Trên hiên nhà, toàn thể các nữ khách đã tề tựu đông đủ. Họ vẫn luôn thích ngồi đó sau bữa tối, và hôm nay, họ còn mang cả công việc ra làm. Ngoài việc may vá và đan lát quần áo trẻ em mà ai nấy đều đang bận rộn, chiều hôm đó, món mứt đang được nấu ngoài hiên theo một phương pháp mới đối với Agafea Mihalovna, đó là không thêm nước. Kitty đã giới thiệu phương pháp mới này vốn từng được áp dụng tại gia đình cô. Agafea Mihalovna — người từ trước tới nay vẫn luôn được giao trọng trách nấu mứt, với quan niệm rằng những gì làm trong nhà Levin chắc chắn không thể có gì sai sót — vậy mà vẫn lén cho thêm nước vào mẻ dâu tây, đinh ninh rằng không thể nấu mứt nếu thiếu nước. Thế nhưng bà đã bị bắt quả tang, và giờ đây đang phải nấu mứt trước mặt tất cả mọi người, để rồi sẽ phải tâm phục khẩu phục chứng kiến món mứt hoàn toàn có thể thành công mỹ mãn mà không cần một giọt nước nào.
Agafea Mihalovna với gương mặt đỏ bừng vì nóng và đầy vẻ giận dỗi, mái tóc bù xù, đôi cánh tay gầy để trần đến khuỷu, đang tay quấy cái chảo đồng trên bếp than. Bà liếc nhìn đám quả mâm xôi với vẻ hầm hầm, thầm cầu mong sao cho chúng bị bén lửa và nấu hỏng bét đi cho rồi. Bà công chúa thầm hiểu rằng sự tức giận của Agafea Mihalovna hẳn trút cả lên đầu mình — người chịu trách nhiệm chính cho việc nấu mứt mâm xôi này — nên liền cố tỏ ra mải mê với những chuyện khác và chẳng hề bận tâm đến nồi mứt. Bà chuyện trò về đủ thứ chủ đề, nhưng thỉnh thoảng vẫn liếc mắt đầy dò xét về phía bếp lò.
– Ta vẫn thường tự tay mua vải may váy cho lũ hầu gái, bằng một loại chất liệu bình dân nào đó thôi, – bà công chúa nói, tiếp nối câu chuyện từ nãy. – Cháu yêu, không khéo đến lúc hớt bọt rồi đấy chứ? – Bà nói thêm, quay sang Agafea Mihalovna. Rồi ngăn Kitty lại, bà bảo: – Con chẳng có lý do gì phải nhúng tay vào việc này cả, lại còn nóng nực nữa.
– Để em làm cho, – Dolly nói. Cô đứng dậy, cẩn thận dùng thìa hớt lớp bọt đường đang sủi lên, thỉnh thoảng lại gõ chiếc thìa vào một chiếc đĩa phủ đầy thứ nước sánh vàng đỏ cùng thứ si-rô mang màu sắc của máu để rũ sạch phần mứt còn bám lại. “Lát nữa lúc uống trà lũ trẻ sẽ thích mê cho xem!” Cô thầm nghĩ về bấy đứa con, sực nhớ lại hồi bé chính cô cũng từng ngạc nhiên tự hỏi tại sao người lớn lại không chịu ăn món ngon nhất trên đời — chính là lớp bọt mứt ấy.
– Stiva bảo đưa tiền mặt vẫn hơn. – Dolly bèn xen vào chủ đề đầy sức nặng đang được bàn thảo lúc bấy giờ, rằng nên tặng quà gì cho gia nhân nhân dịp lễ. – Nhưng mà...
– Tiền nong gì tầm này! – Bà công chúa và Kitty đồng thanh kêu lên. – Họ quý món quà hơn...
– À, như năm ngoái chẳng hạn, ta đã mua tặng con Matrona Semyenovna của nhà ta một khúc vải, không phải lụa pô-planh đâu, nhưng cũng xêm xêm thế, – bà công chúa nói.
