“Họ đến rồi kìa!” “Đằng này!” “Cô dâu chú rể nào nhỉ?” “Trông trẻ thế, hả?” “Ôi dào, hồn vía để đi đâu mà trông chị ta phờ phạc chẳng khác gì người chết thế kia!” – đó là những lời bàn tán râm ran trong đám đông khi Levin đón lấy vị hôn thê ở cửa ra vào và cùng nàng bước vào nhà thờ.

Stepan Arkadyevitch đã kịp phân trần với vợ về lý do đến muộn, và các vị khách đang thì thầm truyền tai nhau câu chuyện ấy với những nụ cười tủm tỉm. Riêng Levin chẳng màng để tâm đến ai hay điều gì; ánh mắt anh dán chặt vào người vợ sắp cưới.

Ai nấy đều xì xào rằng dạo này trông nàng gầy sọp hẳn đi, và trong ngày cưới trông nàng không còn xinh đẹp như thường ngày; nhưng Levin không nghĩ vậy. Anh ngắm nhìn mái tóc bới cao điểm chiếc khăn voan dài trắng muốt cùng những đóa hoa trắng tinh khôi, lại ngắm chiếc cổ áo cao viền đăng-ten che kín một cách kín đáo phần hai bên cổ và chỉ để lộ khoảng trống phía trước, cùng vóc dáng mảnh mai đến ngạc nhiên của nàng. Trong mắt anh, nàng chưa bao giờ xinh đẹp đến thế – không phải vì những bông hoa, chiếc khăn voan hay bộ xiêm y từ Paris hoa lệ kia tôn thêm vẻ đẹp cho nàng, mà bởi vì dẫu khoác lên mình y phục lộng lẫy điểm xuyết tinh vi, nét biểu cảm trên gương mặt ngọt ngào, trong đôi ánh mắt và trên đôi môi nàng vẫn nguyên vẹn vẻ ngây thơ chân thực vốn có.

“Em cứ tưởng anh định đào tẩu chứ,” nàng mỉm cười nói với anh.

“Anh gặp một chuyện ngớ ngẩn đến mức ngượng chẳng dám mở lời!” anh đỏ bừng mặt đáp, rồi buộc phải quay sang chào Sergey Ivanovitch vừa tiến lại gần.

“Cái câu chuyện chiếc áo sơ-mi của cậu nghe hay phết đấy chứ!” Sergey Ivanovitch mỉm cười, lắc đầu nói.

“Vâng, vâng!” Levin đáp, hoàn toàn chẳng hiểu họ đang nhắc đến chuyện gì.

“Này Kostya, cậu phải quyết định thế này,” Stepan Arkadyevitch với vẻ mặt ra chiều lo lắng nửa đùa nửa thật nói, “có một vấn đề hệ trọng lắm đây. Trông cậu lúc này quả rất đúng điệu để thấu hiểu hết sức nặng của nó đấy. Họ đang hỏi tôi là nên thắp những ngọn nến đã từng được thắp trước đó hay những ngọn nến chưa từng thắp qua? Chỉ lệch nhau mười rúp thôi đấy,” anh ta cười hé môi nói thêm. “Tôi đã tự quyết rồi, ngặt nỗi chỉ sợ cậu không ưng ý.”

Levin thừa biết đó chỉ là một trò đùa, nhưng anh chẳng tài nào cười nổi.

“Thế nào, tính sao đây? – nến chưa thắp hay nến đã thắp? Đó là vấn đề cần giải quyết.”

“Vâng, vâng, nến chưa thắp.”

“Ồ, thế thì tốt quá. Vấn đề được giải quyết nhé!” Stepan Arkadyevitch mỉm cười nói. Rồi khi thấy Levin nhìn mình ngẩn ngơ rồi quay phắt lại phía cô dâu, anh ta quay sang nói với Tchirikov: “Đàn ông vào hoàn cảnh này ngốc nghếch thật đấy.”

