Kỳ nghỉ kết thúc, Beth trở lại với một tâm trạng hoàn toàn khác. Jim đến mang theo những hoài bão của tuổi thiếu niên, còn Mildred đem theo những bản nhạc mới, và tất cả những điều đó đã giúp cô bé tạm quên đi chính mình. Sự ngơi nghỉ sau những giờ học căng thẳng — khỏi phương pháp biến giáo dục thành sự đày đọa của người mẹ — cùng với việc dành nhiều thời gian hơn bình thường ở ngoài trời mỗi ngày, cũng góp phần to lớn giúp tâm trí cô bé thêm thảnh thơi và cơ thể thêm vạm vỡ, đến mức chỉ trong một khoảng thời gian ngắn ngủi vài tuần, cô đã hồi phục sắc hồng, cao vụt lên và phổng phao hơn hẳn.
Hầu hết thời gian cô dành cho Jim, người mà cô đã quan sát với sự hứng thú say mê bởi góc nhìn của cậu ta hoàn toàn khác thường. Ngay từ những ngày đầu ấy, cô đã bộc lộ một nét tính cách mà sau này đã làm nên tên tuổi của cô; nghĩa là, cô luôn tìm hiểu toàn bộ sự việc thấu đáo trước khi đưa ra bất kỳ phán xét nào về bản chất của nó — lắng nghe và quan sát một cách khách quan, không định kiến và không xen lẫn tình cảm cá nhân, cho đến khi nắm rõ mọi chuyện. Cuộc đời mở ra trước mắt cô tựa như những quy luật toán học. Cô không thể đoán trước đáp án của một bài toán chỉ qua một vài con số lẻ tẻ, mà phải ghi chép lại tất cả để có thể giải quyết trọn vẹn. Mục đích của cô chưa bao giờ là để chứng minh phỏng đoán của mình là đúng, mà là để vươn tới chân lý. Lúc này cô mới mười một tuổi, nhưng trông cao lớn như thiếu nữ mười bốn.
Những buổi đi săn cùng Jim là lúc họ có những cuộc tranh luận thú vị nhất. Jim thường dẫn cô theo để xách đồ, nhưng chẳng bao giờ cho cô bắn phát nào vì cô là con gái. Dù vậy, Beth chẳng mảy may bận tâm, bởi cô đã định bụng sẽ lấy khẩu súng khi cậu ta đi vắng để tự mình đi săn; và mỗi ngày cô đều lén lấy bớt một ít thuốc súng cùng đạn ghém trong bình của cậu ta coi như công lao đi theo phục dịch, đồng thời cũng để chuẩn bị sẵn cho sau này. Bác James đã cho phép Jim đi săn với điều kiện phải gửi số thú bắn được về Fairholm; thế là có những ngày họ lang thang qua các cánh rừng để săn chim, có khi lại ngồi trên những vách đá ven đất tusnh để bắn thỏ. Jim xem Beth như một người gác rừng của mình, lại bắt cô phải nhặt con mồi như một con chó săn được huấn luyện bài bản; và có lần khi cô làm cậu ta thất vọng, cậu ta đã cằn nhằn rất nhiều về sự vô tích sự của tụi con gái nói chung và sự kém cỏi của phái nữ. Cậu ta luôn khẳng định rằng phụ nữ chỉ giỏi mỗi việc khâu cúc áo và vá tất.
"Nhưng khâu cúc áo với vá tất thì có gì là hèn kém chứ?"
Beth cất tiếng hỏi vào một ngày nọ khi họ đang ngồi trong một hõm cát đợi thỏ.
"Đó không phải việc của đàn ông," Jim đáp, có chút ngượng ngùng.
Beth phóng tầm mắt nhìn xung quanh. Biển cả mênh mông, bãi cát trải dài tít tắp, và bầu trời xanh ngắt ở tận trên cao khiến cô cảm thấy sự nhỏ bé của bản thân, có lúc ngỡ như mọi thứ trên đời này đều vô nghĩa; thế nhưng góc hõm nơi họ ngồi lại vô cùng ấm cúng và cỏ mọc xanh rì. Những vách đá thu nhỏ nhô lên che khuất các hang thỏ, còn lớp đất khô ráo như được ánh nắng, gió trời và những hạt mưa phủ một lớp bạc lấp lánh. Một cơn gió mạnh đang thổi qua, nhưng lại chẳng thể chạm đến chốn nương náu yên bình của họ. Dù vậy, họ vẫn nghe thấy tiếng gió rít lên như thể đang vô vọng tìm cách len lỏi vào; từ phía dưới vọng lên không ngớt tiếng sóng biển rì rào. Beth quay lưng lại với khung cảnh hoang sơ ấy và chăm chú quan sát những cái hang thỏ.
"Có một con bên phía tay phải kìa," cuối cùng cô thì thầm.
Jim giơ súng lên, ngắm nghía và bóp cò. Con thỏ lật ngửa bụng ra sau, Beth thong thả đứng dậy, bước đến xách chân con thỏ lên rồi ném phịch nó vào chiếc túi.
"Thế còn khi tất cả cúc áo đã được khâu xong và tất cả đôi tất đã được vá lành, thì một đứa con gái phải dùng thời gian vào việc gì đây?" cô thản nhiên hỏi sau khi đã ngồi xuống ghế đá. "Cậu thấy đấy, quần áo chỉ mang đi giặt tuần một lần thôi mà."
À, còn khối việc phải làm chứ," Jim đáp bâng quơ. "Nào là nấu nướng. Cuộc đời một người đàn ông sẽ chẳng còn ý nghĩa gì nếu chuyện bếp núc tồi tệ."
"Nhưng một quý ông thì luôn thuê đầu bếp cơ mà," Beth nhận xét.
