Beth bước ra đời một mình, một cách tự nguyện và đầy ý thức. Triển vọng ấy không mảy may làm cô sợ hãi, và cô cũng chẳng hề hoài niệm hay tiếc nuối quá khứ. Cô đón nhận tất cả như một lẽ dĩ nhiên. Những ngày tháng cùng Dan ở Slane đã lùi vào dĩ vãng, nhưng cuộc sống vẫn phải tiếp diễn; cô bắt tay vào việc sắp xếp và sống sao cho trọn vẹn khả năng của mình. Điều cô cảm thấy cấp bách lúc bấy giờ chỉ đơn giản là có những việc cần phải lo toan và giải quyết ngay, đồng thời thời gian lại vô cùng gấp gáp.
Việc đầu tiên cô làm khi đến London là mua một tấm bản đồ để có thể di chuyển một cách tiết kiệm, cùng một vài tờ báo được người bán vé giới thiệu là có đăng quảng cáo về các khu nhà trọ đàng hoàng. Cô nghiền cứu những trang quảng cáo ấy bên ly cà phê và chiếc bánh mì cuộn, cắt ra mọi địa chỉ có vẻ hứa hẹn, tìm trên bản đồ tuyến đường đi xe buýt hoặc tàu điện ngầm thuận tiện nhất, rồi lên đường tìm kiếm. Đầu tiên, cô bắt chuyến xe buýt màu đỏ tuyến Hammersmith và khám phá khu Tây Kensington. Nhưng những nỗ lực theo hướng đó chẳng mang lại kết quả gì. Mọi thứ cô thấy lúc đầu đều đắt đỏ, tối tăm và nản lòng. Các bà chủ nhà, đánh giá cô qua vẻ ngoài, chỉ chịu cho cô xem những căn phòng đẹp nhất. Khi cô giải thích rằng mình chỉ cần một căn gác mái xinh xắn, sạch sẽ và rộng rãi vì cô nghèo, họ liền tỏ ra nghi ngờ và tuyên bố rằng cô khó lòng tìm được chỗ nào như thế ở một khu phố tử tế. Beth tự hỏi không biết những khu phố tồi tệ sẽ trông ra sao nếu nơi cô đang đứng đã được coi là tử tế.
Đến chiều muộn, cô thấy mình lạc bước sang phía Bayswater, nằm trên một con phố với những ngôi nhà cao tầng tách biệt khỏi trục đường chính. Đó là những dãy nhà khang trang, hẳn từng được xây dựng cho các gia đình giàu có, và Beth e rằng việc hỏi thuê loại phòng khiêm tốn phù hợp với túi tiền của mình tại bất kỳ nơi nào ở đây đều là vô ích. Tuy nhiên, khi cô còn đang lưỡng lự đứng trước một ngôi nhà mà cô nhắm tới, cánh cửa lớn bật mở và một thanh niên bước ra. Cả cô và anh nhìn nhau khi anh rảo bước đi xuống bậc thềm, và Beth thấy gương mặt anh có sức hút đến mức cô cất lời hỏi ngay mà không ngần ngại.
“Anh có thể cho tôi biết,” cô nói, “liệu ngôi nhà này có căn gác mái nào cho thuê với giá vừa phải không?”
“Ừm, tôi cũng thuê được một gian trên đó,” anh mỉm cười đáp, “và tôi đoán vẫn còn một phòng trống vừa khít cho cô đấy, tính cả mấy cáiáp-tơ-mát lẫn hành lý lỉnh kỉnh. Nếu cô cho phép, tôi sẽ bấm chuông gọi Ethel Maud Mary lên dẫn cô đi xem. Thương lượng với cô ấy dễ hơn là với u ruột cô ấy đấy.”
Ngay lúc đó, cánh cửa được mở bởi một cô hầu phòng nhem nhuốc.
“Gwendolen, phiền cô chuyển lời thăm hỏi của tôi tới cô Ethel nhé,” người thanh niên nói với vẻ trang trọng nghiêm nghị, “và hỏi xem cô ấy có phiền dành chút thời gian nói chuyện với tôi ở đây một lát không.”
Gwendolen gật đầu rồi lui vào khu vực phía sau. Chẳng mấy chốc, một thiếu nữ tròn trịa, da dẻ hồng hào, tóc vàng óng ả vội vã bước ra với vẻ mặt đầy thắc mắc.
“Ồ, cô Ethel,” người thanh niên mở lời, ngả mũ chào, “tôi rất tiếc vì phải làm phiền cô, nhưng tôi muốn giới thiệu vị tiểu thư này. Tôi vừa khuyên cô ấy thuê phòng ở đây. Tôi biết cô sẽ đưa ra mức giá phải chăng và chỗ ở thì thoải mái, hơn nữa vị trí ở đây lại cực kỳ thuận tiện để vào trung tâm thành phố.”
Beth nhận ra ngay những lời văn trong tờ quảng cáo đã dẫn đường cô đến ngôi nhà này.
“Đúng là tiện thật,” cô Ethel đồng ý. “Nhưng chúng tôi chỉ còn mỗi căn gác mái chưa cho thuê. Cô làm nghề Nghệ thuật phải không, thưa cô?”
“Không, Văn chương,” Beth điềm tĩnh đáp.
“Chắc là viết cho tạp chí phụ nữ rồi,” Ethel Maud Mary nhận xét, ý chỉ các ấn phẩm dành cho phái đẹp, đồng thời liếc nhìn trang phục của Beth. “Làm cái đó thì phải ăn mặc sành điệu, mà như thế thì chẳng còn dư dả bao nhiêu cho sinh hoạt phí. Mời cô đi lối này. Và cảm ơn anh Brock đã giới thiệu khách cho chúng tôi nhé.”
Cô dẫn đường đi lên gác, miệng không ngớt huyên tho sớm mai với vẻ vô tư vui vẻ. “Anh Brock đúng là một quý ông thực thụ, hẳn cô cũng biết đấy, dẫu anh ấy là người Mỹ, tính tình khô khan và chẳng bao giờ biết đâu là đùa hay thật. Anh ấy theo đuổi nghệ thuật, cái nghề chẳng mấy chắc chắn để mà trông mong, đó là lý do tôi cứ ngỡ cô cũng làm nghệ thuật, dẫu trông cô có vẻ ra dáng dân thời trang hơn. Giới nghệ sĩ thường hay lếu thế thế nào ấy, trời mới biết tại sao. Trông cô có vẻ không quen leo cầu thang nhỉ. Ước gì nó đừng cao đến thế.”
“Ồ, tôi không ngại nhà cao tầng đâu, miễn là giá cả tương xứng với độ cao đó,” Beth nói. “Tôi phải sống trong khả năng tài chính của mình và tránh rơi vào cảnh nợ nần chứ.”
“Vừa vần đấy — cao với nào. Cô cố tình làm thơ đấy à?” Ethel Maud Mary hỏi với vẻ tò mò.
“Không,” Beth đáp.
“Thế thì đó là điềm may rồi,” Ethel nói. “Cô sẽ không phải nợ nần gì đâu. Tôi nhìn mặt là biết ngay. Mà tôi thạo xem tướng mặt lắm đấy. Tòa soạn tạp chí Phụ nữ sẽ giữ cô lại chỉ vì cái vẻ bề ngoài ấy, dù cô có viết kém đi chăng nữa. Cô sang trọng lại ăn nói nhã nhặn, đó chính là tiêu chuẩn họ cần khi đi phỏng vấn đây đó, nhất là khi người đối diện lại là đàn ông.”
“Ai là đàn ông cơ?” Beth hỏi.
“Tổng biên tập ấy mà. Tụi tôi từng có một cô ở đây chuyên khoác lác rằng cô ấy có thể moi thêm nửa đồng vàng từ bất cứ vị tổng biên tập nào trong thành phố; nhưng mấy mụ chủ biên thì đúng là bó tay, không sao chiều nổi. Tạp chí của cô là bên nào thế?”
“Tôi chưa biết nữa,” Beth đáp. “Tôi vừa mới đến đây thôi mà.”
“Lương bổng thế nào?”
“Một bảng một tuần,” Beth trả lời, đó chính xác là thu nhập của cô lúc này; “nhưng tôi cũng có một khoản nhỏ dằn túi để trang trải cho đến khi công việc vào guồng.”
Ethel Maud Mary ra chiều hiểu ý gật đầu cái cổ vàng óng, rồi bắt đầu bước lên những bậc thang hẹp dẫn thẳng lên tầng áp mái, miệng vẫn lẩm bẩm như đang tính toán điều gì. Cầu thang đoạn cuối này không được trải thảm, nhưng những ván sàn được cọ rửa sạch sẽ, và bản thân căn gác mái thoang thoảng một mùi hương dễ chịu, tinh tươm.
“Chính là phòng này,” Ethel giải thích. “Phòng anh Brock ở ngay bên cạnh. Trên này chỉ có hai phòng thôi. Phòng này rộng nhất, nhưng phòng bên kia quay về hướng Bắc và có cửa sổ lớn hơn, vì làm nghệ thuật nên anh ấy cần ánh sáng. Nếu cô nhìn ra phía bên phải kia, cô sẽ thấy một khoảng xanh của công viên. Cô sẽ thích công viên cho mà xem. Đi bộ tới đó gần lắm. Nào, để tôi tính toán chuyện tiền nong xem sao. Anh Brock trả mười bốn si-linh, nhưng cô chắc không kham nổi quá bảy si-linh từ mức lương một bảng đâu. Cô cứ lấy phòng này với giá bảy si-linh nhé.”
“Nhưng thế thì cô thiệt thòi quá!” Beth thốt lên.
Ethel ngồi phịch xuống mép giường, mỉm cười nhìn lên cô. “Tôi không dám nhận là chúng tôi không thể cho thuê giá cao hơn nếu chịu khó đợi,” cô nói; “nhưng đợi chờ cũng là một sự thiệt thòi, trong khi dưới nhà chúng tôi làm ăn rất khấm khá và hoàn toàn có quyền lựa chọn khách. Cô ra đời làm ăn rồi sẽ thấy, về lâu về dài, việc tìm được một vị khách tử tế đáng tin cậy để ở lâu dài vẫn lợi hơn là một kẻ trả gấp đôi trong một tháng rồi cuỗm luôn cả chăn mền cao chạy xa bay.”
“Cô chẳng lừa được tôi đâu,” Beth nói và ngồi xuống chiếc ghế mây đối diện. “Sự tốt bụng của cô lộ rõ trên gương mặt kìa. Nhưng tôi không muốn lợi dụng lòng tốt ấy đâu. Ngôi nhà này bầu không khí rất đỗi chân thực, tôi cảm thấy nó rất hợp với mình, và tôi chắc chắn mình sẽ làm ăn được ở đây; nhưng dù vậy, tôi sẽ không nhận phòng trừ khi chúng ta đạt được thỏa thuận này. Nếu bây giờ tôi thuê phòng với giá quá rẻ khi tôi còn nghèo khó, liệu cô có cho phép tôi trả bù khi tôi thành công không? Tôi nhất định sẽ thành công!” Câu cuối cùng thốt ra khỏi miệng cô một cách tự nhiên, đầy sức nặng bất chấp ý chí của chính cô.
“Tôi thích nghe những lời đó đấy; thế mới là khí phách chứ!” Ethel Maud Mary thốt lên, gật đầu tán thưởng. “Cô sẽ làm nên chuyện thôi. Thế là chốt giaoפ kèo nhé. Đã bao gồm cả tiền giặt giũ đấy. Mà cô chưa mang rương hòm theo à?”
“Không, tối qua lúc đến nơi tôi để hành lý ở nhà ga Charing Cross. Tôi ngủ lại khách sạn,” Beth đáp.
“Ở Khách sạn Charing Cross á? Trời ạ! Chắc tốn kém khối tiền ấy chứ.”
“Tôi chẳng biết phải làm sao nữa,” Beth phân bua với vẻ hối lỗi.
“Lẽ ra cô nên thử tìm ở khu Strand hay phố Surrey xem sao. Cô có thể kiếm được phòng ngủ kèm bữa sáng chỉ với năm si-linh, thừa thãi chán. Dù sao thì tiếc nuối sữa đổ cũng bằng thừa. Chắc cô phải đi lấy lại hành lý thôi. Cô có thể đi tàu điện từ Nottinghill Gate đến Charing Cross. Giá vé cũng tương đương xe buýt mà lại nhanh hơn nhiều. Nếu cô thích, tôi sẽ đi cùng để chỉ đường cho. Hít thở chút không khí trong lành cũng tốt chán.”
“Ừ, cô đi cùng tôi nhé,” Beth cảm kích đáp lại, mừng rỡ trước tình người ấm áp. “Xin hỏi tên cô là gì nhỉ?”
“Ethel Maud Mary Gill; còn tên cô là gì thế?”
“Elizabeth Caldwell Maclure.”
Beth đã dọn sạch căn phòng riêng và gói ghém mọi tài sản nhỏ nhặt của mình trước khi rời Slane. Cô từng dấy lên nghi ngờ rằng Dan sẽ mừng khấp khởi khi có cớ tống khứ cô đi, để rũ bỏ gánh nặng chi phí nuôi nấng; và cô cũng đoán trước là hắn sẽ làm điều đó bằng một cách thô lỗ nào đó hòng đổ mọi tội lỗi lên đầu cô nếu có thể. Do đó, cô đã chuẩn bị tinh thần để coi mọi chuyện đã ngã ngũ ngay từ khoảnh khắc hắn đe dọa, và cô sẽ thấy việc thanh minh là vô ích ngay cả khi cô có hứng thú. Nhưng cô chẳng hề có hứng thú ấy. Trong nhiều năm qua, cô đã nhẫn nại làm mọi thứ mà bất kỳ chuẩn mực đạo đức nào có thể kỳ vọng ở một người vợ trong cuộc hôn nhân như thế, và chẳng có chút tốt đẹp nào đơm hoa kết trái. Daniel Maclure vốn dĩ thế nào, hắn sẽ vẫn chứng nào tật nấy cho đến cuối đời; và việc chung đụng gối chăn với một kẻ như thế mà không bị tha hóa hay vấy bẩn là điều bất khả thi. Beth đã chiến đấu cật lực để chống lại điều đó, và cô đã phải chịu nhiều tổn thương trong cuộc giằng co; nhưng cô đã bị hạ thấp bất chấp ý chí của bản thân, và cô thừa nhận điều đó với niềm cay đắng. Do đó, cô cũng vui mừng khôn tả khi được rời bỏ Maclure hệt như hắn mong mỏi tống khứ cô đi; và giờ đây, dường như rũ bỏ được cuộc hôn nhân ấy cũng là lúc một gánh nặng khổng lồ được trút bỏ khỏi vai, trả lại cho cô sự tự do để đối mặt với một tương lai đầy hứa hẹn mà chẳng phải sợ hãi điều gì, chỉ có trọn vẹn niềm hy vọng. Sự nghèo khó bỗng trở nên dễ chịu biết bao trong căn gác mái rộng rãi, sáng sủa, nơi mọi thứ xung quanh đều sạch sẽ và ngăn nắp. Ở đó, cô có thể sống một cách bình yên và từng bước thanh lọc tâm hồn khỏi những thứ rác rưởi mà những lời lẽ quen thuộc của Dan từng vấy bẩn.
