Alexey Alexandrovitch đã giành được một chiến thắng rực rỡ tại phiên họp của Ủy ban ngày 17 tháng Tám, nhưng về sau, chiến thắng ấy lại tự đào hố chôn mình. Ủy ban mới thành lập nhằm điều tra mọi khía cạnh về tình trạng của các bộ tộc bản địa đã được thành lập và phái đến nơi làm nhiệm vụ với tốc độ cùng nhiệt huyết phi thường do chính Alexey Alexandrovitch truyền cảm hứng. Chỉ trong vòng ba tháng, một bản báo cáo đã được đệ trình. Tình trạng của các bộ tộc bản địa được nghiên cứu dưới mọi góc độ: chính trị, hành chính, kinh tế, dân tộc học, vật chất và tôn giáo. Mọi câu hỏi đều có câu trả lời được trình bày vô cùng xuất sắc, những câu trả lời không mảy may gợn chút nghi ngờ, bởi chúng không phải là sản phẩm của tư duy con người vốn luôn dễ sai sót, mà là sản phẩm của hoạt động công quyền. Tất cả các câu trả lời đều dựa trên dữ liệu chính thức do các thống đốc và người đứng đầu giáo hội cung cấp, được xây dựng trên cơ sở báo cáo của các thẩm phán quận hạt và giám thị giáo hội, mà những báo cáo này lại dựa trên tường trình của các giám thị giáo xứ và linh mục; cứ thế, mọi câu trả lời đều vô cùng chắc chắn và không chút do dự. Những câu hỏi như nguyên nhân mất mùa, hay lý do tại sao một số bộ tộc vẫn giữ vững tín điều cổ xưa của họ—những vấn đề mà nếu không có sự can thiệp thuận tiện của cỗ máy quan liêu thì sẽ không bao giờ, và không thể nào giải quyết được trong suốt nhiều thời đại—nay đều nhận được những lời giải đáp trọn vẹn và dứt khoát. Và kết quả ấy hoàn toàn nghiêng về phía lập luận của Alexey Alexandrovitch. Thế nhưng Stremov, người cảm thấy bị tổn thương sâu sắc ở phiên họp trước, liền áp dụng một thứ chiến thuật mà Alexey Alexandrovitch không hề lường trước ngay khi nhận được bản báo cáo của ủy ban. Stremov lôi kéo theo một số thành viên, ngả sang phò tá Alexey Alexandrovitch, và không dừng lại ở việc nhiệt thành bảo vệ biện pháp do Karenin đề xuất, ông ta còn đề xuất thêm những biện pháp cấp tiến hơn nữa đi theo hướng đó. Những biện pháp ấy, khi còn bị đẩy đi xa hơn nữa nhằm chống lại cốt lõi tư tưởng của Alexey Alexandrovitch, cuối cùng đã được ủy ban thông qua, và lúc đó, mục đích chiến thuật của Stremov mới lộ rõ. Bị đẩy đến mức cực đoan, các biện pháp bỗng chốc trở nên vô lý đến độ giới chức trách cấp cao, dư luận công chúng, các quý bà trí thức, lẫn báo chí đều đồng loạt lên tiếng chỉ trích, bày tỏ sự phẫn nộ đối với cả các biện pháp lẫn người cha đẻ danh nghĩa của chúng là Alexey Alexandrovitch. Stremov lùi bước, vờ như bản thân đã mù quáng nghe theo Karenin, đồng thời tỏ ra kinh ngạc và đau khổ trước những gì đã xảy ra. Điều này đồng nghĩa với thất bại của Alexey Alexandrovitch. Dù sức khỏe suy kiệt, dù những nỗi buồn gia đình đè nặng, ông vẫn không chịu khuất phục. Nội bộ ủy ban rạn nứt. Một số thành viên, đứng đầu là Stremov, ngụy biện cho sai lầm của mình bằng viện dẫn rằng họ đã đặt trọn niềm tin vào ủy ban xét duyệt do Alexey Alexandrovitch thành lập, đồng thời lớn tiếng quả quyết rằng bản báo cáo của ủy ban chẳng qua chỉ là thứ đồ bỏ đi, là giấy vụn không hơn không kém. Trong khi đó, Alexey Alexandrovitch, với sự hậu thuẫn của những người nhìn ra hiểm họa từ thái độ cách mạng hóa tài liệu công vụ như vậy, vẫn kiên quyết bảo vệ những số liệu do ủy ban xét duyệt thu thập được. Hệ quả là trong giới thượng lưu, thậm chí cả ở ngoài xã hội, mọi thứ đều rơi vào hỗn loạn; và dù ai nấy đều quan tâm, chẳng một ai có thể biết chắc liệu các bộ tộc bản địa thực sự đang trở nên nghèo đói túng quẫn, hay họ vẫn đang sống trong cảnh thịnh vượng. Chính vì thế, cùng với sự khinh miệt mà người ta trút lên đầu ông vì chuyện ngoại tình của vợ, vị thế của Alexey Alexandrovitch trở nên vô cùng bấp bênh. Và trong hoàn cảnh ấy, ông đã đưa ra một quyết định trọng đại. Trước sự kinh ngạc của ủy ban, ông tuyên bố sẽ xin phép tự mình đến tận nơi để điều tra thực hư vấn đề. Sau khi đã được chuẩn thuận, Alexey Alexandrovitch sửa soạn lên đường đến những tỉnh miền viễn xứ ấy.

