Một trong những niềm vui trong đời thuyền trưởng Caldwell là khu vườn của ông. Ông dành rất nhiều thời gian để chăm sóc nó, và mùa hè năm ấy, rau củ, trái cây và hoa cỏ trong vườn đã khiến cả khu xóm phải trầm trồ ngạc nhiên. Nhưng giờ đây mùa thu đã đến, rau đã thu hoạch, trái đã hái, hoa tàn tạ rũ rượi; và chẳng còn việc gì nhiều ngoài việc dọn dẹp các luống đất, trồng củ vào đó, và chuẩn bị cho mùa xuân tới.
Giờ đây, khi đã làm quen với Beth, thuyền trưởng Caldwell rất thích có con bé ở bên để phụ giúp những lúc ông làm vườn, và chẳng có gì trên đời khiến cô bé thích thú hơn thế.
Một hôm, hai cha con đang cùng nhau làm việc trên một luống hoa lớn. Người cha đang tỉa tạc mấy khóm hồng, còn cô bé thì quỳ gối ngay cạnh trên một tấm thảm nhỏ để nhổ cỏ dại.
– Con rất mừng vì mình không phải là một bông hoa, – đột nhiên cô bé thốt lên sau một hồi im lặng.
– Sao thế, Beth, hoa đẹp lắm chứ bộ.
– Vâng, nhưng chúng sống ngắn ngủi quá. Con thà kém xinh một chút mà được sống lâu hơn. Hoa yêu thích của bố là gì hả bố?
Cô bé tạm dừng tay nhổ cỏ, vẫn ngồi trên tấm thảm và ngước nhìn lên ông. Thuyền trưởng Caldwell cắt thêm vài nhát kéo, rồi cũng dừng lại và cúi nhìn con bé.
– Bố không có cảm tình riêng biệt với loài hoa nào cả, Beth ạ; loài nào cũng làm bố thích thú hết, – ông đáp.
Beth trầm ngâm suy nghĩ một lát, rồi hỏi: – Bố có biết con thích loài nào nhất không? Hoa anh thảo ấm áp ạ. – Thuyền trưởng Caldwell nhướng mày đầy vẻ hỏi han. – Khi bố hái chúng dưới nắng rồi áp lên má, chúng ấm áp lắm, bố biết không? – Beth giải thích; – và thế thì tuyệt lắm! Hoa vân anh cũng tuyệt nữa, nhưng cái sự tuyệt ấy nó không giống thế. Bố biết cái chậu đặt bên cửa sổ phòng khách chứ, ngoài trắng trong hồng, hình dáng mấy bông hoa xinh xắn làm sao — cả cách chúng rủ xuống nữa; bố phải nâng lên mới ngắm kỹ được. Khi con ngắm chúng lâu, chúng mang lại cho con cảm giác — ôi — cảm giác, bố biết không — cảm giác như thể con có thể ôm trọn cả cây vào lòng mà siết chặt lấy. Nhưng hoa vân anh lại không thơm dịu như hoa anh thảo ấm áp.
– Và vì thế nên chúng không tuyệt bằng sao? – người cha gợi ý, tỏ ra vô cùng hứng thú trước nỗ lực diễn đạt của đứa trẻ. – Người ta vẫn bảo hương thơm chính là linh hồn của loài hoa mà.
– Hương thơm chính là linh hồn của loài hoa, – Beth lặp lại mấy lần; rồi thở dài một hơi đầy thỏa mãn. – Con muốn hát lên cơ, – con bé nói. – Con lúc nào cũng muốn hát về những thứ như thế.
– Con còn biết những “thứ như thế” nào nữa, hả Beth?
Tiếng đại dương gầm vang trong vỏ ốc,
Tiếng cỏ lùa vi vút ngọn gió lùa,
Tiếng chuông ngân vọng từ nơi xa lắc,
Tiếng lá thì thầm thủ thỉ rặng cây,
Beth tuôn một mạch không ngập ngừng.
– Ai dạy con thế, Beth? – người cha hỏi.
