SASHA SMIRNOV, cậu con trai độc nhất của mẹ, ôm một vật được gói trong tờ báo Financial News số 223, mang một vẻ mặt đầy cảm xúc, bước vào phòng khám của Bác sĩ Koshelkov.

“Ồ, chàng trai trẻ!” bác sĩ chào cậu. “Nào! Chúng ta thấy thế nào? Cậu có tin vui gì cho tôi không?”

Sasha chớp mắt, đặt tay lên ngực và nói với giọng đầy xúc động: “Mẹ gửi lời hỏi thăm ông, Ivan Nikolaevitch, và bảo tôi phải cảm ơn ông... Tôi là đứa con trai độc nhất của mẹ, và ông đã cứu mạng tôi... ông đã giúp tôi vượt qua cơn bạo bệnh và... chúng tôi không biết phải làm sao để cảm ơn ông cho xứng đáng.”

“Vớ vẩn, chàng trai!” bác sĩ nói, vẻ rất hài lòng. “Tôi chỉ làm điều mà bất kỳ ai vào vị trí của tôi cũng sẽ làm thôi.”

“Tôi là đứa con trai độc nhất của mẹ... chúng tôi là người nghèo khó và tất nhiên không thể đền đáp ông, chúng tôi cảm thấy vô cùng áy náy, thưa bác sĩ, mặc dù vậy, mẹ tôi và tôi... đứa con trai độc nhất của mẹ đây, tha thiết cầu xin ông hãy nhận lấy như một vật kỷ niệm cho lòng biết ơn của chúng tôi... vật này, vốn là... Một vật có giá trị lớn, một món đồ đồng cổ... Một tác phẩm nghệ thuật hiếm có.”

“Cậu không nên làm thế!” bác sĩ nhíu mày. “Cái này để làm gì cơ chứ!”

“Không, xin ông đừng từ chối,” Sasha tiếp tục lầm rầm trong khi tháo gói đồ. “Ông sẽ làm mẹ tôi và tôi tổn thương nếu từ chối đấy... Đây là một vật tinh xảo... một món đồ đồng cổ... Nó được người cha quá cố của tôi để lại, chúng tôi đã gìn giữ nó như một kỷ vật quý giá. Cha tôi từng chuyên mua đồ đồng cổ và bán lại cho những người sành chơi... Giờ đây mẹ tôi và tôi vẫn tiếp tục công việc này.”

Sasha tháo lớp vỏ bọc và trang trọng đặt vật đó lên bàn. Đó là một chiếc chân nến không cao lắm, làm bằng đồng cổ với kỹ nghệ chế tác đầy tính nghệ thuật. Nó là một nhóm tượng: trên bệ đứng là hai nhân vật nữ trong y phục kiểu Eva, với những tư thế mà tôi không đủ can đảm cũng như tâm tính phù hợp để mô tả. Hai nhân vật đang mỉm cười đầy quyến rũ, trông cứ như thể nếu không phải vì nhiệm vụ phải đỡ lấy chiếc chân nến, họ đã nhảy phắt khỏi cái bệ kia để lao vào một cuộc hoan lạc mà ngay cả việc tưởng tượng thôi cũng đã là không phù hợp với độc giả rồi.

Nhìn vào món quà, bác sĩ chậm rãi gãi sau tai, hắng giọng và hỉ mũi đầy bối rối.

“Đúng, quả thực nó là một vật tinh xảo,” ông lầm bầm, “nhưng... biết nói thế nào nhỉ?... nó... hừm... nó không hẳn là thứ để gia đình cùng thưởng lãm. Nó không đơn thuần là hở hang đâu, mà còn hơn thế nữa, chết tiệt thật...”

“Ý ông là sao ạ?”

“Chính con rắn cám dỗ cũng chẳng thể nghĩ ra thứ gì tệ hại hơn... Chà, bày thứ ảo ảnh kinh dị này trên bàn chẳng khác nào làm ô uế cả căn hộ.”

