Ở một thị trấn nằm bên này dãy Ural, rộ lên tin đồn rằng một nhà quý tộc người Ba Tư tên là Rahat-Helam đang lưu lại thị trấn vài ngày và trọ tại "Khách sạn Nhật Bản". Tin đồn này chẳng mảy may gây ấn tượng gì với cư dân; người Ba Tư thì đã tới, ừ thì sao nào. Chỉ riêng Stepan Ivanovitch Kutsyn, vị thị trưởng của thị trấn, khi nghe thư ký Tòa thị chính báo về sự xuất hiện của quý ông phương Đông này, liền trầm ngâm và hỏi:

“Ông ta định đi đâu?”

“Tôi tin là đi Paris hoặc London ạ.”

“Hừm... Vậy chắc ông ta là nhân vật tầm cỡ rồi?”

“Quỷ mới biết được.”

Sau khi rời Tòa thị chính về nhà dùng bữa, vị thị trưởng lại chìm vào suy tư, lần này ông suy nghĩ mãi đến tận tối. Sự xuất hiện của vị quý tộc Ba Tư khiến ông vô cùng tò mò. Ông cảm thấy như chính định mệnh đã gửi Rahat-Helam đến cho mình, và cuối cùng thì một cơ hội thuận lợi đã đến để thực hiện giấc mơ cháy bỏng mà ông vẫn hằng ấp ủ bấy lâu. Kutsyn vốn đã có hai tấm huân chương, một huân chương Stanislav hạng ba, huy hiệu Hội Chữ thập đỏ, và huy hiệu Hội Cứu người Đuối nước; ngoài ra, ông còn tự chế cho mình một chiếc súng vàng bắt chéo với chiếc đàn guitar, món đồ trang sức này đeo trên khuy áo đồng phục nhìn từ xa trông cũng rất ra dáng, và trông thật thú vị, tựa như một món đồ quý giá. Người ta vẫn biết rằng càng có nhiều huân chương và huy hiệu thì lại càng muốn có thêm – và vị thị trưởng đã từ lâu khao khát nhận được huân chương Sư tử và Mặt trời của Ba Tư; ông khao khát nó một cách mãnh liệt, điên cuồng. Ông biết rõ rằng chẳng cần phải ra trận, chẳng cần quyên góp cho trại tế bần hay tham gia các ủy ban mới có được huân chương này; tất cả những gì cần thiết là một cơ hội thuận lợi. Và giờ đây, dường như cơ hội đó đã đến.

Trưa hôm sau, ông khoác lên mình chiếc dây chuyền thị trưởng cùng tất cả các loại huy hiệu danh giá rồi tới khách sạn "Nhật Bản". Định mệnh đã mỉm cười với ông. Khi ông bước vào phòng của vị quý tộc Ba Tư, người nọ đang ngồi một mình và chẳng làm gì cả. Rahat-Helam, một gã người châu Á to lớn, với chiếc mũi dài như mỏ chim dẽ, đôi mắt lồi, và đội chiếc mũ fez trên đầu, đang ngồi dưới sàn lục lọi trong chiếc va-li của mình.

“Xin ngài thứ lỗi cho sự đường đột này,” Kutsyn bắt đầu, mỉm cười. “Tôi xin hân hạnh tự giới thiệu, tôi là Stepan Ivanovitch Kutsyn, công dân danh dự thế tập, một hiệp sĩ, và là thị trưởng của thị trấn này. Tôi coi việc được bày tỏ lòng kính trọng với ngài, nhân danh đại diện của một quốc gia hữu nghị láng giềng, là bổn phận của mình.”

Người Ba Tư quay lại và lầm bầm điều gì đó bằng thứ tiếng Pháp rất tệ, nghe như tiếng gõ mảnh gỗ lên tấm ván.

“Biên giới của Ba Tư” – Kutsyn tiếp tục bài chào hỏi mà ông đã học thuộc lòng trước đó – “nằm sát gần biên giới của tổ quốc bao la của chúng tôi, và vì vậy, sự đồng cảm lẫn nhau, nếu có thể nói như vậy, thúc giục tôi bày tỏ tình đoàn kết với ngài.”