– Ồ, chẳng có ai dạy con cả, thưa bố, – con bé đáp. — Nó cứ tự nhiên đến với con thôi — kiểu như thế này này, bố biết đấy. Con hay áp tai nghe tiếng biển trong cái vỏ ốc ở phòng khách ấy, và con cứ ngẫm nghĩ mãi để tìm một cái tên cho âm thanh đó, rồi bỗng nhiên giai điệu vang lên trong đầu con — Tiếng đại dương gầm vang trong vỏ ốc. Rồi có lần con nằm dài ở đây trên bãi cỏ lúc cỏ còn cao, trước khi bố cắt đi để làm cỏ khô, bố đi ra và bảo: "Gió thổi mạnh quá." Gió thổi lồng lộng rồi lặng đi, rồi lại thổi tới; và mỗi lần gió thổi qua thì đám cỏ lại phát ra tiếng — xào xào xào! Tiếng cỏ lùa vi vút ngọn gió lùa. Rồi bố biết cái chuông ngân từ tít đằng xa không, ra đến đây con bé xíu chỉ nghe thấy loáng thoáng thôi — Tiếng chuông ngân vọng từ nơi xa lắc. Rồi đến lá cây — phải mất một thời gian dài mới có thứ gì đó hiện ra để con hát về chúng. Con cứ cố nghĩ mãi, nhưng làm sao mà hát về một thứ chỉ mới nghĩ trong đầu được chứ. Phải khi nào cảm hứng chợt đến, con mới hát được. Con vẫn luôn lắng nghe tiếng lá cây, và con luôn cảm thấy chúng đang làm một điều gì đó; rồi bỗng nhiên vào một ngày nọ, cảm hứng ấy xuất hiện. Tất nhiên là chúng đang thì thầm rồi — Tiếng lá thì thầm thủ thỉ rặng cây. Nó đến với con như thế đấy, bố ạ. Ban đầu con chỉ hát riêng từng câu thôi; nhưng giờ thì con hát gộp lại tất cả. Bố có thể hát theo ba cách khác nhau nhé — cách đầu tiên con vừa hát, rồi bố có thể đưa tiếng gió lên trước —
Tiếng cỏ lùa vi vút ngọn gió lùa,
Tiếng lá thì thầm thủ thỉ rặng cây,
Tiếng đại dương gầm vang trong vỏ ốc,
Tiếng chuông ngân vọng từ nơi xa lắc.
Hoặc bố có thể hát —
Tiếng chuông ngân vọng từ nơi xa lắc,
Tiếng lá thì thầm thủ thỉ rặng cây,
Tiếng cỏ lùa vi vút ngọn gió lùa,
Tiếng đại dương gầm vang trong vỏ ốc.
Bố thấy cách nào là hay nhất? – Con bé tuôn ra một lèo nhanh hết sức có thể, vừa nói vừa nhìn và chỉ tay về phía những sự vật mà nó vừa nhắc đến trên đường đi, nào biển, nào cỏ, nào cây cõi, nào khoảng không xa xăm; rồi giờ đây nó ngước nhìn cha chờ đợi câu trả lời. Nhìn biểu cảm kỳ lạ của bố, con bé đâm ra lo sợ. – Con hư lắm phải không bố? — con bé thốt lên.
– Ồ không, – ông nói với nụ cười trấn an con bé. – Bố chỉ đang nghĩ ngợi thôi. Bố rất thích nghe cách mà "cảm hứng đến" với con đấy. Lần sau có cảm hứng mới, con nhớ phải kể cho bố nghe nhé. Nhân tiện, ai bảo con hoa vân anh có màu hồng cá hồi thế?
– Con tự thấy chứ ạ, – con bé đáp, ngạc nhiên vì sao bố lại phải hỏi một câu hỏi hiển nhiên thế. – Con nhìn thấy nó hôm nhà mình ăn món cá hồi luộc. Chẳng phải thật tuyệt khi ta thấy thứ này giống thứ kia sao bố? Con có một hòn cuội, nó y hệt hình dáng một quả lê — giờ thì bố biết nó hình gì rồi phải không? – Ông gật đầu. – Nhưng nếu con bảo nó to ở một đầu và nhỏ ở đầu kia, chắc chắn bố sẽ chẳng tài nào hình dung ra nó hình gì, đúng không nào?
– Không, bố chịu đấy, – ông đáp, rồi đăm chiêu bắt đầu công việc tỉa cây trở lại. – Beth này, – lát sau ông lên tiếng, – bố rất muốn nhìn thấy con lớn khôn.
– Chẳng lẽ con không được lớn lên sao? – Beth hoảng hốt hỏi.
– Ồ có chứ — ít ra thì bố cũng hy vọng thế. Nhưng — khó lòng mà bố được ở cạnh để chứng kiến. Tuy nhiên, Beth này, bố muốn con ghi nhớ điều này. Khi con lớn lên, bố nghĩ con sẽ muốn làm một điều gì đó mà chỉ một số ít người có thể làm thật tốt — vẽ một bức tranh, viết một cuốn sách, diễn kịch, làm âm nhạc — điều đó không quan trọng; miễn là nó đến với con, nếu con cảm thấy mình có thể làm được, thì cứ việc làm. Sẽ có lúc con không làm tốt được ngay từ đầu đâu; nhưng cứ cố gắng hết lần này đến lần khác cho đến khi làm thật tốt mới thôi. Và đừng đi hỏi bất kỳ ai xem họ nghĩ con có làm được không; chắc chắn họ sẽ lắc đầu đấy; và rồi con sẽ nản lòng — Con có biết nản lòng là gì không? Đó là cảm giác tồi tệ mà con sẽ phải chịu đựng nếu bố bảo rằng con sẽ chẳng bao giờ học chơi được đàn piano đâu. Dù sao thì con vẫn cứ cố tập, nhưng với tâm trạng hoài nghi thay vì sự tự tin.
– Tự tin là gì hả bố?
– Con đang lắng nghe bố nói với sự tự tin đấy. Giống như thể con đang nói rằng: Con tin bố vậy.