– Con nhớ hôm mừng bổn mạng của mẹ chị ấy có mặc nó.
– Một họa tiết thật đáng yêu — vừa giản dị lại tinh tế — nếu cô ấy không có rồi thì chính ta cũng muốn giữ lại mà dùng. Trông tựa như vải của Varenka vậy. Vừa xinh xắn lại chẳng đắt đỏ gì.
– Chà, giờ thì chắc là được rồi đấy, – Dolly nói, nhấc thìa rỏ thử vài giọt si-rô xuống.
– Khi nào giọt mứt nhỏ xuống mà đọng lại là được rồi đấy. Nấu thêm chút nữa đi chị Agafea Mihalovna.
– Lũ ruồi muỗi thật bực mình! – Agafea Mihalovna bực bội thốt lên. – Thế nào thì cũng vậy cả thôi, – bà lầm bầm.
– Ôi! Trông đáng yêu làm sao! Đừng làm nó sợ! – Kitty bỗng thốt lên khi nhìn thấy một con chim sẻ vừa đậu xuống bậc thềm và đang mổ vào giữa quả mâm xôi.
– Ừ, nhưng con đứng dịch ra xa bếp lò một chút đi, – mẹ cô nhắc nhở.
– À-rô-pô đờ Va-ren-ca (À propos de Varenka), – Kitty chuyển sang nói bằng tiếng Pháp như họ vẫn trò chuyện từ nãy đến giờ, cốt để Agafea Mihalovna không hiểu được. – Mẹ à, con cứ có cảm giác mọi chuyện sẽ được định đoạt ngay trong ngày hôm nay đấy. Mẹ hiểu ý con mà. Thật tuyệt vời làm sao nếu điều đó thành sự thật!
– Mà cô ấy đúng là một bà mai tài thật đấy! – Dolly cảm thán. – Khéo léo và tinh tế làm sao khi cứ đẩy họ lại gần nhau!...
– Không; mẹ nói xem, mẹ nghĩ thế nào nào?
– Chà, biết nghĩ thế nào bây giờ nhỉ? Anh ấy (ý chỉ Sergey Ivanovitch) vào bất cứ lúc nào cũng có thể là một mối nên duyên xứng tầm với bất kỳ tiểu thư nào ở nước Nga; giờ thì, dĩ nhiên, anh ấy không còn trẻ trung gì cho cam, nhưng mẹ biết chắc vẫn có rất nhiều cô gái sẵn sàng kết hôn với anh ấy ngay cả lúc này... Cô ấy là một cô gái rất đỗi dễ mến, thế nhưng anh ấy có thể...
– Ồ không, mẹ à, mẹ phải hiểu rằng xét cho cả anh ấy lẫn cô ấy, chẳng còn cái kết nào hoàn hảo hơn thế nữa đâu. Trước hết, em ấy vô cùng đáng yêu! – Kitty vừa nói vừa giơ một ngón tay lên đếm.
– Anh ấy thấy cô ấy rất đỗi cuốn hút, điều đó thì cái chắc rồi, – Dolly phụ họa.
– Sau đó, địa vị xã hội của anh ấy đường hoàng đến mức chẳng cần phải tìm kiếm của hồi môn hay danh giá gì nơi người vợ tương lai cả. Tất cả những gì anh ấy cần chỉ là một người vợ hiền thảo, ngọt ngào — một chốn bình yên để trở về.
– Phải, ở bên cô ấy chắc chắn anh ấy sẽ có được sự bình yên tĩnh lặng, – Dolly tán thành.
– Thứ ba là cô ấy phải yêu anh ấy. Và mọi chuyện đúng là như thế... nghĩa là, nếu thành hiện thực thì sẽ tuyệt vời biết bao!... Em chỉ mong được thấy họ bước ra từ khu rừng — và mọi chuyện đã ngã ngũ. Em sẽ nhận ra ngay qua ánh mắt của họ. Em sẽ hạnh phúc biết nhường nào! Chị nghĩ sao, Dolly?