“Kitty, nhớ là phải bước chân lên thảm trước đấy nhé,” Nữ bá tước Nordston vừa tiến đến vừa nhắc nhở. Rồi bà quay sang Levin: “Cậu đúng là một tay cừ khôi thật đấy!”

“Cậu không thấy sợ hãi chút nào à, hả?” bà dì Marya Dmitrievna lên tiếng.

“Em thấy lạnh không? Trông em tái mét đi kìa. Đứng yên nào, cúi đầu xuống một chút,” chị của Kitty là phu nhân Lvova nói, vừa mỉm cười vừa dùng đôi cánh tay đẫy đà, xinh đẹp chỉnh lại mấy đóa hoa trên đầu em gái.

Dolly bước tới, định nói điều gì đó nhưng nghẹn lời không thốt nên lời, bèn bật khóc rồi lại cười một cách gượng gạo.

Kitty đưa mắt nhìn tất cả bọn họ với ánh nhìn ngẩn ngơ y hệt Levin.

Trong khi đó, các vị giáo sĩ hành lễ đã xiêm y chỉnh tề, linh mục và phó tế bước ra trước bục đọc kinh đặt ở gian chính nhà thờ. Vị linh mục quay sang nói gì đó với Levin, nhưng anh chẳng nghe rõ.

“Cầm tay cô dâu rồi dẫn cô ấy lên đây,” phù rể dặn Levin.

Levin mất một lúc lâu mới hiểu ra người ta đang muốn mình làm gì. Hết lần này đến lần khác, họ phải chỉnh đốn lại tư thế và bắt anh làm lại từ đầu – bởi anh cứ cầm nhầm tay Kitty hoặc dùng sai tay – cho đến khi anh hiểu ra rằng việc mình phải làm là giữ nguyên vị trí và lấy tay phải nắm lấy tay phải của nàng. Khi anh đã cầm tay cô dâu một cách chính xác, vị linh mục liền bước lên trước vài bước rồi dừng lại bên bục đọc kinh. Đám đông họ hàng và bạn bè lúi húi bước theo sau, tiếng tạp âm xì xào lẫn tiếng sột soạt của những tà váy vọng lên. Ai đó cúi xuống khẽ kéo tà áo cho cô dâu. Nhà thờ tĩnh lặng đến mức có thể nghe rõ từng giọt sáp nến nhỏ xuống.

Vị linh mục già bé nhỏ đội chiếc mũ trùm đầu của giáo sĩ, với những lọn tóc bạc phơ dài rẽ ngôi sau vành tai, đang lúi húi loay hoay với vật gì đó trên bục đọc kinh, chìa đôi bàn tay già nua từ dưới lớp áo lễ nặng nề thêu thánh giá vàng sau lưng.

Stepan Arkadyevitch rón rén bước lại gần, thì thầm gì đó rồi ra hiệu cho Levin rồi lùi trở về chỗ cũ.

Vị linh mục thắp hai ngọn nến được kết hoa xung quanh, tay nghiêng nghiêng để sáp nhỏ giọt từ từ rồi xoay người đối mặt với đôi uyên ương. Vị linh mục chính là cụ già đã nghe lễ xưng tội cho Levin trước kia. Cụ nhìn cô dâu chú rể bằng ánh mắt mệt mỏi và u buồn, thở dài, rồi rút bàn tay phải từ trong lớp áo lễ ra ban phước cho chú rể, đoạn với vẻ dịu dàng đầy ân cần, cụ đặt những ngón tay đan chéo lên mái đầu đang cúi xuống của Kitty. Tiếp đó, cụ trao nến cho họ, cầm lấy bình hương rồi chầm chậm lùi ra xa.