Việc ổn định chỗ ở ngốn của cô mất vài ngày, và công việc nội trợ quả là một bài toán hóc búa khi cô mới bắt đầu. Cô chỉ có thể mang theo bên mình những tài sản quý giá nhất rời Slane — sách vở, giấy tờ và vài bộ quần áo vừa đủ dùng cho hiện tại; phần còn lại cô để nguyên trong rương đã đóng gói sẵn để gửi theo sau khi đã tìm được chỗ ổn định. Khi cô viết thư cho Maclure để đòi đồ, cô đã gửi kèm một số chìa khóa nhà mà cô quên không để lại, cùng với bản kiểm kê toàn bộ những thứ cô có trách nhiệm quản lý — những thứ luôn được cô kiểm tra vô cùng cẩn thận. Hắn hồi âm xác nhận đã nhận được bức thư, thông báo rằng hắn đã tự kiểm tra bản kiểm kê và phát hiện một số đồ vải lanh đã cũ rách cùng một chiếc thìa trà bằng bạc bị thiếu. Beth đáp rằng số vải lanh đó đã qua sử dụng đến mức mòn rách, còn chiếc thìa thiếu thì cô không rõ nguyên nhân và ngỏ ý đền bù. Bác sĩ Maclure trả lời ngay trong chuyến bưu điện tiếp theo bằng một tấm bưu thiếp rằng giá trị của nó là bảy si-linh. Beth liền gửi cho hắn một phiếu chuyển tiền bưu điện đúng số tiền đó. Hắn lại viết thư bảo rằng chi phí vận chuyển hành lý ra ga là hai si-linh rưỡi. Beth gửi cho hắn hai si-linh rưỡi, và từ đó chấm dứt mọi thư từ qua lại. Tuy nhiên, cô vẫn nhận được thư từ một vài họ hàng, những người đã được Maclure nhanh chóng gửi cho phiên bản câu chuyện theo góc nhìn của hắn. Tội nghiệp dì Grace Mary già nua là người duy nhất không tin vào điều đó. “Hãy viết thư kể cho ta nghe sự thật mọi chuyện, cháu yêu của ta,” dì bảo thế. Những người khác đều mặc nhiên cho rằng Beth chẳng có gì để biện minh cho mình, và người anh trai Jim của cô tỏ ra vô cùng phẫn nộ và xấc láo, ý kiến của hắn về cô được diễn đạt bằng những từ ngữ xúc phạm nhất. Sống cùng những phụ nữ trác táng cả đời, hắn có cái nhìn thấp kém nhất có thể về toàn bộ phái nữ, với quan niệm rằng bất kỳ người phụ nữ nào cũng sẽ sa ngã nếu có cơ hội và không bị canh chừng cẩn thận. Hắn cảnh báo Beth đừng có mà ngửa tay xin xỏ hắn nếu có đói lốm đốm, hay nhận là người quen nếu lỡ chạm mặt hắn trên đường phố. Má Beth nóng bừng vì hổ thẹn khi đọc bức thư này và một vài bức thư khác cô nhận được, và cô vội vàng tiêu hủy chúng ngay lập tức; nhưng sự kinh hoàng mà chúng gây ra đã khơi mào cho một cơn khủng hoảng thần kinh — giống như chứng bệnh cô từng hứng chịu hồi đầu khi Dan kéo cô xuống vũng bùn thấp hèn của thói đồi bại và đa nghi, khiến cô buồn nôn đến tận cổ. Cô không đáp lời bất kỳ bức thư nào trong số đó, và nhờ kiên quyết gạt bỏ mọi suy nghĩ về chúng cũng như về những kẻ viết thư, theo thời gian, cô đã xóa nhòa được ấn tượng tồi tệ ấy; nhưng cô đã phải trải qua không ít giờ phút kinh hoàng trước khi làm được điều đó.
Một khi đã ổn định trong tổ ấm gác mái của mình, cô quay lại với nhịp sống lành mạnh, điều độ và chăm chỉ — những thói quen từng giúp ích cho cô rất nhiều trong những ngày tháng phong độ nhất. Cuộc sống của cô vô cùng giản dị, nhưng cô phải tự tay làm hầu như mọi thứ, bởi khoảng thời gian Gwendolen có thể dành ra để phụ giúp hoàn toàn không đủ để giữ cho căn gác gọn gàng. Dù vậy, những công việc hằng ngày lại giúp cô duy trì sức khỏe bằng cách ngăn chặn sự lười biếng của cả thể xác lẫn tâm trí, nhờ thế mà chúng trở nên vô cùng hữu ích. Cô đã sắm thêm một vài món đồ cho căn gác vốn sơ sài của mình — một chiếc bồn tắm mới, một chiếc bàn viết cũ, giá sách có tủ đựng bên dưới để cất tách, đĩa và ly, cùng một chiếc bọc ghế bành kiểu cổ — tất cả đều là những món hời lớn, như Ethel Maud Mary đã đảm bảo với cô. Lòng tốt của Ethel Maud Mary là thứ không bao giờ cạn kiệt. Chính cô ấy đã dẫn Beth ra cửa hàng đồ cũ và chỉ cho cô thấy rằng chiếc bàn viết và giá sách sẽ trông như mới sau khi được cọ rửa và đánh bóng đôi chút; và chiếc ghế bành kia chỉ cần một tấm bọc vải cretonne mới giá sáu xu một thước — bốn thước là hai si-linh, và cô có thể tự may lấy. Cô cũng khuyên Beth nên mua một chiếc lò dầu nhỏ, loại duy nhất cô biết là thực sự không có mùi khét nếu người dùng tự tay chăm sóc nó; cùng một chiếc thùng đựng dầu — loại dầu trong suốt giá bảy xu một gallon, là loại tốt nhất.
“Cô có thể làm mọi việc mình muốn với nó, lại vừa giữ ấm được cơ thể khi thời tiết chuyển mùa xấu,” cô bảo; “và chẳng hề lãng phí chút nào, vì cô có thể tắt nó đi bất cứ lúc nào dùng xong. Tiền củi đốt thì quá đắt đỏ với cô, sáu xu một giỏ than cơ đấy, lại vừa bẩn thỉu, chưa kể việc nhóm bếp với chăm nom cực lắm. Cô sẽ thấy nó tiện lợi chẳng khác gì một ngọn đèn nếu tối đến cô chẳng có việc gì đặc biệt để làm.”
Khi Beth đã biến góc cửa sổ thành một góc nhỏ ấm cúng để làm việc, sắp xếp ngăn nắp sách vở, bày biện đồ trang trí trên lò sưởi và các kệ tường, treo những bức tranh cùng các tấm rèm từng dùng trong căn phòng bí mật trước kia, trải thảm và bọc lại chiếc ghế bành, căn gác mái của cô bỗng trở nên vô cùng mời gọi. Cá tính toát ra từ những món tài sản nhỏ bé đã mang lại cho chốn nghèo nàn ấy một vẻ độc đáo khiến Ethel Maud Mary phải mê mẩn.
Vào buổi tối, Beth thường xách nước lên phòng để sẵn cho việc tắm táp vào sáng hôm sau, và pha cà phê ăn sáng trên chiếc lò dầu nhỏ. Cô chủ yếu sống bằng bánh mì phết bơ, trứng, cá mòi, rau trộn và những lát thịt mua sẵn ở tiệm đồ chín rồi gói trong giấy mang về. Thỉnh thoảng, khi cảm thấy kham nổi, cô sẽ thưởng thức một bữa ăn nóng tại hàng quán để tẩm bổ cho sức khỏe; nhưng cô hầu như chẳng cần đến thế, bởi cô chưa bao giờ cảm thấy khỏe mạnh đến vậy trong đời, và chừng nào còn có cà phê ngon vào buổi sáng cùng trà nóng cho bữa tối, cô chẳng hề nhớ nhung chút nào những xa hoa quen thuộc trước kia. Cô pha những mẻ cà phê thơm phức trong chiếc bình thiếc, và hãm loại trà ngon nhất đời mình trong những chiếc ấm sành nâu — thứ mà Ethel Maud Mary coi là đỉnh cao của nghệ thuật thưởng trà. Cô ấy thường ghé thăm gác mái của Beth để cùng nhâm nhi một tách, nhưng chưa bao giờ đi tay không. Những ngày mưa gió ảm đạm, dễ sinh buồn chán lại chính là lúc mái đầu vàng của cô xuất hiện thường xuyên nhất trên đỉnh cầu thang gác mái.
“Cô Maclure, tôi vào được chứ?” cô thường cất tiếng sau khi gõ cửa.
Và Beth sẽ đáp lời, đứng dậy khỏi bàn làm việc với một nụ cười chào đón nồng nhiệt, “Được chứ, vào đi. Tôi rất vui được gặp cô. Cô ngồi chiếc ghế bành lớn đi để tôi pha trà. Tôi đang thèm một tách trà đến chết đi được.”
Thế là Ethel Maud Mary sẽ mở lớp giấy bọc món quà cô cầm trên tay, hóa ra là bánh ngọt, bánh mì nướng bơ nóng kèm rau cải xoong, hoặc một gói tôm luộc cùng vài lát bánh mì phết bơ mỏng; và Beth, rạng rỡ vì lòng tốt ấy, sẽ thốt lên, “Chưa bao giờ tôi được chiều chuộng thế này!” để rồi Ethel Maud Mary lại đáp lại, “Hai chị em với nhau thì có gì mà khách sáo.”
Lúc này Beth đang bận rộn với một cuốn sách khác, nhưng cô thấy công việc này mang lại nhiều gánh nặng và ít niềm vui hơn trước. Ethel Maud Mary vẫn đinh ninh cô là một nhà báo, và chẳng tỏ mấy hứng ngoại trừ việc hy vọng cô được trả lương đều đặn và sẽ sớm kiếm được nhiều hơn. Beth đôi khi tự hỏi không biết cuốn sách nhỏ được nhận đăng vào mùa hè rồi bao giờ mới ra mắt, và cô sẽ nhận được bao nhiêu thù lao nếu có, cô đã định hỏi thăm nhưng rồi lại chần chừ. Công việc mới ngốn hết thời gian và sức lực của cô, khiến cô mệt mỏi đến mức chẳng còn tâm trí đâu mà bận tâm đến những thứ khác.
Ngoài Ethel Maud Mary và Gwendolen, người duy nhất cô có dịp trò chuyện là Arthur Milbank Brock, chàng thanh niên người Mỹ hàng xóm ở căn gác bên cạnh. Chẳng bao lâu sau khi dọn đến, cô bắt gặp anh đang đi lên cầu thang với chiếc mũ cầm tay, và cảm thấy gương mặt anh còn thu hút hơn cả lần đầu tiên nhìn thấy trên phố.
“Hy vọng là cô đã ổn định chỗ ở rồi chứ,” anh nói.
“Rồi, và vô cùng thoải mái nữa, nhờ ơn anh đấy,” Beth đáp.
“À, Ethel Maud Mary là một người tốt bụng,” anh đáp, “tóc vàng, mắt xanh và đủ cả. Cô ấy có vẻ ngoài của một cuốn tiểu thuyết lãng mạn và trái tim của một người mẹ thánh thiện. Ngữ pháp và chính tả của cô ấy có chút vấn đề, nhưng tư duy thì cực kỳ rạch ròi. Tôi không đánh giá cao khiếu thẩm mỹ nghệ thuật của cô ấy, nhưng tôi sẵn sàng nghe theo lời khuyên trong lúc hoạn nạn nếu nó nằm trong phạm vi trải nghiệm của cô ấy. Cô ấy hiểu rõ sự đời này nhưng bước đi qua nó với sự cẩn trọng đến mức tôi đoán khi đặt chân đến ngưỡng cửa thế giới bên kia, giày của cô ấy vẫn tinh tươm sạch sẽ.”
Nói đoạn, anh bước sang một bên để nhường đường cho Beth và đứng lặng ngắm nhìn cô bước xuống với vẻ trầm ngâm. “Và mong rằng cô cũng vậy,” anh tự lẩm bẩm khi quay người đi lên, rồi nhận ra hy vọng ấy ngầm ẩn chứa một nỗi hoài nghi, anh bắt đầu tự hỏi hoài nghi đó xuất phát từ đâu.
Trên đường bước ra ngoài, Beth ngẫm nghĩ về gương mặt anh, về nét trang nghiêm phần nào tôn lên vẻ tinh tế của nó. Đó là một gương mặt trẻ trung nhưng phảng phất nét tiêu tụy, hệt như vừa trải qua những giông bão quá khứ hoặc nỗi lo âu hiện tại, với biểu cảm trầm tĩnh thường trực tương phản rõ rệt với khiếu hài hước vui vẻ trong lời nói, càng làm nổi bật sự sắc sảo của chúng — điều thường thấy ở những người đồng hương của anh. Anh để mái tóc nâu dày dài hơn mức bình thường nhưng cạo râu nhẵn nhụi. Các đường nét trên gương mặt anh thanh tú và cân đối, đôi mắt sâu thẳm và tối màu, vầng trán rộng được cấu trúc tinh tế. Về vóc dáng, anh cao gầy, và toàn bộ ngoại hình toát lên một vẻ gì đó gần như siêu thực, tựa như một nhà thơ hay nhà triết học trẻ tuổi vẫn đang bước đi giữa cõi đời, nhưng thầm nhận thức được rằng mình đã bị phung phí sinh lực từ sớm, bị tách biệt và chịu sự hiến dâng cho cái chết bởi một căn bệnh quái ác âm ỉ không có đường lui. Đó là ấn tượng đầu tiên của Beth về anh, dù cô luôn thầm mong đó chỉ là trí tưởng tượng của mình. Cô nghĩ về anh rất nhiều trong những chuyến đi dạo cô độc — niềm khuây khỏa chính của cô. Khi đã chán ngấy công việc hoặc muốn suy ngẫm, cô thường ra ngoài và lang thang một mình. Ban đầu cô sợ không dám đi xa, bởi cô luôn được quả quyết rằng mình chẳng có khiếu định hướng không gian và sẽ chẳng bao giờ tìm được đường về; và bao lâu nay khi đi đâu cũng có người kèm cặp để cô không phải bận tâm quan sát, cô chẳng bao giờ biết mình đang ở đâu. Tuy nhiên, giờ đây khi phải tự lo cho bản thân, cô thấy chẳng có chút khó khăn nào sau khi nỗi rụt rè ban đầu qua đi; và trải nghiệm nhỏ bé này đã dạy cô hiểu tại sao trí tuệ của phụ nữ lại có vẻ ngây ngô thiếu sót đến vậy trong nhiều chi tiết của đời sống thực tế. Họ vốn có năng lực ấy, nhưng khi không được phép tự hành động, năng lực ấy vẫn mãi kém phát triển hoặc bị teo tóp hoàn toàn vì thiếu sự rèn luyện.