Vị quý tộc Ba Tư đứng dậy và lại lầm bầm điều gì đó bằng thứ ngôn ngữ khô khốc. Kutsyn, người không biết ngoại ngữ nào, lắc đầu để tỏ ý rằng ông không hiểu.

“Chà, mình phải nói chuyện với ông ta thế nào đây?” ông nghĩ. “Sẽ tốt hơn nếu gọi ngay một phiên dịch viên, nhưng chuyện này tế nhị lắm, mình không thể nói chuyện trước mặt người làm chứng được. Sau đó tên phiên dịch sẽ đi rêu rao khắp thị trấn mất.”

Và Kutsyn cố gắng nhớ lại những từ ngữ nước ngoài mà ông đã nhặt nhạnh được từ trên báo.

“Tôi là thị trưởng của thị trấn,” ông lầm bầm. “Nghĩa là lord mayor... municipalais... Vwee? Kompreney?”

Ông muốn diễn đạt vị thế xã hội của mình bằng lời nói hay cử chỉ, nhưng không biết làm thế nào. Một bức tranh treo trên tường với dòng chữ in to "Thành phố Venice" đã giúp ông thoát khỏi khó khăn. Ông dùng ngón tay chỉ vào bức tranh, rồi chỉ vào đầu mình, và bằng cách đó, như ông tưởng tượng, ông đã tạo ra cụm từ: “Tôi là người đứng đầu thị trấn.” Người Ba Tư không hiểu, nhưng ông ta mỉm cười và nói:

“Goot, monsieur... goot...” Nửa giờ sau, vị thị trưởng đã vỗ vào đầu gối, rồi vỗ lên vai người Ba Tư, và nói:

“Kompreney? Vwee? Với tư cách là lord mayor và municipalais, tôi đề nghị chúng ta đi dạo một chút... kompreney? Promenage.”

Kutsyn chỉ vào bức tranh Venice, rồi dùng hai ngón tay mô phỏng đôi chân đang bước đi. Rahat-Helam, kẻ vẫn dán mắt vào đống huy chương của ông, và dường như đã đoán được đây là nhân vật quan trọng nhất thị trấn, đã hiểu từ “promenage” và cười tủm tỉm lịch sự. Sau đó, cả hai mặc áo khoác rồi rời khỏi phòng. Xuống dưới nhà, gần cánh cửa dẫn vào nhà hàng của khách sạn "Nhật Bản", Kutsyn nghĩ rằng đãi đằng người Ba Tư một bữa hẳn sẽ không thừa. Ông dừng lại, chỉ tay vào những chiếc bàn và nói:

“Theo phong tục Nga thì chẳng có gì là thừa cả... món nghiền, bít tết, sâm banh và vân vân, kompreney.”

Vị khách quý đã hiểu, và một lát sau, cả hai đang ngồi trong căn phòng sang trọng nhất của nhà hàng, ăn uống và thưởng thức rượu sâm banh.

“Chúng ta hãy cùng cạn ly vì sự thịnh vượng của Ba Tư!” Kutsyn nói. “Người Nga chúng tôi rất yêu mến người Ba Tư. Dù chúng ta theo tôn giáo khác nhau, nhưng vẫn có những lợi ích chung, sự đồng cảm lẫn nhau, nếu có thể nói như vậy... sự tiến bộ... các thị trường châu Á... Những chiến dịch hòa bình, nếu có thể nói như vậy...”

Vị quý tộc Ba Tư ăn uống rất ngon miệng, ông ta cắm nĩa vào miếng cá tầm hun khói, rồi lắc lư cái đầu và nói một cách đầy nhiệt tình: “Goot, bien.”

“Ngài thích chứ?” vị thị trưởng vui mừng hỏi. “Bien, tuyệt quá.” Rồi quay sang người phục vụ, ông nói: “Luka, cậu em, hãy mang hai phần cá tầm hun khói, loại ngon nhất cậu có, lên phòng của ngài ấy cho ta!”