"À vâng, dĩ nhiên rồi," Jim đáp giọng cáu kỉnh. "Cậu sẽ hiểu ý tớ nếu cậu không phải là con gái. Con gái chẳng có chút óc suy luận nào cả. Thấy con chuột là la hét ầm ĩ."
"Bọn tớ có bao giờ thét lên vì chuột đâu," Beth ngạc nhiên phản đối. "Bernadine toàn bắt chúng bằng tay không đấy thôi."
"Hừm, nhưng vì cậu có anh em trai, cậu thấy chưa," Jim nói. "Mọi chuyện sẽ khác hẳn nếu cậu được dạy dỗ để không trở nên ngớ ngẩn."
"Thế sao không phải tất cả con gái đều được dạy dỗ như vậy, và sao bọn tớ không được dạy nhiều điều hơn nữa?"
"Bởi vì tớ đã bảo là các cậu chẳng có chút óc phán đoán nào cả."
"Nhưng nếu chúng tớ có thể học được điều này, sao lại không thể học điều khác? Làm sao cậu biết tụi tớ không có trí thông minh nếu cậu chưa từng thử dạy tụi tớ lấy một lần?"
"Này nghe đây, cô Beth," người anh trai Jim cất giọng bực dọc, "tớ biết sau này lớn lên cậu sẽ thành thể loại người thế nào đấy, nếu cậu không chịu sửa cái nết đi. Cậu sẽ chỉ là một ả đàn bà lém lỉnh, lúc nào cũng đôi co cãi vã mà đàn ông ghét cay ghét đắng cho mà xem."
"Cậu vừa nói 'đàn ông ghét' hay 'người mà đàn ông ghét' thế?" Beth ngắt lời.
"Đấy, thấy chưa!" Jim nói; "Đanh đá sắc sảo chưa kìa. Đúng như tớ vừa nói đấy. Này, nghe lời khuyên của tớ đi, ngậm miệng lại. Rồi may ra cậu mới lấy được chồng; và nếu có chồng, hãy lo phục vụ cho hắn thật chu đáo. Đàn ông không tài nào chịu nổi những người phụ nữ không biết cách lo liệu bề gia thất."
"Ồ," Beth điềm đạm đáp, "tớ nghĩ chắc mình cũng không thể 'chịu nổi' một người đàn ông không biết cách lo liệu bề gia thất đâu."
Jim hậm hực lầm bầm, ra điều quan điểm ấy hoàn toàn là chuyện khác hẳn.
Dần dần, Beth nhận ra rằng trong suy nghĩ của Jim, những cô em gái không hề có vị trí giống như "mấy cô nàng" ngoài kia. "Mấy cô nàng" ấy là em gái của nhà khác, những người mà Jim luôn tỏ ra lịch thiệp, thậm chí còn nịnh nọt, tán dương khi họ có mặt, nhưng lại sẵn sàng chê bai cay đắng và chế giễu sau lưng; ngược lại, với chính các em gái ruột của mình, cậu ta thường xuyên tỏ thái độ hằn học, nhưng hễ vắng mặt họ là lại ăn nói ngọt ngào, thậm chí còn khoe khoang về tài năng của họ.
"Anh trai Jim của cậu bảo cậu diễn kịch giỏi lắm," Charlotte Hardy, con gái bác sĩ, nói với Beth. "Và cậu ngâm thơ tuyệt hay, dù chẳng từng nghe ai ngâm bao giờ; lại còn ăn nói già dặn như người lớn nữa chứ."
Beth đỏ bừng mặt vì ngạc nhiên và thích thú trước lời khen đó; nhưng trái tim cô chưa kịp vui mừng thì đã nhận ra sự mâu thuẫn đầy khó hiểu giữa những gì Jim nói với cô và những điều cậu ta vẫn nói với người khác, khiến cô thấy thật bất khả thi để có thể đặt trọn niềm tin vào sự chân thành của cậu ta.
Trước khi kỳ nghỉ kết thúc, cô đã biết cách tận hưởng bầu bạn của Jim, nhưng hoàn toàn chẳng dành chút tôn trọng nào cho quan điểm của cậu ta. Dù sao đi nữa, cậu ta cũng đã dạy cho cô nhiều điều. Một trong số đó là sự vô bổ của việc tranh luận với những kẻ có tầm vóc trí tuệ hạn hẹp. Trí tuệ nhỏ bé cũng giống như một đứa trẻ nhỏ — cần được đối xử với sự quan tâm dịu dàng nhất. Nó không thể tiếp nhận quá nhiều thứ cùng một lúc, và có những chân lý tuyệt đối không bao giờ được phép hé lộ cho nó biết. Những sự thật giản dị quen thuộc, kèm theo những bài học đạo đức hiển nhiên, chính là nguồn thực phẩm phù hợp cho nó; việc lặp đi lặp lại những gì nó đã biết là con đường an toàn nhất; nhưng những thứ nặng nề như học thuyết, quan điểm và lý lẽ thì phải được cất giấu thật kỹ khỏi tầm mắt nó, vì sợ gây ra tình trạng tắc nghẽn hay tê liệt, hoặc tệ hơn nữa là rơi vào cái trạng thái thảm hại tự bộc lộ qua những triệu chứng đáng sợ mà người ta vẫn thấy hằng ngày trong xã hội, hay phải ngồi rùng mình khi chứng kiến ngay ở những người bạn của chính mình — khi mà nạn nhân, với cái tôi phình to đầy kiêu ngạo, đưa ra những lời khẳng định sai lầm đầy tự tin, rút ra những kết luận sai trái, tổng kết và cho những lời khuyên ngớ ngẩn đến mức khiến bạn phải đỏ mặt vì xấu hổ khi cùng là một giống loài đi bằng hai chân.