Chính trong những ngày tháng yên bình ấy, khóe miệng trĩu nặng nét u sầu vốn luôn làm hỏng biểu cảm gương mặt Beth đã hoàn toàn biến mất, và đôi môi mím chặt của cô trở nên mềm mại, hòa hợp với sự nhân hậu từ đôi mắt xám đẹp đẽ; nhưng cô vẫn cần rất nhiều tình yêu thương để khơi dậy bản tính dịu dàng vốn đã nhiều lần bị bóp nghẹt một cách tàn nhẫn trong quá trình trưởng thành. Beth sinh ra để làm một người phụ nữ, nhưng hoàn cảnh lại ép cô phải trở thành một sự nghiệp. Thật kỳ lạ, một vài khung cảnh cô chứng kiến trong những chuyến lang thang qua các con phố London đã góp phần làm mềm hóa tâm hồn cô. Khi còn chịu ảnh hưởng từ người chồng, cô chỉ nhìn thấy cái điều xấu xa và ngập tràn cay đắng. Đối với cô thời đó, London đồng nghĩa với sự bẩn thỉu và khốn cùng của người nghèo, sự đồi trụy của kẻ giàu, chiến thắng quỷ quyệt của dục vọng đàn ông và sự suy đồi kinh khủng của chính giới tính mình; nhưng giờ đây, khi tâm trí đang dần hồi phục và cô có thể tự mình chứng kiến bằng đôi mắt của chính mình, cô đã khám phá ra cái thiện đang giao tranh với cái ác, lòng dũng cảm và sự nhân hậu của người nghèo, những mầm mống của cảm xúc tốt đẹp hơn ở tầng lớp giàu có ích kỷ tham lam, sức mạnh vĩ đại của sự thanh tao đang chiến đấu chống lại sự phóng túng của đàn ông, và thái độ cao thượng của phụ nữ ở bất cứ nơi nào bất công hoành hành, kẻ yếu bị áp bức và người bị hại không được đòi lại công lý; khi ấy, trái tim cô rộng mở với lòng trắc ẩn, và thay vì nỗi thống khổ của sự thù hận vô vọng, cô bắt đầu hồi sinh trong ánh hào quang của những tia hy vọng đang ngày một mạnh mẽ. Cũng chính trong những ngày tháng đó, cô học được cách trân trọng sự kỳ diệu và vẻ đẹp của thành phố tuyệt vời và xinh đẹp nhất từng thấy; và đôi mắt cô trở nên sâu thẳm hơn nhờ những giờ phút dài đăm chiêu ngắm nhìn và suy ngẫm sâu sắc về nó. Thỉnh thoảng cô vẫn phải trải qua cảm giác buồn nôn khi bị bám đuôi bởi những gã đàn ông mà đồng loại của chúng thường gọi một cách đầy ẩn ý là những kẻ "ma mãnh". Chúng trở nên vô cùng phiền toái ở Công viên Kensington và Công viên Hyde; nhưng cô nhận ra chỉ cần cầu cứu một cảnh sát, nhân viên gác công viên hay bất kỳ người lao động tử tế nào cũng đủ để chặn đứng sự quấy rầy đó. Sự tôn trọng chân thành dành cho phụ nữ — thứ vốn là thuốc giải cho sự mục ruỗi đạo đức vốn dẫn đến sự suy tàn của các quốc gia và hứa hẹn sự kéo dài vô tận của một giống loài — vốn phát triển rất chậm, nhưng nó đang không ngừng gia tăng trong các dân tộc nói tiếng Anh.
Trong những chuyến lang thang, Beth thường nhẩm soạn trong đầu những bức thư dài gửi cho bạn bè, nhưng chẳng hiểu sao chẳng bức nào được viết ra giấy. Cô chỉ kịp gửi vài dòng giải thích vội vã cho bà Kilroy giữa lúc đang tất bật đóng gói trước khi rời Slane. Do chưa biết mình sẽ chuyển đi đâu, cô đã nhờ Angelica gửi thư về Slane để chuyển tiếp; nhưng đến nay vẫn chẳng thấy hồi âm nào, và Beth cảm thấy có chút hờn dỗi lẫn lộn bối rối về điều đó. Dù vậy, cô biết rằng với ngập tràn công việc công lẫn việc tư, Angelica chắc chắn đang bị quá tải và hoàn toàn có thể bỏ quên việc chưa trả lời thư của cô, thế nên Beth quyết định sẽ viết lại. Tuy nhiên, thời gian cứ thế trôi đi, cô bị cuốn vào guồng quay của các nhiệm vụ hằng ngày đến mức bất cứ điều gì nằm ngoài thói quen đều đòi hỏi một nỗ lực đặc biệt mà cô luôn chần chừ hoãn lại, và việc viết thư thì hoàn toàn nằm ngoài thói quen đó. Kể từ bức thư đầu tiên, chẳng còn ai viết cho cô ngoại trừ vị luật sư già gửi khoản cổ tức nửa năm một lần; và cô cũng chẳng viết cho ai cả. Cô đã tự cách ly hoàn toàn khỏi thế giới của chính mình, thế nhưng, nhờ công việc và khả năng quan tâm đến mọi người xung quanh cũng như trân trọng sự tốt bụng của những người bạn khiêm nhường nhất, cuộc sống của cô vẫn trọn vẹn và cô chưa từng cảm thấy buồn chán dù chỉ một phút giây. Những điều nhỏ nhặt giờ đây lại mang đến những niềm vui lớn lao. Được leo lên tầng trên của một chiếc xe buýt ở Quảng trường Piccadilly vào lúc hoàng hôn, đi đến Đại lộ Hammersmith, đắm chìm trong việc ngắm nhìn khung cảnh mây trời tuyệt đẹp và kỳ ảo phía trên những con phố, biến đổi từng khoảnh khắc về hình dáng và màu sắc; sự huyền bí của khoảng không mờ sương, ấn tượng về những tòa nhà lớn và những khối nhà cao tầng xiêu vẹo xuất hiện chồng chất lẫn nhau giữa những tán cây từ các góc nhìn khác nhau, khoác lên mình vẻ đẹp kiến trúc tinh tế, lúc thì biến thành những cung điện xám xịt khổng lồ, bệ vệ và sắc nét, lúc lại ẩn hiện trong làn sương mờ ảo với những đường nét lờ mờ, cùng toàn bộ vẻ mê hoặc của những cấu trúc kiến trúc chẳng màng chi tiết đối mặt với kẻ mộng mơ trong những khu rừng mê hoặc, hoặc dụ dỗ hắn đến bên bờ hồ thần tiên với vô vàn ánh đèn lấp lánh phản chiếu gấp bội trên mặt nước. Beth từng không ít lần ngồi trên những cỗ xe ngựa sang trọng lướt qua hướng đó, nhưng chưa bao giờ cảm thấy vui thích trước khung cảnh ấy, bởi tâm trí cô lúc bấy giờ bận mải với những thứ khác — những chuyện tầm phào thực dụng như hôm nay mặc gì, có đến muộn không, dăm ba mẩu chuyện phiếm xã giao, những cuộc trò chuyện làm cô ngấy đến tận cổ nhưng chẳng mang lại sự thỏa mãn, để lại trong tâm trí những sự mệt mỏi thay vì cảm giác kích thích thực sự. Cô từng nhận ra vào những ngày tháng đó rằng rất hiếm khi cô nhìn thấy một gương mặt hạnh phúc nào bên trong những cỗ xe ngựa, ngoại trừ những gương mặt rất trẻ ngập tràn niềm mong mỏi. Ngay cả những người đánh xe và tùy tùng trong Công viên cũng trông phờ phạc khi dòng xe ngựa kéo dài nối đuôi nhau di chuyển trong một cuộc diễu hành mệt mỏi. Và trong mọi thứ lúc ấy đều tồn tại sự dư thừa đến mức không chừa chỗ cho một ham muốn lành mạnh nào. Ban đầu, những ô cửa kính cửa hàng trưng bày với sự thừa thãi thiếu thẩm mỹ — nơi không một món đồ nào trong đống lộn xộn ấy nổi bật dù có đẹp đến đâu, mỗi món đều lu mờ trước món khác trong sự ngập ngụa kinh khủng — từng khiến cô thích thú, và cô đã ngắm nhìn tất cả. Nhưng chẳng mấy chốc cô phát sinh cảm giác ghê sợ khi nhìn thấy chúng. Số lượng khổng lồ của các món đồ chen chúc bên nhau đã tước đoạt đi của cô mọi niềm vui khi lựa chọn, khiến cô có cảm giác như vừa ăn quá no. Thỉnh thoảng cô vẫn bắt gặp hai hoặc ba món đồ đẹp được trưng bày có nghệ thuật trong một khung cửa sổ lớn; nhưng ở mọi nơi khác, sự dư thừa về số lượng chỉ mang lại sự thờ ơ, chán ghét hoặc ngấy ngẩm tùy theo tâm trạng lúc đó. Và ngay cả trong những ngày tháng nghèo khó và vô danh, khi các giác quan được mài giũa để đạt đến sự trân trọng đúng mức do sự thiếu thốn, những ô cửa kính chật ních trang sức, quần áo và vạn vật quá đà ấy vẫn tạo ra một thứ chứng khó tiêu trong tâm trí thật khó chịu, khiến cô chỉ muốn quay đi để xua tan cảm giác mệt mỏi não bộ hệ quả. Nhưng dần dần cô cũng quen với sự thừa thãi thiếu thẩm mỹ đó. Nó chẳng làm cô vừa lòng hơn chút nào, nhưng ít nhất nó không còn đày đọa cô bằng cách cứ đập thẳng vào sự chú ý của cô nữa. Cô nhìn thấy nó, không phải dưới dạng chi tiết, mà như một phần của bức tranh; và cô tìm thấy trong góc nhìn mới về London và đời sống London từ trên tầng hai của những chiếc xe buýt nhiều điều bất ngờ, thú vị, nhiều vẻ đẹp cho đôi mắt và chất liệu cho tâm trí, nhiều sự hài hước, bi ai, chất thơ, cả bi kịch lẫn hài kịch — những khoảng khắc gợi mở chớp nhoáng thoáng qua rồi đọng lại rành mạch trong ký ức — hơn những gì cô từng có thể tưởng tượng khi ngồi thảnh thơi trên đệm xe ngựa của giới thượng lưu, bị chuốc cho tê liệt bởi sự sung sướng đến đần độn để rồi chìm vào một trạng thái thờ ơ giác quan tạm thời.
Mùa đông bỗng chốc ập đến với một sự khắc nghiệt tột cùng vào năm ấy. London biến thành một thành phố tuyết trắng xóa, lạnh thấu xương nhưng vô cùng xinh đẹp, mọi nét thô kệch đều được che giấu bởi chiếc áo choàng tuyết trắng, mọi góc cạnh được làm dịu lại, mọi vẻ đẹp được tôn lên gấp bội. Những quảng trường tầm thường, công viên, khu vườn và những con phố bะyl bẩn đều hóa thành chốn thần tiên nhờ sự sắp đặt tinh tế của tuyết trên những vạt hoa văn giăng mắc ở khung cửa, lan can, gờ tường và mi cửa, từ mái nhà cho đến tầng hầm. Những tán cây đặc biệt, phủ đầy lớp băng giá lấp lánh như hoa văn thêu tinh xảo, là một kỳ quan để ngắm nhìn; và Beth thường lang thang qua những con hẻm trong Công viên Kensington, đắm mình chiêm ngưỡng vẻ huy hoàng của thế giới trắng xóa dưới bầu trời xám xịt ảm đạm của những đám mây giăng mây nặng trĩu mang vẻ hùng vĩ đầy kính sợ, cho đến khi cô đau nhức cả người vì nỗi khát khao được cất lên một lời nói con người, một cách thức nào đó để diễn đạt, để bày tỏ nó.
Cô trở về nhà vào một buổi chiều trong trạng thái ẩm ướt và mệt mỏi sau chuyến lang thang. Ô cửa sổ nhỏ của căn gác mái đã bị tuyết che lấp một nửa, và bóng tối dưới mái nhà dốc đứng phả vào tim cô một luồng lạnh lẽo khi bước vào; nhưng khi cô thắp sáng ngọn đèn (một khoản đầu tư mới giúp tăng nhiệt độ phòng bên cạnh việc chiếu sáng) và bật chiếc lò dầu nhỏ với ấm nước trên đó, không gian xung quanh bỗng khoác lên mình bầu không khí ấm cúng quen thuộc thật đáng mừng. Bận rộn chuẩn bị bữa trà, cô nhận thấy người hàng xóm ở căn gác bên cạnh đang ho rất nhiều, và rồi cô chợt nhớ ra dạo này không thấy anh đi lại quanh đây, tự hỏi liệu anh có đang ốm đau gì không. Ý nghĩ về một chàng trai túng thiếu, ốm đau cô độc trong một khu nhà trọ ở London, có lẽ căn phòng chẳng có lấy một cái chuông gọi, và chắc chắn chẳng có ai tha thiết đáp lời nếu anh có rung chuông — dẫu chẳng mấy vui vẻ gì, nhưng lại là liều thuốc kích thích năng lượng của lòng nhân ái; và Beth liền đi xuống tầng dưới để hỏi thăm ngay khi ý nghĩ ấy vừa lóe lên.