Sau đó, vị thị trưởng và nhà quý tộc Ba Tư đi xem khu vườn thú. Người dân thị trấn nhìn thấy Stepan Ivanovitch của họ, mặt đỏ bừng vì rượu sâm banh, vui vẻ và vô cùng mãn nguyện, dẫn người Ba Tư đi dạo khắp các con phố chính và khu chợ, chỉ cho ông ta những điểm tham quan của thị trấn, và thậm chí còn đưa ông ta đến tháp canh hỏa hoạn.

Trong số những điều khác, người dân thị trấn thấy ông dừng lại gần mấy cánh cổng đá có chạm khắc sư tử, rồi chỉ cho người Ba Tư xem con sư tử trước, tiếp đó chỉ lên mặt trời trên cao, rồi lại chỉ vào ngực mình; sau đó ông lại chỉ vào con sư tử và mặt trời trong khi người Ba Tư gật đầu như thể đồng tình, mỉm cười lộ hàm răng trắng. Tối đến, họ ngồi trong khách sạn London nghe tiếng đàn hạc, còn họ đã qua đêm ở đâu thì không ai rõ.

Hôm sau, sáng sớm vị thị trưởng đã có mặt tại Tòa thị chính; các viên chức ở đó dường như đã biết đôi điều và đang đưa ra những lời phỏng đoán, vì người thư ký tiến lại gần ông và nói với một nụ cười mỉa mai:

“Người Ba Tư có phong tục là khi có một vị khách quý tới thăm, ngài phải tự tay giết một con cừu để đãi khách đấy ạ.”

Một lát sau, một phong bì gửi qua đường bưu điện được đưa đến tay ông. Vị thị trưởng xé phong bì và nhìn thấy một bức tranh biếm họa bên trong. Đó là hình vẽ Rahat-Helam và vị thị trưởng đang quỳ gối trước mặt ông ta, đôi tay vươn ra và nói:

Vị thị trưởng cảm thấy một cảm giác khó chịu như đang cồn cào trong bụng, nhưng chẳng được bao lâu. Đến trưa, ông lại ở bên vị quý tộc Ba Tư, lại tiếp đãi và đưa ông ta đi xem những điểm tham quan của thị trấn. Ông lại dẫn ông ta đến mấy cánh cổng đá, và lại chỉ vào con sư tử, mặt trời và ngực mình. Họ dùng bữa tại khách sạn "Nhật Bản"; sau bữa tối, với điếu xì gà trên môi, cả hai, mặt đỏ bừng và đầy hạnh phúc, lại leo lên tháp canh hỏa hoạn, và vị thị trưởng, rõ ràng là muốn chiêu đãi vị khách bằng một cảnh tượng lạ lùng, đã hét từ trên đỉnh xuống người lính canh đang đi bộ phía dưới:

“Báo động đi!”

Nhưng còi báo động không vang lên vì lúc đó cánh lính cứu hỏa đang ở trong nhà tắm.

Họ ăn tối tại khách sạn "London" và sau bữa tối, người Ba Tư rời đi. Khi tiễn ông ta, Stepan Ivanovitch đã hôn ông ta ba lần theo phong cách Nga, và thậm chí còn rơi nước mắt. Và khi tàu chuyển bánh, ông hét lớn:

“Hãy gửi lời chào của chúng tôi tới Ba Tư! Hãy nói với bà ấy rằng chúng tôi yêu bà ấy!”

Một năm và bốn tháng đã trôi qua. Trời rét đậm, ba mươi lăm độ, gió thổi cắt da cắt thịt. Stepan Ivanovitch đi dạo dọc phố với chiếc áo khoác lông phanh ra trên ngực, và ông bực bội vì chẳng gặp ai để khoe huân chương Sư tử và Mặt trời trên ngực mình. Ông cứ đi dạo như thế cho đến tối với chiếc áo khoác phanh ra, lạnh thấu xương, và ban đêm trằn trọc không sao chợp mắt được.

Lòng ông cảm thấy nặng trĩu.

Bên trong ông có một cảm giác nóng ran, tim ông đập thổn thức không yên; giờ đây ông lại khao khát có được một tấm huân chương của Serbia. Đó là một sự khao khát đau đớn, cháy bỏng.