Ở Rainharbour có một khách sạn mang tên "United Kingdom", nơi Jim thường dành phần lớn thời gian để chơi bida, uống bia và hút tẩu. Cậu ta phải liên tục nài nỉ mẹ xin tiền cho những cuộc vui này.
"Đó là chuyện mà một thằng con trai bắt buộc phải làm, thưa má," cậu ta nói. "Má không thể mong nó cứ cắm mặt ở nhà như con gái được. Nó phải ra ngoài xã hội trải đời, nếu không sẽ thành một kẻ ngốc nghếch chứ chẳng thể làm một người từng trải được. Sau này khi tiếp quản sản nghiệp ở Fairholm, con sẽ xoay sở thế nào nếu chẳng biết gì về sự đời?"
Câu này được thốt lên trong bữa sáng một buổi sáng nọ, và bà Caldwell, ngồi đối diện với khung cửa sổ, ngước gương mặt hốc hác nhìn lên bầu trời, thầm tính xem bản thân còn có thể thắt lưng buộc bụng thêm khoản gì nữa.
"Bộ đến khách sạn 'United Kingdom' là học được cách quản lý điền trang hả anh?" Beth ngây thơ đan xen vào.
"Này nghe đây, Beth, cậu im ngay cho tôi," Jim quát. "Cậu lúc nào cũng chõ mõm vào chuyện người khác, một đứa trẻ con như cậu mà xía vào lúc tôi đang nói chuyện với má thì thật là hỗn xược hết chỗ nói. Má hiểu tôi đang nói gì, còn cậu thì không; nhưng chắc sắp tới cậu định lên lớp dạy đời cả má luôn quá. Cậu quá hỗn láo rồi đấy."
"Tớ chỉ muốn hỏi cho biết thôi mà," Beth phân bua.
Thôi đủ rồi," bà Caldwell bực bội nói. Bà đang vô cùng mỏi mệt vì những khoản tiền mà Jim đòi hỏi — thứ mà bà chẳng có lấy một xu dư dả, và việc trút bớt sự bực dọc lên đầu Beth đem lại cho bà chút cảm giác nhẹ nhõm. "Jim nói hoàn toàn đúng, và mẹ không cho phép con cứn lảng vảng quanh đây, lắng nghe những chuyện con chẳng hiểu gì rồi vô lễ cắt ngang như thế."
Con tưởng chúng ta đang ăn sáng," Beth thốt lên, vô cùng tức giận vì bị vu oan là lảng vảng nghe lén.
Hãy làm ơn rời khỏi bàn ăn ngay," bà Caldwell lạnh lùng tuyên bố; "và con sẽ chẳng có gì ngoài bánh mì với nước lọc trong suốt phần ngày còn lại."
Thế thì đó sẽ là bữa cơm rau đạm bạc nhưng tâm hồn thanh thản vậy, nếu con phải ăn một mình," Beth đáp; vì câu nói xấc xược ấy mà cô bị phạt phải có mặt đầy đủ trong mọi bữa ăn.
Sau khi đã vòi vĩnh được tiền từ mẹ, Jim bỏ đi thẳng đến khách sạn "United Kingdom" và đến chiều tối mới lê xác trở về trong hơi men nồng nặc; nhưng bà Caldwell hoàn toàn chẳng mảy may nhận ra điều đó. Cậu ta lại bắt đầu chê bai bữa tối đạm bạc, chê đồ ăn dở tệ và chê cả vẻ ngoài lôi thôi lếch thếch của Beth.
Sao cậu lại có thể đi ra ngoài với tớ trong cái bộ dạng thế hả?" cậu ta cằn nhằn. "Sao không biết ăn mặc cho chỉnh tề vào? Nhìn đồ đạc của tớ xem này! Tớ rất ư là lịch sự đàng hoàng."
"Tớ cũng thế thôi," Beth đáp, không mảy may có ý ác tâm, đôi mắt lấp lánh sự tủi hổ. "Tớ cũng sẽ đàng hoàng nếu có ai đó mua cho tớ tử tế những bộ quần áo tử tế."
Tuy nhiên, cô không hề cảm thấy bất công khi bản thân phải ăn mặc rách rưới để Jim được diện những bộ cánh hào nhoáng. Cô cũng chẳng thấy có gì là sai trái khi kỳ nghỉ chấm dứt, lũ con trai đã rời đi, để lại một mình cô thẫn thờ gõ nhịp ngón tay lên khung cửa sổ; rằng bọn chúng
được hưởng mọi đặc quyền trong khi cô chẳng có lấy một thứ gì, chẳng có tương lai nào ngoài cơ hội mong manh là kiếm được một người chồng nếu biết giữ ý tứ và nghe lời răm rắp — một người chồng mà cô sẽ phải cúi đầu tuân lệnh dẫu cho hắn ta có thiếu hụt trí tuệ đến mức nào trong việc quản gia trị quốc. Chính những nỗi thống khổ mới là thứ vạch trần rõ ràng những điều này cho một người phụ nữ độ lượng; nhưng thường thì khi đã chịu đủ đớn đau để có thể dám trách móc những kẻ mà cô từng quen yêu thương, kính trọng, và để phán xét những tổn thương mà họ gây ra cho mình, thì mọi chuyện đã quá muộn màng để cứu vãn. Ngay cả khi các năng lực tinh thần chưa bị teo tóp vì thiếu sử dụng, thì tất cả những gì đáng lẽ phải được vun trồng nay vẫn mãi ngủ quên trong cô; cô chẳng còn chút chỗ dựa nào để quay về, và cuộc đời xem như khép lại trong tàn úa.