Chuyến đi của Alexey Alexandrovitch gây ra một tiếng vang lớn, nhất là khi ngay trước lúc khởi hành, ông đã chính thức hoàn trả khoản tiền phụ cấp xe ngựa vốn được cấp cho mười hai con ngựa để đi đến nơi làm nhiệm vụ.

“Tôi nghĩ điều đó thật cao thượng,” Betsy nói với Công nương Myakaya về chuyện này. “Sao phải nhận tiền xe ngựa trong khi ai cũng biết bây giờ đâu đâu cũng có đường sắt?”

Nhưng Công nương Myakaya không đồng tình, và ý kiến của Công nương Tverskaya thực sự khiến bà chướng tai.

“Các người thì nói sao chẳng được,” bà đáp, “khi mà trong tay có không biết bao nhiêu là triệu; còn tôi thì rất mừng mỗi khi chồng tôi đi công tác xét duyệt vào mùa hè. Việc ấy rất tốt cho ông ấy, lại được đi đây đi đó cho khuây khỏa, và tôi cũng có sẵn khoản tiền để duy trì xe ngựa và người đánh xe.”

Trên đường đến các tỉnh xa xôi, Alexey Alexandrovitch dừng chân ba ngày tại Moskva.

Vào ngày thứ hai sau khi đến nơi, ông đang ngồi xe ngựa trở về sau chuyến ghé thăm nhà toàn quyền. Tại ngã tư gần quảng trường Gazetoy, nơi luôn tấp nập xe ngựa và xe trượt tuyết qua lại, Alexey Alexandrovitch chợt nghe thấy có ai đó gọi tên mình bằng một giọng vang dảng và vui vẻ khiến ông không khỏi quay đầu nhìn lại. Ngay góc vỉa hè, diện chiếc áo khoác ngắn lịch lãm cùng chiếc mũ phớt thời trang đội lệch một cách hào hoa, nở nụ cười để lộ hàm răng trắng tinh và đôi môi đỏ thắm, Stepan Arkadyevitch đang đứng đó với vẻ mặt rạng rỡ, trẻ trung và ngời ngời phấn chấn. Anh gọi lớn một cách nhiệt tình và giục giã, nằng nặc đòi ông phải dừng lại. Một tay anh tì lên cửa sổ chiếc xe ngựa đang đỗ ở góc đường, và từ trong khung cửa sổ ló ra gương mặt của một người phụ nữ đội mũ nhung cùng hai đứa trẻ. Stepan Arkadyevitch đang mỉm cười và vẫy gọi người anh rể. Người phụ nữ cũng nở nụ cười hiền hậu, tay cũng vẫy chào Alexey Alexandrovitch. Đó chính là Dolly cùng các con của chị.