“Anh Brock á? Ôi trời!” Gwendolen kêu lên đầy kinh hoàng. “Sao mà tôi lại quên bén mất cơ chứ! Tôi có quá nhiều việc phải lo, mụ chủ thì đang ốm liệt giường vì viêm phế quản, cô Ethel thì chạy tất bật đến rã rời, bản thân cô ấy cũng chẳng khỏe hoắm gì với cái trận cảm cúm nếu không vì sợ làm mấy vị khách trọ hoảng sợ. Dù là bệnh gì đi nữa thì nó cũng đang lây lan khắp nhà rồi, và anh Brock có vẻ dính bệnh nặng đấy. Sáng nay lúc tôi mang nước cạo râu vào, anh ấy bảo tôi mang ít than và pha trà cho anh ấy, vậy mà tôi chẳng để tâm nữa — quên sạch sành sanh.”
“Sáng nay cơ à!” Beth kêu lên. “Thế hóa ra là từ lúc tám giờ, mà bây giờ đã là bốn giờ rồi sao!”
“Tôi mang lên ngay đây,” Gwendolen nói với vẻ hối lỗi. Nhưng bản thân cô bé trông đã kiệt sức đến nơi rồi. Cô đã phải đứng chân từ sáng sớm và chẳng có hy vọng được nghỉ ngơi cho đến khi ngã quỵ xuống giường vào đêm muộn trong trạng thái kiệt quệ đến mức chẳng buồn cởi quần áo.
“Thôi được rồi,” Beth nói. “Đưa than đây cho tôi, tôi sẽ mang lên và lo phần còn lại. Dù sao tôi cũng chẳng có việc gì khác làm.”
“Chúa phù hộ cô,” Gwendolen lẩm bẩm.
Beth tìm thấy anh Brock đang nằm trên giường, đôi mắt sáng rực và những vệt đỏ hừng hực trên hai gò má. Một ngọn đèn đang được thắp sáng bên cạnh anh. Nhận ra người đến là ai, anh liền nhướng mày, nhưng đồng thời mỉm cười như thể vừa ngạc nhiên vừa vui mừng. Căn phòng lạnh ngắt phả vào người Beth.
“Gì cơ! Không có lửa á?” cô thốt lên.
“Tôi đã cố nhóm cái thứ phiền toái đó lên,” anh nói, “nhưng nó chẳng chịu cháy.”
“Gwendolen quên bén mất anh rồi,” Beth nói. “Con bé có quá nhiều việc phải lo, tội nghiệp nó, và tôi cũng vừa mới nghe tin anh ốm. Sao anh không gọi tôi?”
Anh lại mỉm cười.
“Chúng ta đều là người một nhà trong cái mái nhà này mà, anh biết đấy,” Beth nói, “đại gia đình nhân loại. Anh chỉ cần cất tiếng gọi ‘Chị em ơi!’ là tôi đã chạy sang rồi.”
Nụ cười vụt tắt trên môi anh, nhường chỗ cho một biểu cảm khác, khiến khi nhìn thấy nó, Beth phải thầm thốt lên trong lòng, “Quả thật, Vương quốc… thuộc về những người như thế.”
Cả hai đều nhận thấy trên gương mặt người kia một điều gì đó mà ngôn từ loài người không thể miêu tả nổi, và khi nhận ra nó, họ cung kính giữ im lặng.
Beth mang chiếc lò dầu của mình sang trước, đặt chiếc ấm lên trên, và trong lúc chờ nước sôi, cô cắt bánh mì phết bơ rồi nhóm lò sưởi.
“Nếu anh không phiền, chúng ta sẽ cùng uống trà nhé,” cô nói với giọng vui vẻ. “Tôi đang có một nghi ngờ khủng khiếp là cả ngày nay anh chưa hề húp chút gì hay nuốt nổi giọt nước nào đấy.”
Sự đồng cảm của cô khơi gợi lại nụ cười hiền lành, nhẫn nại của anh.
“Cơn thèm ăn của tôi không đến mức mãnh liệt,” anh nói, “nhưng cơn khát thì có. Cứ nói đến chuyện bán đắc quyền sinh tử đi! Chắc tôi sẵn sàng bán cả khối óc của mình chỉ để đổi lấy một tách trà vào lúc này đấy.”
“Thế thì có hẳn một bát đầy miễn phí đây này,” Beth đáp lời. “Cứ nhấm nháp từ từ trong lúc tôi luộc cho anh quả trứng nhé.”
Anh đón lấy bát bằng cả hai tay và nhấp một ngụm trà.
“Ồ!” anh thốt lên với một tiếng thở dài kéo dài, “đây là mật nến! Đây là rượu mật ong! Đây là thần dược tiêu sầu! Đây là tinh hoa của mọi loại thức uống từng được pha chế cho muôn thần linh gom lại một chỗ! Nhưng tôi hơi sợ uống tiếp vì sợ nó cạn mất.”
“Đừng sợ gì cả,” Beth nói, “vì anh sẽ thấy nó giống với thức uống của các vị thần ở một điểm khác nữa; nó sẽ luôn có sẵn bất cứ khi nào anh muốn. Có chuyện gì thế?”
“Tôi vừa kêu than gì à?” anh hỏi. “Tôi không biết đấy. Nhưng người tôi đau nhức khắp chốn. Tôi nằm im cũng không được mà cựa quậy thì chỉ làm cơn đau tăng thêm. Dạo này tôi cứ đứng ngắm nhìn những tảng băng trôi trên sông từ bờ kè và các cây cầu dưới mọi thứ ánh sáng; chưa bao giờ tôi thấy hiệu ứng ánh sáng nào tuyệt vời đến thế — sắc màu thật kỳ diệu! Thật đáng kinh ngạc là dưới bầu trời ảm đạm của các bạn lại ẩn chứa biết bao sắc màu nếu người ta biết cách tìm kiếm; và nó có một ưu điểm lớn so với sự ngập tràn sắc màu ở các xứ sở khác, đó là tính bất ngờ. Nó không lồ lộ ra ngoài; cô phải cất công tìm kiếm; nhưng khi tìm thấy rồi, cô sẽ vỡ òa vui sướng như vớ được một báu vật hiếm có và nó khiến cô phấn khích dâng trào vượt qua cả mức bình thường — điều lẽ ra phải giúp tránh được cảm lạnh, thế nhưng thực tế lại phơi bày qua những cơn đau nhức của tôi đây.”
Beth chạm vào tay anh và thấy nó khô khốc, nóng hừng hực.
“Bác sĩ là lựa chọn tiếp theo và duy nhất dành cho anh lúc này, anh bạn trẻ ạ, sau bữa ăn đạm bạc này,” cô nói, “và tôi sẽ đi mời ông ấy đây. Hy vọng là ơn trên phù hộ để những thứ này đúng là thứ anh đang cần.”
Anh phản đối việc gọi bác sĩ, nhưng cô chẳng màng đếm xỉa đến lời can ngăn đó, và sau khi đã làm mọi thứ có thể nghĩ ra vào lúc đó, cô xỏ lại đôi giày ướt cùng áo khoác đi mưa, xin địa chỉ của một vị bác sĩ giỏi từ Ethel Maud Mary và lại lao mình ra ngoài màn tuyết trắng xóa một lần nữa.
Sốt thấp khớp chính là chẩn đoán của bác sĩ, và những chỉ dẫn của ông dành cho Beth kết thúc bằng một danh sách dài dằng dặc những món dưỡng chất y tế đắt đỏ dường như là tối quan trọng. Cô lại ra ngoài sau khi ông đi khuất và mang về mọi thứ, lặc lè ôm cả hai tay leo lên những bậc thang dài, thở hồng hộc nhưng đầy phấn chấn; và sau khi đã sắp xếp mọi thứ ngăn nắp sẵn sàng sử dụng — những tấm bông y tế tẩm thuốc, thuốc men, chiết xuất thịt bò Valentine, nhiệt kế y tế và bảng theo dõi — cô ngồi xuống túc trực bên bệnh nhân, theo dõi chiếc đồng hồ và nhiệt độ căn phòng vốn đòi hỏi sự ổn định chính xác hệt như một y tá chuyên nghiệp. Trước khi cả nhà đi ngủ, cô lại xuống tầng dưới khuân thêm than, vì sợ chúng sẽ cạn kiệt trong đêm.
“Hôm nay anh ấy đốt hết một giỏ rồi đấy nhé,” Gwendolen cảnh báo cô.
“Vậy thì phải mang thêm hai giỏ nữa, nếu cần thiết,” Beth đáp.
“Cô biết là sáu xu một giỏ đấy nhé,” Gwendolen cằn nhằn.
“Hai giỏ một si-linh, và miễn phí vận chuyển,” Beth nói trong lúc lại lầm lũi khuân gánh nặng trĩu ấy leo lên chặng đường dài một lần nữa.
“Chà! Thế gian này sẽ vui vẻ hạnh phúc biết bao nếu ai cũng suy nghĩ và hành động được như cô,” Gwendolen lẩm bẩm khi đứng ngậm chiếc bút chì, đăm đăm nhìn tấm bảng đen treo ngoài hầm than, để cho lòng tốt đấu tranh giằng xé với sự chính xác và trung thực một hồi trước khi gạch thêm hai vạch vào dòng ghi tên Brock; và vừa vạch xong thì cô nàng đã thấy hối hận.
“Ước gì tôi cứ quẹt đại vào tài khoản của lão Piggot với mụ Hauseman cho rồi,” cô tự nhủ. “Họ đời nào nhận ra thiếu hụt vài xu, mà giúp đỡ những người bề trên như thế thì tích đức biết bao, khéo lại cứu rỗi được linh hồn mình dù mấy người ấy chẳng hề hay biết.”
Suốt nhiều tuần liền, Beth tận tụy túc trực bên giường bệnh, làm mọi cách có thể để xoa dịu nỗi đau cho anh cả ngày lẫn đêm, chớp lấy những khoảng nghỉ ngơi ngắn ngủi khi có thể và luôn che giấu sự mệt mỏi của mình trong mọi hoàn cảnh. Cô không khỏi kinh ngạc trước sự kiên cường không một lời phàn nàn của chàng thanh niên, sự dịu dàng, lòng biết ơn và sự quan tâm vị tha của anh đối với nỗi vất vả của cô. Ngay cả trong những cơn đau đớn tột cùng, anh vẫn cố gắng lấy lại ý thức chỉ để nài nỉ cô nằm xuống nghỉ ngơi; và khi để chiều lòng anh, cô chịu nằm lên chiếc ghế dài trong phòng, anh sẽ nỗ lực phi thường để nằm im bất động chừng nào ý thức còn thoi thóp. Chỉ có một điều duy nhất anh luôn đòi hỏi khắt khe — đó là phải được nhìn thấy cô. Chừng nào còn nhìn thấy cô trong tầm mắt, anh sẽ cảm thấy mãn nguyện và có thể nằm im hàng giờ, kiên nhẫn kìm nén bản thân vì sợ làm phiền cô bằng những tiếng kêu than hay biểu hiện đau đớn khác; nhưng hễ cô phải rời đi một mình, anh lại suy sụp, rên rỉ trong sự yếu ớt và đớn đau, khẩn khoản đòi cô quay lại giúp đỡ.
Sau khi bác sĩ tuyên bố rằng hướng Đông Bắc của căn gác mái hoàn toàn bất lợi cho bệnh tình của bệnh nhân, Beth liền khăng khăng đổi phòng với anh, và ngay khi anh có thể di chuyển được, cô, Ethel Maud Mary và Gwendolen, với sự trợ giúp của bác sĩ, đã bọc anh trong một tấm vải trắng để khiêng sang phòng cô; một thao tác khá vụng về vì chiều cao của anh khiến việc xoay trở trên chiếu nghỉ hẹp vô cùng khó khăn, còn trọng lượng thì chẳng đáng là bao bởi lúc đó anh chỉ còn da bọc xương — người toàn mắt là mắt, như Beth thường trêu anh.
Đó là đêm Giáng sinh khi họ chuyển phòng cho anh, và đêm muộn hôm đó Beth vẫn thức canh chừng bên cạnh, ngồi bên lò sưởi với hai khuỷu tay chống lên đầu gối, hai bàn tay ôm lấy khuôn mặt, mơ màng lắng nghe tiếng chuông nhà thờ vang vọng ngân nga, thả hồn trôi qua lớp tuyết dày, dịu ngọt bởi khoảng cách và đong đầy vô vàn hoài niệm. Ngồi đó, cô chìm trong dòng suy tưởng. Cô nghĩ về chặng đường dài mình đã trôi dạt kể từ những ngày tháng thành kính quỳ gối trước tiếng chuông nhà thờ và đắm chìm trong những lời cầu nguyện hạnh phúc. Cô nghĩ về sự giả dối của người chồng, và cách mà khi sự thật ấy bừng sáng, đức tin của chính cô cũng lụi tàn theo; và cô ngẫm nghĩ về sự khác biệt lớn lao nhường nào nếu như cô kết hôn từ sớm — chỉ với một người đàn ông tử tế. Cô thậm chí không cần phải yêu anh ta — không cần phải bằng ngọn lửa đam mê — mà chỉ cần có thể dựa dẫm vào anh ta. Một điểm tựa đáng tin cậy là thứ cô khát khao hơn cả một người để yêu thương; dẫu vậy cô vẫn thừa nhận rằng một cuộc hôn nhân không có tình yêu chẳng khác nào một màn kịch giả dối. Cô không tiếc nuối sự suy đồi của đức tin truyền thống, nhưng cô ước gì mình có thể hòa mình vào giáo đoàn chỉ vì tình người. Cô cảm thấy nhu cầu được gắn kết, được tìm về một trạm trung tâm, một chốn bình yên, không giống như nhà thờ — nơi chốn của sự bất hòa. Mà không hề hay biết, cô đang nghiêng về tư tưởng Quaker-Catholicism, tên gọi do Caroline Fox đặt cho những nguyên tắc tôn giáo của cô — trong đó Quaker-Catholicism coi những giáo huấn tâm linh trực tiếp là điểm đặc trưng cốt lõi của mình.
“Cô đang nghĩ gì thế?” Arthur Brock bất chợt cất tiếng từ trên giường.
Beth giật mình thon thót. Cô cứ tưởng anh đang ngủ.
“Đức Chúa Trời,” cô thốt lên với một tiếng thở dốc, “và chuyện đi nhà thờ,” cô nói thêm, tự cười giễu sự đột ngột của mình. “Tôi đang thèm được đi nhà thờ quá.”
“Thế ra cô không theo Giáo hội Anh giáo à,” anh nói. “Ừ thì, bản thân tôi cũng chẳng hay đi nhà thờ; nhưng tôi có sự phân biệt rõ ràng vào các ngày Chủ nhật. Tôi không làm việc, và tôi đọc một thể loại sách khác. Đó là ngày dành riêng cho những đồng cỏ thiên đàng của tôi. Tôi ước gì mình có thể ở mãi trên đó nếu làm được; nhưng chịu thôi, tôi có phải nhà sư tu khổ hạnh trong hang đá đâu. Tuy nhiên, bất cứ khi nào có thể, tôi vẫn thực hiện cuộc hành trình thăng hoa ấy nhờ sự trợ giúp của những cuốn sách có thể đưa người ta tới đó.”