Beth thẫn thờ đứng gõ ngón tay lên ô cửa kính suốt hàng giờ liền sau khi đám con trai đã đi khuất. Đoạn, cô với lấy chiếc mũ cũ rách tả tơi của mình, đi bộ ra Fairholm và lang thang khắp những khoảng đất nơi cô từng làm nhiệm vụ nhặt con mồi cho Jim. Khi bước đến khu đất nuôi thỏ, bầy thỏ đang túa ra kiếm ăn, và cô liền giải khuây bằng cách dùng tay trái nhặt đá ném chúng. Cô thuận cả hai tay, và sẽ chẳng mảy may để ý nếu con dao được đặt nhầm vào vị trí của chiếc nĩa trên bàn ăn; nhưng cô ném đá, ném bóng, đánh bóng chày, chơi khúc côn cầu trên cỏ, và cả môn quần vợt những năm sau đó đều theo sở thích dùng tay trái, đồng thời cô luôn chìa tay trái ra mỗi khi có ai đỡ xuống xe ngựa.
Ðến cả bản thân Beth cũng phải ngạc nhiên và sung sướng khi cô thực sự ném đá trúng và làm chết một con thỏ, rồi mang nó về nhà, biến nó thành món ăn thêm vô cùng chào đón cho khẩu phần nghèo nàn. Chính tay cô đã lột da, làm sạch nó, đem luộc chín và khéo léo lọc thịt sao cho đĩa thức ăn trông không giống một con mèo, phủ lên trên một lớp sốt hành thơm phức cùng những cuộn thịt xông khói chiên giòn rụm trang trí xung quanh, rồi mang ra bàn ăn — nơi món duy nhất khác là đĩa xương bò nguội ngắt chẳng còn dính mấy miếng thịt.
"Cái này ở đâu ra thế con?" bà Caldwell hỏi, gương mặt lộ rõ vẻ hài lòng.
"Từ Fairholm ạ," Beth đáp.
"Mẹ phải gửi lời cảm ơn bác con mới được," bà Caldwell nói.
"Không phải bác con đâu ạ," Beth cười đáp; "và mẹ cũng chẳng cần phải gửi lời cảm ơn ai hết."
Thôi được rồi," bà Caldwell đáp, càng lúc càng đắc ý hơn nữa, bởi bà đinh ninh rằng đó là một chút lòng tốt lén lút nào đó của dì Grace Mary. Bà ngon lành thưởng thức món thịt thỏ với sự thèm thuồng, còn Beth, khi đứng nhìn mẹ, đã thầm hạ quyết tâm sẽ tiếp tục đi săn để xem mình có thể kiếm thêm gì về cho bà. Beth sẽ chẳng bao giờ thèm đụng đến dù chỉ một xu của bác James, nhưng kể từ khoảnh khắc đó trở đi, cô chẳng mảy mang chút áy náy nào khi đột nhập đi săn trộm trong khu điền trang của ông để mang về bất cứ thứ gì cô tóm được. Cô từng dặn lòng cầu xin Chúa Trời soi đường chỉ lối cho mình cách để phụ giúp người mẹ nghèo khó trong cơn cùng cực, và khi ý tưởng này ló dạng trong đầu, cô đã đón nhận nó như một lời đáp trực tiếp cho những lời nguyện cầu của mình.
Bà Caldwell và ba cô con gái ngủ trong căn phòng ngủ lớn nhất
trong nhà. Căn phòng nằm ở phía sau, hướng nhìn ra khu vườn nhỏ và đón trọn ánh bình minh phía đông. Những tia nắng sớm mai chiếu qua khung cửa sổ in những vệt đen dài lên tấm rèm trắng thường hay đánh thức Beth dậy, và cô thường nằm đó đếm những khoảng trắng nằm giữa các thanh khung cửa — ba, sáu, chín, mười hai; hoặc hai, bốn, sáu, tám, mười, mười hai. Có một buổi sáng sau khi Jim rời đi, cô đang nằm thao thức đếm những ô cửa kính thì Harriet gõ cửa mang nước nóng vào. Mildred vẫn chưa trở về với dì của mình và đang ngủ chung với Beth, còn Bernadine ngủ cùng phòng với mẹ.
"Nào, dậy đi các con," bà Caldwell vừa nói vừa tự mình bước xuống giường.
"Má ơi, con được ăn sáng trên giường không ạ?" Bernadine cất giọng nũng nịu.
"Không, không, cô bé nhỏ của mẹ," bà Caldwell đáp.
"Nhưng má ơi," cô tiểu thư nhỏ nhõng nhẽo kêu ca, "con đau đầu quá đi mất!" Con bé rất hay bị đau đầu vào những lúc phải thức dậy.
"Khóc đi, em bé khóc nhè ơi," Beth cất giọng hát vang. "Má, đưa con vớ nào."
Bà Caldwell nhặt đôi vớ từ dưới sàn lên và đưa cho cô. Beth bắt đầu xỏ vớ ngay trên giường, và để tự giải khuây, cô làm những điệu bộ quỷ quái lườm nguýt cái con mỏ hỗn giả vờ bệnh tật đang nằm đối diện.
"Má ơi, Beth lại trêu con kìa," Bernadine lại bắt đầu lèo nhèo.
"Beth, mẹ phải nhắc con bao nhiêu lần nữa đây là mẹ không cho phép con trêu chọc em?" bà Caldwell thét lên.
Beth trang trọng kéo tất lên. Sau đó, cô dùng gót chân thúc mạnh vào mạn sườn Mildred và gầm gừ: "Dậy ngay!"
"Má ơi, bây giờ đến lượt Beth trêu con," Mildred nhanh nhẩu mách.
"Thôi nào, tớ chẳng hiểu sao cứ phải là người gánh vác mọi việc thức dậy cho cả nhà thế này," Beth cự nự.
