Trong suốt hai năm tiếp theo, Beth vẫn tiếp tục quan sát cuộc sống với đôi mắt mở lớn và nỗi tò mò sâu sắc. Tâm trí cô lúc bấy giờ, hoạt động một cách tự nhiên không cần cố gắng, chẳng khác nào một cỗ máy ảnh dùng để ghi lại những ấn tượng vào não bộ. Mọi sự việc đều tự động được lưu giữ và phân loại ở một góc nào đó trong tiềm thức để dùng đến sau này, và chính từ kho tàng này, cô đã rút ra những bài học với hiệu quả đáng kinh ngạc về sau.
Rousseau trong tác phẩm "Emile" từng chọn một người có năng lực bình thường để giáo dục, bởi vì, theo ông, thiên tài sẽ tự giáo dục lấy chính mình; thế nhưng ngay cả thiên tài cũng sẽ thấy công việc của mình nhẹ nhàng hơn biết bao nếu được dạy cho cách sử dụng một vài công cụ cơ bản, giống như những nền tảng của một nền giáo dục thông thường. Beth chưa bao giờ được dạy dỗ đến nơi đến chốn; và rất ít cô gái ở thời đại của cô nhận được điều đó. Vào thời ấy, người ta mong đợi một phụ nữ kiếm sống bằng cách kết hôn và chăm lo cho gia đình; và chừng nào gương mặt cô ấy còn ưa nhìn, thì dẫu có dốt nát, ngốc nghếch hay phù phiếm đi nữa, thì trong mắt của người đàn ông bình thường, cô ấy vẫn hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu cho nhiệm vụ đó. Việc giáo dục của Beth,
vào giai đoạn dễ tiếp thu nhất trong cuộc đời ấy, chỉ là việc thu nạp một vài kiến thức khô khan không hề làm cô thấy hứng thú, chẳng thể tác động đến hạnh kiểm hay giúp hình thành nhân cách của cô. Chẳng hạn, cô có thể học vào buổi sáng rằng William kẻ chinh phạt đã đến vào năm 1066, nhưng thông tin ấy chẳng ngăn được việc cô quậy phá hết mức có thể vào buổi chiều hôm đó. Người ta không khỏi tự hỏi rằng cô đã mất đi hay đạt được bao nhiêu từ sự ngẫu hứng trong quá trình huấn luyện thuở nhỏ; nhưng có một điều chắc chắn rằng, nếu sự phát triển thiên tài của cô phụ thuộc vào việc cẩn thận thu nhận những kiến thức có được ở trường học, thì nó chắc chắn đã phải chôn vùi mãi mãi.
Tuy nhiên, sự thật là bị đẩy thẳng vào trường đời thực tế, cô đã tự mình bước vào ngôi trường ấy theo cách riêng, và nhờ vậy, có lẽ đã cứu vãn được những năng lực tiềm ẩn khác khỏi cảnh bị mai một. Bởi vì kiến thức lý thuyết có lẽ sẽ làm cùn mòn sự nhạy bén trong cái nhìn của cô, làm lu mờ góc nhìn, và đưa vào những khuôn sáo chấp nhận được để rồi phá hỏng tính độc đáo trong các kết luận của cô. Cô học nghề từ trải nghiệm thực tế trong cuộc sống hơn là từ sách vở; cô tự mình quan sát trước khi chịu ảnh hưởng bởi nhận xét của người khác; và đây chắc chắn là bí quyết tạo nên thành công của cô, dù nó mang lại một quá trình học nghề đầy cay đắng, khắc nghiệt và kỳ lạ. Kể từ khi đặt chân đến Rainharbour, cô sống ba cuộc đời một lúc — cuộc đời chịu đựng sự kèm cặp và ép buộc đầy gượng gạo, một cuộc sống hoàn toàn nhân tạo và bất như ý; cuộc đời mà cô tự vùng lên nắm lấy ngay khi được tự do hành động theo ý mình; và một cuộc đời tràn ngập những giấc mơ vô tận, hòa quyện vào hai cuộc đời kia một cách không lành mạnh. Bởi vì mảnh đất màu mỡ trong tâm trí cô, khi bị bỏ hoang hóa, chắc chắn sẽ đâm chồi nảy lộc một thứ gì đó, và vì có quá ít hạt giống được gieo xuống, nên mùa màng thu về phần lớn chỉ là cỏ dại.
Khi nhìn lại chuỗi sự kiện đổ dồn vào một đời người, và thấy rằng có quá ít sự kiện trong số đó có thể diễn tả lại được, thì chẳng ai còn ngạc nhiên khi nghe người ta bàn về sự khó khăn trong việc lựa chọn. Ai có thể ngờ rằng, chẳng hạn, một chiếc áo khoác sọc cũ mà Jim đã mặc chật và sở thích mặc đồ màu xám của bà Caldwell lại có thể ảnh hưởng lớn đến con đường của Beth? Thế nhưng những vụn vặt ấy lại mang tầm vóc của những bước ngoặt lịch sử. Bà Caldwell cho rằng màu xám là màu sắc mang phong thái quý phái, và vì thế đã mua cho Beth một chiếc áo đầm vải carmelite với gam màu nhã nhặn để mặc vào mùa hè. Trong vài tuần đầu, chiếc áo là niềm vui của Beth, nhưng sau đó nó bắt đầu bị vấy bẩn bởi thứ này đến thứ khác, và mỗi vết bẩn trên áo lại là một nguồn cơn đau khổ, không chỉ vì cô bị phạt vì làm bẩn áo, mà còn bởi vì chính cô đã làm vấy bẩn nó; bởi vì cô bắt đầu trở nên kỹ tính về trang phục của mình; và mỗi khi bước ra ngoài, cô đều nhận thức rõ những vết bẩn kém duyên ấy và tưởng tượng rằng tất cả mọi người đang nhìn vào chúng. Dù vậy, cô vẫn phải mặc chiếc váy ấy vì chẳng có bộ nào khác; và vào mùa thu, khi
những ngày bắt đầu se lạnh, một chiếc áo khoác cũ của Jim lại được bổ sung vào chuỗi ngày thống khổ này. Bà Caldwell bắt gặp cô đang thử chiếc áo đó vào một ngày nọ, và sau khi trừng phạt cô vì hành động ấy, bà nhận ra chiếc áo vừa vặn với con bé, thế là một ý tưởng sáng chói liền lóe lên trong đầu bà: bắt Beth mặc cho đến rách thì thôi để khỏi phí phạm. Nói cho công bằng thì bà Caldwell hoàn toàn không hề hay biết về sự tra tấn mà bà đang giáng xuống đầu Beth khi buộc con bé xuất hiện trong bộ váy vấy bẩn và chiếc áo khoác con trai. Người phụ nữ tội nghiệp lúc bấy giờ đang rơi vào cảnh túng quẫn và chẳng có đồng nào để chi tiêu cho các con gái, bởi vì các con trai của bà đang lớn và bắt đầu đòi tiền tiêu vặt. Người mẹ cho rằng việc các cậu con trai được nhận tiền là điều hiển nhiên; và thế là cô bé dịu dàng, mỏng manh, nhạy cảm ấy đành phải nhếch nhác và hổ thẹn bước đi để các anh trai có tiền vung vẩy gậy, hút thuốc, uống bia, chơi bi-a, và làm đủ mọi trò khiến bọn trẻ tự cho mình là đàn ông từ khi còn quá nhỏ.
