Khi Levin và Stepan Arkadyevitch tới túp lều của người nông dân nơi Levin vẫn thường trọ, thì Veslovsky đã ở đó. Anh ta đang ngồi giữa nhà, hai tay bám chặt vào chiếc ghế dài, nơi một người lính – em vợ của người nông dân – đang cố kéo đôi ủng lấm bùn ra giúp anh ta. Veslovsky cười vang điệu cười lây lan đầy sảng khoái.

“Tôi mới tới thôi. Ils ont été charmants. Thật đấy, họ cho tôi uống, cho tôi ăn! Bánh mì ngon tuyệt! Délicieux! Còn rượu vodka nữa, tôi chưa từng được uống thứ nào ngon hơn. Vậy mà họ chẳng lấy một xu nào. Họ cứ nói mãi: ‘Mong ngài lượng thứ cho gia cảnh bần hàn.’”

“Họ lấy tiền làm gì chứ? Chắc chắn là họ tiếp đãi ngài rồi. Ngài tưởng họ giữ rượu vodka để bán đấy à?” người lính nói, cuối cùng cũng kéo được chiếc ủng ướt sũng ra khỏi cái tất đen sì.

Mặc dù căn lều bẩn thỉu, đầy vết bùn từ đôi ủng của họ và những con chó bẩn thỉu đang liếm láp cho sạch mình, cộng thêm mùi bùn đầm lầy và mùi thuốc súng nồng nặc, lại còn chẳng có dao nĩa, nhưng cả nhóm vẫn dùng trà và ăn tối với sự ngon miệng mà chỉ những tay đi săn mới biết. Sau khi rửa ráy sạch sẽ, họ đi ra nhà kho chứa cỏ khô đã được dọn dẹp sẵn, nơi người đánh xe đã chuẩn bị chỗ ngủ cho các quý ông.

Tuy trời đã tối, nhưng không ai trong số họ muốn đi ngủ.

Sau khi lan man hồi tưởng và kể những giai thoại về súng ống, chó săn, và những chuyến đi săn trước đây, câu chuyện chuyển sang một chủ đề khiến tất cả đều quan tâm. Sau khi Vassenka vài lần bày tỏ sự thích thú của mình đối với chỗ ngủ tuyệt vời giữa đống cỏ khô thơm phức này, chiếc xe kéo hỏng tuyệt vời này (anh ta cho rằng nó hỏng vì người ta đã tháo càng ra), sự tử tế của những người nông dân đã mời anh ta uống vodka, và những chú chó đang nằm dưới chân chủ của chúng, Oblonsky bắt đầu kể cho họ nghe về một chuyến đi săn thú vị tại nhà Malthus, nơi anh đã ở vào mùa hè năm trước.

Malthus là một nhà tư bản nổi tiếng, người đã làm giàu nhờ đầu cơ cổ phiếu đường sắt. Stepan Arkadyevitch mô tả những vùng đất săn gà gô mà Malthus đã mua ở tỉnh Tver, cách người ta bảo tồn chúng ra sao, những chiếc xe ngựa và xe chó kéo dùng để chở nhóm thợ săn, và cả gian hàng ăn trưa đã được dựng lên ngay tại đầm lầy.

“Tôi không hiểu anh,” Levin nói, ngồi dậy trong đống cỏ khô; “làm sao những con người như vậy không khiến anh ghê tởm? Tôi có thể hiểu được việc ăn trưa cùng rượu Lafitte là rất dễ chịu, nhưng chẳng lẽ anh không ghét chính sự xa hoa đó sao? Tất cả những kẻ này, cũng giống như bọn độc quyền rượu hồi xưa, kiếm tiền bằng cách khiến mọi người khinh bỉ. Họ đâu bận tâm đến sự khinh miệt đó, rồi họ lại dùng những đồng tiền bất chính để mua chuộc lại sự khinh miệt mà họ đáng phải nhận.”