“Tôi cũng từng đọc sách tôn giáo chứ,” Beth nói; “nhưng tôi thấy chẳng có mấy sự khai sáng trong đó, phần lớn chúng chỉ là lớp vỏ khô khan của vấn đề, thiếu vắng tinh thần, không chứa đựng một tia lửa linh hồn nào và vấy máu tanh.”
“Sao cơ?” anh thốt lên.
“Vị Chúa trời của người Do Thái này,” Beth bắt đầu, đăm đăm nhìn vào đống lửa với ánh mắt mơ màng, “lịch sử của ngài ra sao? Ngài ưa chuộng sự tàn cru và đổ máu. Những con vật vô tội là những nạn nhân đầu tiên phải chịu đau khổ để phục vụ ngài; nhưng không dừng lại ở đó, ngài cứ trượt dài từ tồi tệ đến tồi tệ hơn, hệt như bản tính con người, và kết cục là đòi hỏi sự hiến tế con người, chính là việc hiến tế đứa con trai ruột thịt của ngài. Và chính vì điều đó mà chúng ta bị bắt buộc phải tôn sùng ngài, mặc cho ngày nay bất kỳ ai có chút trí óc bình thường cũng có thể nhận ra việc tôn sùng một vị thần như thế chẳng khác nào thờ quỷ. Tôi không nói là không có Chúa; tôi chỉ nói đây không phải là Chúa — vị thần khát máu này, kẻ sát hại con trai này, sự toàn tri đui mù này, sự toàn năng bất lực này, lòng thương xót tàn nhẫn này, sự ngạo mạn khiêm nhường này, kẻ hiếu chiến hòa bình này; đây không phải là Chúa, mà là con người. Tâm trí con người giao tranh với các công trình của Chúa để phá hủy chúng. Con người cố gắng khiến chúng ta tin rằng mình được tạo ra theo hình ảnh của Chúa; nhưng sự thật diễn ra lại hoàn toàn ngược lại. Ban đầu con người có bản chất tốt đẹp hơn, đa diện hơn. Họ có trí tuệ như một thứ đồ chơi để giải trí trên trới đất này, và có linh thần như một nguồn sức mạnh giúp vươn lên thiên đường. Nhưng thay vì nhọc công củng cố linh thần, họ lại thích thú vùi đầu chơi đùa với trí tuệ của mình; và họ chơi đùa cho đến khi trở nên quá thành thạo trong việc sử dụng nó, quá đắm chìm vào trò chơi ấy đến nỗi quên mất cả cội nguồn. Và chính lúc đó, họ phóng chiếu hình ảnh của chính mình vào cõi hư không, rồi lại mê mẩn trước vẻ ngoài của chính mình từ góc nhìn đó đến mức gọi nó là Chúa, cúi đầu sụp lạy và tôn sùng nó. Nếu anh muốn thấu hiểu con người, hãy nhìn vào Chúa; nếu anh muốn tường tận vị Chúa của hắn, hãy nghiên cứu con người.”
Arthur Brock trầm ngâm suy nghĩ một lát.
“Những lời cô vừa nói nghe ra vẻ rất khôn ngoan sâu sắc đấy,” cuối cùng anh cất lời, “và trong lời nói của cô có một thứ hào quang quyến rũ khiến người ta lóa mắt và không kịp nhận ra thực chất chúng có ý nghĩa đến đâu ngay từ phút đầu. Đúng là tôn giáo đỉnh điểm vẫn là sự hiến tế con người, cả ở đây lẫn ở Châu Phi, và để đạt đến đỉnh cao của sự rùng rợn tinh vi, chúng ta đang có ngay tại đây sự hiến tế đẫm máu theo nghĩa đen của một đứa con trai bởi chính cha ruột mình. Nhưng đó không phải là Chúa, như cô vừa nói; đó chính là cực điểm của tầng lớp giáo sĩ. Và giáo sĩ thời nào cũng vậy, ở mọi thời đại, bên dưới mọi lớp vỏ bọc văn minh. Uy tín của họ dựa trên sự giả dạng quyền lực. Họ không phải là những kẻ khiêm tốn đi tìm chân lý, mà là những kẻ cuồng tín bảo vệ sai lầm và là những kẻ thời cơ trơ trẽn. Họ tiêu diệt nhà thám hiểm khoa học ở thời đại này; sang thời đại tiếp theo, họ lại nhận ra sự tồn tại của chính mình bị đe dọa vì từ chối thừa nhận rằng nhà thám hiểm kia đã đúng; thế là họ thú nhận chân lý, rồi điều chỉnh lại những trò ma giáo lừa bịp của mình cho phù hợp với nó. Họ không bắt chúng ta đặt niềm tin vào những ảo tưởng vốn chỉ có thật đối với một đứa trẻ trong thời thơ ấu, thế nhưng họ lại muốn chúng ta cả tin vào những điều vốn là sản phẩm từ thời thơ ấu trí tuệ của cả nhân loại. Điều mà bản thân anh ta không tài nào vượt qua nổi chính là sự thiếu hụt hoàn toàn khiếu hài hước. Thú thực là có những lúc tôi thấy thương hại ông ta và tôi đã nói thẳng điều đó.”
Beth mỉm cười. “Tôi không đủ nhã nhặn tử tế để làm thế đâu,” cô nói. “Có những thứ khiến tôi trở nên dữ dội. Vương quốc thiên đường hiện hữu hoặc không hiện hữu bên trong chúng ta, tôi tin là vậy; và phân nửa thời gian tôi biết chắc nó không nằm trong tôi, bởi chẳng còn chỗ trống nào trong tâm hồn tôi ngoài sự thù hận và cơn thịnh nộ đang xé nát tôi vì nỗi kinh hoàng trước mọi sự giả dối, bất công và khốn cùng mà tôi tường tận nhưng chẳng thể ngăn chặn. Có lẽ khiếu hài hước sẽ cứu rỗi được nhà thờ; nhưng tôi quá tổn thương để mà nhìn thấy điều đó. Tất cả những gì tôi có thể nói là: tôn giáo của các anh đối với tôi thực sự kinh hoàng — sự hiến tế con người và việc thờ quỷ, những di tích từ thời kỳ nguyên thủy được hàn gắn vào thời đại chúng ta, hoàn toàn lạc lõng và bất dung. Tôi sẽ không đời nào chấp nhận sự cứu rỗi từ tay một đấng toàn năng vô tích sự như thế, một lòng thương xót tàn nhẫn như thế, một công lý đẫm máu như thế. Cảnh tượng đau khổ từng làm thỏa mãn con người khi thế giới hãy còn non trẻ, hệt như cách nó vẫn làm thỏa mãn những kẻ dã man hiện nay; nhưng giờ đây chúng ta đã quay lưng ghê tởm nó. Chúng ta sẽ chẳng thể hạnh phúc nổi trên thiên đường, giống như những kẻ được cứu rỗi được miêu tả trong những câu chuyện cổ xưa, khi ngay trước mắt là những tội nhân đang oằn mình chịu khổ hình trong hoả ngục.”
“Điều đó cũng đồng nghĩa với việc bên trong chúng ta giờ đây phần ‘Kitô’ đã hiện hữu nhiều hơn so với những ngày tháng cổ xưa,” anh điềm đạm lên tiếng, với sự cẩn trọng đầy tự tin của một người dành thời gian suy ngẫm. “Tôi tin rằng những câu chuyện cổ đó được xây dựng trên một sự hỗn độn mơ hồ trong tâm trí vào thời kỳ mà những giấc mơ cũng chân thực đối với nhân loại chẳng kém gì các sự kiện trong đời thực. Vẫn có những bộ lạc mờ mịt trên trái tim trần thế này không thể phân biệt rẽ ròi giữa những gì họ thực sự làm với những gì họ chỉ mơ thấy mình làm, và có lẽ mọi giống loài đều từng trải qua giai đoạn phát triển đó. Tôi không rõ liệu lòng sùng đạo thái quá có phải là một chứng bệnh thần kinh như người ta vẫn đồn đại hay không, mặc dù những gì được coi là đạo đức ở thế hệ này hóa ra lại là sự lệch lạc ở thế hệ kế tiếp, minh chứng rõ ràng nhất là những đứa con của giới giáo sĩ và hậu duệ của những kẻ sùng đạo khác, những người thường chẳng đáp ứng được kỳ vọng theo lẽ thường. Và tôi cũng chẳng mặn mà gì với nhà thờ, tín điều hay niềm tin vào vị nhân vật này hay cá nhân nọ. Những tư tưởng cũ đã mất đi sức hút đối với tôi, cũng như đối với cô; nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta phải từ bỏ những chân lý cổ xưa từng tồn tại suốt mọi thời đại, ranh giới đúng sai rạch ròi vốn là những sự thật hiển nhiên chứ không phải ý tưởng mơ hồ. Tôi tin rằng thiện và ác luôn tồn tại, rằng bên này luôn giao tranh với bên kia không khoan nhượng; và điều thiện không thể làm điều ác, điều ác chẳng thể làm điều thiện. Tôi đã vượt qua mọi thứ giáo điều và những thứ rườm rà phù phiếm của trí tuệ mà nhà thờ đã trùm lên phần linh hồn, cùng với toàn bộ những nghi lễ vốn hữu ích và cần thiết cho các linh hồn cá nhân ở giai đoạn đầu của sự phát triển. Tôi từng nghĩ nếu tìm được một thứ tôn giáo hoàn toàn không vấy máu, tôi sẽ ôm lấy nó. Giờ đây tôi cảm thấy chắc chắn rằng biểu hiện bên ngoài của bản tính tôn giáo của chúng ta ra sao không quan trọng, miễn là nó thực sự mang tính tôn giáo. Tôn giáo là một thái độ của tâm trí, thái độ của sự cầu nguyện, bao gồm lòng kính sợ những điều thánh thiện và sự sùng kính sâu sắc dành cho chúng. Tôi sẽ không đời nào đánh đổi thứ đó lấy bất cứ thứ gì — quyền năng được cất lời khẩn cầu; nhưng giờ đây, khi nghĩ về Cha chúng ta trên thiên đàng, tôi không hề khinh miệt người mẹ của chúng ta trên mặt đất.”
Beth lặng thẫn nhìn đăm đăm vào lò sưởi một lúc lâu. “Ngủ đi,” cuối cùng cô cất lời, giọng đột ngột lạnh lùng. “Lẽ ra giờ này anh không nên ngồi đó trò chuyện nữa.”
“Ước gì cô cũng đi ngủ đi,” anh nói khi ngoan ngoãn nằm dịch người lại cho ngay ngắn; “vì tôi đã mất đi một nửa sự thoải mái của việc được cứu rỗi khi cứ phải ngồi nhìn cô thức trắng chịu đựng vì tôi.”
Lời nói đó hoàn toàn không quá phóng đại so với sức ép mà Beth phải gánh chịu trong những ngày tháng ấy; bởi cô hoàn toàn cô độc chẳng có ai đỡ đần. Ethel Maud Mary và Gwendolen luôn bày tỏ sự cảm thông sâu sắc dành cho cô và bệnh nhân, như họ vẫn thường nói; nhưng lòng tốt của họ chỉ dừng lại ở mức độ đó vì giới hạn bắt buộc. Những vị khách trọ khác cứ bám lấy Gwendolen sai vặt ngược xuôi không lúc nào nghỉ; ai nấy đều đinh ninh rằng con bé chẳng còn phải chăm sóc ai khác trên đời, và vô cùng hiếm hoi có chuyện một ai đó chú ý đến sự mệt mỏi của nó hay mở lòng xót thương. Beth phải tự tay làm tất cả mọi thứ từ A đến Z, xách than từ tầng hầm dưới đất, lấy nước từ phòng tắm, quét dọn và phủi bụi, cọ rửa lò sưởi, chạy ra ngoài mua sắm rồi tất tả quay về để nấu nướng và vá víu áo quần. Ethel Maud Mary đôi khi phải lén lút tranh thủ vài phút trốn lên gác để bày tỏ sự đồng cảm; nhưng đôi bàn tay nhỏ bé tội nghiệp của cô nàng cũng đang quá tải bởi bà mẹ đang ốm liệt giường, áp lực xoay xở chạy ăn từng bữa và những vị khách trọ chậm tiền nhà thất thường. Mùa đông năm ấy cướp đi sạch sẽ vẻ tròn trịa hồng hào của cô nàng, làn da mịn màng tựa cánh hoa hồng phai nhạt dần thành màu sáp xỉn màu, và mái tóc vàng từng rực rỡ óng ả khi cô còn thời gian chăm chút nay trở nên rối bù xơ xác; nhưng trái tim cô nàng vẫn đập những nhịp đập dũng cảm và nhân hậu như thuở nào, và chưa bao giờ cô chịu lùi bước.
Có bận, cô vội vã leo lên căn gác của anh Brock — nơi Beth đang tá túc — tranh thủ chút thời gian ngắn ngủi để thăm hỏi và tìm kiếm sự an ủi; và ngay khi vừa bước chân vào phòng, cô ngã phịch xuống chiếc ghế trong trạng thái hổn hển vì hết hơi.
“Không hiểu sao cô có thể làm nổi những việc đó mười mấy lần một ngày được thế hả cô Maclure,” cô thở hổn hển.
“Mấy cái bậc thang ấy đã dạy cho tôi thấu hiểu những gì đám đầy tớ phải chịu đựng,” Beth nói, cứ như thể đó dẫu sao cũng là một điều đáng để biết ơn.
“Chắc chắn cô sẽ chẳng đời nào đày đọa họ ngay cả khi cô chưa từng trải qua cảm giác khốn khổ ấy,” Ethel Maud Mary nói. “Đó chính là điều nghiệt ngã nhất trên cõi đời này. Mọi bài học xương máu đều phải được trải nghiệm bởi những con người vốn dĩ chẳng cần đến chúng để trở nên tốt đẹp, trong khi lũ người tồi tệ lại nhởn nhơ thoát nạn chẳng mất gì.”
“Tôi không chắc là mình không cần đến chúng đâu,” Beth nói. “Nhưng có một điều tôi biết rõ: đó là mọi trải nghiệm đau thương tôi từng đi qua đều sớm muộn mang lại cho tôi những bài học quý giá.”