Người mẹ quay phắt lại từ chiếc bàn trang điểm trên tay cầm chiếc lược chải tóc, trừng mắt nhìn cô đầy nghiêm khắc. Beth ngân nga một điệu hát, nhưng vẫn giữ khoảng cách an toàn cho đến khi thay xong quần áo, rồi tót ra ngoài, đi thẳng xuống nhà bếp nơi Harriet đang thái bánh mì để nướng. "Hết sạch chỗ bánh mì này rồi đấy," cô nói, "và nếu cậu ăn nữa thì chẳng còn đủ cho bữa sáng đâu."
"Thế thì thôi; tớ cũng chẳng thấy thèm ăn," Beth thản nhiên đáp. "Đêm qua cậu mơ thấy gì thế hả?"
"Tớ mơ thấy cá sấu," Harriet quả quyết.
"Cá sấu là loài bò sát," Beth phán, "mà loài bò sát chính là rắc rối và kẻ thù. Lần nào cậu cũng mơ thấy mấy thứ gớm ghiếc; tớ đoán là do cái bộ lòng bên trong của cậu có vấn đề đấy."
"Liên quan gì chứ hả?" Harriet cãi.
"Liên quan tất tần tật," Beth đáp. "Cậu không biết giấc mơ được tạo nên từ thứ gì à? Nào là dưa muối, thịt lợn và bánh mận chứ gì nữa."
Giấc mơ được gửi đến để dẫn đường chỉ lối cho chúng ta đấy," Harriet ra điều quan trọng, lắc đầu nguây nguẩy trước sự bỡn cợt của Beth.
"Thế thì tớ mừng quá," Beth nói, "vì tớ vừa mơ thấy mình đang bắt trộm cá hồi của bác James theo cái cách phi thể thao nhất, và tớ đoán giấc mơ ấy được gửi tới để chỉ cho tớ cách làm sao để làm điều đó. Cứ hễ mơ thấy kiểu đó là tớ để ý thấy thế nào cũng thành hiện thực. Mà cái 'Sách giải mộng' đâu rồi?"
"'Óc nó đi," Harriet nói. "'Kia kìa, má cậu đến đấy."
Vì những đứa trẻ khác được ăn sáng trên giường, nên buổi sáng hôm đó Beth phải đối mặt với mớ bài học một mình và bà Caldwell không ở trong tâm trạng dễ chịu gì; nhưng bà vừa thẫn thờ lại vừa cáu kỉnh, thế nên Beth đành lôi mấy bài học cũ ra ôn lại, và vì đã nắm vững chúng trong lòng bàn tay, cô học rất suôn sẻ cho đến khi bắt đầu giờ học đàn.
Beth có năng khiếu thiên bẩm cũng như tình yêu vô hạn đối với âm nhạc. Hồi còn ở Fairholm, vào một ngày mưa gió để giữ cho cô ngồi yên một chỗ, dì Grace Mary đã đưa cho cô cuốn "Sách hướng dẫn dành cho người mới bắt đầu" của bác James, thế là cô tự học các nốt nhạc ngay trong buổi chiều hôm ấy và lập tức bắt tay vào thực hành trên cây đàn piano. Chẳng mấy chốc cô đã thuộc làu tất cả các bài tập vỡ lòng cùng những khúc nhạc ngắn, và chỉ chực chờ khao khát được học nhiều hơn nữa; ngặt một nỗi là mẹ cô căm ghét những giờ học đàn hơn bất kỳ môn học nào khác và thường tỏ ra vô cùng khắc nghiệt khiến Beth đâm ra hoảng sợ, chỉ dám mạo hiểm chơi những bản nhạc đơn giản nhất vì sợ hậu quả khủng khiếp. Tuy nhiên, hễ mẹ vắng nhà là cô lại tự do thử sức với những gì mình thích, và nếu đã từng nghe qua bản nhạc ấy trước đó, cô hầu như luôn có thể tự mày mò chơi lại một cách trôi chảy theo ý muốn. Một hôm nọ, dì Victoria bắt gặp cô đang ngồi trên ghế đàn piano, mặt mày nghiêm nghị tự kéo từng ngón tay này sang ngón tay khác như thể đang cố kéo dãn chúng ra.
"Con đang làm gì thế hả đứa bé kia?" dì hỏi.
"Ôi dì Victoria ơi," Beth thất vọng đáp, "có một bản nhạc hay tuyệt thế này, đầu con thì nhớ rõ giai điệu, ngặt nỗi những ngón tay của con lại chẳng chịu dài ra."
Kỳ nghỉ này Mildred đã mang theo rất nhiều bản nhạc mới về nhà. Con bé cũng hứa sẽ chơi thật giỏi và được dì tận tình cho đi học giáo viên tử tế. Lần đầu mới gặp, Beth đã say sưa lắng nghe Mildred chơi đàn, rồi khiến Mildred phải ngạc nhiên lẫn ngưỡng mộ khi tự mình tập tành đánh lại những khúc nhạc đó, và chỉ sau vài tuần, cô đã thâu tóm toàn bộ những kiến thức mà Mildred phải mất tới sáu tháng mới học nổi.
Sáng hôm ấy, trớ trêu thay, khi Beth đang ngồi chờ mẹ tới cho bài học đàn piano, cô bắt đầu tập thử một khúc nhạc có chứa một đoạn mà cô không sao đánh nổi.
"Dì chỉ cho con cách đánh đoạn này với ạ," cô lên tiếng khi bà Caldwell bước vào.
"Ôi, con không tài nào đánh được đâu," bà Caldwell thốt lên. "Nó quá khó đối với con đấy."
"Nhưng con rất muốn học mà mẹ," Beth rụt rè.
"Ờ, tùy con thôi," người mẹ đáp. "Nhưng mẹ đã cảnh báo trước rồi đấy nhé!"
Beth bắt đầu chơi, và mọi chuyện khá suôn sẻ cho đến khi chạm đến đoạn mà cô không tài nào hiểu nổi, rồi cô vấp ngay tại đó.