“Chuyện này là thật sao?” Levin thầm nghĩ, đoạn quay sang nhìn người vợ sắp cưới. Nhìn xuống, anh thấy bóng nghiêng gương mặt nàng, và qua cái run nhẹ khó nhận thấy nơi đôi môi và hàng mi, anh biết nàng đang cảm nhận được ánh mắt anh hướng về phía mình. Nàng không quay đầu lại, nhưng chiếc cổ áo viền đăng-ten cao vút chạm tới vành tai hồng hào nhỏ nhắn của nàng khẽ run lên nhè nhẹ. Anh nhận ra nàng đang nấc nghẹn một tiếng thở dài trong cổ họng, và bàn tay nhỏ nhắn đeo chiếc găng dài đang run rẩy cầm ngọn nến.

Mọi sự cuống cuồng vì chiếc áo sơ-mi, vì việc đến muộn, mọi lời bàn tán của họ hàng bè bạn, sự bực bội của họ cùng cái thế đứng lố bịch của anh – tất cả bỗng chốc tan biến, nhường chỗ cho niềm hân hoan và nỗi sợ hãi ngập tràn.

Vị phó tế với dáng người cao sang, tuấn tú trong bộ lễ phục bằng bạc cùng những lọn tóc xoăn bồng bềnh xõa hai bên thái dương, bước lên dứt khoát, dùng hai ngón tay nhấc dải khăn thánh rồi đứng đối diện với vị linh mục.

“Chúc tụng danh Chúa,” những âm tiết trang nghiêm chầm chậm vang lên nối tiếp nhau, làm rung chuyển bầu không khí bằng những làn sóng âm thanh.

“Chúc tụng danh Chúa chúng ta, từ thuở hồng hoang, bây giờ và mãi mãi về sau,” cụ linh mục già đáp lại bằng giọng ngân cao vâng lệnh, tay vẫn loay hoay với món đồ trên bục đọc kinh. Và cả dàn hợp xướng từ phía khuất sau cất vang tiếng hát, tràn ngập khắp ngôi nhà thờ từ những ô cửa sổ cho đến vòm mái cao vời vợi bằng những làn sóng giai điệu bao la. Tiếng hát dâng trào mạnh mẽ, lắng lại trong khoảnh khắc rồi chầm chậm lịm dần.

Họ cầu nguyện, như thông lệ, cho sự bình an từ chốn cao xanh và ơn cứu rỗi, cho Hội Thánh và cho Sa-hoàng; họ cũng cầu nguyện cho hai bề tôi của Chúa là Konstantin và Ekaterina đang đính ước.

“Xin Chúa ban cho họ tình yêu trọn vẹn, sự bình an và ơn trợ giúp, lạy Chúa, chúng con thiết tha nài xin Ngài,” tiếng vị phó tế vang lên như thể tiếng thở của cả ngôi nhà thờ.

Levin lắng nghe từng câu chữ và chúng để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm trí anh. “Sao họ lại đoán đúng thế nhỉ, rằng người ta đang cần sự giúp đỡ, đúng là rất cần sự giúp đỡ lúc này?” anh thầm nghĩ, hồi tưởng lại tất cả những nỗi sợ hãi và hoài nghi suốt thời gian qua. “Mình biết gì chứ? Mình làm được gì trong chuyện kinh hoàng này đây,” anh nghĩ, “nếu không có sự giúp đỡ? Phải, lúc này đúng là mình đang rất cần sự giúp đỡ.”

Khi vị phó tế vừa dứt lời cầu nguyện cho hoàng gia, vị linh mục lật sách quay lại phía đôi uyên ương: “Lạy Chúa hằng sống, Đấng đã se duyên trong tình yêu những kẻ cách chia,” cụ cất giọng ngân cao dịu dàng đọc: “Đấng đã định đặt mối lương duyên thánh thiện không thể tách rời, Đấng từng chúc phúc cho Isaac và Rebecca cùng dòng dõi họ theo Giao Ước Thánh của Ngài; xin hãy ban phúc cho các tôi tớ của Ngài là Konstantin và Ekaterina, dẫn dắt họ bước đi trên con đường của mọi việc thiện lành. Bởi Ngài là Chúa nhân từ và giàu lòng thương xót, và vinh quang thuộc về Ngài, Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần, bây giờ và mãi mãi về sau.”

