Ngày 20 tháng 10.—Một ngày hanh hao, trong trẻo—không khí khô ráo, lộng gió và đong đầy oxy. Giữa muôn vàn kỳ diệu nguyên sơ, tĩnh lặng và mỹ lệ đang ôm trọn lấy tôi—cây cỏ, mặt nước, thảm cỏ, ánh nắng cùng lớp sương giá sớm—bầu trời là điều tôi ngắm nhìn nhiều nhất hôm nay. Nó mang sắc xanh lam tinh khôi, trong suốt đặc trưng của mùa thu, điểm xuyết những vệt mây trắng nhỏ to nhè nhẹ trôi, thổi hồn sống tĩnh lặng và linh thiêng vào vòm trời bao la. Suốt khoảng thời gian buổi sáng (từng tầm 7 đến 11 giờ), bầu trời giữ trọn sắc xanh nguyên sơ mà rực rỡ. Nhưng khi giữa trưa đến gần, sắc lam nhạt dần, chuyển sang màu xám suốt hai ba tiếng đồng hồ—rồi lại càng nhạt hơn một hồi cho tới lúc hoàng hôn—khoảnh khắc tôi dõi theo ánh mặt trời rực rỡ xuyên qua từng kẽ lá của gò cây cổ thụ, tung gieo những tia lửa cùng vũ điệu ánh sáng lộng lẫy đủ sắc vàng nhạt, đỏ gan gà và đỏ thẫm, rọi xuống mặt nước một lớp men bạc bao la—những bóng râm trong suốt, những luồng sáng, sự lung linh và vũ điệu sắc màu rực rỡ ấy vượt xa mọi bức tranh từng được vẽ ra trên đời.
Chẳng rõ vì đâu và bằng cách nào, nhưng dường như chính nhờ những khoảng trời này (dù ngày nào trong đời tôi cũng nhìn thấy bầu trời, nhưng thi thoảng tôi lại ngỡ như trước đây mình chưa từng thực sự chiêm ngưỡng nó), mùa thu năm nay tôi đã có những giờ phút mãn nguyện đến kỳ diệu—chẳng hay tôi có thể gọi đó là những giờ phút hạnh phúc vẹn toàn? Tôi từng đọc được rằng, ngay trước khi trút hơi thở cuối cùng, Byron đã nói với một người bạn rằng cả đời ông chỉ vỏn vẹn có ba giờ hạnh phúc. Tương truyền trong điển tích cổ của người Đức về chiếc chuông nhà vua cũng mang ý niệm tương tự. Khi đứng bên rìa rừng ngắm hoàng hôn tuyệt đẹp rọi qua rặng cây, tôi chợt nhớ đến câu chuyện của Byron cùng chiếc chuông ấy, và một suy nghĩ trỗi dậy trong tôi: phải chăng chính mình cũng đang sống trong một giờ phút hạnh phúc? (Tuy vậy, có lẽ những khoảnh khắc tuyệt diệu nhất tôi chẳng bao giờ ghi lại; bởi mỗi khi chúng đến, tôi không nỡ làm tan biến mê lực ấy bằng việc nảy ra ý định ghi chép. Tôi chỉ biết thả mình vào tâm trạng đó, để nó trôi dạt và cuốn tôi đi trong niềm hoan lạc êm đềm.)
Rốt cuộc hạnh phúc là gì? Liệu đây có phải là một trong những giờ phút hạnh phúc, hay một thứ gì đó tương tự?—thật mơ hồ—phải chăng chỉ là một hơi thở thoảng qua, một sắc thái chóng tàn? Tôi không chắc lắm—nên cứ tự cho mình cái quyền tin vào điều đó. Hỡi bầu trời trong trẻo kia, liệu trong thẳm sâu thẳm xanh thẫm của Người, có liều thuốc nào chữa lành cho một kiếp người như tôi? (Ôi, sự tan vỡ về thể xác và tâm hồn u uất của tôi suốt ba năm qua.) Và phải chăng lúc này đây, Người đang lặng lẽ, huyền diệu rải liều thuốc ấy vô hình qua không trung xuống người tôi?
Đêm 28 tháng 10.—Tầng không trong trẻo lạ thường—sao giăng hà sa số—dải Ngân Hà thăm thẳm cùng các nhánh sông sao chỉ thấy được vào những đêm cực kỳ quang tạnh—sao Mộc đang lặn về phương tây trông như một vệt sáng khổng lồ ngẫu hứng, có một ngôi sao nhỏ dõi bước theo cùng.
Khoác lên mình tấm áo trắng,
Vào giữa trường đấu tròn và trong suốt, vị giáo sĩ thong thả bước vào,
Dẫn theo một đứa trẻ nhỏ nắm tay,
Tựa như vầng trăng sánh cùng sao Mộc giữa bầu trời đêm không một gợn mây.
Bài thơ Ấn Độ cổ.
Đầu tháng Mười một.—Ở phía cuối con đường nhỏ tôi từng tả, không gian mở ra một đồng cỏ rộng lớn trên vùng đất cao hơn hai mươi mẫu, hơi dốc về hướng nam. Nơi đây tôi thường lui tới tản bộ để ngắm nhìn cảnh sắc cùng những biến chuyển của bầu trời, dù là lúc bình minh hay khi hoàng hôn. Hôm nay, đứng từ cánh đồng này, tâm hồn tôi như được vỗ về và rộng mở đến vô cùng suốt cả buổi sáng bởi vòm trời xanh trong bao la trùm lên tất cả, không một gợn mây, chẳng có gì đặc biệt, chỉ có bầu trời và ánh sáng ban ngày. Cùng hòa điệu dịu êm với cảnh vật là những chiếc lá thu, không khí khô mát, hương thơm thoang thoảng—tiếng quạ kêu xa xa—hai con diều hâu lớn đang chao nghía chậm rãi và thong dong trên tầng không tít tắp—tiếng rì rào thoảng qua của gió, có lúc thật êm đềm, có lúc lại gầm ghè qua rặng cây—một toán thợ farm đang chất những thân cây ngô lên xe trên cánh đồng trong tầm mắt, và những chú ngựa kiên nhẫn đứng đợi chờ.