“Hoàn toàn đúng!” Vassenka Veslovsky phụ họa. “Hoàn toàn đúng! Oblonsky, tất nhiên rồi, đi chơi vì sự phóng khoáng, nhưng người khác lại nói: ‘Chà, Oblonsky còn ở cùng bọn họ mà...’”

“Không hề.” Levin có thể nghe thấy Oblonsky đang mỉm cười khi nói. “Tôi đơn giản là không coi ông ta bất chính hơn bất kỳ thương nhân hay quý tộc giàu có nào khác. Họ đều kiếm tiền theo cùng một cách—bằng công sức và trí tuệ của mình.”

“Ồ, công sức gì cơ? Anh gọi việc giành lấy các đặc quyền rồi đem chúng đi đầu cơ là làm việc sao?”

“Tất nhiên là làm việc. Làm việc theo nghĩa là, nếu không có ông ta và những người như ông ta, thì sẽ chẳng có đường sắt.”

“Nhưng đó không phải là làm việc, giống như công việc của một người nông dân hay một nghề nghiệp có chuyên môn.”

“Đồng ý, nhưng đó là làm việc theo nghĩa là hoạt động của ông ta tạo ra kết quả—những tuyến đường sắt. Nhưng tất nhiên anh nghĩ đường sắt là vô dụng.”

“Không, đó lại là chuyện khác; tôi sẵn sàng thừa nhận chúng hữu ích. Nhưng mọi lợi nhuận không tương xứng với công sức bỏ ra đều là bất chính.”

“Nhưng ai là người định nghĩa thế nào là tương xứng?”

“Kiếm lợi nhuận bằng những cách thức bất chính, bằng mánh khóe,” Levin nói, ý thức được rằng mình không thể vạch ra một ranh giới rõ ràng giữa chính trực và bất chính. “Chẳng hạn như ngân hàng,” anh tiếp tục. “Đó là một cái ác—việc tích lũy khối tài sản khổng lồ mà không cần lao động, cũng giống hệt như với các vụ độc quyền rượu, chỉ có hình thức là thay đổi thôi. Le roi est mort, vive le roi. Vừa bãi bỏ độc quyền rượu xong thì đường sắt xuất hiện, rồi các công ty ngân hàng; đó cũng là lợi nhuận mà không cần làm việc.”

“Ừ, có thể tất cả đều rất đúng và khôn ngoan... Nằm xuống, Krak!” Stepan Arkadyevitch gọi con chó của mình, nó đang cào và lộn xộn hết cả đống cỏ khô. Rõ ràng anh ta tin chắc vào tính đúng đắn trong lập trường của mình, vì vậy anh nói rất bình thản và không vội vàng. “Nhưng anh vẫn chưa vạch ra được ranh giới giữa làm việc chính trực và bất chính. Việc tôi nhận lương cao hơn thư ký trưởng của mình, dù ông ta biết việc nhiều hơn tôi—chuyện đó chắc cũng là bất chính nhỉ?”

“Tôi không biết.”

“Chà, còn tôi thì có thể nói với anh: việc anh nhận khoảng năm nghìn cho công việc trên đất đai của mình, trong khi người chủ nhà của chúng ta đây, người nông dân này, dù làm việc vất vả đến mấy cũng không bao giờ kiếm được quá năm mươi rúp, cũng bất chính y hệt như việc tôi kiếm được nhiều hơn thư ký trưởng của mình, và Malthus kiếm được nhiều hơn một trưởng ga. Không, hoàn toàn ngược lại; tôi thấy rằng xã hội có thái độ bài xích đối với những người này, một thái độ hoàn toàn vô căn cứ, và tôi cho rằng sâu xa trong đó là sự ghen tị...”

“Không, như thế là không công bằng,” Veslovsky nói; “sao lại có thể là ghen tị được? Có điều gì đó không hay ho trong kiểu kinh doanh đó.”

“Anh nói,” Levin tiếp tục, “rằng việc tôi nhận năm nghìn trong khi người nông dân chỉ có năm mươi là bất công; điều đó đúng. Đúng là bất công, và tôi cảm nhận được điều đó, nhưng...”

