Levin từ lâu đã nhận ra rằng, khi người ta cảm thấy khó chịu với ai đó vì sự dễ dãi và ôn hòa thái quá của họ, thì chẳng mấy chốc người ta sẽ lại thấy không thể chịu đựng nổi sự nhạy cảm và dễ cáu gắt của chính những con người ấy. Anh cảm thấy mọi chuyện với người anh trai Nikolay rồi cũng sẽ diễn ra như vậy. Và quả thực, tính ôn hòa của Nikolay chẳng kéo dài được bao lâu. Ngay từ sáng hôm sau, anh ấy đã bắt đầu tỏ rau bực bội, dường như đang cố hết sức để tìm lỗi ở em mình, công kích vào những điểm nhạy cảm nhất của Levin.

Levin cảm thấy mình có lỗi, nhưng lại chẳng thể làm cho mọi chuyện khá hơn. Anh linh cảm rằng, nếu cả hai người không tiếp tục cố giữ vẻ ngoài xã giao ấy, mà thay vào đó, nói chuyện từ tận đáy lòng — nghĩa là chỉ nói đúng những gì mình đang suy nghĩ và cảm nhận — thì họ sẽ chỉ nhìn thẳng vào mặt nhau, và Konstantin sẽ chỉ thốt lên được rằng: “Anh sắp chết rồi, anh sắp chết rồi!”, còn Nikolay chỉ có thể đáp: “Em biết là anh sắp chết, nhưng anh sợ lắm, anh sợ lắm, anh sợ lắm!”. Sẽ chẳng còn lời nào khác để nói, nếu họ chỉ nói những gì nằm sâu trong tim. Nhưng một cuộc sống như thế là điều không thể, nên Konstantin lại đành cố gắng làm cái điều mà anh vẫn hằng cố suốt cả cuộc đời mình mà chưa bao giờ học được, mặc dù, theo những gì anh quan sát, khối người rất giỏi làm việc đó, và thiếu nó thì chẳng thể sống nổi trên đời. Anh cố nói những điều mình không suy nghĩ, nhưng lòng cứ canh cánh nỗi niềm rằng điều đó mang âm hưởng của sự giả dối, rằng người anh trai đã nhận ra và cảm thấy tức tối vì điều đó.

Sang ngày thứ ba, Nikolay lại khơi gợi để em trai trình bày lại kế hoạch của mình, rồi bắt đầu không chỉ công kích mà còn cố tình đánh tráo khái niệm, nhập nhằng nó với chủ nghĩa cộng sản.

— Cậu chỉ đi mượn một ý tưởng không phải của mình, rồi bóp méo nó đi và cố áp dụng vào những nơi không thể áp dụng được.

— Nhưng em đã bảo với anh là nó chẳng liên quan gì cơ mà. Họ phủ nhận sự công bằng của quyền tư hữu, của tư bản, của quyền thừa kế, còn em thì không hề phủ nhận động lực cốt lõi ấy. (Bản thân Levin cũng thấy khó chịu khi phải dùng những từ ngữ như vậy, nhưng từ khi cắm cổ vào công việc, anh vô tình ngày càng dùng nhiều hơn những từ không phải tiếng Nga). Tất cả những gì em muốn chỉ là điều tiết lao động.

— Tức là cậu đã vay mượn một ý tưởng, tước bỏ đi tất cả những gì làm nên sức mạnh của nó, rồi lại muốn làm ra vẻ đó là một cái gì đó hoàn toàn mới mẻ — Nikolay giận dữ giật mạnh chiếc cà vạt của mình.

— Nhưng ý tưởng của em chẳng có điểm gì chung...

— Dù sao đi nữa — Nikolay Levin nói với một nụ cười mỉa mai, đôi mắt lóe lên vẻ độc ác — thì điều đó cũng có sức hấp dẫn của... gọi là gì nhỉ?... sự đối xứng hình học, sự rõ ràng, sự dứt khoát. Nó có thể là một không tưởng. Nhưng một khi người ta đã chấp nhận khả năng san bằng tất cả quá khứ thành một mảnh giấy trắng — không tài sản, không gia đình — thì khi ấy lao động tự khắc sẽ tự tổ chức lại. Chẳng qua cậu chẳng thu được gì...

— Sao anh cứ nhập nhằng mọi thứ lên thế nhỉ? Em có bao giờ là người cộng sản đâu.

— Còn anh thì có, và anh cho rằng điều đó còn quá sớm, nhưng hợp lý, và nó có một tương lai, giống hệt như đạo Thiên Chúa trong những ngày đầu sơ khai vậy.

— Tất cả những gì em vẫn giữ nguyên tắc là lực lượng lao động phải được nghiên cứu dưới góc độ khoa học tự nhiên; nghĩa là nó phải được khảo sát, phải xác định rõ những phẩm chất của nó...

— Nhưng đó hoàn toàn là sự phí hoạt thời gian. Sức mạnh đó tự nó sẽ tìm ra một hình thức hoạt động nhất định, tùy thuộc vào giai đoạn phát triển của nó. Ở đâu cũng vậy, trước tiên là nô lệ, rồi đến tá điền; và chúng ta hiện có hệ thống chia nửa hoa lợi, tô thuế, cùng những người làm thuê theo ngày. Cậu đang cố tìm cái gì cơ chứ?