Rainharbour vào những ngày đó chẳng khác nào một làng chài nhỏ, dẫu rằng nó đã trở thành một thị trấn nghỉ mát thời thượng chỉ sau vài năm ngắn ngủi. Khi bà Caldwell mới định cư ở đây, cả một con cá tuyết chỉ bán được sáu xu, gà thì một shilling chín xu một cặp, trứng gần như được cho không, và phép tắc ứng xử của người dân cũng tương xứng với mức giá rẻ mạt ấy. Người bản xứ chẳng hề có ý định che giấu cảm xúc của mình, và có thói quen bày tỏ ý kiến về nhau cũng như mọi thứ nói chung bằng cái giọng oang oang khắp ngoài đường phố. Họ cũng bảo thủ chẳng kém gì người Trung Quốc, và coi bất cứ điều gì mới mẻ hay khác lạ là nực cười. Hệ quả là, khi một cô bé xuất hiện giữa họ trong chiếc áo khoác con trai, họ liền cho cô bé biết rằng họ phản đối sự phá cách đó.
"Nó mặc áo con trai kìa! ôi! ôi! nó mặc áo con trai kìa!" lũ trẻ cất giọng lanh lảnh gọi theo cô giữa đường phố, trong khi các bà mẹ bước ra tận cửa tranh thủ lau bọt xà phòng trên tay, đứng trân trân nhìn như xem một gánh xiếc; và ngay cả những gã thủy thủ cao lớn, điềm đạm đang thẩn thơ trên cầu tàu cũng nhe răng cười rộng đến mang tai hoặc ngầm nháy mắt với nhau. Beth đỏ bừng vì xấu hổ, nhưng trái tim nhỏ bé đầy can đảm của cô lập tức sục sôi ý chí chiến đấu. "Những kẻ này thật vô học làm sao!" cô kiêu hãnh thốt lên, quay sang Bernadine – người đã tụt lại phía sau để tránh né cơn lốc chế giễu. "Những kẻ này thật vô học làm sao! chúng chẳng biết gì về thời trang cả." Lời bóng gió ấy càng chọc tức những kẻ bủa vây cô, nhưng điều đó chỉ khiến họ trở nên thô lỗ hơn, và đi đến đâu cô cũng bị chế giễu — một cách công khai nếu không có người lớn đi cùng, lén lút nếu có, nhưng luôn đủ rõ để cô hiểu ý. Sau trận càn quét đầu tiên ấy, cô thường ngẩng cao đầu bước đi với vẻ dửng dưng điềm tĩnh như thể chẳng nghe thấy gì, nhưng cô đã phải kìm nén bản thân rất nhiều để tỏ ra bề trên trong khi lòng đau đớn tủi hổ khôn cùng; và suốt khoảng thời gian đó, cô đau khổ đến mức quằn quại để rồi cuối cùng suýt chút nữa chẳng tài nào bắt cô bước chân ra ngoài được nữa.
Bà Caldwell, người vốn chẳng bao giờ thèm để ý đến "hạng dân thường" để mà hay biết về những lời bàn tán của họ, nhất quyết không chịu lắng nghe bất kỳ điều gì Beth giãi bày về vấn đề này, và cho rằng việc cô phản đối mặc chiếc áo khoác ấy chỉ là một biểu hiện khác cho sự bướng bỉnh khó ưa của cô. Những hình phạt cứ thế tiếp diễn, và Beth mỗi ngày đều phải đối mặt với sự lựa chọn: hoặc là bị mắng mỏ, đánh đòn vì từ chối ra ngoài, hoặc là bị chế giễu giữa chốn đông người vì mặc "áo khoác con trai."
Có lúc cô thà chấp nhận rủi ro bị thiên hạ nhạo báng còn hơn là đối mặt với sự trừng phạt chắc chắn nơi khuất tất; nhưng thường thì cô chọn hình phạt ở nhà. Tuy nhiên, tình trạng này không thể kéo dài lâu hơn được nữa. Cho đến nay, người mẹ vẫn cai quản cô bằng vũ lực, nhưng giờ đây ý chí của hai mẹ con đang va chạm gay gắt, và việc ai kiên quyết hơn sẽ giành phần thắng là điều không thể tránh khỏi.
"Đi mặc đồ vào ngay đi, đồ con bé hư hỏng và bướng bỉnh này," mẹ cô quát lên một ngày nọ. Beth vẫn đứng im không nhúc nhích.
"Con có nghe thấy mẹ nói gì không?" bà Caldwell thét lên.