– Nhưng con không thể nói "Con tin cậu" với môn số học được, nếu con muốn giải nó.
– Không, nhưng con có thể nói rằng: Con tin mình có thể làm được — con tin vào chính mình.
– Đó là sự tự tin vào bản thân sao ạ? – Beth hỏi, ánh mắt bừng sáng lên.
– Đúng thế đấy. Vốn từ vựng của con khá phết nhỉ, Beth. Vốn từ vựng là tất cả những từ mà con biết, – ông nói thêm ngay lập tức, đón đầu câu hỏi kiểu gì cũng sẽ thốt ra.
Beth tiếp tục cúi xuống nhổ cỏ thêm một lát.
– Và còn một điều nữa, Beth ạ, bố muốn dặn con, – người cha lại cất lời. – Đừng bao giờ làm bất cứ điều gì trừ khi con hoàn toàn chắc chắn đó là việc đúng đắn nên làm. Dù con có muốn làm đến thế nào đi chăng nữa, con cũng tuyệt đối không được làm, nếu con không thực sự, thực sự chắc chắn rằng nó đúng.
– Ngay cả khi con mới chỉ chắc chắn một nửa thôi thì sao ạ?
– Không, dứt khoát là không. Con phải hoàn toàn, hoàn toàn chắc chắn cơ.
Beth nhổ thêm mấy nhánh cỏ dại nữa, rồi ngước nhìn ông lần nữa: – Nhưng bố ơi, khi lớn lên chắc con sẽ chẳng bao giờ muốn làm điều gì mà con không cho là đúng đắn đâu, phải không bố?
– Bố sợ là con vẫn sẽ muốn đấy. Ai mà chẳng thế.
– Cả bố nữa cũng thế ạ? – Beth kinh ngạc hỏi.
– Đúng vậy, – ông đáp.
– Và bố đã làm thế thật ư?
– Đúng vậy, – ông lặp lại.
– Rồi chuyện gì đã xảy ra?
– Rất nhiều đau khổ.
– Bố đã rất đau khổ sao ạ?
– Ừ, rất nhiều. Nhưng đó chưa phải là điều tồi tệ nhất.
– Thế điều gì mới là tồi tệ nhất ạ?
– Điều tồi tệ nhất là bố đã làm cho những người khác phải đau khổ.
– A, thế thì tệ thật, – Beth nói với vẻ thấu hiểu sâu sắc. — Điều đó làm cho người mình cứ thấy cồn cào khó chịu thế nào ấy nhỉ.
– Ừ, Beth ạ, con hãy nhớ kỹ điều đó. Con không thể làm điều sai trái mà không khiến người khác phải đau khổ. Hãy sống trung thực, trung thực với chính mình, trung thực với những gì tốt đẹp nhất trong con; điều đó có nghĩa là, hãy cứ sống tốt như những gì bạn bè con nghĩ về con, và nếu được thì hãy còn tốt hơn thế nữa. Hãy nói sự thật, sống quang minh chính đại, và gắn bó với bạn bè; đó chính là toàn bộ bộ quy tắc đạo đức tốt đẹp nhất trên đời này. Giờ thì chúng ta phải vào nhà thôi.
Khi hai cha con cùng nhau đi dọc lối vườn, Beth len bàn tay nhỏ xíu bám đầy đất của mình vào tay ông, và ngước nhìn lên: – Bố ơi, – con bé nghiêm túc hỏi, — khi bố muốn ở bên một ai đó mãi mãi, hơn bất cứ ai trên đời; và muốn ngắm nhìn người ấy, muốn trò chuyện với người ấy, rồi con nhận ra mình có thể kể cho người ấy nghe rất nhiều điều mà con chẳng thể thổ lộ với bất kỳ ai khác dẫu có cố gắng thế nào đi nữa, bố biết không; điều đó có nghĩa là gì ạ?
– Điều đó có nghĩa là con rất yêu người ấy.
– Thế thì con rất yêu bố, thưa bố, – con bé nói, rúc đầu vào cánh tay ông. — Và nó thực sự làm con thấy ấm áp trong lòng. Nhưng nó cũng làm con buồn phiền nữa cơ, – con bé nói thêm, thở dài.
– Sao lại thế?
– Khi bố bị đau đầu chẳng hạn. Ngày trước con chỉ sợ bố nổi giận nếu con làm ồn. Nhưng giờ đây lúc nào con cũng nghĩ đến việc cơn đau hành hạ bố nhiều thế nào. Đêm xuống con cứ tỉnh giấc hoảng hốt bao lần, hình bóng bố cứ hiện lên trong tâm trí con, và con cứ cố tưởng tượng ra cảnh bố nói rằng: "Đỡ hơn rồi," hoặc "Khỏi hẳn rồi."
– Thế rồi sao nữa, hả Beth? – người cha hỏi với giọng ngập ngừng kỳ lạ.
– Thì con không khóc nữa, bố biết đấy.
Con bé ngước nhìn cha khi nói, và nhận ra đôi mắt ông đang ngấn lệ.