“Thật sự là vậy. Tại sao chúng ta dành thời gian để cưỡi ngựa, uống rượu, đi săn, chẳng làm gì cả, trong khi họ thì làm việc suốt ngày?” Vassenka Veslovsky nói, rõ ràng là lần đầu tiên trong đời anh ta suy ngẫm về vấn đề này, và do đó, đang xem xét nó với sự chân thành tuyệt đối.

“Ừ, anh cảm thấy thế, nhưng anh đâu có đưa tài sản của mình cho ông ta,” Stepan Arkadyevitch nói, có vẻ như cố tình khiêu khích Levin.

Thời gian gần đây đã nảy sinh một sự thù địch ngầm giữa hai người anh em rể; dường như kể từ khi họ kết hôn với hai chị em, một sự ganh đua đã nảy sinh giữa họ xem ai là người sắp xếp cuộc sống tốt hơn, và giờ đây sự thù địch này bộc lộ trong cuộc trò chuyện, khi nó bắt đầu mang tính chất cá nhân.

“Tôi không cho đi, bởi vì chẳng ai yêu cầu tôi làm thế, và nếu tôi muốn, tôi cũng không thể cho đi được,” Levin trả lời, “và cũng chẳng có ai để mà cho.”

“Hãy cho người nông dân này đi, ông ta sẽ không từ chối đâu.”

“Đúng, nhưng tôi cho đi thế nào đây? Tôi phải đến gặp ông ta và làm giấy chuyển nhượng à?”

“Tôi không biết; nhưng nếu anh tin chắc rằng mình không có quyền...”

“Tôi không hề tin chắc. Ngược lại, tôi cảm thấy mình không có quyền từ bỏ nó, rằng tôi có nghĩa vụ cả với đất đai lẫn với gia đình.”

“Không, thứ lỗi cho tôi, nhưng nếu anh coi sự bất bình đẳng này là không công bằng, tại sao anh không hành động cho phù hợp với suy nghĩ đó?...”

“Chà, tôi đang hành động một cách tiêu cực dựa trên ý tưởng đó, ít nhất là không cố gắng làm tăng thêm sự chênh lệch vị thế giữa ông ta và tôi.”

“Không, thứ lỗi cho tôi, đó là một nghịch lý.”

“Ừ, nghe có vẻ hơi ngụy biện,” Veslovsky tán đồng. “A! chủ nhà của chúng ta; ông vẫn chưa ngủ à?” anh ta nói với người nông dân vừa bước vào nhà kho, mở cánh cửa đang kêu cót két. “Sao ông vẫn chưa ngủ?”

“Không, ngủ sao được! Tôi cứ tưởng các ngài đã ngủ rồi, nhưng tôi nghe tiếng các ngài trò chuyện. Tôi muốn lấy cái móc từ đây. Nó không cắn đâu nhỉ?” ông ta nói thêm, bước đi thận trọng bằng đôi chân trần.

“Thế ông định ngủ ở đâu?”

“Chúng tôi sẽ đi trông súc vật qua đêm.”

“Chà, một đêm tuyệt vời làm sao!” Veslovsky nói, nhìn ra mép lều và chiếc xe ngựa đã tháo ngựa, có thể nhìn thấy dưới ánh sáng mờ nhạt của hoàng hôn trong khung cửa lớn đang mở. “Nhưng nghe kìa, có tiếng phụ nữ hát, và thề có Chúa, hát không tệ chút nào. Ai hát thế hả bạn?”

“Đấy là mấy cô gái làm thuê ở gần đây.”

“Đi nào, đi dạo một chút! Đằng nào chúng ta cũng không ngủ được mà. Oblonsky, đi thôi!”

“Giá mà có thể làm cả hai, vừa nằm đây vừa đi được thì tốt,” Oblonsky trả lời, vươn vai. “Nằm đây sướng thật.”

“Vậy thì tôi sẽ tự đi một mình,” Veslovsky nói, hào hứng đứng dậy, xỏ giày và tất vào. “Tạm biệt các ông. Nếu vui, tôi sẽ gọi các ông. Các ông đã đãi tôi một cuộc đi săn thú vị, tôi sẽ không quên đâu.”