“Amen!” dàn hợp xướng ẩn khuất lại cất lên tiếng vang trầm hùng lan tỏa trong bầu không khí.

“‘Se duyên trong tình yêu những kẻ cách chia.’ Những từ ngữ ấy mới thâm thúy làm sao, và sao mà khớp với tâm trạng của người ta lúc này đến thế,” Levin thầm nghĩ. “Không biết em ấy có cảm thấy giống mình không nhỉ?”

Và khi quay sang, anh bắt gặp ánh mắt nàng, từ biểu cảm ấy anh đoan chắc rằng nàng cũng đang thấu hiểu những lời đó y hệt như anh. Nhưng anh đã lầm; nàng hầu như bỏ lỡ trọn vẹn ý nghĩa của những lời kinh thánh; thực ra nàng chẳng hề nghe thấy chúng. Nàng không tài nào lắng nghe và thấm thía nổi, bởi lồng ngực nàng đang bị ngập tràn bởi một cảm xúc duy nhất đang lớn dần lên từng phút. Cảm xúc ấy chính là niềm hân hoan khi quá trình biến đổi diễn ra trong tâm hồn nàng suốt tháng rưỡi qua nay đã đi đến hồi kết – thứ quá trình trong sáu tuần qua vừa là niềm hạnh phúc đồng thời cũng là nỗi dằn vặt của nàng. Vào cái ngày mà trong phòng khách ngôi nhà trên phố Arbaty, nàng đã bước đến bên anh trong bộ đầm nâu và trao thân gửi phận cho anh không một lời nói – vào ngày đó, giờ phút đó, trong trái tim nàng đã diễn ra sự cắt đứt hoàn toàn với toàn bộ quá khứ cũ kỹ, và một cuộc đời khác hẳn, mới mẻ, hoàn toàn xa lạ đã bắt đầu cho nàng, dẫu cho cuộc sống ngoài kia vẫn tiếp diễn như cũ. Sáu tuần ấy đối với nàng là khoảng thời gian tột cùng hạnh phúc đồng thời cũng tột cùng đau khổ. Toàn bộ cuộc đời nàng, mọi khát khao và hy vọng đều dồn nén vào người đàn ông duy nhất này – người mà nàng vẫn chưa thể thấu hiểu hết, kẻ mà nàng gắn kết bởi thứ cảm xúc đan xen giữa sự cuốn hút và chối bỏ, thậm chí còn khó hiểu hơn cả bản thân anh – thế nhưng suốt thời gian đó nàng vẫn sống trong những điều kiện bề ngoài của cuộc đời cũ. Sống trong cuộc sống cũ, nàng thấy hoảng sợ chính mình, hoảng sợ sự dửng dưng hoàn toàn không tài nào dập tắt được của bản thân đối với quá khứ, đối với sự vật, thói quen, đối với những người từng yêu thương nàng và người nàng từng yêu – đối với người mẹ đang tổn thương vì sự lạnh nhạt của nàng, đối với người cha hiền từ, nhân hậu mà trước đó nàng còn trân quý hơn cả thế giới. Có khoảnh khắc nàng kinh hãi trước sự dửng dưng ấy, có khoảnh khắc nàng lại thấy vui mừng vì thứ đã đẩy nàng đến sự dửng dưng này. Nàng không thể nhặn ra dù chỉ một ý nghĩ, một ước nguyện nào tách rời khỏi cuộc đời bên người đàn ông này; thế nhưng cuộc sống mới ấy hãy còn chưa tới, và nàng thậm chí chưa thể hình dung rõ ràng về nó. Tất cả những gì tồn tại chỉ là sự ngóng chờ, là nỗi sợ hãi lẫn niềm hân hoan trước những điều mới mẻ và ẩn số. Và giờ đây nhìn kìa – sự ngóng chờ, nỗi bất định cùng sự ân hận vì đã rũ bỏ quá khứ – tất cả đang dần khép lại, và tương lai mới đang mở ra. Cuộc sống mới ấy chắc chắn không tránh khỏi những điều khiến sự bỡ ngỡ của nàng phải kinh sợ; nhưng dẫu có đáng sợ hay không, sự thay đổi đã được thực hiện trong tâm hồn nàng từ sáu tuần trước, và khoảnh khắc này đây chỉ là sự phán quyết cuối cùng cho những gì đã hoàn tất từ lâu trong trái tim nàng.