“Ước gì tôi có thể tin được rằng tính khí thất thường của u tôi sẽ mang lại lợi ích gì cho tôi,” Ethel Maud Mary thở dài; “bà ấy hành hạ người khác khủng khiếp! Nhưng mà biết sao được, tội nghiệp u! Bà đang ốm đau, và bao nhiêu lo toan cứ đè nặng chẳng thể giấu giếm được. Cả cái nhà này hiện tại chỉ có cô và anh Brock là trả tiền nhà đúng hạn, cô cứ thử tưởng tượng xem tình cảnh nó ra sao! Bây giờ anh ấy đang hồi phục tốt rồi nhỉ, nhưng mà cô không nên ngồi lì ở đây trong cái giá lạnh này đâu. Một chiếc khăn choàng chẳng thay đổi được gì mấy đâu; chính không khí cô đang hít thở kìa; và cô phải bật chiếc lò dầu của mình lên chứ. Lửa trong lò sưởi chưa đủ ấm cho anh ấy sao? Tôi không hiểu sao phòng anh lúc nào cũng phải duy trì ngần ấy độ, trong khi phòng cô thì lạnh ngắt chẳng có nổi một độ.”
“Ôi, tôi quen chịu đựng rồi,” Beth nói. “Chưa bao giờ tôi thấy khỏe mạnh như thế này.”
“Trông cô khỏe thế cơ đấy,” Ethel Maud Mary mỉa mai, “y hệt như một kẻ ăn xin vừa mới ở tù ra vậy. Cô đang lo lắng chuyện gì thế?”
“Nước súp thịt bò,” Beth đáp. Và thực sự cô đang lo số vó, cả bánh mì bơ, củi lửa, đèn đóm và tiền nhà — tóm lại là mọi thứ gắn liền với tiền bạc; bởi số tiền tích lũy đã cạn kiệt gần hết và cô vừa hứng chịu một cú sốc vào thời điểm gần đây khiến tâm lý chao đảo dữ dội.
Cô đã trải một tờ báo cũ xuống sàn để bảo vệ tấm thảm và đang quỳ gối dưới đất vào một buổi sáng nọ ngay trước khung cửa sổ, cọ rửa và châm đầy dầu vào chiếc lò sưởi nhỏ, còn Arthur thì nằm đó yên bình ngắm nhìn cô — “giám sát các công việc gia đình của cô,” như anh hay gọi vui, bởi đó là tất cả những gì sức lực kiệt quệ của anh cho phép vào lúc bấy giờ.
“Em đúng là một người nội trợ cừ khôi,” anh nói. “Nhìn bề ngoài của em, anh không đời nào ngờ em lại có thể nấu nướng và dọn dẹp thạo việc đến thế.”
“Hồi nhỏ tôi thường hay làm mấy việc này để phụ giúp cô hầu phòng lười biếng nhà tôi, cầu trời phù hộ cho cô ấy,” Beth đáp. “Những kỹ năng nấu nướng và dọn dẹp cô ấy dạy cho tôi đến nay vẫn vô cùng hữu dụng.”
“Nếu sau này có con gái, em sẽ nuôi dạy nó thế nào?” anh hỏi.
Beth mở mảnh giấy cô dùng để lau sạch vết dầu loang trên lò, đăm đăm nhìn nó với vẻ trầm ngâm. “Trước hết, tôi sẽ nuôi dạy nó trong sự cô lập đầy hạnh phúc,” cô nói. “Nó sẽ tận hưởng mọi niềm vui của tuổi thơ; và sau đó là một nền giáo dục được tính toán để phát triển toàn diện mọi năng lực trí tuệ mà không hề ép buộc, đồng thời chuẩn bị cho nó một cuộc sống đích thực bình thường của một người phụ nữ: tuổi thơ, thời thiếu nữ, đời làm vợ, làm mẹ, mỗi giai đoạn đều đi kèm với những nhiệm vụ và niềm vui trọn vẹn riêng biệt. Tôi muốn nó hạnh phúc trong từng giai đoạn, kiên định, thận trọng, điềm tĩnh, ngăn nắp, tiết kiệm; và nếu nó có năng lực đạt được thành tựu đặc biệt nào đó, tôi nghĩ một nền giáo dục như thế sẽ vun đắp cho nó sự vững vàng trong mục đích và lòng tự trọng cần thiết để đi đến cùng con đường ấy. Tôi cũng sẽ bắt nó phải hiểu tường tận thế giới mà nó đang sống, để nó luôn sẵn sàng hành động một cách khôn ngoan trong bất kỳ tình huống khẩn cấp nào. Tóm lại, tôi muốn trang bị cho nó khả năng đối phó với mọi nghịch cảnh có thể ập đến, rồi sau đó đặt trọn niềm tin để nó tự định hình tương lai cho chính mình. Cuộc sống mà một người phụ nữ khao khát — và cả đàn ông nữa, tôi nghĩ vậy — là một cuộc sống với những nhiệm vụ giản đơn và niềm vui bình dị, một cuộc sống bình thường; nhưng tôi chỉ gọi là cuộc sống bình thường khi nó phù hợp với các nhu cầu thuộc về bản ngã cá tính của người phụ nữ ấy.”
“Thế ra em không hề lớn tiếng đòi hỏi thêm quyền tự do à?”
“Còn tùy thuộc vào việc anh định nghĩa từ đó ra sao. Tiếng kêu đòi thêm quyền tự do đôi khi chỉ là tiếng la hét của những kẻ hèn nhát thèm khát được miễn trừ khỏi phần trách nhiệm và lao động của cuộc đời; và nó cũng rất dễ trở thành tiếng đòi hỏi sự phóng túng thay vì tự do. Chúng ta phải biết phân biệt rạch ròi.”
“Nhưng bằng cách nào?”
“Hiển nhiên là dựa vào nhân cách và nguyên tắc của những con người mà chúng ta phải đối mặt rồi.”
Lúc này cô đã thắp xong chiếc lò dầu nhỏ và đặt một chiếc quánh nước lên trên để đun sôi. Sau đó, cô lấy ra một cái thớt gỗ cùng một miếng thịt bò tươi, bắt đầu thái thành hạt lựu rồi cho vào một cái hũ sành cho đến khi chật cứng. Khóe miệng nhạy cảm của cô thoáng co lại trước sự tươi sống ấy, và những ngón tay trắng ngần chẳng mấy chốc bị nhuộm đỏ; nhưng cô vẫn chuẩn bị phần thịt một cách cẩn trọng không kém. Khi hũ đã được nhét đầy và nêm nếm gia vị, cô đặt nó vào chiếc nồi trên bếp lò để sức nóng chắt lọc lấy phần nước cốt.
“Hôm nay sẽ có món gì thế?” anh hỏi.
“Thịt bò đông,” cô đáp. “Chắc anh đã ngấy tận cổ món súp thịt bò rồi.”
“Anh chẳng bao giờ ngấy những gì em làm cho anh cả,” anh đáp lời. “Đây là quãng thời gian đầm ấm nhất mà anh từng trải qua ở xứ sương mù này.”
Beth mỉm cười. Bất chấp nghèo đói, lo âu và mệt mỏi, đây thực sự là “quãng thời gian đầm ấm nhất” kể từ khi dì Victoria qua đời, và cô trân trọng nó vô cùng. Giờ đây, khi bên cạnh cô có một người mà cô có thể tôn trọng và quan tâm đang phụ thuộc vào cô, người mà từng ánh mắt lời nói đều bày tỏ sự trân trọng đối với lòng tận tụy của cô, thời gian trôi qua chưa bao giờ nặng nề như những ngày tháng hôn nhân dằng dặc trước kia. Mọi thứ đều vô cùng tương hợp và mới mẻ đối với cô, sự gắn kết mật khẩu này với một người đàn ông có nhân cách cao thượng nhất và sự tinh tế hoàn mỹ nhất. Chưa bao giờ cô nhận ra trên đời lại có những người đàn ông như thế, kiên cường đến vậy trong đau khổ, vị tha và tốt bụng đến thế; và phát hiện này đã kích thích cô một cách kỳ lạ — làm cô ngập tràn hy vọng, củng cố tình yêu cuộc sống và khiến mọi thứ đều trở nên đáng giá.
Cô tiếp tục công việc trong im lặng sau câu nói cuối cùng ấy của anh, và anh vẫn tiếp tục ngắm nhìn cô với sự tò mò đặc trưng của một bệnh nhân đối với từng chi tiết nhỏ nhặt trong thế giới chật hẹp của mình.
“Sẽ là một sự giải thoát thực sự nếu anh có thể đứng dậy và làm hết những việc đó thay cho em,” cuối cùng anh nhận xét. “Nằm đây nhìn em làm việc vất vả thay phần mình, anh thấy mình chẳng ra dáng đàn ông chút nào.”
“Đây là việc của phụ nữ,” Beth nói.
“Việc của phụ nữ hay việc của đàn ông thì cũng chỉ là bất cứ thứ gì họ có thể làm cho nhau mà thôi,” anh đáp lời. “Anh tự hỏi liệu mình có hồi phục nhanh hơn nếu thay đổi phương pháp điều trị không. Bệnh thấp khớp thường được kê đơn bằng sự nhẫn nhịn và hàng tá loại dược phẩm nhằm đánh lạc hướng sự chú ý khỏi vùng đau sang những bộ phận khác trên cơ thể, từ đó làm dịu tâm trí. Cái đầu của anh đang bị tra tấn bởi liều thuốc uống vừa rồi đấy. Anh muốn thử phương pháp Salisbury xem sao.”
“Salisbury là gì thế?” Beth hỏi.
“Chủ yếu là thịt bò và nước nóng, lúc mới bắt đầu là vậy,” anh đáp. “Em sẽ tìm thấy một cuốn sách nhỏ viết về chủ đề đó trong đám sách của anh.”
Beth đọc qua cuốn sách rồi phán quyết: “Anh sẽ thử phương pháp Salisbury. Rất dễ thực hiện thôi.”
“Đúng vậy,” anh đáp. “Mọi thứ đều dễ dàng khi có một y tá như em.”
Tuy nhiên, để thực hiện phương pháp điều trị này, một số thứ cần phải được mua sắm, và điều này dẫn đến một phát hiện khiến Beth chết sững. Thu nhập của Arthur chủ yếu phụ thuộc vào những bức tranh anh bán được, và từ khi ngã bệnh, chẳng còn đồng tiền nào gửi đến nữa. Anh vẫn còn giữ một ít tiền mặt, nhưng chẳng đáng kể như anh tưởng, và giờ thì nó đã sạch bách bất chấp sự tằn tiện tối đa của Beth. Khoản tiền của chính cô cũng đang cạn dần, nhưng cô chưa từng bận tâm về điều đó bởi cô vẫn còn một phần tiền trong khoản tích lũy bí mật để dựa vào. Cô đã cất nó trong một chiếc rương được gửi theo sau từ Slane — chiếc rương mà mãi cho đến tận bây giờ, khi cần tiền, cô mới mở ra. Thế nhưng, số tiền ấy lại không cánh mà bay. Cô lục lọi hết ngóc ngách này đến ngóc ngách khác nhưng vô vọng; tất cả những gì cô tìm thấy chỉ là chiếc túi vải nhỏ từng dùng để đựng nó. Cô chết sững trước phát hiện này và ngồi bệt xuống sàn nhà một lúc, giữa đống đồ đạc vương vãi khắp nơi, cố gắng tìm cách lý giải cho sự mất mát của mình. Rồi bỗng nhiên, hình ảnh Maclure xuất hiện trước mắt cô như chớp nhoáng — hệt như lúc cô từng bắt gặp hắn cầm chùm chìa khóa phụ, lom lom dòm ngó vào chiếc giỏ đựng quần áo của cô với vẻ nham hiểm; nhưng cô kiên quyết gạt phăng đi kết cục tất yếu mà hình ảnh ấy ám chỉ. Cô không cho phép tâm trí mình bị vấy bẩn bởi một sự hoài nghi như thế. Và đối với số tiền đã mất, đằng nào nó cũng không còn, hà cớ gì phải lãng phí thời gian dằn vặt bản thân? Tốt hơn hết là cô nên tập trung suy nghĩ xem làm thế nào để kiếm thêm. Cô vẫn còn một ít tiền của Arthur Brock, nhưng cô giữ lại nó để có thể nói thật với anh rằng tiền vẫn chưa cạn sạch mỗi khi anh hỏi đến — một lời nói dối thiện ý giúp anh an tâm và ngăn không cho anh cố gắng gượng dậy làm việc khi cơ thể chưa cho phép. Số tiền riêng của cô chỉ trụ được thêm chút ít nữa, và làm thế nào để kiếm thêm chính là câu đố hóc búa.
Những chiếc váy dạ hội của cô từng nằm trong chiếc rương vừa được mở tung, và trong lúc cô vẫn đang ngồi thẫn thờ trên sàn nhà giữa đống quần áo ấy, Ethel Maud Mary thở hồng hộc bước vào phòng để thăm dò tình hình.
“Ôi chao,” cô thốt lên đầy ngưỡng mộ khi trông thấy đống xiêm y lộng lẫy của Beth. “Cô có khối đồ đẹp thế này cơ à! Mấy chiếc váy này mà đem bán chắc cũng kiếm được khối tiền đấy.”
“Vậy thì chỉ chỗ cho tôi đem bán đi, vì tôi đang cực kỳ cần tiền,” Beth đáp ngay lập tức không chút chần chừ.
“Hơn nữa giữ lại mấy chiếc đầm này cũng chẳng để làm gì, mốt thời trang thay đổi liên tục mà,” Ethel Maud Mary gợi ý, hệt như đang tìm lý do hợp thức hóa giúp Beth. “Gwendolen sẽ là người ra mặt giao dịch khéo nhất đấy. Con bé rất có tài mặc cả; lại có một tiệm cầm đồ ngay gần đây thôi. Nếu là tôi, tôi sẽ bắt đầu mang bán những món tồi tàn trước.”
“Vậy thì hãy tư vấn cho tôi nhé, cô bé ngoan,” Beth nói, và Ethel Maud Mary quỳ sụp xuống bên cạnh cô, nhiệt tình bắt đầu lên kế hoạch.
Chỉ vài xu còm cõi là kết quả của giao dịch đầu tiên; nhưng những chiếc đầm đẹp hơn có những đường viền trang trí tinh xảo cùng ren thật, bán được giá hơn hẳn như lời Ethel Maud Mary từng quả quyết nếu bán riêng lẻ từng thứ; thế nên nhờ sự tằn tiện tột cùng, Beth vẫn xoay xở đủ tiền trang trải chi phí sinh hoạt và lo cho các nhu cầu của bệnh nhân.