“Cậu ta thực sự là một anh chàng tuyệt vời, phải không?” Stepan Arkadyevitch nói, khi Veslovsky đã đi ra ngoài và người nông dân đóng cửa lại sau lưng anh ta.

“Ừ, tuyệt vời,” Levin trả lời, vẫn đang suy nghĩ về chủ đề cuộc trò chuyện ngay trước đó. Anh cảm thấy mình đã diễn đạt rõ ràng tư tưởng và cảm xúc của mình trong khả năng tốt nhất, vậy mà cả hai người họ, những người đàn ông thẳng thắn và không hề ngu ngốc, đều đồng thanh nói rằng anh đang tự an ủi mình bằng những lý lẽ ngụy biện. Điều này khiến anh mất phương hướng.

“Chuyện là thế này, người anh em ạ. Người ta phải làm một trong hai việc: hoặc là thừa nhận trật tự xã hội hiện tại là công bằng, và rồi bảo vệ quyền lợi của mình trong đó; hoặc là thừa nhận rằng anh đang hưởng những đặc quyền bất công, như tôi đây, rồi cứ thế mà tận hưởng và thỏa mãn với nó.”

“Không, nếu nó bất công, anh không thể tận hưởng những lợi thế này mà vẫn thấy thỏa mãn—ít nhất là tôi thì không. Điều quan trọng nhất đối với tôi là cảm thấy mình không đáng trách.”

“Anh nói gì thế, sao không đi cùng đi?” Stepan Arkadyevitch nói, rõ ràng đã mệt mỏi vì phải suy nghĩ căng thẳng. “Đằng nào chúng ta cũng không ngủ được. Đi nào, đi thôi!”

Levin không trả lời. Những điều họ đã nói trong cuộc trò chuyện, rằng anh chỉ hành động đúng đắn theo nghĩa tiêu cực, chiếm trọn tâm trí anh. “Chẳng lẽ chỉ có thể sống chính trực theo nghĩa tiêu cực thôi sao?” anh tự hỏi.

“Mà này, mùi cỏ khô tươi mới thật đấy,” Stepan Arkadyevitch nói, đứng dậy. “Chẳng có hy vọng gì để ngủ rồi. Vassenka đang bày trò gì ở ngoài kia kìa. Anh có nghe tiếng cười và giọng của cậu ta không? Hay chúng ta ra đó đi? Đi nào!”

“Không, tôi không đi đâu,” Levin trả lời.

“Chắc hẳn đây không phải là vấn đề nguyên tắc nữa chứ?” Stepan Arkadyevitch mỉm cười, vừa nói vừa mò mẫm trong bóng tối để tìm chiếc mũ của mình.

“Không phải vấn đề nguyên tắc, mà là tại sao tôi phải đi?”

“Nhưng anh có biết là anh đang tự rước rắc rối vào mình không,” Stepan Arkadyevitch nói, tìm thấy chiếc mũ và đứng dậy.

“Sao lại thế?”

“Anh tưởng tôi không thấy thái độ của anh đối với vợ mình à? Tôi đã nghe nói đó là vấn đề hệ trọng nhất, rằng liệu anh có thể đi săn vài ngày hay không. Làm thế cũng hay như một tập phim thơ mộng, nhưng cho cả cuộc đời anh thì không ổn đâu. Đàn ông phải độc lập; anh ta phải có những mối quan tâm nam tính của riêng mình. Đàn ông phải ra dáng đàn ông chứ,” Oblonsky nói, mở cửa.

“Theo cách nào? Bằng việc chạy theo mấy cô hầu gái sao?” Levin nói.

“Tại sao không, nếu nó khiến anh ta vui? Ça ne tire pas à conséquence. Chẳng hại gì đến vợ tôi cả, và nó sẽ làm tôi vui. Điều quan trọng nhất là phải tôn trọng sự thiêng liêng của gia đình. Trong nhà thì không nên có chuyện gì xảy ra. Nhưng đừng tự trói tay mình.”

