Alexey Alexandrovitch, sau khi trở về từ buổi lễ ở nhà thờ, đã trải qua toàn bộ buổi sáng ở trong nhà. Buổi sáng hôm đó ông có hai việc cần giải quyết: thứ nhất, tiếp đón và hướng dẫn một phái đoàn từ các bộ lạc thiểu số đang trên đường tới Petersburg và hiện có mặt ở Moscow; thứ hai, viết bức thư đã hứa cho luật sư. Phái đoàn kia, dẫu được triệu tập theo chính sáng kiến của Alexey Alexandrovitch, lại mang theo không ít điểm phiền toái và thậm chí nguy hiểm, và ông cảm thấy may mắn vì đã gặp họ tại đây, ở Moscow. Các thành viên trong phái đoàn này hoàn toàn không có chút khái niệm nào về nhiệm vụ cũng như vai trò của mình. Họ ngây thơ đinh ninh rằng việc của mình là trình bày với ủy ban những nhu cầu cùng hoàn cảnh thực tế, rồi xin sự giúp đỡ từ chính phủ, chứ hoàn toàn không tài nào hiểu được rằng một số phát biểu và thỉnh nguyện của họ lại vô tình ủng hộ lập luận của phe đối địch, từ đó làm hỏng bét toàn bộ sự việc. Alexey Alexandrovitch đã bận rộn với họ trong một thời gian dài, soạn sẵn cho họ một chương trình hoạt động không được phép sai lệch, và khi tiễn họ về, ông viết một bức thư gửi đi Petersburg để làm kim chỉ nam cho phái đoàn. Trong vụ việc này, chỗ dựa lớn nhất của ông chính là Nữ bá tước Lidia Ivanovna. Bà là một chuyên gia trong các vấn đề về phái đoàn, không ai rành việc quản lý họ và đưa họ vào khuôn phép hơn bà. Hoàn tất công việc đó, Alexey Alexandrovitch liền viết thư cho vị luật sư. Không chút do dự, ông trao cho luật sư toàn quyền hành động tùy theo nhận định tốt nhất của ông ấy. Kèm theo bức thư, ông bỏ vào ba mảnh giấy ghi chú của Vronsky gửi Anna, vốn nằm trong chiếc cặp tài liệu mà ông đã tịch thu.

Từ khi rời khỏi nhà với quyết định không bao giờ quay lại mái ấm gia đình nữa, từ khi đến gặp luật sư và bộc bạch ý định của mình dẫu chỉ với một người, và nhất là từ khi chuyển hóa vấn đề từ chốn đời thực sang thế giới của mực đen giấy trắng, Alexey Alexandrovitch càng lúc càng quen dần với chủ ý của chính mình, để rồi giờ đây, ông nhìn nhận rõ mồn một tính khả thi trong việc thực thi nó.

Ông đang dán phong bì gửi cho luật sư thì nghe vẳng lên giọng nói sang sảng của Stepan Arkadyevitch. Stepan Arkadyevitch đang đôi co với người đầy tớ của Alexey Alexandrovitch và khăng khăng đòi vào yết kiến.

“Không sao cả,” Alexey Alexandrovitch thầm nghĩ, “thế lại hay hơn. Ta sẽ thông báo ngay cho cậu ta biết vị trí của ta đối với em gái cậu ta, và giải thích lý do tại sao ta không thể nhận lời ăn tối cùng.”

“Vào đi!” ông cất giọng nói lớn, vừa thu dọn giấy tờ rồi kẹp chúng vào tấm giấy thấm mực.

“Thấy chưa, anh bảo cậu nói nhúng nói nhăng mà, ngài ấy có ở nhà đây này!” giọng Stepan Arkadyevitch đáp trả người đầy tớ vừa cố ngăn không cho cậu ta vào, và vừa cởi áo khoác, Oblonsky vừa bước thẳng vào phòng. “Chà, tớ mừng hết lớn vì tìm được cậu! Vậy tớ hy vọng rằng…,” Stepan Arkadyevitch vui vẻ mở lời.

Alexey Alexandrovitch lạnh lùng đứng dậy, không mời khách ngồi và nói:

“Tôi không đến được đâu.”

Alexey Alexandrovitch vốn định lập tức bước vào mối quan hệ băng giá cần có giữa mình với người anh vợ, kẻ mà ông chuẩn bị khởi xướng thủ tục ly hôn. Nhưng ông đã không lường trước được đại dương lòng tốt đang dạt dào tràn trề trong lồng ngực của Stepan Arkadyevitch.

Stepan Arkadyevitch mở to đôi mắt trong veo và sáng rực của mình.

“Cậu không đến là sao? Ý cậu thế nào chứ?” cậu ta ngơ ngác hỏi, bằng tiếng Pháp. “Ơ hay, nhưng mà đã hứa rồi cơ mà. Và tất cả bọn tớ đều đang trông chờ cậu đấy.”

