Ngày 26 tháng Tư.—Lúc bình minh, tiếng hót trong trẻo, thuần khiết của loài sơn ca đồng cỏ cất lên. Một giờ sau, những nốt nhạc thưa thớt, giản đơn nhưng đỗi ngọt ngào và hoàn hảo của loài chim sẻ bụi rậm bắt đầu vang vọng—rồi khi gần trưa là tiếng ngân rung như tiếng pí của chim oanh. Hôm nay là ngày tươi đẹp, dịu dàng nhất từ đầu mùa—hơi ấm lan tỏa thấu tận tâm hồn—làn sương mỏng tuyệt đẹp vương vãi trong không trung, một phần là hơi nóng ngưng tụ, một phần tỏa ra từ những đống lửa đun bằng bùn rêu rải rác khắp các trang trại. Gần đó, một cụm phong mềm lặng lẽ đâm chồi điểm những búp đỏ thắm, rì rào suốt ngày bởi tiếng ong chăm chỉ tìm mật. Những cánh buồm trắng của các thuyền một cột và thuyền hai cột lướt nhẹ ngược xuôi trên dòng sông; bên bờ đối diện, những đoàn tàu dài nối đuôi nhau di chuyển liên tục, tiếng bánh xe nghiến ầm ĩ hòa cùng tiếng chuông xa xăm vọng lại. Trong rừng và trên đồng ruộng, những loài hoa dại nở sớm nhất đã bắt đầu khoe sắc: hoa arbutus ngát hương nồng, hoa gan trời xanh thẳm, hoa mộc lan đất mong manh và những bông hoa trắng xinh xắn của cây huyết dụ. Tôi thong dong tản bộ, đắm mình vào việc phát hiện ra chúng. Khi đi dọc các con đường, tôi thích ngắm nhìn những đống lửa của người nông dân đốt rải rác để dọn dẹp cành khô, bùn rêu và rác rưởi. Làn khói bò là la trên mặt đất, nghiêng nghiêng, từ từ bay lên, trải dài ra xa rồi cuối cùng tan biến vào không trung mới đẹp làm sao! Tôi yêu cái mùi khét nồng ấy—những luồng khói thoảng qua chạm vào cánh mũi—còn dễ chịu hơn bất kỳ loại nước hoa Pháp nào.
Chim chóc về đây rất nhiều; điều kỳ lạ là trước đó chẳng thấy bóng dáng loài nào, hoặc chỉ có vài ba con rải rác, thế rồi đột nhiên vào một ngày tháng Tư (hay thậm chí là tháng Ba) ấm áp, dào dạt nắng xuân—kìa xem! Chúng xuất hiện khắp nơi, chuyền từ cành này sang cành khác, từ bờ rào này sang bờ rào nọ, chao liệng, ca hát, có đôi còn đang rủ rê kết cặp, chuẩn bị làm tổ. Nhưng phần lớn chúng chỉ ghé qua—ở lại vùng này chừng một hai tuần hoặc một tháng rồi lại bay đi. Cũng như trong mọi diện mạo khác, Tự nhiên vẫn luôn duy trì dòng chảy tràn đầy sức sống, dồi dào và vĩnh cửu của mình. Dẫu vậy, vẫn có nhiều loài chim ở lại suốt hoặc hầu như cả mùa—đây là mùa tình yêu, mùa của những tổ ấm mới. Tôi thấy quạ, mòng biển và diều hâu bay lượn trên mặt sông. Vào buổi chiều, tôi nghe thấy tiếng diều hâu kêu xé khoảng không khi chúng lao đi lao lại, chuẩn bị làm tổ. Chẳng mấy nữa, người ta sẽ nghe thấy tiếng hót của chim oanh vàng, tiếng "meo meo" lảnh lót của chim nhại; rồi cả chim chói chói, chim cúc cu cùng các loài chim chích. Suốt mùa này, luôn có ba bài ca mùa xuân mang đặc trưng rất riêng—tiếng hót của sơn ca đồng cỏ, vừa ngọt ngào, vừa cảnh giác lại như đang trách móc (như thể nó đang hỏi: "anh không thấy sao?" hay "anh không hiểu à?"); những giai điệu mượt mà, vui tươi, tràn đầy hơi thở con người của chim oanh—(tôi đã cố gắng nhiều năm qua để tìm một từ hay một cụm từ ngắn gọn có thể lột tả và nhận diện chính xác tiếng kêu của chim oanh); và tiếng huýt gió tình tứ của loài gõ kiến lưng vàng. Vào giữa trưa, côn trùng cũng bắt đầu bay ra đông đúc.
Ngày 29 tháng Tư.—Khi chúng tôi thong thả đánh xe dọc theo con đường lúc mặt trời vừa lặn, tiếng hót của chim họa mi rừng chợt cất lên. Chúng tôi lặng người dừng xe lại, im lặng lắng nghe thật lâu. Những nốt nhạc tuyệt mĩ ấy—một bản thánh ca ngọt ngào, mộc mạc, tự nhiên và giản dị, như thoát ra từ những phím cầm của một cây đàn đại phong cầm, bay bổng qua làn sương mờ chạng vạng—vang vọng lại rõ mùng một từ vách đá cao dựng đứng, nơi chú chim đang đậu trong vòm lá dày của những cây non dưới chân núi—làm đắm say mọi giác quan, làm rung động từng nhịp đập tâm hồn chúng tôi.