Quay trở lại bục đọc kinh, vị linh mục có chút lúng túng cầm lấy chiếc nhẫn nhỏ của Kitty, bảo Levin đưa tay ra rồi lồng nó vào đốt ngón tay đầu tiên của anh. “Bề tôi của Chúa, Konstantin, đính ước với bề tôi của Chúa, Ekaterina.” Đoạn, vị linh mục lồng chiếc nhẫn lớn của anh vào ngón tay út hồng hào yếu ớt đến nao lòng của Kitty và lặp lại câu nói ấy.

Và đôi uyên ương lại lúng túng mất mấy bận chẳng hiểu mình phải làm gì, để rồi lần nào cũng làm sai và được vị linh mục khẽ khàng sửa lại. Cuối cùng, sau khi đã hoàn tất nghi thức, vạch dấu thánh lên những chiếc nhẫn, vị linh mục trao cho Kitty chiếc nhẫn lớn và trao cho Levin chiếc nhẫn nhỏ. Một lần nữa họ lại lúng túng, cứ chuyền qua chuyền lại những chiếc nhẫn từ tay này sang tay khác mà vẫn chưa làm đúng như mong đợi.

Dolly, Tchirikov và Stepan Arkadyevitch bước lên để chỉnh lại giúp họ. Có một khoảng lặng ngập ngừng, những tiếng thì thầm và những nụ cười; thế nhưng biểu cảm xúc động trang nghiêm trên gương mặt đôi uyên ương thì không hề thay đổi: trái lại, giữa lúc lúng túng với đôi bàn tay, trông họ còn có vẻ nghiêm nghị và xúc động sâu sắc hơn trước, và nụ cười mà Stepan Arkadyevitch định dùng để thì thầm với họ rằng giờ đây mỗi người sẽ tự đeo nhẫn cho mình đã vụt tắt trên môi anh. Anh có cảm giác rằng bất kỳ nụ cười nào lúc này cũng trở nên lạc lõng và phá hỏng bầu không khí.

“Đấng từ thuở ban đầu đã tạo dựng nên nam nữ,” vị linh mục đọc sau khi trao đổi nhẫn xong, “từ nơi Ngài, người nữ đã được ban cho người nam để làm người bầu bạn giúp đỡ và để duy trì nòi giống. Lạy Chúa, Chúa chúng ta, Đấng đã tuôn đổ những hồng ân Chân Lý theo Giao Ước Thánh của Ngài lên các bậc tiền nhân, những bề tôi được Ngài chọn lựa qua bao thế hệ, xin hãy ban phúc cho các tôi tớ của Ngài là Konstantin và Ekaterina, và hãy gắn kết lời đính ước của họ trong đức tin, trong sự hiệp nhất của trái tim, trong sự thật và tình yêu...”

Levin càng lúc càng cảm thấy mọi quan niệm của mình về hôn nhân, mọi giấc mơ về cách anh sẽ sắp đặt cuộc đời đều chỉ là sự non nớt trẻ con, và rằng đây là một điều gì đó mà trước nay anh chưa từng thấu hiểu, và giờ đây lại càng ít hiểu hơn bao giờ hết, mặc dù nó đang được cử hành ngay trên chính con người anh. Khối nghẹn trong cổ họng anh dâng lên mỗi lúc một cao, những giọt nước mắt không tài nào kìm nén được trào ra khóe mi.