Beth vẫn phớt lờ. Và đột nhiên, bà Caldwell nhận ra rằng nếu Beth đã không muốn ra ngoài thì bà chẳng tài nào ép nổi. Bà chưa từng nghĩ đến việc dùng lời lẽ khuyên nhủ. Tất cả những gì hiện lên trong đầu bà lúc ấy là Beth đã quá lớn để có thể bế xốc lên, kéo đi hay đẩy đi; rằng con bé có thể bị đau nhưng không hề biết sợ; và vì thế chẳng còn cách nào khác đành phải để nó tự làm theo ý mình.
"Thế thì tùy con," bà Caldwell nói. "Mẹ sẽ đi một mình. Nhưng rồi con sẽ phải trả giá cho sự hỗn xược của mình vào một ngày nào đó, con cứ chờ mà xem, và lúc ấy con sẽ phải hối hận."
Vào thời điểm này, Mildred đã đến sống với một người chị gái giàu có của cha để đi học, còn dì Victoria và Bernadine thường đi cùng bà Caldwell, thế là Beth bắt đầu bị bỏ mặc khá nhiều với những nguồn lực tự túc của chính mình, trong đó Harriet Elvidge ở dưới bếp là một nhân tố, và là một nhân tố cực kỳ đáng kể.
Harriet là một phụ nữ có cá tính rất rõ nét và trí tưởng tượng vô cùng rực rỡ. Cô chưa bao giờ tách biệt giữa sự thật và hư cấu trong bất kỳ hình thức kể chuyện nào, và kể chuyện chính là sở trường của cô. Cô lúc nào cũng đang thuật lại một chuyện gì đó. Beth thường lẽo đẽo đi theo cô từ phòng này sang phòng khác khi cô làm việc, lắng nghe với niềm tin tuyệt đối và sự quan tâm sâu sắc vào dòng chuyện kể tuôn trào không dứt, bất kể Harriet đang làm gì. Thỉnh thoảng, khi đang phủi bụi trên bệ lò sưởi phòng khách, cô sẽ khựng lại với một chiếc tách sứ trên tay và chiếc khăn lau trong tay kia, để nhấn mạnh một tình tiết ly kỳ hoặc diễn tả một câu nói với cử chỉ minh họa vô cùng ấn tượng; và đôi khi, vì mục đích tương tự, cô sẽ dừng lại với bàn tay đang chà rửa viên đá vàng ở bệ bếp, cùng cái đầu chúc hẳn vào trong lò sưởi. Thêm vào đó, thường thì Beth với sự đồng cảm nhiệt thành sẽ thốt lên: "Để em làm cái đó cho!", và Harriet sẽ ngồi vào ghế bành nếu họ đang ở phòng khách, rồi nhường chiếc khăn lau bụi — hoặc chiếc khăn lau bát đĩa nếu họ dưới bếp — để tiếp tục bài diễn văn của mình, trong khi Beth thể hiện sự kích thích và cổ vũ cô tiếp tục bằng cách gánh vác phần lớn công việc thay cô. Bà Caldwell không tài nào hiểu nổi tại sao bàn tay của Beth lúc nào cũng trong tình trạng như vậy. "Chúng nứt nẻ và bám đầy muội đen," bà thường thét lên, "như thể con bé phải làm những việc dơ bẩn giống như người hầu vậy!" Và quả thực đó là một điều may mắn cho Beth khi cô làm những việc ấy, bởi nếu không thì cô sẽ chẳng có chút rèn luyện thể chất nào và sẽ phải chịu đựng những cơn đau nhức như cô chị Mildred vì thiếu vận động. Mildred, không giống như Beth, luôn ngẩng cao đầu và không bao giờ quên mình là một tiểu thư danh giá nhờ dòng dõi, với năng khiếu bẩm sinh là giữ cho những kẻ kém bề bậc hơn phải đứng đúng chỗ của họ. Cô chỉ bước xuống bếp khi bắt buộc phải làm vậy, và sẽ không bao giờ dám mơ đến chuyện phủi bụi, quét nhà, dọn giường hay bày bàn ăn để giúp người hầu, dù cho công việc có quá tải đến đâu đi nữa; Harriet cũng chẳng đời nào dám đến gần cô với lời nài nỉ thân mật quen thuộc: "Này cô chủ, giúp tôi với, tôi mệt đừ cả người rồi đây," câu nói mà Beth vẫn luôn sẵn sàng đáp lời. Mildred là một người chăm chỉ học hành; cô đã tận dụng tốt nền giáo dục chu đáo mà cô có được khi cha còn sống, và có khả năng tự mình "nghiên cứu ra vấn đề"; thế nhưng cô vun đắp cho tâm trí bằng cách đánh đổi sức khỏe của thể xác. Cô là một trong số những thiếu nữ mong manh, hay lo âu và nhạy cảm, có bộ não bận rộn luôn cần đến sự nghỉ ngơi của những bài tập chân tay đều đặn; và vì thiếu nó, cô sống dựa vào sách vở, và theo nghĩa đen tuyệt đối, cuối cùng đã chết vì sách vở. Có thể nói, cô tự nhiên là một sản phẩm nhân tạo của những tư tưởng khuôn sáo; trái lại, Beth hoàn toàn là một tiểu nhân thế bằng xương bằng thịt, nhưng lại là kiểu người đáp ứng mọi kỳ vọng với sự đa tài đầy chết chóc. Cô thích cọ rửa lò sưởi, và làm việc đó rất tốt, bởi vì Harriet bảo cô rằng cô làm được; cô căm ghét việc tập viết, và viết tồi tệ đến mức thảm hại, bởi vì mẹ cô đánh cô mỗi khi có vết mực văng ra và bảo rằng cô sẽ chẳng bao giờ khá lên nổi. Cũng vì lý do tương tự, từ lâu trước khi có thể đọc to rành mạch cho mẹ nghe, cô đã học được tất cả những gì Harriet có thể dạy cô, không chỉ từ việc nhà mà còn cả nấu nướng, từ làm sạch cá và khâu tạo dáng gà cho đến nấu cháo lúa mạch và làm bánh ngọt ngàn lớp. Harriet vốn là một đầu bếp giỏi nếu có đủ nguyên liệu, như chính cô từng nói, khi cô đã góp nhặt được rất nhiều kinh nghiệm lúc làm phụ bếp trong gia đình của Chú James.