– Nhưng con đừng có kích động quá thế. Trạng thái xúc động lúc này hoàn toàn không tốt cho con đâu, – mẹ cô nhắc nhở.
– Ơ, con có kích động gì đâu hở mẹ. Con cứ có linh cảm hôm nay anh ấy sẽ ngỏ lời cầu hôn với em ấy cho mà xem.
– Chà, chuyện đàn ông ngỏ lời mới lạ lùng làm sao, không biết họ làm thế bằng cách nào và vào lúc nào nữa!... Giống như có một thứ rào cản vô hình, rồi bỗng chốc vỡ oà, – Dolly mỉm cười đăm chiêu, hồi tưởng lại quá khứ của chính mình với Stepan Arkadyevitch.
– Mẹ ơi, ngày trước bố đã cầu hôn mẹ thế nào ạ? – Kitty bất chợt cất tiếng hỏi.
– Chẳng có gì ghê gớm cả, mọi thứ diễn ra rất đỗi tự nhiên thôi, – bà công chúa đáp, nhưng gương mặt ngời lên niềm hạnh phúc khi nhớ lại.
– Ơ thế nhưng cụ thể ra sao ạ? Dù sao thì trước khi được phép ngỏ lời, hai người cũng đã yêu nhau rồi chứ ạ?
Kitty cảm thấy một niềm vui kỳ lạ khi giờ đây cô có thể đường hoàng trò chuyện với mẹ về những vấn đề tối quan trọng trong cuộc đời của một người phụ nữ.
– Dĩ nhiên là thế rồi; hồi đó ông ấy đến vùng quê nhà ta chơi.
– Nhưng hai người đã chính thức định ước với nhau thế nào cơ ạ?
– Chắc con tưởng mình đã phát minh ra điều gì mới mẻ lắm phỏng? Chuyện nào rồi cũng thế cả thôi: mọi thứ được định đoạt qua ánh mắt, qua những nụ cười...
– Mẹ nói hay quá cơ, mẹ ạ! Mọi chuyện được định đoạt chính bằng ánh mắt, bằng những nụ cười, – Dolly lên tiếng tán đồng.
– Thế nhưng bố đã nói những lời gì ạ?
– Còn Kostya đã nói gì với con nào?
– Anh ấy viết mấy chữ đó bằng phấn. Thật là diệu kỳ... Cứ như thể chuyện ấy đã từ đời thuở nào rồi ấy! – cô lẩm bẩm.
Và cả ba người phụ nữ cùng chìm đắm trong dòng suy tư về một chủ đề chung. Kitty là người phá vỡ sự im lặng trước. Cô sực nhớ lại toàn bộ quãng thời gian mùa đông trước ngày cưới, và cả nỗi đam mê cuồng nhiệt dành cho Vronsky thuở ấy.
– Chỉ có một điều... chính là mối tình cũ của Varenka ấy, – cô nói, bị dẫn dắt đến đây bởi một chuỗi liên tưởng tự nhiên. – Em rất muốn nói gì đó với Sergey Ivanovitch, để anh ấy chuẩn bị trước tâm lý. Tất cả bọn họ — ý em là đàn ông ấy mà, – cô nói thêm, – đều ghen tuông một cách khủng khiếp trước quá khứ của chúng ta.
– Không phải tất cả đâu, – Dolly đáp lời. – Em cứ nhìn chồng mình mà suy ra kìa. Cho đến tận bây giờ anh ấy vẫn cảm thấy đau khổ mỗi khi nhớ lại chuyện Vronsky. Phải không nào? Đúng thế chứ?
– Vâng, – Kitty đáp, trong ánh mắt đọng lại một nụ cười đăm chiêu.