"Con đang làm cái trò gì thế hả?" bà Caldwell thét lên.
Beth run rẩy chơi lại từ đầu.
Sai bét rồi còn gì," mẹ cô quát. "Ký hiệu đó nghĩa là gì hả? Nào, suy nghĩ kỹ xem!"
Beth đỏ bừng mặt, căng óc suy nghĩ nhưng chẳng tài nào ra kết quả.
"Con có chịu mở miệng ra không hả?" người mẹ tức giận quát. "Con là đứa cứng đầu nhất trên đời này đấy. Nào, nói mau!"
"Đó... không phải là nốt luyến láy," Beth ngập ngừng lên tiếng.
"Luyến láy cái nỗi gì!" mẹ cô quát lên, giáng thẳng một cú đấm trời giáng vào lưng cô bằng bàn tay nắm chặt. "Nào, đừng có mà dở thói bướng bỉnh ra nữa. Khai mau ký hiệu đó là gì."
Con không biết ký hiệu này ạ," Beth tuyệt vọng lí nhí.
"À, hóa ra mày không biết!" mẹ cô nói, lúc này đã thực sự nổi giận lôi đình, vừa rít lên từng chữ vừa giáng những cú đấm liên hồi bằng nắm đấm cứng ngắc. "Vậy thì để tao dạy cho mày nhớ. Tao thật muốn đánh cho mày một trận nhừ tử chừng nào tao còn đứng nổi trên đôi chân này."
Beth hiện lên là một bóng hình nhỏ bé đáng thương, co ro trên chiếc ghế đập piano, tấm lưng còng rạp dưới những trận đòn roi của người mẹ, từng thớ thịt trên cơ thể mẫn cảm đều co rúm lại trước sự bạo hành; thế nhưng cô không hề phản kháng, và bà Caldwell cứ thế thực hiện trọn vẹn lời đe dọa của mình. Đến khi đã kiệt sức chẳng thể đánh nổi Beth thêm nữa, bà ra lệnh cho cô cứ ngồi nguyên ở đó cho đến khi nào thuộc lòng ký hiệu ấy rồi bỏ đi ra ngoài. Beth nghiến chặt răng, trên gương mặt xuất hiện một nét biểu cảm dữ dằn. Vẫn còn đó nét kiêu hãnh trong sự chịu đựng của cô — sự kiêu hãnh của khả năng tự chủ; bởi cô hoàn toàn có đủ sức mạnh để chống trả, giả sử cô cho rằng việc chống trả là đúng đắn. Những gì cô thầm nghĩ trong lúc bị mẹ đánh đòn là: "Hy vọng là mình sẽ không đánh trả lại mẹ."
Harriet đã nghe thấy tiếng la mắng, và khi bà Caldwell vừa khuất bóng, con bé liền lén lút ghé đầu qua khe cửa.
Lại bị mụ đánh cho một trận nữa rồi phỏng?" con bé nhe răng cười hề hề. "Mày lại gây ra tội gì thế hả?"
Việc quái gì đến lượt cậu?" Beth thách thức đáp lại. Bị đánh đòn đã đủ tồi tệ lắm rồi, nhưng việc để Harriet đứng ngó nghiêng săm soi để hả hê trước nỗi nhục nhã của cô còn tồi tệ hơn gấp bội. Dù vậy, Harriet chẳng hề nao núng trước thái độ xấc xược ấy. Con bé tiến thẳng lại gần cây đàn piano và dán mắt vào tập bản nhạc.
"Tớ thấy khó nuốt phết đấy chứ bộ," nó nhận xét.
"Chẳng khó chút nào," Beth quả quyết đáp, "nếu có ai đó chịu giảng cho cậu những điều cậu chưa biết và không thể tự mày mò ra. Tớ luôn nhớ mãi mỗi khi được chỉ bảo hoặc thị phạm cách làm; nhưng cứ trân trân nhìn chằm chằm vào một ký hiệu chưa từng thấy bao giờ thì có ích gì chứ? Cậu nhìn vào cái này xem nào! Có dịch ra nổi cái quái gì không?" Harriet bước lại gần, sau một hồi nheo mắt nhìn chằm chằm vào ký hiệu nọ với vẻ tò mò,
rồi lắc đầu nguầy nguậy. "Đương nhiên là không rồi," Beth nói, giật phăng tập bản nhạc lên và ném thẳng xuống sàn nhà; "và chẳng có ai trên đời này dịch nổi đâu. Thật chẳng công bằng chút nào cả."
Lúc này Bernadine đã bắt đầu giờ học ở căn phòng bên cạnh, và bà Caldwell đột ngột cất giọng quát mắng trở lại. "Ôi, cái giọng điệu khủng khiếp ấy kìa!" Beth rên rỉ lớn tiếng, hệ thần kinh căng như dây đàn đã phản chủ.
Đến lượt con bé đó bị ăn đòn rồi kìa!" Harriet nói sau khi chăm chú lắng nghe. Con bé dường như tìm thấy niềm vui thích nào đó từ những rắc rối của đám trẻ. "Nhưng cô Beth đừng buồn nữa nhé.—Đến giờ ra ngoài là mụ ma - xó nhà cô quên sạch sành sanh cho mà xem — hoặc mụ sẽ vờ như quên để đỡ nhọc thân ấy mà. Lại đây phụ tớ dọn giường nào."
