Một buổi tối đẹp trời, một viên thư lại cũng đẹp đẽ không kém tên là Ivan Dmitritch Tchervyakov đang ngồi ở hàng ghế khán giả thứ hai, dùng ống nhòm hát xem vở Cloches de Corneville. Anh ta đang mải mê ngắm nhìn và cảm thấy hạnh phúc tột cùng.

Nhưng rồi... đột nhiên. Trong văn chương, người ta thường bắt gặp cái "đột nhiên" này. Các tác giả nói rất đúng: cuộc đời đầy rẫy những bất ngờ! Nhưng đột nhiên, mặt mũi anh ta nhăn nhúm lại, đôi mắt híp tịt, hơi thở ngưng bặt... anh ta hạ ống nhòm xuống, cúi người và... "Hắt... xì!!" anh ta đã hắt hơi như bạn thấy đó. Chẳng có gì đáng trách khi ai đó hắt hơi cả. Nông dân hắt hơi, cảnh sát trưởng cũng hắt hơi, và đôi khi cả những cố vấn mật cũng hắt hơi. Ai cũng hắt hơi. Tchervyakov chẳng mảy may bối rối, anh lấy khăn tay lau mặt, và như một người lịch sự, anh nhìn quanh để xem mình có làm phiền ai không. Nhưng rồi anh bàng hoàng. Anh thấy một cụ già ngồi hàng ghế phía trước đang cẩn thận dùng găng tay lau cái đầu hói và cổ, miệng lầm bầm gì đó. Tchervyakov nhận ra vị đó chính là Brizzhalov, một vị tướng dân sự đang làm việc tại Bộ Giao thông.

"Mình đã làm văng nước miếng vào ông ấy rồi," Tchervyakov nghĩ, "ông ấy không phải sếp của mình, nhưng vẫn thật là khó xử. Mình phải xin lỗi thôi."

Tchervyakov hắng giọng, rướn người về phía trước, thì thầm vào tai vị tướng.

"Thưa Ngài, xin thứ lỗi, tôi lỡ làm văng nước miếng vào người Ngài..."

"Không sao, không sao."

"Xin Ngài vì lòng tốt mà tha lỗi cho tôi, tôi... tôi không cố ý đâu ạ."

"Thôi làm ơn, ngồi xuống đi! Để tôi nghe hát!"

Tchervyakov bối rối, anh cười ngây ngô rồi quay sang nhìn sân khấu. Anh nhìn đấy nhưng chẳng còn thấy sung sướng nữa. Sự bất an bắt đầu giày vò anh. Giờ nghỉ giải lao, anh tiến lại gần Brizzhalov, đi bên cạnh ông, và vượt qua nỗi e dè, lầm bầm:

"Thưa Ngài, tôi đã làm văng nước miếng vào người Ngài, xin Ngài tha thứ... Ngài thấy đấy... tôi không có ý..."

"Đủ rồi đấy... Tôi đã quên chuyện đó rồi mà anh cứ nhắc mãi!" vị tướng nói, môi dưới cử động vẻ mất kiên nhẫn.

"Ông ấy bảo quên rồi, nhưng trong mắt ông ấy lại có một tia nhìn quỷ quái," Tchervyakov nghĩ, nhìn vị tướng đầy nghi hoặc. "Và ông ấy không muốn nói chuyện nữa. Mình phải giải thích cho ông ấy hiểu... rằng mình thực sự không cố ý... rằng đó là quy luật tự nhiên, nếu không ông ấy sẽ nghĩ mình cố tình nhổ vào người ông ấy. Giờ ông ấy chưa nghĩ vậy, nhưng sau này ông ấy sẽ nghĩ thế!"

Khi về đến nhà, Tchervyakov kể cho vợ nghe về sự thất lễ của mình. Anh cảm thấy vợ mình nhìn nhận sự việc có phần hơi hời hợt; bà ấy có chút lo sợ, nhưng khi biết Brizzhalov thuộc Bộ khác, bà đã an tâm hơn.