“Tôi muốn nói cho anh hay là tôi không thể đến nhà anh dự bữa tối được, bởi vì tư cách thông gia tồn tại giữa chúng ta từ trước tới nay nay phải chấm dứt.”

“Sao cơ? Cậu nói thế là thế nào? Để làm gì chứ?” Stepan Arkadyevitch mỉm cười hỏi.

“Bởi vì tôi đang tiến hành thủ tục ly hôn với em gái anh, vợ tôi. Lẽ ra tôi phải…”

Nhưng trước khi Alexey Alexandrovitch kịp nói hết câu, Stepan Arkadyevitch đã có cách cư xử hoàn toàn trái ngược với những gì ông hằng chờ đợi. Cậu ta rên rỉ một tiếng rồi sụp xuống chiếc ghế bành.

“Không, Alexey Alexandrovitch! Cậu đang nói gì thế này?” Oblonsky kêu lên, nỗi đau đớn hiện rõ mồn một trên khuôn mặt.

“Sự thật là vậy.”

“Thứ lỗi cho tớ, tớ không thể, tớ không tài nào tin nổi!”

Alexey Alexandrovitch ngồi xuống, cảm nhận được rằng lời nói của mình đã không tạo ra hiệu quả như dự tính, rằng ông buộc lòng phải giải thích rõ hoàn cảnh của mình, và dù cho có giải thích thế nào đi nữa, mối quan hệ giữa ông với người em vợ cũng chẳng thể nào giữ nguyên như cũ.

“Phải, tôi đã bị đẩy vào cái thế đau đớn là phải tìm đến con đường ly hôn,” ông nói.

“Tớ chỉ xin nói thế này thôi, Alexey Alexandrovitch. Tớ thừa biết cậu là một người xuất sắc, một người ngay thẳng; tớ biết Anna — xin lỗi cậu, tớ không thể thay đổi ý nghĩ của mình về con bé — là một người phụ nữ tốt, một người phụ nữ tuyệt vời; thế nên, xin lỗi cậu, tớ không sao tin được. Chắc chắn có sự hiểu lầm nào ở đây rồi,” cậu ta nói.

“Ồ, nếu mọi chuyện chỉ đơn thuần là một sự hiểu lầm thì đã hay biết mấy!…”

“Xin lỗi, tớ hiểu chứ,” Stepan Arkadyevitch chêm vào. “Nhưng dĩ nhiên là… Có một điều thế này: cậu không được hành động vội vàng. Cậu không được phép, tuyệt đối không được hành động vội vàng!”

“Tôi không hề hành động vội vàng,” Alexey Alexandrovitch lạnh lùng đáp, “nhưng trong một chuyện như thế này thì chẳng thể đi xin ý kiến ai được cả. Tôi đã suy nghĩ vô cùng thấu đáo rồi.”

“Thế thì khủng khiếp quá!” Stepan Arkadyevitch thốt lên. “Nếu là tớ, tớ sẽ làm thế này, Alexey Alexandrovitch. Tớ van cậu, hãy làm theo cách đó đi!” cậu ta nói. “Mọi chuyện hãy còn chưa đi đến bước đường cùng, nếu tớ hiểu đúng tình hình. Trước khi đi xin lời khuyên bất cứ ai, hãy gặp vợ tớ, hãy nói chuyện với cô ấy. Cô ấy yêu thương Anna như chị em ruột, cô ấy quý trọng cậu, và cô ấy là một người phụ nữ tuyệt vời. Vì ơn trên, hãy nói chuyện với cô ấy đi! Hãy nể tớ một tiếng, tớ van cậu đấy!”

Alexey Alexandrovitch trầm ngâm suy nghĩ, còn Stepan Arkadyevitch nhìn ông bằng ánh mắt đầy cảm thông, không hề ngắt quãng sự im lặng ấy.

“Cậu sẽ đến gặp cô ấy chứ?”

“Tôi chưa biết. Đó cũng chính là lý do vì sao tôi chưa từng đặt chân đến nhà anh. Tôi nghĩ rằng mối quan hệ giữa chúng ta tất yếu phải thay đổi.”

“Sao lại thế? Tớ chẳng thấy có lý do gì cả. Cho phép tớ được tin rằng ngoài sợi dây quan hệ thông gia, cậu vẫn dành cho tớ, ít nhất là phần nào, tình cảm thân thiện mà tớ vẫn luôn dành cho cậu… cùng sự kính trọng chân thành,” Stepan Arkadyevitch nói, siết chặt tay ông. “Ngay cả khi những phỏng đoán tệ hại nhất của cậu là đúng đi chăng nữa, tớ vẫn không — và sẽ không bao giờ — tự chuốc lấy cái quyền đứng ra phán xét bất kỳ bên nào, và tớ chẳng thấy có lý do gì để mối quan hệ của chúng ta bị ảnh hưởng cả. Nhưng bây giờ, hãy làm ơn thế này đi, hãy đến nhà vợ tớ chơi.”