Harriet là con gái của một người lao động. Gia đình cô sống ở một ngôi làng cách đó vài dặm, và cứ đến sáng thứ Bảy hằng tuần, một người đưa thư lái chiếc xe ngựa có mui lại mang cho cô một lá thư nhà kèm theo một gói nhỏ đựng bánh phô mai hoặc một thứ quà vặt nào đó. Beth dành sự quan tâm sống động cho cả chiếc bánh phô mai lẫn bức thư. "Hôm nay có tin tức gì từ nhà thế chị?" cô sẽ hỏi. "Annie thế nào rồi, và mẹ gửi gì cho chị vậy?" Ngay lập tức, Harriet sẽ chia chiếc bánh phô mai với cô và đọc to lá thư lên, trong khi công việc bị gác lại lâu nhất có thể chỉ vì mục đích này.
Harriet lúc bấy giờ khoảng hai mươi lăm tuổi. Cô sở hữu mái tóc đen nhánh mượt mà, thẳng và dày, rẽ ngôi giữa, chải ốp sát qua hai tai và búi gọn ở phía sau. Guơng mặt cô hình bầu dục, trán cao, lông mày uốn cong thanh thoát, mũi thẳng, cùng đôi mắt xám đậm to tròn đầy biểu cảm, hơi trũng sâu với hàng mi đen dài, và một cái miệng lẽ ra đã rất đẹp theo kiểu gợi cảm đầy đặn nếu như nó không bị biến dạng bởi một vết bỏng, thứ đã làm lệch lạc cả vùng cổ lẫn cằm của cô. Cô từng vô tình làm cháy chiếc tạp dề khi còn là một đứa trẻ, và ngọn lửa bùng lên ngay dưới cằm cô, gây ra tổn thương không thể cứu vãn trước khi ngọn lửa kịp được dập tắt. Nếu không có tai nạn ấy, cô đã là một người phụ nữ xinh đẹp nổi bật theo phong cách thường thấy trong các cuốn sách tuyển tập người đẹp vào đầu triều đại này.
Cô biết đọc và biết viết ở mức cơ bản, là người thông minh nhưng dốt nát, xảo trá, mê tín và hay hốt hoảng. Bà Caldwell liên tục la mắng Beth vì tội la cà dưới bếp quá nhiều; nhưng thực ra bà chỉ mắng theo nguyên tắc mà thôi. Các tiểu thư con nhà gia thế theo quy định thông thường không được phép giao du với người hầu, nhưng một ngoại lệ có thể được châm chước đối với một người tốt tính, điềm đạm và đứng đắn như bà Caldwell hằng tin tưởng ở Harriet — người sẽ kìm chân cô con gái rắc rối không cho gây chuyện và không làm hại gì đến con bé. Hóa ra, Harriet lại là kẻ cực kỳ thích gây trò quái ác và thường chính là kẻ châm ngòi; nhưng bà Caldwell có thể được tha thứ vì đã không mảy may nghi ngờ điều này, bởi bà chỉ nhìn thấy mặt ngoan ngoãn nhất của cô ta. Khi lũ trẻ đã lên giường ngủ an toàn và cô Victoria Bench, người vốn có thói quen đi ngủ sớm, cũng đã lui về phòng, Harriet sẽ diện một chiếc tạp dề tinh tươm và xuất hiện trước mặt bà Caldwell trong vỏ bọc của một người đầy tớ đáng kính, cảnh giác, lo lắng cho lợi ích của chủ nhân hơn cả bản thân mình; và cô ta sẽ đưa ra một bản báo cáo trong đó Beth hiện lên như một con ác quỷ nhỏ không thể tin tưởng dù chỉ một giây, còn Harriet chính là người canh gác tận tụy, nếu không nhờ có cô ta thì chẳng ai biết chuyện tồi tệ gì đã xảy ra.
Khi Harriet không có sự cố đặc biệt nào để báo cáo trong những buổi họp kín ấy, cô ta sẽ kể cho bà Caldwell nghe những giấc mơ của mình và miêu tả những điềm báo cùng dấu hiệu về các sự kiện sắp xảy ra mà cô ta quan sát được trong ngày; và bà Caldwell sẽ lắng nghe với sự thích thú. Mức độ mê tín là thứ mà ngay cả những kẻ tự hào về giai cấp nhất cũng sẵn sàng sẻ chia với tầng lớp thấp hèn và tội lỗi nhất; đó là một thứ công cụ san bằng đẳng cấp đầy quyền năng. Nhưng người phụ nữ tội nghiệp ấy có một cuộc sống vô cùng cô độc. Đó không phải lỗi của bà Caldwell, mà là lỗi của thời đại khi bà không được tôi luyện để trở thành một người phụ nữ cao quý. Bà thuộc về thời kỳ đầu Victoria, giai đoạn mà mọi nỗ lực đều đổ dồn vào việc nhào nặn tính cách phụ nữ cũng giống như những ngôi nhà thời bấy giờ được xây dựng theo khuôn mẫu đồng nhất đến rợn người.
