Chuyện Của Beth

Lượt đọc: 455 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 52

❊ ❊ ❊

Beth, được vây quanh bởi những người bạn thân thiết, đã trải qua mùa xuân năm ấy tại Ilverthorpe, và cảm nhận rằng đó là mùa xuân tuyệt vời nhất mà cô từng nhớ. Chim hoét và chim oanh hót vang trong niềm say sưa suốt ban ngày, và suốt đêm dài, những con chim sơn ca cất tiếng hót líu lo trong chập choạng hoàng hôn đầy hạnh phúc. Cô không tự hỏi vì sao thiên nhiên năm ấy lại có một âm sắc mới mẻ đến vậy, cũng chẳng bận tâm đến thời gian hay cõi vĩnh hằng. Cõi vĩnh hằng của cô chính là sự lặp lại tuyệt diệu của những ngày tháng yên ả, còn những chiếc đồng hồ bấm giờ của cô là hoa mùa xuân, hoa táo và hoa mộc qua, hoa thủy tiên, hoa tường vi, hoa tử đằng và hoa đậu chổi, hoa calycanthus ngát hương, hoa lưu ly, hoa păng-xê, hoa lan dạ hương, hoa chuông trong rừng, và những đóa hồng sớm nở trên bức tường ấm áp hướng nam; trên cao là tiếng chim chiền chiện ban ngày, và khi đêm về lại vang lên tiếng chim sơn ca. Trong một cuộc đời như đời cô, sau một quãng thời gian thử thách, thỉnh thoảng lại có một khoảng lặng như thế này, một khoảng dừng để nghỉ ngơi và tái tạo sức mạnh trước khi dấn thân vào chặng đường phục vụ tha nhân.

Trong khoảng thời gian cô bị cô lập cùng Arthur, không đọc báo chí cũng chẳng nghe ngóng tin tức, cuốn sách của cô đã ra mắt và đạt được một thành công rất đáng nể đối với một tác phẩm thuộc thể loại đó; cô rất vui khi nghe tin này, nhưng không hề kiêu ngạo. Đề tài ấy dường như đã phai mờ trong tâm trí cô, và sự nghiệp của cuốn sách chẳng mang lại cho cô niềm vui cá nhân nào hơn là khi đó là tác phẩm của một người bạn. Giá như nó ra mắt ngay khi vừa viết xong, cô đã có cảm giác khác; nhưng giờ đây, cô coi nó chỉ là một trong vô số sự việc đã xảy ra với mình, và nhìn nhận nó theo kiểu người già nhìn lại những tác phẩm thời trẻ, đánh giá chúng một cách chừng mực theo tỷ lệ, đúng như thói quen tuổi tác, điềm tĩnh chứ không hề quá khích. Sự thật là một sự thay đổi lớn đã diễn ra trong tâm hồn Beth suốt mấy tháng qua đối với việc viết lách của cô; sự nhiệt huyết trong cô đã nguội lạnh một cách kỳ lạ; việc bộc lộ bản thân qua con đường đó không còn là niềm vui nữa mà đã trở thành một sự gắng gượng.

Ông Alfred Cayley Pounce đã ngóng chờ cuốn sách của Beth từ lâu, và trong lúc chờ đợi nó ra mắt, bị dẫn dắt bởi những phỏng đoán của chính mình, ông đã chuẩn bị sẵn một bài viết công phu về cái thể loại mà ông đoán cuốn sách sẽ thuộc về. Bài viết chẳng thiếu thứ gì ngoài phần tóm tắt cốt truyện và các trích dẫn, mà ông đã chừa sẵn rất nhiều khoảng trống để điền vào. Ông kịch liệt chê bai cuốn sách từ góc độ nghệ thuật, chỉ trích sự thiếu hiểu biết ngớ ngẩn về cuộc sống được thể hiện trong đó, cùng những bức biếm họa ngốc nghếch được cho là con người; ông chế giễu tác giả vì đã quá coi trọng bản thân (nhưng lại không chỉ ra chính xác vì sao cô không được phép coi trọng bản thân nếu cô muốn); ông thương hại cho sự thất vọng của cô khi cô nhận ra vị trí thực sự của mình trong văn đàn; và ông kết thúc bằng một bài trích tiên chua cay chĩa vào các tác phẩm của phụ nữ nói chung, cho rằng chúng ra vẻ ta đây, mang tính nghiệp dư, thiếu nguyên bản và kém hài hước, y hệt cái thứ rác rưởi tồi tệ mà ông có bổn phận đau đớn phải phơi bày.