– Nhưng mẹ thực sự chẳng hiểu, – người mẹ chen vào để bảo vệ sự quan tâm ân cần của một đấng sinh thành dành cho con gái, – trong quá khứ của con có điều gì mà có thể khiến anh ấy phải bận lòng cơ chứ? Chuyện Vronsky từng theo đuổi con ư — đó là điều bất kỳ cô gái nào cũng trải qua.
– Ồ vâng, nhưng tụi con đâu có định nhắc đến chuyện đó, – Kitty hơi đỏ mặt, đáp.
– Không, để mẹ nói cho mà nghe, – mẹ cô tiếp lời, – chính con chứ ai, đã chẳng đời nào chịu để mẹ có một buổi trò chuyện tử tế với Vronsky cơ mà. Con không nhớ sao?
– Ôi, mẹ ơi! – Kitty thốt lên với vẻ mặt đầy đau khổ.
– Thời buổi này đúng là chẳng thể nào quản nổi tụi trẻ các con... Tình bạn của hai người chắc chắn không thể vượt quá giới hạn cho phép được đâu. Lẽ ra chính ta phải yêu cầu cậu ta làm rõ mọi chuyện mới phải. Nhưng này cưng ơi, con không được phép để bản thân bị kích động đâu đấy. Hãy nhớ lấy điều đó và giữ cho tâm trạng thật bình tĩnh vào nhé.
– Con hoàn toàn bình tĩnh mà, thưa mẹ.
– Hồi đó sự xuất hiện của Anna mang lại cho Kitty biết bao niềm hạnh phúc, – Dolly nói, – để rồi sau đó lại đem đến ngần ấy nỗi bất hạnh. Mọi thứ xoay vần cứ như thể trái ngược hoàn toàn vậy. Hồi đó Anna thì hạnh phúc xiết bao, còn Kitty lại tự cho rằng mình bất hạnh. Giờ thì tình thế đảo ngược hoàn toàn. Chị cứ hay nghĩ mãi về cô ấy.
– Có gì hay ho đâu mà nghĩ đến con người đó! Một người phụ nữ đáng sợ, ghê tởm — chẳng có lấy một trái tim, – bà công chúa bực bội lên tiếng, bởi bà vẫn chưa tài nào quên được việc Kitty đã kết hôn với Levin chứ không phải Vronsky.
– Mẹ nhắc lại chuyện đó làm gì cơ chứ? – Kitty bực dọc nói. – Con chẳng bao giờ nghĩ đến, và cũng chẳng muốn nghĩ đến nó chút nào... Và con cũng chẳng muốn nghĩ đến nó nữa đâu, – cô bỗng nói khi nghe thấy tiếng bước chân quen thuộc của chồng đang vang lên trên bậc thềm hiên nhà.
– Các cô đang không muốn nghĩ đến chuyện gì thế? – Levin cất tiếng hỏi khi bước lên hiên.
Nhưng chẳng một ai đáp lời anh, và anh cũng chẳng gặng hỏi lại.
– Anh xin lỗi vì đã đường đột xông vào hội nghị của phái nữ nhé, – anh vừa nói vừa đảo mắt nhìn quanh với vẻ không mấy hài lòng, nhận ra rằng họ vừa bàn tán điều gì đó mà anh không được phép nghe.
Trong một thoáng, anh cảm thấy mình như đang đồng điệu với tâm trạng của Agafea Mihalovna — niềm bực dọc trước chuyện họ nấu mứt mà không dùng nước, và chung quy lại là sự lạc lõng trước bầu không khí đậm chất gia đình Shcherbatsky. Dù vậy, anh vẫn mỉm cười và bước về phía Kitty.
– Này, em khỏe chứ? – anh hỏi vợ, nhìn cô bằng ánh mắt mà dạo gần đây bất cứ ai khi nhìn cô cũng đều mang theo biểu cảm ấy.