Levin bỗng nổi giận trước những lời này, bởi vì tận sâu thẳm trái tim mình, anh sợ rằng điều đó là sự thật — sự thật là anh đang cố gắng giữ thế cân bằng giữa chủ nghĩa cộng sản và những hình thức quen thuộc, và điều này hầu như là bất khả thi.

— Em đang cố tìm kiếm phương thức để làm việc năng suất cho chính mình và cho những người lao động. Em muốn tổ chức lại... — anh đáp lại với giọng đầy cay cay.

— Cậu chẳng muốn tổ chức cái gì sất; vẫn y chang như cái tính cách của cậu từ trước đến nay, cậu chỉ muốn tỏ ra khác người, muốn làm ra vẻ như mình không đơn thuần là bóc lột nông dân mà đang ôm ấp một cao kiến nào đó trong đầu.

— Ồ, vướng víu làm gì, anh cứ nghĩ thế đi — và hãy để em yên! — Levin đáp, cảm thấy các cơ ở má trái cứ giật giật không sao kiểm soát được.

— Cậu chưa từng có, và chẳng bao giờ có một chính kiến nào cả; tất cả những gì cậu muốn chỉ là để thỏa mãn sự hão huyền của mình mà thôi.

— Ồ, rất tốt; vậy thì hãy để tôi yên!

— Và tôi sẽ để cậu yên! Đã đến lúc tôi phải làm thế rồi, cậu biến quỷ tha ma bắt đi cho khuất mắt! Và tôi rất hối hận vì đã cất công đến đây!

Bất chấp mọi nỗ lực của Levin nhằm xoa dịu người anh trai sau đó, Nikolay nhất quyết không chịu nghe một lời nào, tuyên bố rằng tốt hơn là nên đường ai nấy đi, và Konstantin nhận ra rằng cuộc sống lúc này thực sự là không thể chịu đựng nổi đối với anh ấy.

Nikolay đang chuẩn bị thu dọn đồ đạc để đi thì Konstantin lại bước vào phòng, ngập ngừng cất lời xin lỗi một cách hơi gượng gạo, mong anh tha thứ nếu có lỡ làm tổn thương đến cảm xúc của anh.

— Ồ, thật là cao thượng làm sao! — Nikolay nói và mỉm cười. — Nếu cô muốn ra điều đúng đắn, anh có thể ban cho chú sự thỏa mãn đó. Chú đúng rồi đấy; nhưng dù thế nào anh cũng vẫn cứ đi.

Mãi cho đến lúc chia tay, Nikolay mới ôm hôn cậu em, và nhìn em với một vẻ kỳ lạ và nghiêm túc bất thường:

— Dù thế nào đi nữa, cũng đừng để bụng chuyện ác ý với anh nhé, Kostya! — giọng anh nghẹn ngào. Đó là những lời duy nhất được thốt ra từ tận đáy lòng giữa hai anh em. Levin hiểu rằng những câu nói ấy có nghĩa là: “Chú thấy đấy, và chú cũng biết đấy, anh đang chẳng còn sống được bao lâu nữa, và có lẽ chúng ta sẽ chẳng còn gặp lại nhau đâu”. Levin hiểu điều đó, và những giọt nước mắt trào ra khóe mi. Anh ôm chầm lấy anh trai một lần nữa, nhưng nghẹn ngào không nói nên lời, và chẳng biết phải nói gì hơn.

Ba ngày sau khi người anh trai rời đi, Levin cũng bắt đầu lên đường thực hiện chuyến du ngoạn nước ngoài của mình. Tình cờ gặp Shtcherbatsky, người em họ của Kitty, trên chuyến tàu hỏa, Levin đã khiến anh ta vô cùng kinh ngạc bởi vẻ ủ rũ của mình.

— Cậu bị làm sao thế? — Shtcherbatsky hỏi anh.

— À, không có gì; ở đời chẳng có mấy hạnh phúc đâu.

— Chẳng có mấy á? Cậu đi Paris với tôi thay vì đến Mulhausen đi. Cậu sẽ biết thế nào là hạnh phúc cho mà xem.

— Không, với tôi thế là hết. Đã đến lúc tôi phải chết rồi.

— Ồ, câu này hay đấy chứ nhỉ! — Shtcherbatsky vừa cười vừa nói. — Chứ sao, tôi đây mới chỉ chuẩn bị bước vào đời thôi này.

— Ừ, cách đây không lâu tôi cũng nghĩ thế, nhưng giờ thì tôi biết chẳng mấy chốc nữa mình sẽ chết.

Levin nói những điều mà dạo gần đây anh thực sự nghĩ tới. Anh chẳng nhìn thấy gì ngoài cái chết hoặc bước tiến đến cái chết trong mọi thứ. Thế nhưng, kế hoạch ấp ủ của anh lại càng khiến anh chìm đắm sâu hơn. Cuộc sống vẫn phải tiếp diễn bằng cách nào đó cho đến khi cái chết thực sự gõ cửa. Bóng tối đã bao trùm lên vạn vật đối với anh; nhưng chính vì bóng tối ấy mà anh cảm thấy ngọn đuốc soi đường duy nhất trong đêm đen chính là công việc của mình, và anh bám lấy nó, níu chặt lấy nó bằng tất cả sức lực của mình.