Tuy nhiên, trớ trêu thay cho ông ta, cuốn sách lại được xuất bản ẩn danh và ngay lập tức thu hút đủ sự chú ý khiến ông ta khao khát tìm ra tác giả; và trước khi phát hiện ra Beth chính là người viết, ông ta đã tự lỡ lời bằng một bài viết ca ngợi hết lời trên tờ The Patriarch. Ông ta đã cẩn thận ký tên vào bài báo để vị tác giả sắp nổi tiếng biết ơn ai, trong đó ông tuyên bố rằng trên chân trời văn học đã xuất hiện một luồng sáng mới đầy hứa hẹn phi thường. Ngẫu nhiên làm sao, cuốn sách ấy thực ra lại chẳng phải là một tác phẩm hư cấu nào cả.

Beth không hề nhận thêm tin tức nào từ Tiến sĩ Maclure, và chẳng biết gì về ông ta ngoài việc ông ta chắc hẳn đã mất cái chức vụ nhục nhã kia vì Đạo luật đã bị bãi bỏ. Ông ta đã không chuyển tiếp bất kỳ lá thư nào mà bạn bè cô gửi cho cô ở Slane. Gia đình Kilroy đã cố gắng xin địa chỉ của cô từ ông ta, nhưng ông ta chối bay chối biến rằng không biết. Giấu kín không cho cô biết, ông Kilroy, ông Hamilton-Wells và Ngài George Galbraith đã tham khảo những ý kiến pháp lý sáng suốt nhất với hy vọng giúp cô ly hôn; nhưng cơ hội ấy rất mong manh, bởi những tổn thương tinh thần sâu sắc mà người chồng gây ra cho cô mới chỉ làm suy kiệt sức khỏe và đe dọa lý trí của cô, mà theo luật thì chừng đó vẫn chưa đủ cấu thành tội bạo hành. Do đó, sự việc đành phải gác lại, và Beth vẫn chưa hề nghĩ đến tương lai, thì một ngày nọ, cô nhận được một bức thư từ Dan, được viết bằng những lời lẽ vô cùng ân cần, khẩn khoản nài nỉ cô quay về với anh ta.

“Em phải thừa nhận rằng anh đã có cớ để nổi giận,” anh ta viết, “nhưng anh thú nhận là mình đã quá vội vàng. Dù sao đi nữa, việc một người đàn ông cảm thấy bất bình khi vợ mình vướng vào hoàn cảnh như vậy, dù cô ấy có ngây thơ đến đâu, cũng là điều dễ hiểu; và một khi anh ta càng tin tưởng, yêu thương và kính trọng vợ bao nhiêu, thì phản ứng bùng nổ sẽ càng dữ dội bấy nhiêu. Tuy nhiên, anh biết rằng bản thân mình cũng có những lầm lỗi kể từ khi chúng ta kết sinh hoa kết trái, và vì thế anh nên bao dung với em về mọi mặt. Vậy nên chúng ta hãy làm hòa nhé, Beth, và bắt đầu lại từ đầu như em từng đề nghị. Anh sẵn sàng rời khỏi Slane và định cư ở bất cứ nơi nào em muốn. Em cứ ra điều kiện đi; bất cứ điều gì làm em hài lòng cũng sẽ làm anh hài lòng.”

Bức thư này làm Beth vô cùng xáo trộn. Cô thà đối mặt với một vụ kiện ly hôn còn hơn là bị nài nỉ quay về với Daniel Maclure.