– Ồ, em khỏe lắm, – Kitty mỉm cười đáp. – Còn công việc của anh thế nào rồi?
– Mấy cỗ xe chở được lượng thóc gấp ba lần xe bò cũ ấy chứ. Nào, chúng ta đi đón bọn trẻ thôi chứ? Anh bảo người đánh xe cược ngựa vào rồi đấy.
– Gì cơ! Anh lại định cho Kitty ngồi xe ngựa mui trần đấy à? – Bà công chúa trách móc.
– Vâng, thưa công chúa, em sẽ cho xe đi túc thắc thôi mà.
Levin chưa bao giờ gọi bà công chúa là “mẹ” như những người đàn ông khác vẫn thường gọi mẹ vợ, và bản thân bà cũng chẳng lấy làm thích thú gì thái độ đó của anh. Dù quý trọng và kính nể bà công chúa, Levin vẫn không tài nào thốt lên tiếng gọi ấy nổi, bởi anh cảm thấy làm thế chẳng khác nào vấy bẩn nỗi niềm thiêng liêng dành cho người mẹ quá cố của mình.
– Mẹ cùng đi với chúng con đi, thưa mẹ, – Kitty nài nỉ.
– Ta không thích chứng kiến sự liều lĩnh thế này chút nào.
– Thôi được, thế thì em sẽ đi bộ, dạo này em khỏe chán mà. – Kitty đứng dậy, bước đến bên chồng và đan tay vào tay anh.
– Em khỏe thì khỏe thật, nhưng làm gì thì cũng phải biết điều độ chứ, – bà công chúa phàn nàn.
– Này Agafea Mihalovna, món mứt xong xuôi cả chưa? – Levin vừa mỉm cười nhìn Agafea Mihalovna vừa cố tìm cách vực lại tinh thần cho bà. – Nấu theo kiểu mới thế này có ổn không hả bà?
– Chắc là ổn thôi. Chỉ có điều theo lề thói của tụi tôi thì nó bị đun kỹ quá lâu rồi.
– Thế lại càng tốt hơn đấy ạ Agafea Mihalovna, mứt sẽ chẳng bị mốc đâu, cho dù băng ở dưới hầm của chúng ta đã bắt đầu tan ra khiến nhà chẳng còn chỗ mát để cất trữ nữa rồi, – Kitty nhanh trí đoán được ý định của chồng, bèn lên tiếng phụ họa với thái độ niềm nở tương tự đối với người quản gia già. – Nhưng mà món dưa góp của bà ngon đến mức mẹ em cứ tấm tắc khen chưa từng được ăn ở đâu ngon bằng thế đấy ạ, – cô vừa nói vừa mỉm cười mượt lại chiếc khăn trùm đầu.
Agafea Mihalovna liếc Kitty bằng ánh mắt hờn dỗi.
– Thưa bà chủ, bà chẳng cần phải tìm cách an ủi tôi đâu. Chỉ cần nhìn thấy hai vợ chồng bà hạnh phúc bên nhau thế này là tôi mãn nguyện rồi, – bà nói, và chính sự suồng sã có phần thô mộc trong câu nói “bên nhau thế này” ấy lại chạm đến trái tim Kitty.
– Đi cùng chúng tôi ra vườn hái nấm đi bà, bà sẽ chỉ cho tụi cháu những chỗ mọc ngon nhất. – Agafea Mihalovna mỉm cười rồi lắc đầu, ra điều muốn nói: “Tôi cứ muốn giận cô lắm đấy, ngặt nỗi lại chẳng tài nào giận nổi.”
– Nhớ làm theo đúng công thức của tôi đấy nhé, công chúa dặn với theo. Phủ một lớp giấy lên trên mặt mứt, rồi thấm ướt bằng một chút rượu rum, đảm bảo là chẳng cần đến băng phiến thì mứt cũng đời nào bị mốc được.