Việc giáo dục một thiếu nữ vào thời đó thực sự được tính toán kỹ lưỡng để làm vẩn đục trí tuệ và củng cố mọi khiếm khuyết vốn bị kìm nén qua nhiều thế hệ của phái nữ. Bà Caldwell là một người dễ nặn, và tâm trí bà đã bị nhồi nhét thành công vào cái rãnh quen thuộc cho đến khi người chồng xuất hiện và giúp nó thoát ra đôi chút ở một vài hướng — với hệ quả là làm hỏng đi vẻ đối xứng truyền thống mà chẳng thể khôi phục lại vẻ đẹp tự nhiên vốn có. Nếu tâm trí bị bó buộc quá lâu bằng những chiếc áo nịt chật chội, nó sẽ bị hủy hoại như một mô hình, hệt như cơ thể; và việc cởi bỏ chiếc áo nịt từng kiềm kìm nó chỉ phơi bày những dị tật mà chẳng thể khắc phục nổi; thế nên thế hệ cũ chẳng còn cách nào khác đành phải tiếp tục mang áo nịt. Bà Caldwell, với tất cả những khiếm khuyết của mình, vẫn anh hùng hết mức có thể trong khả năng của bà. Bà sống vì các con đến mức tự nhủ lòng từ bỏ cả những nhu cầu thiết yếu trần trụi nhất của cuộc sống, đồng thời gánh chịu nghèo đói và sự lu mờ đầy cay đắng mà không một lời oán thán. Bà hiếm khi gặp được bóng người nào để trò chuyện. Chú James Patten và gia đình Benyon không giao du nhiều với người dân thị trấn, và cũng chẳng được lòng dân trong vùng; thế nên bà Caldwell có rất ít khách khứa lui tới. Dĩ nhiên việc được biết đến như họ hàng của những nhân vật lớn trong vùng là một lợi thế, dẫu cho những nhân vật lớn ấy mang tiếng xấu; nhưng hiển nhiên bà chỉ là một người họ hàng nghèo khó, điều đó biến việc phớt lờ bà thành một thứ nhân đức trong một cộng đồng Ki-tô giáo chỉ tôn thờ Chúa vì những gì họ có thể trục lợi. "Các người phải tôn thờ Chúa vì Ngài có thể ban cho các người mọi thứ," đó là điều họ dạy con cái mình. Ngay cả vị linh mục của giáo xứ cũng chẳng thèm ghé thăm bất kỳ ai có thu nhập dưới năm trăm bảng một năm. Ông ta mở một trường học cho con trai, mang lại lợi nhuận hơn trăm phần trăm, nhưng chẳng làm gì cho giáo dân ngoài việc giảng những bài dài lê thê vào ngày Chủ nhật. Sự khắc kỷ và đạo đức là những chủ đề yêu thích của ông ta. Bản thân ông đã trải qua ba đời vợ và đang tiến tới người vợ thứ tư nhanh hết mức có thể với tần suất mỗi năm một đứa trẻ.
Bà Caldwell, bị bỏ lại một mình, thấy những buổi tối của mình dài đằng đẵng và buồn tê tái. Đó là thói quen bà dùng để viết thư, đọc sách, đặc biệt là tiếng Pháp và tiếng Ý, những thứ mà bà có mơ hồ cho rằng sẽ giúp cải thiện trí tuệ của mình. Nhưng bà thường mệt mỏi vì khao khát một lời thăm hỏi, và bắt đầu tự nghe thấy những âm thanh trong tiếng gió hú mùa đông, ngẫm nghĩ về ý nghĩa tiềm ẩn của những giấc mơ của chính mình, rồi tự hỏi tại sao một con quạ đơn độc lại bay qua mái nhà của bà và kêu lên hai tiếng khô khốc khi lướt qua. Những điều nhỏ nhặt tự nhiên trở nên vô cùng quan trọng trong một cuộc sống như thế, và Harriet chính là người duy trì nguồn cung cấp ấy; cô ta đóng vai trò là cầu nối giữa bà Caldwell và thế giới bên ngoài. Cô ta biết tất cả những gì đang diễn ra trong vùng, và tự nhận là biết cả những gì sắp xảy ra; rồi dần dần, cả người chủ lẫn người hầu đều rơi vào thói quen đối chiếu các sự kiện với những điềm báo
đã xuất hiện trước đó, và thường thiết lập được một mối liên kết đầy thỏa mãn giữa hai điều này.
Bà Caldwell luôn tự tay pha cà phê dưới bếp vào mỗi buổi sáng, và trong lúc bà đang bận rộn, Harriet, người đang mải mê nướng bánh mỳ giòn, sẽ cất lời: "Thưa bà, đêm qua bà có nghe thấy tiếng động gì không ạ?"
K-Không, Harriet — ít ra thì... có phải vào khoảng mười giờ không?"
"Vâng, thưa bà, đúng vào khoảng đó — một thứ tiếng động cào xước lạo xạo, giống như cả một đám đông đang bước đi trên sỏi vậy."
"Ta có nghe thấy âm thanh kiểu đó thật. Không biết đó là cái gì nhỉ," bà Caldwell đáp lại.
"Chà, thưa bà, em nghĩ điều đó có nghĩa là sắp có khách đến nhà, vì em nhớ nó từng xảy ra vào cái đêm trước ngày anh trai bà đến thăm bất ngờ, thưa bà, cả gã luật sư nữa."
Nếu chẳng có ai đến trong ngày hôm đó, điềm báo sẽ được cho là ứng nghiệm vào một thời điểm nào đó trong tương lai; và cứ thế, dần dần, các dấu hiệu và điềm báo đã chiếm lấy vị trí của những mối bận tâm thực tế hơn trong cuộc đời ảm đạm của bà Caldwell. Những điều như thế cứ lơ lửng trong không trung, bởi thị trấn ven biển nhỏ bé ấy hoàn toàn tách biệt với thế giới bên ngoài vào thời điểm đó, và người dân vẫn đặt niềm tin vào một câu chú thần hơn là đơn thuốc của bác sĩ. Nếu xảy ra tai nạn, hoặc một trận cuồng phong quét sạch đội thuyền đánh cá, người ta luôn nhớ đến vô số điềm báo đã xuất hiện trước sự kiện đó. Nếu bạn hỏi tại sao chẳng ai rút kinh nghiệm từ lời cảnh báo ấy, người ta sẽ lắc đầu bảo rằng số trời đã định; và nếu bạn hỏi thế thì lời cảnh báo có ích gì cơ chứ, họ sẽ đáp là để làm giảm bớt sức nặng của cú sốc — một ý kiến nghe có vẻ cũng hợp lý phần nào.