“Chà, quan điểm của chúng ta về vấn đề này không giống nhau,” Alexey Alexandrovitch lạnh lùng nói. “Dù sao đi nữa, chúng ta cũng chẳng cần bàn thêm.”

“Không; sao cậu lại không đến ăn tối vào hôm nay nhỉ? Vợ tớ đang ngóng chờ cậu đấy. Làm ơn hãy đến nhé. Và trên hết, hãy trao đổi mọi chuyện với cô ấy. Cô ấy là một người phụ nữ tuyệt vời. Vì ơn trên, tớ quỳ lạy van xin cậu đấy!”

“Nếu anh đã tha thiết mong muốn thế, tôi sẽ đến,” Alexey Alexandrovitch thở dài đáp.

Và để muốn chuyển đổi câu chuyện sang hướng khác, ông liền hỏi thăm về điều mà cả hai cùng quan tâm — vị tân quan đứng đầu bộ của Stepan Arkadyevitch, một người hãy còn trẻ tuổi nhưng bỗng chốc được cất nhắc lên một chức vụ cao trọng đến thế.

Trước kia Alexey Alexandrovitch vốn chẳng mấy thiện cảm với Bá tước Anitchkin, và luôn có quan điểm trái ngược với ông ta. Nhưng giờ đây, xuất phát từ một tâm lý rất dễ thông cảm ở chốn quan trường — thứ căm ghét mà kẻ vừa chịu nỗi nhục thất trận trong công việc dành cho kẻ vừa được thăng quan tiến chức, ông càng không tài nào ưa nổi con người ấy.

“Thế nào, anh đã diện kiến ông ta chưa?” Alexey Alexandrovitch với một nụ cười đầy ác ý cất lời hỏi.

“Đương nhiên rồi; ông ấy đã có mặt tại phiên họp của chúng ta ngày hôm qua. Trông ông ấy nắm rất rõ công việc và tỏ ra vô cùng xông xáo.”

“Ừ, nhưng sự xông xáo ấy hướng vào mục đích gì cơ chứ?” Alexey Alexandrovitch nói. “Liệu ông ta nhắm đến việc làm nên trò trống gì, hay chỉ cốt đi phá hoại những gì đã được làm rồi? Đó chính là bất hạnh lớn nhất trong bộ máy chính quyền của chúng ta — lối hành chính giấy tờ sách vở, mà ông ta lại là một đại diện ưu tú.”

“Thật tình mà nói, tớ chẳng biết có thể bắt bẻ ông ta ở điểm nào nữa. Đường lối chính sách của ông ta thì tớ chịu, nhưng có một điều chắc chắn — ông ta là một tay rất cừ,” Stepan Arkadyevitch đáp. “Tớ vừa mới gặp ông ấy xong, quả thật ông ấy là một gã xuất sắc. Bọn tớ đã cùng nhau ăn trưa, và tớ còn dạy ông ấy cách pha chế cái thứ đồ uống gì ấy nhỉ, rượu vang với cam ấy. Uống mát lạnh cả người. Lạ một nỗi là ông ấy chẳng hề biết món đó. Ông ấy thích mê tít đi được. Không, quả thực ông ta là một tay tuyệt vời.”

Stepan Arkadyevitch liếc nhìn đồng hồ.

“Chà, lạy Chúa tôi, đã bốn giờ rồi cơ đấy, vậy mà tớ vẫn còn phải tạt qua nhà Dolgovushin nữa chứ! Thế nên xin cậu hãy nhớ ghé qua ăn tối nhé. Cậu không thể tưởng tượng nổi cậu sẽ làm vợ chồng tớ buồn lòng đến nhường nào nếu không đến đâu.”

Thái độ mà Alexey Alexandrovitch dùng để tiễn người em vợ ra về khác xa một trời một vực so với lúc ông đón tiếp cậu ta lúc ban đầu.

“Tôi đã hứa và tôi sẽ đến,” ông mệt mỏi đáp.

“Tin tớ đi, tớ rất trân trọng điều đó, và tớ hy vọng cậu sẽ không phải hối hận,” Stepan Arkadyevitch mỉm cười đáp lời.

Và vừa đi vừa mặc chiếc áo khoác vào người, cậu ta vỗ nhẹ lên đầu tên đầy tớ, cười khúc khích rồi sải bước ra ngoài.

“Năm giờ nhé, và làm ơn đừng mặc đồ dạ hội nha!” cậu ta quay đầu lại ở ngưỡng cửa, hét với theo một lần nữa.