Beth chậm rãi đứng dậy khỏi chiếc ghế đàn và lẽo đẽo theo sau Harriet lên lầu tới căn phòng ngủ ở phía sau nhà. Cô ngay lập tức bị thu hút ra bên ngoài khung cửa sổ rộng mở bởi một thứ âm thanh ồn ào náo nhiệt — "những tiếng nói cười vui vẻ của trẻ thơ trong giờ chơi." Ngay sát vách nhà có một trường tiểu học dành cho con gái do các cô nhà Granger làm chủ. Cô Granger từng đến thăm bà Caldwell ngay khi gia đình vừa dọn đến đây để xin vinh hạnh được tự tay giáo dục ba cô con gái nhỏ, và Beth đã chăm chú theo dõi cuộc gặp gỡ đó với một sự nghiêm túc tuyệt đối. Giá như cô được phép nô đùa và học tập cùng cái đám bình dân nhỏ bé đáng yêu, ngây thơ và khỏe mạnh ấy thì đó sẽ là điều tuyệt vời nhất trên đời; nhưng bà Caldwell đời nào lại điên rồ đến mức đem mấy đứa con thuộc dòng dõi thượng đẳng của mình ra giao du với hạng người đó, ngay cả khi gia đình có đủ khả năng tài chính. Bà lịch sự giải thích với cô Granger rằng hiện tại bà đang tự tay giáo dục các con; và chính khoảnh khắc đó, với một cảm giác thất vọng đến phát nôn, Beth đã vĩnh viễn vứt bỏ tiêu chuẩn xã hội đầy "kiêu kỳ thô tục" của người mẹ một đi không trở lại.
Giờ đây cô cứ thế rướn người treo lơ lửng ngoài cửa sổ, phớt lờ những lời kêu gọi được "'giúp một tay dọn giường" của Harriet, và đắm chìm đôi mắt buồn bã nhìn các trò chơi đang diễn ra ở khu vườn bên cạnh. Lũ trẻ đang chơi bóng chày giữa những gốc cây ăn quả cổ thụ trên thảm cỏ, kèm theo những tiếng thét chói tai và những tràng cười vang trời. Chúng liên tục va vào thân cây, làm rơi lã chã những tán lá mùa thu lên đầu; rồi khi đã chán trò chơi ấy, chúng bắt đầu ném lá cây vào nhau và cười rộ lên, tiếng thét chói lọi hơn trước. Vài đứa ngước lên làm mặt hề trêu chọc Beth, nhưng cô chẳng mảy mai đáp lại sự bất lịch sự ấy. Cô thừa biết chúng không phải là tiểu thư đài cát, nhưng không hề cảm thấy — giống như mẹ cô — rằng đó là một tội lỗi đáng bị trừng phạt, mà ngược lại, đó là một bất hạnh khiến cô cảm thấy xót xa, và cô thực sự ước gì mình có thể làm quen để hòa nhập cùng chúng. Chợt cô nhớ ra rằng dì Victoria sẽ
trở về vào ngày hôm nay, đó là một tin vui rất đáng để mong chờ. Cô cầm chiếc giẻ lau của Harriet lên và đi xem căn phòng của cụ bà đã được dọn dẹp ngăn nắp và sắp xếp theo đúng sở thích chưa. Sau đó, cô quay trở lại phòng khách, ngồi phịch xuống chiếc ghế đập piano, và ngọn lửa phẫn nộ cùng sự chống đối lại trào dâng trong lồng ngực. Tờ bản nhạc vẫn nằm lăn lóc dưới sàn nhà, và cô giậm mạnh chân giẫm nát nó. Vừa lúc đó, người mẹ bước vào phòng.
"Con đã thuộc bài chưa?" bà hách dịch hỏi.
"Dành cho mẹ biết là chưa ạ," Beth đáp, rồi cô siết chặt tay lại, giáng một cú đấm thật mạnh xuống bàn phím.
"Con dám thế à!" bà Caldwell thét lên, giật mình trước sức mạnh bạo liệt của cú đánh và nhăn mặt trước âm thanh chói tai đầy bất hòa của cây đàn tội nghiệp.
"Con cảm thấy buộc phải làm thế — con cảm thấy buộc phải làm cho cái gì đó phải chịu đau đớn," Beth cất giọng trầm đục từ lồng ngực với đôi mày cau lại, cô xoắn xuýt các ngón tay rồi đứng vùng dậy đối diện thẳng mặt mẹ; "và nếu con không nện vào cây đàn piano này, con đã giáng đòn vào người mẹ rồi đấy."
Bà Caldwell không thể nào bị đánh úp bất ngờ hơn thế nếu như chính Beth vừa ra tay đánh bà. Máu từ mặt rút đi sạch trơn, sự lạnh lẽo bao trùm lên cơn thịnh nộ bốc hỏa, và lý trí của bà bỗng chốc quay trở lại y như một kẻ say rượu bỗng chốc tỉnh táo. Bà nhận ra đôi mắt của Beth đã cao ngang ngửa tầm mắt mình, và một lần nữa bà bàng hoàng nhận thức được rằng nếu Beth đã quyết tâm nổi loạn, bà sẽ hoàn toàn bất lực chẳng thể kiểm soát nổi cô bé. Trong vài giây, họ cứ thế trân trân nhìn nhau không nói lời nào. Sau đó, Beth cúi xuống, nhặt tờ bản nhạc lên, vuốt phẳng phiu rồi đặt lên giá đỡ; đoạn cô dứt khoát sập nắp đàn lại, nhưng vẫn đứng sừng sững trước mặt đàn với tấm lưng quay về phía mẹ. Bà Caldwell im lặng quan sát cô một lúc lâu.
"Đó là lỗi của chính con thôi, Beth," cuối cùng bà cất lời. "Con quá ư là kiêu ngạo; con cứ cố lao đầu vào chơi những bản nhạc quá sức của mình, rồi lại rước họa vào thân. Chẳng có chút niềm vui nào cho mẹ khi phải phạt con cả."