“Cách nhìn nhận nghệ thuật của ông thật lạ lùng, thưa bác sĩ!” Sasha nói, cảm thấy bị xúc phạm. “Tại sao chứ, đây là một vật mang tính nghệ thuật, hãy nhìn nó xem! Có biết bao vẻ đẹp và sự thanh nhã đến mức lấp đầy tâm hồn người xem bằng một cảm giác tôn kính và khiến người ta nghẹn ngào! Khi người ta nhìn thấy thứ gì đó đẹp đẽ như thế này, người ta quên hết mọi chuyện trần thế... Chỉ cần nhìn xem, bao nhiêu chuyển động, bầu không khí và biểu cảm mới tuyệt làm sao!”

“Tôi hiểu tất cả những điều đó, cậu trai trẻ thân mến,” bác sĩ ngắt lời, “nhưng cậu biết đấy, tôi là người đàn ông có gia đình, bọn trẻ nhà tôi thường chạy vào đây, rồi còn có các quý bà nữa.”

“Dĩ nhiên, nếu ông nhìn nó từ quan điểm của đám đông,” Sasha nói, “thì tác phẩm nghệ thuật tinh xảo này có thể xuất hiện dưới một góc độ nào đó... Nhưng thưa bác sĩ, hãy vượt lên trên đám đông đi, nhất là khi ông sẽ làm mẹ tôi và tôi tổn thương nếu từ chối nó. Tôi là đứa con trai độc nhất của mẹ, ông đã cứu mạng tôi... Chúng tôi đang trao cho ông vật quý giá nhất với chúng tôi và... và tôi chỉ tiếc rằng mình không có cặp của nó để biếu ông...”

“Cảm ơn cậu, bạn trẻ, tôi vô cùng biết ơn... Hãy gửi lời kính trọng của tôi tới mẹ cậu, nhưng thực lòng hãy cân nhắc đi, bọn trẻ nhà tôi thường chạy vào đây, rồi các quý bà cũng đến nữa... Thôi được, cứ để nó lại đó vậy! Tôi thấy chẳng thể nào tranh luận với cậu được.”

“Và chẳng có gì để tranh luận cả,” Sasha nói, cảm thấy nhẹ nhõm. “Hãy đặt chân nến ở đây, cạnh chiếc bình này. Thật tiếc là chúng tôi không có cặp của nó! Đáng tiếc thật! Thôi, tạm biệt bác sĩ.”

Sau khi Sasha rời đi, bác sĩ nhìn chiếc chân nến hồi lâu, gãi sau tai và trầm tư.

“Nó là một vật tuyệt phẩm, không thể phủ nhận được,” ông nghĩ, “và thật phí nếu vứt nó đi... Nhưng giữ nó lại thì không thể được... Hừm!... Đây quả là vấn đề nan giải! Mình có thể tặng nó cho ai, hoặc quyên góp cho tổ chức từ thiện nào đây?”

Sau một hồi trầm tư lâu dài, ông nghĩ đến người bạn tốt của mình, luật sư Uhov, người mà ông mang ơn vì đã giúp xử lý các vụ việc pháp lý.

“Tuyệt vời,” bác sĩ quyết định, “với tư cách là bạn bè, cậu ta nhận tiền của mình thì thật khó xử, và mình đem tặng cậu ta món này thì lại rất phù hợp. Mình sẽ mang cái thứ quái quỷ này đến cho cậu ta! May mắn là cậu ta còn độc thân và tính tình dễ dãi.”

Không chần chừ thêm nữa, bác sĩ đội mũ, khoác áo, cầm theo chiếc chân nến và đi đến nhà Uhov.

“Chào bạn hiền!” ông nói khi tìm thấy vị luật sư đang ở nhà. “Tôi đến thăm cậu đây... để cảm ơn những nỗ lực của cậu... Cậu không chịu nhận tiền nên ít nhất cũng phải nhận vật này chứ... Nhìn xem, bạn hiền... Thứ này thật tráng lệ!”

Vừa nhìn thấy món đồ đồng, vị luật sư đã vô cùng thích thú.

“Đúng là một vật phẩm độc đáo!” ông ta khúc khích cười. “Chà, quỷ tha ma bắt nó đi, cứ nghĩ đến việc họ có thể tưởng tượng ra một thứ như thế này, lũ quỷ thật! Tinh xảo! Mê hồn! Cậu kiếm đâu ra được một món đồ thú vị đến vậy?”

Sau khi tuôn ra những lời tán thưởng, vị luật sư nhìn về phía cánh cửa đầy e dè và nói: “Nhưng cậu phải mang món quà của cậu về đi, chàng trai ạ... Tôi không thể nhận nó được...”