Alexey Alexandrovitch vốn chẳng muốn gặp bất cứ ai ở Moskva, và ít nhất là người em vợ của mình. Ông ngả vành mũ chào và định đi tiếp, nhưng Stepan Arkadyevitch đã bảo người đánh xe dừng lại, rồi chạy băng qua lớp tuyết tiến về phía ông.

“Chà, thật tệ quá sao không báo cho chúng tôi một tiếng! Anh đến đây lâu chưa? Hôm qua tôi có ghé khách sạn Dussots và thấy tên ‘Karenin’ trong danh sách khách lưu trú, nhưng lại chẳng hề nghĩ đó là anh,” Stepan Arkadyevitch vừa nói vừa thò đầu vào khung cửa sổ xe ngựa, “nếu biết thì tôi đã đến thăm anh rồi. Mừng là được gặp anh đây!” anh nói, vừa giậm chân này vào chân kia để phủi sạch tuyết bám. “Anh thật quá đáng khi không cho chúng tôi hay đấy nhé!” anh nhắc lại.

“Tôi không có thời gian; tôi rất bận,” Alexey Alexandrovitch lạnh lùng đáp.

“Hãy đến gặp vợ tôi đi, cô ấy rất muốn gặp anh đấy.”

Alexey Alexandrovitch vén tấm thảm đắp đôi chân đang cóng lạnh của mình lên, bước xuống xe và lội qua lớp tuyết để đến chỗ Darya Alexandrovna.

“Này, sao anh lại cứ xa cách chúng tôi thế hả, Alexey Alexandrovitch?” Dolly mỉm cười nói.

“Tôi rất bận. Rất vui được gặp cô!” ông nói với giọng điệu cho thấy rõ sự khó chịu. “Cô khỏe chứ?”

“Nói cho tôi biết đi, Anna cục cưng của tôi thế nào rồi?”

Alexey Alexandrovitch lẩm bẩm vài câu rồi định bước đi. Nhưng Stepan Arkadyevitch đã chặn ông lại.

“Thế này đi, ngày mai nhé. Dolly, hãy mời anh ấy ăn tối đi em. Chúng ta sẽ mời cả Koznishev và Pestsov tới để chiêu đãi anh ấy những nhân vật nổi tiếng của Moskva nhà mình.”

“Vâng, xin anh hãy đến nhé,” Dolly nói; “chúng tôi sẽ đợi anh vào lúc năm hoặc sáu giờ chiều, tùy anh sắp xếp. Anna bé bỏng của tôi thế nào rồi? Đã bao lâu rồi…”

“Cô ấy hoàn toàn khỏe mạnh,” Alexey Alexandrovitch lẩm bẩm, chau mày. “Rất vinh hạnh!” rồi ông quay người bước về phía xe ngựa của mình.

“Anh sẽ đến chứ?” Dolly gọi với theo.

Alexey Alexandrovitch nói gì đó mà Dolly không thể nghe rõ giữa tiếng ồn ào của những chiếc xe ngựa đang di chuyển.

“Ngày mai tôi sẽ ghé qua chỗ anh!” Stepan Arkadyevitch hét lên.

Alexey Alexandrovitch bước lên xe, thu mình vào góc khuất để không phải nhìn ai và cũng chẳng để ai nhìn thấy.

“Đúng là một lão kỳ cục!” Stepan Arkadyevitch nói với vợ, rồi liếc nhìn đồng hồ, đưa tay ra hiệu một cử chỉ trìu mến gửi đến vợ con, đoạn thong thả bước đi đầy kiêu hãnh trên vỉa hè.

“Stiva! Stiva!” Dolly gọi, mặt đỏ bừng lên.

Anh quay người lại.

“Anh biết đấy, em phải mua áo khoác cho Grisha và Tanya. Đưa tiền cho em đi.”

“Cứ thế đi; em cứ bảo họ là anh sẽ trả hóa đơn!” đoạn anh biến mất, vui vẻ gật đầu chào một người quen đang lái xe lướt qua.