"Khi người ta báo tin chồng của con mội Tom đã chết đuối, phen đó hẳn cô ấy đã lăn đùng ra chết theo và bỏ lại bầy con, nếu như cô ấy không được báo trước từ trước rồi," Harriet giải thích với Beth. "Trời ạ! Cô bé ơi, hãy ghi nhớ lời tôi dặn đây, điềm báo xuất hiện vì mục đích này hay mục đích khác, nhưng chúng luôn mang ý tốt, và cô buộc phải chú ý rồi hành động theo hoặc buộc phải lờ chúng đi, tùy theo lẽ phải, và dù thế nào đi nữa thì chính cô cũng chẳng thể cưỡng lại được. Lấy bà Pettinger làm ví dụ nhé, một đêm nọ bà ấy mơ thấy chiếc thuyền của chồng mình bị chìm, và sáng hôm sau ông ấy định ra khơi đánh cá, nhưng bà ấy nhất quyết không cho đi. 'Không, Henry John,' bà ấy nói, 'ông không được đi đâu, có trói tôi lại tôi cũng mặc,' bà ấy bảo thế, và ông ta tức điên lên đến mức đấm bà ấy ngã nhào gãy cả tay, và rồi chẳng còn cách nào khác, ông ta đắp đổi phải đi mời bác sĩ đến bó bột, và đến khi xong xuôi thì chiếc thuyền đã nhổ neo ra khơi mà không có ông ta. Mấy lão kia tưởng ông ta say rượu — chuyện đó xảy ra như cơm bữa — nên chẳng chịu chờ đợi. Chà, và chiếc thuyền đó đã chẳng bao giờ trở về nữa."
"Thế rồi ông ta có đánh vợ nữa không?" Beth hỏi.
"Ồ, chuyện đó thì khác gì nhau chứ?" Harriet đáp.
Beth bị cuốn hút bởi những câu chuyện dân gian nơi đây, và chẳng mấy chốc đã vượt qua cả Harriet trong việc giải mã giấc mơ cũng như đọc hiểu các điềm báo và dấu hiệu. Cô bắt đầu tự sáng chế ra những phương pháp bói toán cho riêng mình, chẳng hạn như: "Nếu mấy tấm ván sàn không kêu cóót két khi mình bước qua phòng thì hôm nay mình sẽ vượt qua mấy bài học mà không gặp rắc rối gì," một trò vặt nhanh chóng trở thành thói quen thâm căn cố đế mà cô rất dễ tái phạm bất cứ lúc nào; và những ấn tượng thuở nhỏ ấy đeo bám dai dẳng đến mức cho đến tận cuối đời, cô vẫn luôn thích nhìn thấy hai con quạ bay cùng nhau hơn là một con đơn độc, vì quạ chính là loài chim báo điềm ở một vùng đất mà ác là rất hiếm hoi. Bà Caldwell hoàn toàn không biết gì về sự thông thạo của Beth trong các môn nghệ thuật hắc ám này. Bà sẽ không bao giờ thảo luận một chủ đề như thế trước mặt lũ trẻ, và đinh ninh rằng Harriet cũng kín đáo không kém; trong khi về phần Beth, với trực giác nhanh nhạy kỳ lạ về những gì đúng đắn và phải phép, cô tin rằng mẹ mình đứng cao hơn những thứ tầm thường đó.
Harriet là một người có vô số mối quan tâm, và cô ta bàn luận tất cả những điều đó với Beth một cách vô tư. Cô ta khoe mình có rất nhiều người theo đuổi, và tỏ ra cứng rắn, bất khuất với tất cả bọn họ, lại vô cùng kỹ tính đến mức sẵn sàng đá bay họ bất cứ lúc nào chỉ vì những chuyện vặt vãnh. Nếu đi chơi vào ban đêm, sáng hôm sau cô ta luôn có rất nhiều chuyện để kể, và Beth sẽ vội vã làm cho xong bài học, canh chừng cho mẹ đi khuất rồi lén lút chuồn xuống bếp hoặc lên lầu tìm Harriet, chất vấn xem cô ta đã nói gì, anh ta đã nói gì, và liệu cô ta có cho hắn ta hôn dù chỉ một cái hay không.
"Chà, tối qua," Harriet kể vào một dịp nọ, với giọng điệu phân trần cho sự yếu đuối và tốt bụng của bản thân. "Tối qua tôi không kìm được. Hắn ta cứ choàng tay ôm lấy tôi, và, chà, thế đấy! Tôi thấy thương hắn ta."
"Sao chị không nói là anh ấy và hắn và của anh ấy hả Harriet?"
"Tôi có nói đấy chứ."
"Không, chị không nói thế. Chị toàn nói là hắn với lại gã."
"Thì đó cũng là cách cô nói còn gì."
Beth liền hét to những âm gió vào mặt cô ta để đáp trả, nhưng vô ích; dù có thừa thãi mong muốn "nói năng sang trọng" đến đâu đi nữa theo cách gọi của cô ta, Harriet vẫn chẳng bao giờ học được kỹ năng ấy vì thiếu đi đôi tai để cảm nhận. Cô ta không thể nhận ra dù chỉ một chút khác biệt nhỏ nhặt giữa từ "him" và từ "'im" (hắn/gã).
Ngay từ độ tuổi này, Beth đã có quan điểm riêng trong các vấn đề xã hội, và thường làm Harriet chưng hửng bằng một từ, một ánh mắt hoặc một âm điệu biểu lộ sự không đồng tình với cách cư xử của cô ta. Harriet từng có một tuần nghỉ phép về quê, một người phụ nữ làm thuê đã đến làm thay việc trong thời gian cô vắng mặt, và khi trở về, cô ta có rất nhiều chuyện để kể về Charles Russell, người nài ngựa tại Fairholm — kẻ vẫn luôn là một gã say mê cuồng nhiệt
của cô ta, nhưng không phải là một kẻ đàng hoàng, bởi vì hắn ta không nhận thức được Harriet là một người vô cùng cao quý. Hắn tưởng cô ta chẳng khác gì những cô gái khác, và khi hai người ngồi lại với nhau một đêm trong ngôi nhà của mẹ cô, khi cả nhà đã đi ngủ hết, hắn đã ngỏ lời đề nghị mà Harriet ngay lập tức từ chối với vẻ đầy phẫn nộ.
"Và tôi bảo hắn rằng, 'Charles Russell,' tôi bảo hắn thế, 'dù có thế nào đi nữa,' tôi bảo hắn..." cô đang hăng hái kể tiếp thì Beth ngắt lời.
"Chị nói là chị đã ngồi một mình với hắn suốt cả đêm á?" cô hỏi.