Beth vẫn đứng quay lưng bất động, người mẹ bất lực ngước nhìn cô thêm một lát rồi lủi thủi bước ra khỏi phòng. Khi bóng mẹ vừa khuất, Beth lặng lẽ ngồi thụp xuống ghế đàn. Đôi giày rách rưới đã thủng những lỗ toác, chiếc váy mòn vẹt đến tận sợi vải, còn phần tay áo thì cộc cỡn ngắn ngủn. Chẳng có lấy một chiếc cổ áo hay cổ tay áo nào khả dĩ, và những ngón tay gầy guộc cùng phần cổ tay dài ngoẵng bỗng trở nên gớm ghiếc làm sao khi chúng nằm gọn trên đùi cô. Những giọt nước mắt chực trào dâng khóe mi. Kiêu ngạo ư, thật nực cười! Cô có cái gì để mà kiêu ngạo cơ chứ? Ai nấy đều khinh miệt cô, và chính cô cũng khinh miệt bản thân mình. Tới đây, giọt nước mắt vỡ òa, và cuối cùng Beth oà khóc nức nở, cô khóc mãi, khóc hoài trong một thời gian dài đầy đắng cay.
Chiều hôm ấy, sau khi dì Victoria đã đến nơi, phu nhân Benyon và dì Grace Mary ghé thăm. Bà Caldwell lúc đó đã lấy lại được vẻ niềm nở, tươi cười rạng rỡ với tất cả mọi người,
kể cả Beth khi cô thong thả bước vào với dáng điệu lờ đờ, đôi mắt trĩu nặng mệt mỏi, trên tay cầm nửa tờ giấy viết thư.
Con cầm cái gì thế hở Puck?" phu nhân Benyon cất tiếng hỏi khi bắt gặp một hình vẽ ngoằn ngoèo kỳ quái trên trang giấy. Beth đưa nó cho bà, và bà lật qua lật lại đủ mọi hướng nhưng chẳng tài nào dịch nổi thứ đó là gì.
"Má sẽ nói cho chúng ta biết nó là gì mà," Beth nói rồi cầm mang đến chỗ mẹ.
Vẫn nụ cười trên môi, bà Caldwell liếc nhìn nét vẽ. "Chắc chắn đây là một ký hiệu thiên văn học rồi," bà rụt rè phán đoán.
"Không phải đâu ạ," Beth đáp.
"Thế thì mẹ chịu thua, chẳng biết nó là gì nữa," người mẹ đáp lại.
"Ôi, nhưng mẹ phải biết chứ ạ," Beth nài nỉ. "Mẹ nhìn kỹ lại xem nào."
"Nhưng mẹ thực sự không biết mà, Beth," bà Caldwell nằng nặc khẳng định.
"Bộ mẹ không thể giải mã nó ra nếu dì Victoria đánh cho mẹ một trận phì phèo nữa hay sao?" Beth buông lời gợi ý.
Bà Caldwell biến sắc.
"Đó là điều mà mẹ vẫn hằng mong đợi ở con cơ mà," Beth tiếp lời. "Bây giờ thì mẹ thấy đấy, chính mẹ cũng chẳng thể tự giải nổi; và con xin hỏi mẹ, liệu có công bằng chút nào không khi ép buộc con phải luận ra một ký hiệu xa lạ chỉ bằng cách trân trân nhìn vào nó?" Cô mím chặt môi lại sau khi dứt lời và trừng trừng nhìn thẳng vào mặt mẹ. Bà Caldwell co rúm người lại.
"Có rắc rối gì thế hả Puck?" Phu nhân Benyon cất tiếng hỏi.
"Rắc rối nằm giữa con và má ạ," Beth ngẩng cao đầu đáp đầy kiêu hãnh, rồi cô quay người bước ra ngoài với dáng điệu uể oải thẫn thờ hệt như lúc cô vừa bước vào.
Sáng hôm sau, cô đến bên đàn để luyện tập như thường lệ, nhưng bà Caldwell không hề xuất hiện để cho cô bài học âm nhạc. Beth đinh ninh rằng mẹ đã quên bẵng đi mất, bèn lật đật đi tìm để nhắc nhở.
"Không, Beth, mẹ không hề quên," bà Caldwell lạnh lùng đáp; "nhưng sau những hành vi hỗn xược của con ngày hôm qua, mẹ không hiểu làm sao con lại có thể mong đợi mẹ tiếp tục cho con học đàn thêm buổi nào nữa."
"Ý mẹ là mẹ sẽ không dạy con nữa thật sao?" Beth thốt lên đầy hoảng hốt.
"Đúng vậy, chắc chắn là như thế," người mẹ đanh thép đáp.
Trái tim Beth như chìm xuống tận đáy vực. Cô đứng ngây ra ở khung cửa một lúc lâu, đờ đẫn nhìn người mẹ đang ngồi bên chiếc bàn cặm cụi may vá và cố tình phớt lờ sự hiện diện của cô; đoạn Beth quay người, chậm chạp lê bước trở về phòng khách, cẩn trọng luyện tập suốt khoảng thời gian quy định, trong khi những giọt nước mắt ấm nóng cứ thế tuôn rơi lã chã trên má. Mọi chuyện dường như chẳng có gì thay đổi dù cô có ngoan ngoãn vâng lời hay nổi loạn hư hỏng, những giọt nước mắt ấy trước sau gì cũng vẫn cứ phải rơi. Nhưng Beth là đứa có ý chí sắt đá, và cô đã hạ quyết tâm phải học bằng được âm nhạc. Dù vậy, cô không hé răng nửa lời về đề tài đó với mẹ nữa, mà bắt đầu từ ngày hôm đó trở đi, cô chăm chỉ luyện tập đều đặn,
nghiền ngẫm những cuốn sách hướng dẫn, lắng nghe người khác chơi đàn mỗi khi có cơ hội và chủ động nhờ người ta giải thích những đoạn nhạc khó hiểu, cho đến tận khi cô thực sự nắm vững nhiều kiến thức vượt xa cả những gì mẹ cô có thể dạy.