khách.

Bugrov nắm chặt lấy rèm cửa hơn bao giờ hết... Hắn xấu hổ... Có một cảm giác tồi tệ, ngu ngốc trong tâm hồn, nhưng ngược lại, biết bao hy vọng tươi sáng, lấp lánh đang bùng nổ giữa đôi thái dương đang đập loạn nhịp của hắn! Hắn giàu rồi!

Liza, người chẳng hiểu gì về những gì đang xảy ra, phóng qua cánh cửa khép hờ, toàn thân run rẩy vì sợ hắn sẽ đến tận cửa sổ chỗ nàng đứng và ném nàng ra ngoài. Nàng đi vào phòng trẻ, nằm lên chiếc giường của bảo mẫu và cuộn tròn lại. Nàng đang run vì sốt.

Bugrov ở lại một mình. Hắn cảm thấy ngột ngạt và mở cửa sổ ra. Thật là luồng không khí tuyệt vời mang hương thơm thổi vào mặt và cổ hắn! Thật tuyệt nếu được hít thở luồng không khí như thế khi nằm dài trên những chiếc gối của cỗ xe... Ở ngoài kia, xa tận ngoài thị trấn, giữa những ngôi làng và những căn biệt thự mùa hè, không khí còn ngọt ngào hơn nữa... Bugrov thực sự mỉm cười khi mơ về luồng không khí sẽ bao quanh hắn khi hắn bước ra hiên căn biệt thự của mình và chiêm ngưỡng cảnh quan. Hắn mơ màng một lúc lâu... Mặt trời đã lặn, vậy mà hắn vẫn đứng đó và mơ màng, cố gắng hết sức để gạt bỏ khỏi tâm trí hình ảnh của Liza vốn vẫn cứ kiên trì đeo bám hắn trong mọi giấc mơ.

Groholsky, hồng hào và phấn khích, với mọi cơ mi tay chân đều cử động, đặt trước mặt Bugrov một đống những cuộn tiền và các xấp giấy tờ. Đống tiền rất lớn, đủ mọi màu sắc và sắc thái. Chưa bao giờ trong đời Bugrov nhìn thấy một đống tiền như thế. Hắn xòe những ngón tay mập mạp ra, không nhìn Groholsky, bắt đầu kiểm đếm những xấp tiền và trái phiếu...

Groholsky trải hết tiền ra, đi lại bồn chồn quanh phòng, tìm kiếm nàng Dulcinea đã được mua đi bán lại.

Nhét đầy túi quần và ví tiền, Bugrov tống đống giấy tờ chứng khoán vào ngăn kéo bàn, rồi uống cạn nửa bình nước, lao ra phố.

“Xe ngựa!” hắn hét lên bằng một giọng điên cuồng.

Mười một rưỡi đêm đó, hắn đi đến lối vào của khách sạn Paris. Hắn ồn ào đi lên lầu và gõ cửa phòng Groholsky. Hắn được cho vào. Groholsky đang đóng gói hành lý vào chiếc va li, Liza đang ngồi tại bàn thử những chiếc vòng tay. Cả hai đều hoảng sợ khi Bugrov bước vào. Họ tưởng rằng hắn đến để đòi lại Liza và mang trả lại số tiền mà hắn đã vội vàng nhận lấy mà không suy nghĩ. Nhưng Bugrov không đến vì Liza. Xấu hổ về bộ đồ mới và cảm thấy cực kỳ lúng túng trong đó, hắn cúi chào và đứng ở cửa trong tư thế của một gã đầy tớ. Bộ đồ trông thật lộng lẫy. Bugrov không thể nhận ra chính mình. Thân hình to lớn của hắn, thứ chưa bao giờ mặc gì ngoài quân phục, giờ được bao bọc trong một bộ đồ mới tinh, bằng loại vải Pháp hảo hạng và kiểu dáng thời thượng nhất. Dưới chân, những đôi giày bóng loáng với khóa lấp lánh. Hắn đứng đó, xấu hổ về bộ cánh mới, và lấy tay phải che đi sợi dây đồng hồ mà chỉ một giờ trước, hắn đã phải trả ba trăm rúp để có được.

“Tôi đến đây vì một việc,” hắn bắt đầu. “Một thỏa thuận kinh doanh là vô giá. Tôi sẽ không từ bỏ Mishutka đâu...”

“Mishutka nào?” Groholsky hỏi.

“Con trai tôi.”

Groholsky và Liza nhìn nhau. Mắt Liza trợn tròn, đôi má đỏ bừng, và đôi môi co giật...

“Được thôi,” nàng nói.

Nàng nghĩ đến chiếc nôi ấm áp nhỏ bé của Mishutka. Thật tàn nhẫn nếu đổi chiếc nôi ấm áp nhỏ bé đó lấy chiếc sô pha lạnh lẽo trong khách sạn, và nàng đã đồng ý.

“Tôi sẽ đến thăm nó,” nàng nói.

Bugrov cúi chào, bước ra ngoài và lao xuống cầu thang trong bộ dạng lộng lẫy, rẽ không khí bằng chiếc gậy ba toong đắt tiền...

“Về nhà,” hắn nói với người đánh xe. “Tôi sẽ khởi hành lúc năm giờ sáng mai... Ngươi sẽ đến; nếu ta ngủ, ngươi sẽ gọi ta dậy. Chúng ta sẽ ra ngoại thành.”