"Ừ thì, có gì là hư hỏng đâu cơ chứ," Harriet thủ thế đáp lại, dẫu chính cô ta cũng không hiểu rõ tại sao.
"Thế hắn nói gì?" Beth tiếp tục chất vấn mà không đưa ra bình luận nào.
Nhưng Harriet, cảm thấy mất mặt, liền bỏ qua các chi tiết và kết thúc câu chuyện một cách đột ngột.
Một niềm say mê khác trong cuộc sống của Harriet là tờ báo Family Herald, thứ mà cô ta đặt mua định kỳ và đều đặn đọc to cho Beth nghe theo hết khả năng của mình — từ những vần thơ gửi "Violet", hay "Tình yêu của tôi", ở trang đầu cho đến mục "Đọc ngẫu nhiên" ở trang cuối. Hai người cùng cười rộ lên trước những trò đùa, cố gắng đoán những câu đố, tỏ ra vô cùng ấn tượng trước những giai thoại lịch sử và những lời vàng ý ngọc, rồi trở nên thèm thuồng đến quặn thắt trước những công thức nấu các món ăn ngon đến mức họ thường xuyên rán trứng với khoai tây, hoặc cắt trộm một lát thịt đang quay trên lò lửa để lén lút ăn mâm lén.
Beth đã cố gắng nhớ lại xem những câu chuyện trên Family Herald viết về cái gì vào những năm tháng sau này, nhưng tất cả những gì cô có thể gợi nhớ lại chỉ là một sự cố mơ hồ về một giàn giáo bị sập, về một nữ anh hùng tên là Margaret ẩn nấp trong bóng tối đằng sau một bức vách che, và về một nam chính quyến rũ mà Harriet gọi là Ug Miller. Mãi tận sau này Beth mới bỗng ngộ ra rằng tên anh ta thực chất là Hugh.
Khi Mildred đến sống với người dì, Beth và Bernadine bắt buộc phải trở thành những người bạn đồng hành thường xuyên của nhau, và đó là một dạng đồng hành kỳ lạ, bởi tính cách của họ vốn dĩ bài xích lẫn nhau. Giống như những vị tù trưởng kình địch có lãnh thổ giáp ranh, họ chẳng hề bày tỏ tình yêu thương nào dành cho đối phương và thường xuyên gây chiến, nhưng dù vậy vẫn rất gắn bó, và sẽ cảm thấy trống vắng nếu thiếu nhau, đơn giản vì chẳng còn ai khác để họ có thể tha hồ cãi vã một cách tiện lợi đến thế. Harriet tỏ ra vô cùng hứng thú với những trận cẩu thả của họ, dưới sự dẫn dắt tài tình của cô ta, những cuộc ẩu đả thông thường của các cô bé đã nhanh chóng phát triển thành những trận đánh tay đôi thực thụ.
Một ngày nọ, Beth túm lấy mái tóc của Bernadine với vẻ đầy căm phẫn, và Bernadine liền đáp trả bằng cách cào cấu mặt Beth, rồi ré lên khóc lóc để trút bớt nỗi uất ức. Bà Caldwell vội vã chạy ra xem đứa con gái cưng đã gặp tai nạn gì, còn Harriet thì hớt hải ra xem kịch vui.
"Mẹ ơi, Beth túm tóc con," Bernadine mếu máo.
Bà Caldwell lập tức giáng đòn tơi bời lên người Beth, người hiếm khi thốt lên một lời nào để tự biện hộ. Harriet giữ thái độ trung lập cho đến khi người chủ khuất bóng, rồi cô ta mới quay sang ủng hộ Beth.
Và rồi, "Cứ chờ đến sau bữa trưa xem," cô ta nói. "Vào bếp khi mẹ các cô đang ngủ và giải quyết cho xong đi. Đừng có để mấy đứa chuyên đi mách lẻo đè đầu cưỡi cổ."
"Em vào bếp thì được ích gì chứ?" Beth đáp lại; "Bernadine có đấu tay đôi đàng hoàng đâu. Con nhỏ đó là một đứa hèn nhát thấp hèn và tồi tệ."
"Tao á!" Bernadine hét lên lanh lảnh. "Cứ chờ đến sau bữa trưa đi! Tao dũng cảm và khỏe mạnh chẳng kém gì mày, dù mày có to con hơn đi nữa." Điều đó hoàn toàn đúng. Bernadine da ngăm xám, gầy gò, gân guốc và đầy cơ bắp; trong khi Beth lại mềm mại, tròn trịa và trắng trẻo. Beth nắm lợi thế về chiều cao, tuổi tác và cân nặng; còn Bernadine lại có sức mạnh, sự nhanh nhẹn và ranh mãnh.
"Phì — ừ — ư!" Beth nhạo báng, nhại lại giọng mếu máo của cô ta. "Mày lại chả đi 'mách mẹ' ngay nếu bị cào cho một vết."
Bernadine quả quyết: "Em sẽ không thế đâu, Beth, nếu chị chịu đánh nhau đàng hoàng."
"Rồi chúng ta sẽ biết tay nhau sau bữa trưa," Harriet đệm thêm một câu đầy hàm ý, rồi quay trở lại với công việc của mình.
Sau bữa trưa lúc bốn giờ, trong những tháng mùa đông tối tăm buốt giá, bà Caldwell thường chợp mắt nửa tiếng trên chiếc ghế bành cạnh lò sưởi. Đây chính là thời điểm vàng của lũ trẻ. Chúng được cho là phải ngồi yên lặng và tự giải trí một cách ngoan ngoãn trong lúc mẹ ngủ; và cho đến khi bà chìm vào giấc ngủ, chúng sẽ ngồi bất động nhìn chằm chằm vào bà, nỗi khao khát được chuồn đi càng lớn thì sự im lặng càng tuyệt đối bấy nhiêu. Trông bà Caldwell cứ như thể đang bị thôi miên chìm vào giấc ngủ bởi hai cặp mắt sáng rực được dán chặt vào bà một cách kiên quyết và nhẫn nại. Ngay khoảnh khắc tiếng thở của bà cho thấy bà đã ngủ say, lũ trẻ liền len lén lẻn vào bếp, khép cửa lại thật khẽ và ngay lập tức bắt tay vào việc.