“Tại sao?” bác sĩ sửng sốt kêu lên.

“Tại vì... thỉnh thoảng mẹ tôi có ghé qua, rồi khách hàng của tôi nữa... hơn nữa tôi sẽ thấy xấu hổ nếu đám gia nhân nhìn thấy nó.”

“Vớ vẩn! Vớ vẩn! Cậu không được phép từ chối!” bác sĩ nói, vung tay. “Cậu làm thế là tệ lắm đấy! Đây là một tác phẩm nghệ thuật!... Nhìn chuyển động này xem... biểu cảm này nữa! Tôi thậm chí không buồn nói đến nó nữa! Cậu sẽ làm tôi tổn thương đấy!”

“Giá mà có thể đắp cái gì đó lên hoặc dán lá sung vào...”

Nhưng bác sĩ vung tay mạnh mẽ hơn trước, rồi lao ra khỏi căn hộ để về nhà, cảm thấy nhẹ nhõm vì đã trút được món quà ra khỏi tay mình.

Sau khi ông rời đi, vị luật sư kiểm tra chiếc chân nến, sờ mó khắp nơi, rồi giống như bác sĩ, ông ta vắt óc suy nghĩ xem phải làm gì với món quà này.

“Đây là một vật tinh xảo,” ông trầm ngâm, “thật phí nếu vứt nó đi, mà giữ lại thì lại không đúng mực. Cách tốt nhất là đem tặng cho ai đó... Tôi biết rồi! Tối nay tôi sẽ mang nó đến cho Shashkin, gã diễn viên hài. Gã láu cá này rất thích mấy thứ như thế, mà nhân tiện tối nay cũng là buổi diễn lợi ích của gã.”

Nói là làm. Buổi tối, chiếc chân nến đã được gói ghém cẩn thận và chuyển tới nhà Shashkin. Suốt cả buổi tối, phòng thay đồ của gã diễn viên hài bị bao vây bởi những người đàn ông đến để chiêm ngưỡng món quà; căn phòng tràn ngập tiếng xì xào phấn khích và những tràng cười như tiếng ngựa hí. Nếu có nữ diễn viên nào tiến lại gần cửa và hỏi: “Tôi vào được không?”, thì giọng khàn khàn của gã diễn viên hài lập tức vang lên: “Không, không, cưng ơi, tôi chưa mặc đồ!”

Sau buổi diễn, gã diễn viên hài nhún vai, quăng hai tay lên trời và nói: “Chà, mình phải làm gì với cái thứ kinh khủng này đây? Mình sống trong một căn hộ riêng tư! Các nữ diễn viên toàn đến thăm mình! Đây đâu phải bức ảnh mà có thể tống vào ngăn kéo được!”

“Ông nên bán nó đi, thưa ông,” người thợ làm tóc đang giúp gã diễn viên cởi phục trang khuyên. “Ở quanh đây có một bà lão chuyên thu mua đồ đồng cổ đấy. Hãy đi hỏi tìm Madame Smirnov... ai cũng biết bà ta cả.”

Gã diễn viên làm theo lời khuyên đó... Hai ngày sau, bác sĩ đang ngồi trong phòng khám, ngón tay đặt trên trán, suy ngẫm về các axit trong dịch mật. Đột nhiên cánh cửa mở ra và Sasha Smirnov lao vào phòng. Cậu ta đang mỉm cười, rạng rỡ, và toàn bộ dáng vẻ của cậu ta toả sáng vì hạnh phúc. Trên tay cậu cầm một vật gì đó gói trong báo.

“Bác sĩ!” cậu thốt lên, thở không ra hơi, “hãy tưởng tượng niềm vui của cháu đây! Thật may mắn cho ông là chúng cháu đã tìm được chiếc cặp với cái chân nến của ông! Mẹ cháu vui lắm... Cháu là đứa con trai độc nhất của mẹ, ông đã cứu mạng cháu...”

Và Sasha, run lên vì lòng biết ơn, đặt chiếc chân nến trước mặt bác sĩ. Bác sĩ há hốc miệng, cố nói điều gì đó, nhưng không thốt nên lời: ông không thể nói được nữa.