"Dù sao thì anh cũng nên đến xin lỗi lần nữa," bà bảo, "kẻo ông ấy lại nghĩ anh không biết cách cư xử nơi công cộng."

"Chính là vì thế đấy! Anh đã xin lỗi rồi, nhưng ông ấy tiếp nhận chuyện này theo kiểu rất kỳ quặc... chẳng nói được lời nào ra hồn. Chẳng có thời gian để nói chuyện cho tử tế."

Hôm sau, Tchervyakov mặc bộ quân phục mới, cắt tóc gọn gàng rồi đến gặp Brizzhalov để giải thích; bước vào phòng tiếp khách của vị tướng, anh thấy một đám người đang chờ được kiến nghị, và giữa họ là vị tướng đang bắt đầu tiếp chuyện từng người. Sau khi hỏi han vài người, vị tướng ngước mắt lên nhìn Tchervyakov.

"Hôm qua tại Arcadia, nếu Ngài còn nhớ, thưa Ngài," anh ta bắt đầu, "tôi đã hắt hơi và... vô tình làm văng nước miếng... thưa Ngài..."

"Thật vớ vẩn... Không thể chịu nổi nữa! Anh cần gì nào?" vị tướng nói rồi quay sang người kiến nghị tiếp theo.

"Ông ấy không chịu nói chuyện," Tchervyakov nghĩ, mặt tái đi; "nghĩa là ông ấy đang giận... Không, không thể để thế này được... Mình sẽ giải thích cho ông ấy hiểu."

Khi vị tướng kết thúc cuộc trò chuyện với người kiến nghị cuối cùng và đang quay vào phòng trong, Tchervyakov bước tới gần và lầm bầm:

"Thưa Ngài! Nếu tôi mạo muội làm phiền Ngài, thì chỉ đơn giản là vì cảm giác hối tiếc mà tôi muốn nói! ... Thật sự là tôi không cố ý, mong Ngài rộng lòng tin cho."

Vị tướng làm mặt rầu rĩ rồi xua tay.

"Này, anh đang giễu cợt tôi đấy à?" ông nói khi khép cánh cửa lại đằng sau.

"Giễu cợt cái nỗi gì chứ?" Tchervyakov nghĩ, "chẳng có gì là giễu cợt cả! Ông ấy là tướng mà chẳng hiểu gì cả. Nếu đã vậy thì tôi không thèm xin lỗi cái gã huênh hoang này nữa! Quỷ tha ma bắt ông ta đi. Tôi sẽ viết thư cho ông ấy, nhưng tôi sẽ không đến nữa. Thề có chúa, tôi sẽ không đến."

Tchervyakov nghĩ vậy trong lúc đi bộ về nhà; anh không viết thư cho vị tướng, anh cứ đắn đo mãi mà chẳng thể soạn nổi lá thư đó. Anh lại phải đến vào ngày hôm sau để đích thân giải thích.

"Hôm qua tôi mạo muội làm phiền Ngài," anh lầm bầm khi vị tướng đưa đôi mắt dò hỏi nhìn anh, "không phải để giễu cợt như Ngài vừa nói. Tôi chỉ đang xin lỗi vì đã lỡ làm văng nước miếng vào người Ngài khi hắt hơi... Và tôi không hề có ý giễu cợt Ngài. Liệu tôi có dám giễu cợt Ngài không, nếu chúng ta cứ giễu cợt nhau thì chẳng còn chút tôn trọng nào cho bất cứ ai nữa, sẽ chẳng còn..."

"Cút đi!" vị tướng hét lên, mặt bỗng chốc tím tái và toàn thân run bần bật.

"Cái gì cơ ạ?" Tchervyakov thì thầm hỏi, người tê liệt vì kinh hãi.

"Cút đi!" vị tướng lặp lại, dậm chân.

Một cái gì đó dường như đứt phựt trong bụng Tchervyakov. Anh không nhìn thấy gì, không nghe thấy gì, lảo đảo đi về phía cửa, bước ra phố và loạng choạng bước đi... Về đến nhà một cách máy móc, anh không cởi quân phục, cứ thế nằm vật xuống ghế sofa và chết.