Đó là một cảnh tượng rợn người, hai đứa trẻ với hàm răng nghiến chặt và nắm đấm thủ thế, lao vào đánh đập nhau một cách chết đi sống lại với vẻ đầy nghiêm túc, nhưng hoàn toàn không phát ra âm thanh nào ngoài tiếng sột soạt của đôi chân cọ sát trên sàn gạch, một cú va đập thình thịch vào món đồ nội thất nào đó, hay tiếng thịch nặng nề khi chúng ngã nhào xuống đất. Chúng sợ phát ra tiếng động vì sợ dì Victoria ở trên lầu nghe thấy sẽ xuống can thiệp; hoặc mẹ chúng thức giấc chạy ra bắt quả tang. Chúng bầm dập, thâm tím và cào cấu lẫn nhau, và hiếm khi nào trên cơ thể thiếu đi những vết sẹo mà chúng coi là huy chương danh giá từ những trận chiến này. Thỉnh thoảng, khi Bernadine bị đánh tả tơi, cô bé sẽ nổi giận đùng đùng và đe dọa sẽ đi mách mẹ. Nhưng Beth luôn có cách trừng phạt cô ta, và cô đã làm thế bằng cách từ chối không thèm đánh nhau vào lần sau, dẫu rằng nếu thiếu đi cái trò tiêu khiển ấy, cuộc sống sẽ trở nên tẻ nhạt vô cùng.
Harriet luôn dọn dẹp các chướng ngại vật để tạo không gian rộng rãi cho chúng,
rồi ngồi xuống ăn bữa của mình và thưởng thức trận đấu. Cô ta có sở thích và vài thói quen của một nữ hoàng La Mã, cổ vũ hai đứa trẻ với sự thích thú tột độ trong suốt một khoảng thời gian dài, nhưng khi đã ăn xong bữa, cô ta thường thấy chán ngấy màn giải trí này và sẽ cho dừng lại.
"Này, mẹ các cô sắp đến kìa! Tôi nghe thấy tiếng rồi!" cô ta sẽ kêu lên. "Giúp tôi dọn dẹp đi, nếu không tôi sẽ không kịp chuẩn bị cho giờ đọc sách mất."
Khi Harriet cần giúp đỡ, Bernadine thường lủi mất tăm, vì việc giúp đỡ bất kỳ ai vốn chẳng phải sở trường của cô bé; nhưng Beth thì xắn tay áo lao vào làm với tất cả sự nhiệt tình.
Beth, vốn có bản tính hòa đồng, đã thuyết phục được mẹ cho phép Harriet tham gia buổi đọc sách; và thế là Harriet, với chiếc mũ và chiếc tạp dề tinh tươm cùng một đợt may vá trên tay, đã được kết nạp vào nhóm.
Chừng nào cô ta còn ngồi trên một chiếc ghế cao ở một khoảng cách đúng mực và nhớ rằng mình chỉ là người hầu, thì sự hiện diện của cô ta khiến bà Caldwell cảm thấy hài lòng hơn là phiền hà, một khi bà đã nhượng bộ trước những lời nài nỉ của Beth và nhìn thấy hiệu quả thực tế từ thử nghiệm đó; nó khiến bà có cảm giác như mình đang làm được điều gì đó để cải thiện tầng lớp hạ lưu. Thật tiếc là bà đã không thử cải thiện Beth và Bernadine bằng cách giao cho đôi bàn tay rảnh rỗi của chúng chút công việc khâu vá nào đó. Trong suốt giờ đọc sách, bé Bernadine thân yêu, "luôn ngoan ngoãn và âu yếm," sẽ ngồi bệt xuống sàn bên cạnh mẹ, thò tay móc túi mẹ lấy một xu hay sáu xu để giải khuây mỗi khi cảm thấy chán ngấy vì không hiểu nổi cuốn sách. Beth cũng ngồi không, chăm chú lắng nghe và quan sát cô em gái. Nếu phần truyện vừa rồi quá đau thương hoặc kịch tính, cô sẽ lao vào tẩn cho Bernadine một trận để tranh giành đồng sáu xu khi bọn trẻ lên giường đi ngủ. Những buổi đọc sách diễn ra vô cùng náo nhiệt. Tất cả bọn họ đều khóc òa lên ở những đoạn bi thương, cười vang sảng khoái khi gặp tình tiết hài hước và tranh cãi chí chóe về các phân đoạn cũng như sự kiện với cái giọng oang oang. Bà Caldwell quên mất Harriet là người hầu, Harriet quên đi thân phận của mình, và lũ trẻ, vốn không quen với những cuộc chiến ngôn từ, quên đi nỗi sợ người mẹ và lao thẳng vào cổ họng nhau.
Khi câu chuyện trở nên vô cùng hấp dẫn, bà Caldwell sẽ đọc đến khản cả cổ, rồi tự đọc thầm một mình — một hành động mà lũ trẻ gọi là "giở chiêu ăn gian". Quy tắc danh dự của chúng là không được ăn gian, và chúng sẽ lớn tiếng cắn rịn mẹ khi bắt quả tang bà làm thế. Cảm xúc của chúng về vấn đề này mãnh liệt đến mức cuối cùng bà cảm thấy xấu hổ nếu bị bắt gặp đang ăn gian. Bà thường phải cất sách đi cho đến khi lũ trẻ đã lên giường ngủ an toàn, rồi mới thỏa mãn sự tò mò của mình; nhưng chúng vẫn hoài nghi bà, vì có một hoặc hai lần chúng nhận ra bà chẳng hề mảy may xúc động trước một phân đoạn cao trào nào; thế là có đêm chúng mặc nguyên áo ngủ chạy xuống bắt quả tang, và sau lần đó người phụ nữ tội nghiệp buộc phải cẩn trọng hơn nhiều. Bà có thể giáng đòn lên đầu lũ trẻ vì tội dám bén mảng xuống nhà, nhưng bà không tài nào thay đổi được cái nhìn rẻ rúng của chúng đối với một kẻ dám ăn gian.