“Có lẽ vậy,” Levin nói một cách khô khan, rồi xoay người nằm nghiêng. “Ngày mai, sớm, tôi muốn đi săn, tôi sẽ không đánh thức ai cả, và sẽ khởi hành vào lúc rạng đông.”

“Messieurs, venez vite!” họ nghe thấy giọng Veslovsky từ bên ngoài vọng lại. “Charmante! Tôi vừa phát hiện ra một thứ này. Charmante! một nàng Gretchen hoàn hảo, và tôi đã làm quen với cô ấy rồi. Thật sự, xinh đẹp vô cùng,” anh ta tuyên bố với giọng đầy tán thưởng, như thể cô gái ấy trở nên xinh đẹp hoàn toàn là nhờ công của anh ta, và anh ta đang bày tỏ sự hài lòng với trò tiêu khiển đã được dọn sẵn cho mình.

Levin giả vờ như đang ngủ, trong khi Oblonsky xỏ dép, châm một điếu xì gà, rồi đi ra khỏi nhà kho, và chẳng mấy chốc giọng họ đã chìm vào hư không.

Levin nằm mãi mà không chợp mắt được. Anh nghe tiếng lũ ngựa nhai cỏ, rồi nghe tiếng người nông dân và đứa con trai lớn chuẩn bị cho đêm xuống, rồi rời đi để trông coi súc vật, rồi anh nghe tiếng người lính sắp xếp chỗ ngủ ở phía bên kia nhà kho, cùng với đứa cháu, con trai út của người nông dân chủ nhà. Anh nghe thấy thằng bé bằng giọng cao lanh lảnh kể cho chú nó nghe suy nghĩ của mình về mấy con chó, thứ mà với nó trông như những sinh vật khổng lồ đáng sợ, và hỏi xem ngày mai mấy con chó sẽ săn gì, còn người lính bằng giọng khàn đặc, buồn ngủ, nói với nó rằng các quý ông sáng mai sẽ ra đầm lầy và bắn súng; rồi để chặn các câu hỏi của thằng bé, anh ta nói: “Đi ngủ đi, Vaska; ngủ đi, không thì ăn đòn đấy,” và chẳng bao lâu sau chính anh ta cũng bắt đầu ngáy, rồi mọi thứ trở nên tĩnh lặng. Anh chỉ còn nghe thấy tiếng khịt mũi của lũ ngựa, và tiếng kêu ồ ồ của một con dẽ giun.

“Chẳng lẽ nó thực sự chỉ là tiêu cực thôi sao?” anh tự hỏi. “Chà, thì sao chứ? Đó đâu phải lỗi của tôi.” Và anh bắt đầu suy nghĩ về ngày hôm sau.

“Ngày mai mình sẽ ra ngoài sớm, và phải cố giữ bình tĩnh. Dẽ giun rất nhiều; và cả gà gô nữa. Khi mình quay về thì đã có thư từ Kitty. Đúng rồi, Stiva có lẽ nói đúng, mình không nam tính với cô ấy, mình hoàn toàn để cô ấy dắt mũi... Chà, biết sao được! Lại là tiêu cực...”

Trong cơn mơ màng, anh nghe thấy tiếng cười nói vui vẻ của Veslovsky và Stepan Arkadyevitch. Trong một khoảnh khắc, anh mở mắt: trăng đã lên, và ở khung cửa đang mở, được ánh trăng soi sáng rực rỡ, họ đang đứng trò chuyện. Stepan Arkadyevitch đang nói điều gì đó về sự tươi trẻ của một cô gái, ví cô như một hạt dẻ mới bóc vỏ, còn Veslovsky với điệu cười lây lan của anh ta đang nhắc lại vài từ, có lẽ là những lời người nông dân đã nói với anh ta: “Ôi, anh cứ cố hết sức để tán tỉnh cô ấy!” Levin, trong cơn mơ màng, nói:

“Các quý ông, ngày mai trước lúc rạng đông nhé!” và chìm vào giấc ngủ.