Kể từ khi áp dụng phương pháp chữa trị Salisbury, anh ít chịu đựng những cơn đau hơn và bắt đầu lấy lại sức lực; tuy nhiên thời tiết vẫn tiếp tục khắc nghiệt, và bản thân Beth phải gánh chịu rất nhiều khổ sở vì giá rét, gió lùa cùng đủ thứ thiếu thốn. Có những lúc cô đói cồn cào đến nỗi phải rảo bước thật nhanh qua các cửa hàng thực phẩm mỗi khi ra ngoài, sợ rằng mình sẽ không cưỡng lại được cám dỗ bước vào để mua những món ngon cho bản thân. Nếu lòng trắc ẩn của cô dành cho người nghèo chưa đủ sâu sắc, thì mùa đông năm ấy đã mài giũa nó qua vô vàn cảnh tượng đau lòng mà cô chứng kiến. Thỉnh thoảng lòng trắc ẩn của cô hóa thành ngọn lửa phẫn nộ và chống đối, như trong một lần đi ngang qua ngôi nhà vừa tổ chức đám cưới thượng lưu. Mặt đường trước cổng và tấm thảm đỏ trải dọc bậc thềm cùng vỉa hè phủ đầy những hạt gạo cưới, và một đám trẻ đói lả đang nhào vào cào cấu, dùng đôi bàn tay trơ xương vét nhặt chúng lên, giật lấy từ tay nhau, tranh giành rồi ngấu nghiến nuốt chửng từng hạt sống, trong khi gã người hầu đứng nhìn với vẻ khinh khỉnh như đang thưởng thức một trò giải trí. Trái tim Beth quặn thắt trước cảnh tượng đó, và cô rảo bước thật nhanh, nguyền rủa tầng lớp giàu có ích kỷ đang đầm mình trong nhung lụa xa hoa trong khi những đứa trẻ ngây thơ phải chịu đói khát ngoài đường phố.
Trên một con đường tồi tàn mà cô thường phải băng qua có một cửa hàng thịt, nơi những tảng thịt bò đỏ tươi với lớp mỡ vàng ươm được treo lủng lẳng ngay cửa ra vào. Trên đường đi làm về một buổi tối nọ khi trời đã sẩm tối, cô chú ý thấy đi trước mình là một bé gái gầy giom đang bế trên tay một đứa em nhỏ và dắt theo một đứa trẻ khác bằng một tay. Khi đến trước cửa hàng thịt, chúng dừng lại ngước nhìn những tảng thịt bò khổng lồng, rồi đứa nhỏ hơn lủi thủi bước tới, đặt bàn tay nhỏ xíu lên tảng thịt với vẻ ve vuốt rồi rướn người hôn lên đó. Gã hàng thợ thịt bước ra đuổi chúng đi, và Beth tiếp tục lê bước qua vũng bùn với đôi mắt ngấn lệ. Bản thân cô cũng vừa phải chống chọi với sự cám dỗ ngay tối hôm đó. Cô phải đi ngang qua một tiệm ăn kiểu Ý — nơi cô từng lui tới trước khi gánh vác trách nhiệm chăm sóc ai đó — để thưởng thức bữa tối trị giá hai si-linh với những món ăn tươm tất, được bày biện đàng hoàng. Giờ đây, trong cơn đói cồn cào thường trực, đây là một trong những nơi cô phải cúi đầu rảo bước qua thật nhanh; nhưng ngay cả khi không nhìn vào nó, tâm trí cô vẫn hướng về đó, bị hành hạ bởi khao khát được bước vào và ăn uống thỏa thuê dù chỉ một lần duy nhất. Hình ảnh những bát súp sánh đặc, cá chiên giòn kèm khoai tây, và thịt bò quay với rau trộn cứ khêu gợi cái dạ dày vốn đã chẳng cần phải khêu gợi của cô, khiến cô chịu đựng một cơn đau đớn cào xé khó lòng kiềm chế. Hôm nay là một ngày đói khát đặc biệt. Cà phê đã cạn sạch, từng chiếc lá trà quý giá cô đều phải để dành tiết kiệm cho Arthur, và bơ cũng phải căn ke từng chút vì cần dùng một lượng lớn cho món bánh mì nướng giòn rụm vốn sẽ rất khó nuốt nếu thiếu nó. Beth chủ yếu sống bằng phần rìa bánh mì cắt ra từ lát bánh nướng của anh. Khi chúng đã quá khô cứng, cô ngâm chúng vào nước nóng và cho đường nâu vào khuấy đều. Món hỗn hợp này gợi cô nhớ đến những chiếc bánh mì pudding của dì Victoria, cùng mùa hè hạnh phúc khi họ sống chung và cô học được cách ngồi thẳng lưng trên những chiếc ghế bành Chippendale. Cô rất muốn trò chuyện với Arthur về những ký ức dịu dàng ấy, nhưng cô không dám tin tưởng bản thân mình, bởi cô đang quá yếu đuối; nước mắt luôn trực trào chực trào trên khóe mi.
Hôm ấy, cô đã phát ngấy với món bánh mì cứng ngắc của mình, dù có cho thêm đường, và chẳng hề cảm thấy đói cho đến khi bước ra ngoài không khí lạnh buốt, bỗng nhiên một cơn thèm ăn bức bách ập đến tóm lấy cô, đẩy cô lao thẳng về phía nhà hàng Ý hệt như bị ma sai quỷ khiến. Tuy nhiên, khoảnh khắc bước chân vào trong quán, cô liền lấy lại được bình tĩnh. Thà cô chịu chết đói còn hơn vung vãi hai si-linh quý giá cho bản thân trong khi ở nhà có chàng trai tội nghiệp ấy đang phải chịu đựng trong im lặng, luôn biết ơn và hài lòng với những món ăn đạm bạc nhất mà cô mang về, lúc nào cũng trân trọng từng việc cô làm.
Beth không tiến xa hơn chiếc quầy hàng.
“Tôi muốn mua một món gì đó tẩm bổ đậm đà cho người bệnh,” cô nói.
Tối hôm đó, lần đầu tiên Arthur được ngồi dậy sưởi ấm bên lò sưởi trên chiếc ghế bành bọc vải quấn quanh chiếc chăn ấm áp, thưởng thức một bữa tiệc nhỏ tinh tế được chuẩn bị đặc biệt nhằm vinh danh sự kiện này, như anh hằng hiểu.
“Nhưng sao em không ăn cùng một ít?” anh phàn nàn.
“Thì đấy, anh biết đấy,” Beth đáp, “lúc ra ngoài tôi đã ghé qua nhà hàng Ý rồi.”
“Ồ, thế à?” anh nói. “Thế thì tốt. Anh ước gì ngày nào em cũng đến đó và tự thưởng cho mình một bữa ăn nóng sốt tử tế. Em hứa với anh nhé?”
“Tôi sẽ đi bất cứ ngày nào có thể,” Beth đáp, mỉm cười rạng rỡ khi thấy anh hồ hởi húp súp với sự thèm ăn của một bệnh nhân đang hồi phục tốt. Việc thực hiện những lời nói dối thiện ý với anh đã trở thành một thói quen ăn sâu bám rễ từ lúc nào — một điều lẽ ra cô phải cảm thấy hổ thẹn; nhưng ngược lại, cô lại cảm thấy một sự thỏa mãn tinh tế của một thành tựu nghệ thuật khi chúng phát huy tác dụng, và chỉ hơi bối rối trước sự khác biệt vô cùng mỏng manh, tinh vi giữa sự thật và lời dối trá truyền tải qua từng cách uyển chuyển của câu chữ.
Nhưng rồi tiền bạc cứ vơi dần đi; cô chẳng còn mấy thứ có giá trị để bán; và vấn đề đặt ra là liệu cô có thể trụ nổi cho đến khi khoản cổ tức nửa năm được thanh toán hay không. Có lẽ vị luật sư già sẽ đồng ý cho cô ứng trước một lần ngoại lệ chăng. Cô viết thư ngỏ ý hỏi ông, nhưng trong lúc mỏi mòn chờ đợi hồi âm, áp lực đè nặng đã trở nên cùng cực.
Một ngày nọ khi bước đi thẫn thờ trên đường phố, tự hỏi mình sẽ phải làm gì khi chỉ còn lại đúng một đồng xu cuối cùng trong túi, ánh mắt cô vô tình dừng lại ở tấm áp phích dán trước cửa một tiệm làm đầu thời trang sang trọng, và cô đọc vang những dòng chữ một cách vô thức: “MUA TÓC ĐẸP VỚI GIÁ CAO.” Cô bước qua, đi được nửa đoạn đường thì mới chợt nhận ra mái tóc của chính mình thuộc hàng đẹp nhất; nhưng ngay khi ý nghĩ ấy lóe lên, cô quay gót bước ngược lại và hiên ngang tiến thẳng vào tiệm làm tóc với vẻ mặt đầy quyết tâm không chút do dự. Một quý ông đang ngồi chờ phục vụ ở chiếc ghế cạnh quầy ở một đầu cửa hàng; Beth liền tiến đến chiếc ghế ở đầu bên kia và ngồi xuống chờ đợi. Cô ngồi đó, chìm đắm trong suy tư và bất động cho đến khi bị đánh thức bởi câu hỏi: “Tôi có thể giúp gì cho cô, thưa cô?”
Lúc đó cô ngước lên và nhìn thấy người chủ tiệm, một người đàn ông có gương mặt nhân hậu.
“Tôi có thể nói chuyện với ông một lát được không?” cô hỏi.
“Mời cô đi lối này,” ông đáp sau khi liếc nhìn mái tóc nâu sẫm óng ả cùng đôi găng tay sờn cũ của cô.
Khi trở về nhà ngày hôm đó, Arthur đã thốt lên một tiếng kêu đầy kinh ngạc.
“Ý em là em vừa cắt ngắn phăng mái tóc đi rồi á?” anh hỏi, nói với cô bằng giọng điệu gần như thô lỗ. “Em định gia nhập cái đám phụ nữ phi giới tính chuyên gào thét trên bục diễn đấy à?”
“Tôi chẳng biết cái đám phụ nữ phi giới tính nào chuyên gào thét trên bục diễn cả,” cô đáp, “và tôi rất ngạc nhiên khi nghe anh sử dụng giọng điệu của thứ báo chí rẻ tiền. Chẳng có điều gì trong phong trào phụ nữ biến họ thành phi giới tính ngoài sự tàn bạo của những kẻ đứng đối lập chống lại họ.”
Anh hơi đỏ mặt nhưng không nói thêm gì nữa — chỉ lặng lẽ ngồi nhìn đăm đăm vào ngọn lửa với một biểu cảm trên gương mặt cứa nát cõi lòng Beth. Đó là vết rạn nứt đầu tiên phủ bóng đen lên sự đồng điệu hoàn hảo trong mối quan hệ giữa họ. Lúc đó cô đang hâm trà cho anh, và khi mọi thứ đã sẵn sàng, cô đặt nó bên cạnh anh rồi lùi về căn gác phía trên vốn là phòng của mình, đứng soi mình trong gương lần đầu tiên kể từ sau khi hy sinh mái tóc đẹp đẽ. Thoạt nhìn, cô bật cười; rồi đôi mắt ngấn lệ, cô ngã quỵ xuống giường và bật khóc tức tưởi trong im lặng — không phải vì tiếc nuối mái tóc, mà bởi vì anh đã tổn thương, và lần đầu tiên trong đời cô chẳng có chút sự an ủi nào để trao cho anh.
Ngay lúc cô vừa rời đi, một người bạn họa sĩ của anh, Gresham Powell, ghé qua tình cờ để thăm hỏi và không khỏi ngạc nhiên khi biết anh đã ốm nặng đến vậy.
“Dạo này tôi không thấy anh đâu,” anh ta nói, cứ tưởng anh tự giam mình trong phòng để vẽ tranh. “Ai đã chăm sóc cho anh thế?”
Brock kể cho anh nghe toàn bộ câu chuyện về trận ốm của mình.
Powell lắc đầu nguầy nguậy khi nghe về sự tận tụy của Beth.
“Cẩn thận đấy, anh bạn trẻ,” anh ta nói. “Mấy cô nàng lang thang góc đường xó chợ ở những chốn thế này không phải là bạn đồng hành lý tưởng cho một thanh niên có triển vọng đâu. Họ còn tệ hơn cả những kẻ lẳng lơ chính hiệu — dễ giăng bẫy anh hơn nhiều, đặc biệt là khi anh đang cạn kiệt sinh lực và có lý do chính đáng để biết ơn. Anh có thể nghĩ rằng mình đang ban thưởng cho cô ta bằng một cuộc hôn nhân; nhưng rồi anh sẽ nhận ra mình đã lầm to. Nhìn gã Simpson mà xem! Có thằng đàn ông nào tự chuốc họa vào thân tệ hại hơn hắn ta khi cưới Florrie Crone không? Chẳng có lấy một điểm chung nào trong tư tưởng ngoại trừ những lúc hắn ốm đau được cô ta chăm sóc; nhưng làm sao một kẻ cứ mãi ốm đau để duy trì sự gắn kết với vợ được chứ. Tất nhiên tôi không biết cô nàng này ra sao; nhưng phân nửa số họ chỉ là những kẻ săn tiền mồi chài kết hôn với dân trí thức. Lỡ cô ta là con gái một mục sư nào đó thì sao?”
“Tôi chẳng biết gì về cô ấy ngoài cái tên,” Brock lạnh lùng đáp. “Cô ấy chưa từng cố gắng khơi gợi lòng thương hại dưới bất kỳ hình thức nào.”
“Ừ thì, đủ mọi thành phần mà lị,” Powell điềm đạm nói. “Nhưng tốt nhất là anh nên dứt áo ra đi trong mọi trường hợp. Chẳng có gì giúp anh hồi phục nhanh bằng một chuyến đi đổi gió đâu. Đi cùng tôi đi. Tôi đang tính về vùng quê ngắm mùa xuân về, ngắm những vườn cây ăn quả nở hoa và lắng nghe tiếng chim họa mi hót. Tôi biết một chốn thần tiên lắm. Đi đi!”
“Để tôi suy nghĩ rồi báo lại cho anh sau nhé,” Arthur Brock đáp để tống khứ anh ta đi.
Khi Powell vừa khuất bóng, Beth xuất hiện. Để làm hài lòng Arthur, cô đã trùm lên mái tóc ngắn cũn của mình một chiếc mũ trùm đầu bằng vải muslin trắng viền dải ruy băng hồng nhạt, thắt thêm chiếc nếp gấp cổ cao cùng chiếc tạp dề trắng lớn, khiến cô trông hệt như một thiếu nữ Thanh giáo ngọt ngào và nghiêm túc, dẫu có vướng chút vẻ điệu đà hồng nhạt; và Arthur mỉm cười khi nhìn thấy cô, nhưng ngay sau đó lại cằn nhằn: “Sao em lại tự cắt phăng mái tóc đẹp của mình đi thế? Anh không đời nào nghĩ em lại làm một việc thiếu thẩm mỹ đến vậy.”
Beth quỳ xuống bên cạnh chiếc ghế của anh để châm thêm củi vào lò sưởi, rồi bắt đầu dọn dẹp lại phần tro tàn quanh bếp.
“Tôi không còn là con người đó nữa sao?” cô hỏi.
“Không, không hẳn,” anh đáp. “Em đã gieo rắc một nỗi hoài nghi vào nơi từng là sự chắc chắn tuyệt đối.”
Cô đã cởi bỏ đôi găng tay dùng để cọ rửa lò sưởi và đang định chống tay đứng dậy bằng tay vịn ghế của anh khi anh cất lời, nhưng rồi khựng lại để ngẫm nghĩ về những lời đó. Chính bằng bàn tay trái, cô đã bám lấy tay vịn chiếc ghế của anh, và tình cờ anh chú ý đến nó một cách đặc biệt khi nó tì lên đó.
“Em đang đeo nhẫn cưới kìa, anh thấy đấy,” anh nhận xét. “Em thấy nó có tác dụng bảo vệ gì không?”
“Tôi chưa từng nhìn nhận nó theo khía cạnh đó,” cô đáp. “Trong thung lũng nước mắt này, tôi có một người chồng. Đó là lý do tôi đeo nó.”
Một khoảng lặng rõ rệt trôi qua, rồi anh gặng hỏi với chút khó nhọc: “Chồng em đâu?”
“Ở nhà, chắc vậy,” Beth đáp, giọng cô trở nên eo éo vì sự chán ghét chủ đề này. “Chúng tôi không liên lạc thư từ gì cả. Hắn muốn ly hôn với tôi.”
“Và em sẽ làm gì nếu hắn kiện?” Brock hỏi.
“Chẳng làm gì cả,” cô đáp, và toan bỏ đi để mặc anh tự suy luận, nhưng rồi lại đổi ý. “Anh có muốn nghe câu chuyện đó không?” cô cất lời sau một thoáng.
“Thôi, đừng kể,” anh vội vã từ chối. “Quá khứ của em chẳng có ý nghĩa gì với anh cả. Bất cứ điều gì em từng làm hay sắp sửa làm trong tương lai đều không thể thay đổi tình cảm của anh — sự tôn trọng của anh dành cho em. Kể từ khi anh biết em, em sẽ mãi là như vậy — người bạn ngọt ngào và tử tế nhất mà anh từng có, người phụ nữ tuyệt vời nhất mà anh từng biết.”
Đàn ông quả là những sinh vật rập khuôn tẻ nhạt. Khi đối mặt với cùng một tình huống, chín mươi chín trên một trăm người sẽ đi đến cùng một kết luận, chỉ là bằng những phương thức khác nhau dựa trên định kiến của họ; và điều này đặc biệt đúng khi phụ nữ trở thành tâm điểm. Phụ nữ thường bị đặt lệch khỏi tiêu cự trong tâm trí nam giới; họ nhìn nhận người phụ nữ ít theo bản chất thực tế mà lại qua lăng kính họ nên hoặc không nên thế nào. Beth chẳng hề cảm ơn tấm lòng rộng lượng của Arthur Brock. Việc anh tỏ ra né tránh không muốn nghe câu chuyện ấy đã bộc lộ một nỗi hoài nghi biến biểu hiện cao thượng của anh trở thành một sự xúc phạm. Phờ phạc bỏ qua quá khứ của một kẻ có tội có thể coi là rộng lượng, nhưng người vô tội luôn khao khát được lắng nghe và phán xét; và đức tin trọn vẹn chẳng hề sợ hãi những sự thật phơi bày.
Beth đứng dậy khỏi đầu gối và bắt đầu chuẩn bị bữa tối cho người bệnh trong im lặng. Thường thì họ sẽ ríu rít trò chuyện như những đứa trẻ trong suốt thời gian đó, nhưng tối nay cả hai đều gượng gạo. Một trong những sự thay đổi tinh tế vốn rất phổ biến trong mối quan hệ giữa nam và nữ đã ập đến đột ngột từ buổi sáng; họ không còn giữ được sự tự nhiên như trước, cũng chẳng thể tiếp tục bên nhau như hiện tại; một cuộc tái định hình là điều bắt buộc phải diễn ra trong khoảng lặng.
“Em có từng nghe anh nhắc đến Gresham Powell chưa?” cuối cùng Brock cất lời. “Chiều nay anh ấy có ghé qua đây. Anh ấy nghĩ tốt hơn hết anh nên đi về vùng quê cùng anh ấy một chuyến để đổi gió ngay khi có thể sắp xếp được.”
“Đó là một ý hay,” Beth đáp — “ở vùng nội địa tất nhiên rồi, tránh xa vùng biển ra vì căn bệnh thấp khớp của anh. Tôi sẽ chuẩn bị đồ đạc cho anh ngay lập tức.”
Sự tán thành ngay lập tức ấy khiến tâm trạng anh chùng xuống. Anh nghịch đũa bát bữa tối một chút, giả vờ như đang ăn, rồi quên bẵng đi và ngồi lặng thẫn nhìn đống lửa trong lò với vẻ mặt đượm buồn. Beth lén lút quan sát anh, nhưng có lần anh bắt gặp ánh mắt cô đang đăm đăm nhìn mình với vẻ lo lắng.
“Có chuyện gì thế?” anh hỏi với nỗ lực ra vẻ vui vẻ.
“Vấn đề là biểu cảm đau đớn trong đôi mắt anh kìa,” cô đáp. “Anh lại bị đau tái phát à?”
“Chỉ là những cơn nhói buốt thoáng qua thôi,” anh nói, rồi mím chặt đôi môi đầy đặn, quyết tâm ra dáng một đấng nam nhi.
Nhưng những cơn nhói buốt đó xuất phát từ tâm trí chứ không phải thể xác, và Beth thừa hiểu điều đó. Những ngày tháng hạnh phúc của họ đã khép lại và chẳng còn lời nào để nói nữa. Giờ đây mỗi người phải tự đi theo con đường riêng của mình, và càng sớm càng tốt. May mắn thay, vị luật sư già đã đồng ý không ngần ngại cho Beth ứng trước khoản cổ tức nửa năm, nhờ đó mà cô có tiền lo cho Arthur. Ông tỏ ra hơi ngạc nhiên vì sự có mặt của số tiền đó, nhưng cứ cầm lấy những gì cô đưa mà chẳng mảy may nghi ngờ, cũng chẳng thèm đếm lại. Ông vốn là người bất cẩn trong chuyện tiền nong và đã quên bẵng những gì mình từng có lúc ngã bệnh.
“Em đúng là một bậc thầy quản gia,” anh nói với Beth. “Nhưng chắc là em chưa thanh toán hết mọi khoản đâu nhỉ. Em phải báo cho anh biết đấy. Sớm được quay trở lại làm việc thì thật tuyệt vời biết bao!”
“Đúng vậy,” Beth đáp; “nhưng đừng bận tâm về điều đó. Anh sẽ chẳng cần đến tiền trước khi đủ khỏe mạnh để kiếm ra nó đâu.”
“Ước gì anh biết chắc rằng chính em cũng sẽ đi đâu đó để tự thưởng cho mình chuyến ngắm mùa xuân về,” anh nói với cái nhìn đầy mong mỏi.
“Rồi đâu sẽ vào đó thôi,” cô đáp bằng giọng điệu lí lắc nhất có thể.
Đến buổi sáng cuối cùng, Beth hoàn tất mọi công việc thường nhật một cách ngăn nắp theo đúng quy trình. Cô đã sắp xếp mọi thứ chu đáo cho anh, đóng gói những món cần mang theo và cất gọn những thứ để lại. Khi chiếc xe taxi đỗ cửa, cô cùng anh đi xuống tầng dưới và đứng cùng Ethel Maud Mary cùng Gwendolen trước hiên nhà dưới ánh nắng xuân rạng rỡ, mỉm cười vẫy tay chào khi anh rời đi. Những lời cuối cùng cô dành cho anh là: “Anh sẽ về nhà trước khi chúng ta gặp lại nhau. Gửi lời chào thương yêu của tôi đến nước Mỹ — và mong rằng xứ sở ấy sẽ gửi cho chúng ta nhiều hơn nữa những người đàn ông như thế này,” Beth thầm nói thêm trong miệng.
“Amen!” Ethel Maud Mary và Gwendolen đồng thanh lặp lại.
Khi chiếc xe taxi khuất dạng, Beth quay người bước vào nhà, bước đi với dáng vẻ nặng nhọc. Dưới chân cầu thang, cô ngước nhìn lên như đang tính toán khoảng cách; rồi cô bắt đầu bước lên những bậc thang dài nhờ vào lan can, đếm cơ học từng bước chân mình. Căn gác mái bỗng trở nên trống trải và rộng thênh thang đến lạ lùng khi cô bước vào — hệt như có thứ gì đó vừa bị tước đoạt để lại một khoảng trống hoác. Ánh sáng chiếu vào phòng cũng có chút gì đó chói chang, thô kệch khiến mọi chi tiết quen thuộc mang một vẻ ngoài kỳ lạ chưa từng thấy. Điều đầu tiên đập vào mắt cô là chiếc ghế bên lò sưởi, chiếc ghế bành kiểu cổ mà anh vừa ngồi cách đây vài phút để nghỉ ngơi sau sự cố gắng mặc quần áo — chiếc ghế mà cô từng thấy anh ngồi đó chịu đựng bao đớn đau một cách kiên cường. Cô sẽ chẳng bao giờ còn thấy anh ngồi đó nữa, cũng chẳng bao giờ được nghe giọng nói của anh — giọng nói dịu dàng nhất cô từng được lắng nghe. Ngay cả trong những lúc tồi tệ nhất, anh vẫn luôn nghĩ về cô, về sự thoải mái của cô, về sự mệt mỏi của cô; nhưng tất cả những điều đó giờ đã là dĩ vãng. Anh đã đi rồi, và chẳng có đường quay lại — chẳng bao giờ mọi thứ có thể trở lại như xưa giữa họ, dẫu có gặp lại đi chăng nữa; nhưng Beth thừa biết họ sẽ chẳng bao giờ gặp lại nhau đâu, và nghĩ đến đó, cô ngã quỵ xuống sàn nhà bên cạnh chiếc ghế vô tri, tựa đầu vào nó và bật khóc tức tưởi trong nỗi tuyệt vọng của kẻ cô đơn cùng cực chẳng còn nơi nương náu hay hy vọng.
Ngọn lửa cô nhóm để Arthur chuẩn bị trang phục đã tàn lụi từ lâu; chẳng còn chút than nào nữa. Tàn tích bữa sáng của anh vẫn nằm nguyên trên bàn; từ nãy đến giờ cô chưa chạm vào thứ gì. Nhưng cô chẳng cảm thấy lạnh lẽo hay đói khát; cô đã vượt qua tất cả những điều đó. Chiếc ghế được quay lưng về phía cửa sổ, và khi co ro bên cạnh nó, cô đối mặt với bức tường quét vôi trắng ở phía đối diện. Một tia nắng chiếu rọi lên đó, vẫn là ánh nắng mùa đông, lạnh buốt như băng và trong vắt. Beth bắt đầu dõi theo nó. Có một điều gì đó cô cần phải suy nghĩ — một điều cần phải giải quyết — một điều cô phải nghĩ tới — một điều cô nên để mắt tới, nhưng chính xác nó là gì thì cô không tài nào nắm bắt nổi. Nó cứ lởn vởn bên lề tâm trí cô nhưng rồi lại né tránh. Tuy nhiên, tốt nhất là cô không nên cử động vì sợ gây ra tiếng động. Và âm thanh xung quanh lúc này quá ư ồn ào — tiếng gió rít lên và những con sóng vỡ òa
“Dọc theo những bờ biển gầm thét của Bude và Bos—”
Không, không phải thế; đó là một đoàn lạc đà đang băng qua sa mạc, và ở đằng xa là một ốc đảo được bao quanh bởi những rặng dừa cọ, cùng những cấu trúc bằng đá trắng lấp lánh giữa những tán cây trong ánh sáng kỳ diệu. Và những cánh cửa lớn đang mở ra từ phía bên trong kìa? Chúng đang mở ra dù cô chưa hề gõ cửa. Vậy là người ta đang mong đợi cô — ở nơi đó, nơi chẳng còn sự mệt mỏi, lo âu hay đói khát nào nữa. Nhưng đó không phải là nơi cô muốn đến. Không! Không! Nơi đó chẳng hề cám dỗ được cô.
“Hãy đưa tôi đến nơi tôi sẽ không còn phải nhớ đến điều gì nữa,” cô khẩn khoản.
Tội nghiệp Beth! Ân huệ duy nhất cô muốn cầu xin Thượng đế ở tuổi hai mươi lăm chính là sự lãng quên: “Xin hãy để tôi đến nơi tôi có thể quên hết thảy.”
Dưới hiên nhà ở tầng dưới, Ethel Maud Mary và Gwendolen nán lại một lát trước khi quay người đi theo Beth vào nhà, và ngay lúc đó, họ nhận ra một phu nhân đã dừng chiếc xe ngựa giữa lòng đường, xông xả nhảy xuống và đang hớt hải chạy về phía họ, bất chấp dòng xe cộ qua lại.
“Chẳng phải bà Maclure vừa đứng nói chuyện với các cô ở đây lúc nãy và vừa bước vào trong nhà đó sao?” bà thốt lên.
“Cô Maclure ạ,” Ethel Maud Mary đính chính.
“Ồ, cô hay bà thì có hề gì chứ?” người phụ nữ kêu lên. “Đó chính là Elizabeth Caldwell Maclure trông hệt như một thây ma — cô ấy đâu rồi? Dẫn tôi đến gặp cô ấy ngay lập tức!” Bà nhấn mạnh yêu cầu bằng một cái dậm chân đầy quyền uy.
Chỉ vài phút sau, Angelica, quỳ sụp xuống sàn gác mái bên cạnh Beth, hét lên kinh hoàng: “Ôi trời, cô ấy chết rồi!”