“Mình có nên quay lại không?” cô tự hỏi, vẫn mang cái sự bướng bỉnh ngây thơ của phụ nữ trong những hoàn cảnh tương tự, sẵn sàng kiên trì nếu người ta cho rằng đó là điều đúng đắn phải làm, dẫu cô thừa hiểu rằng sự hy sinh ấy sẽ chẳng đem lại kết quả gì đối với anh ta, và sẽ chỉ giáng xuống đầu chính cô số phận chung của những người phụ nữ lỡ duyên với tấm chồng như thế — một thể lực tàn tạ và một tâm trí hao mòn.

“Tại sao bỗng nhiên anh ta lại tha thiết mong mỏi điều đó đến vậy?” đó là câu hỏi đặt ra.

Lời giải thích hiển nhiên đã được hé lộ gián tiếp qua lá thư từ vị luật sư cũ của cô. Trước hết, ông đã viết thư cho cô tại căn phòng thuê ở Luân Đôn, nhưng lá thư bị trả về từ Bưu điện Thư Chết. Sau đó, ông viết thư đến Slane, nhưng vì không nhận được hồi âm và lá thư cũng không bị trả về, ông đã thân tơi tìm đến tận nơi để dò hỏi. Dan khẳng định rằng ông ta không hề biết gì về bức thư, cũng chẳng biết gì về Beth nếu cô đã rời khỏi Luân Đôn; nhưng ông ta nghĩ rằng những người bạn thân thiết của cô là gia đình Kilroy có lẽ biết cô đang ở đâu. Vị lão ông liền tìm đến gia đình Kilroy, và sau khi tìm ra tung tích Beth, ông viết thư thông báo cho cô hay rằng các khoản đầu tư của người bà cô Victoria Bench cuối cùng đã phục hồi trở lại, đúng như ông vẫn luôn linh cảm từ trước, và do đó từ nay về sau, cô sẽ nhận được khoản thu nhập từ bảy đến tám trăm bảng một năm. Sự hào phóng bất thình lình của Dan lúc này đã có lời giải đáp. Beth đặt bức thư nức nở tình cảm của hắn ta cùng lá thư của vị luật sư trước mặt những người bạn và xin họ lời khuyên. Họ đồng lòng quyết định rằng, một mặt, Dan không phải là một người thích hợp để cô chung sống, không một người phụ nữ đàng hoàng nào có thể cặp kè với một kẻ có tâm trí, thói quen và lời ăn tiếng nói như hắn ta mà không bị tổn hại theo cách này hay cách khác; mặt khác, họ chỉ ra rằng, dẫu việc đó có hay ho đi chăng nữa, thì cũng chẳng có lợi gì cho Dan khi được hưởng thụ khoản thu nhập nhỏ bé của Beth. Chừng nào còn bị buộc phải lao động, hắn ta còn phải giữ gìn một mức độ mực thước nhất định; nhưng nếu Beth tước đi sự bắt buộc ấy của hắn, sẽ chẳng còn gì kìm hãm hắn được nữa.

Tập sự kiện này đã đánh thức Beth dậy khỏi sự dửng dưng tĩnh lặng, khiến cô nghĩ đến công việc một lần nữa. Nhưng trước tiên cô phải ổn định chỗ ở và tự tạo cho mình một mái ấm; và dẫu bây giờ cô đã có dư dả phương tiện cho mọi nhu cầu, việc tìm kiếm những điều kiện đặc biệt mà cô hằng khao khát vốn chẳng hề dễ dàng. Bản năng đầu tiên của một người phụ nữ có bản chất cao quý là sự kiên định, là sống đúng với tất cả những gì cô ca ngợi. Khi Beth lớn tuổi hơn, việc sống vì người khác ngày càng trở thành lý tưởng sống của cô; — tuy nhiên, không phải là sống giữa lòng thế gian hay hòa mình vào đó, mà là làm việc vì nó.

“Tôi phải được sống yên tĩnh,” cô nói với Angelica một ngày nọ khi họ bàn về tương lai của cô. “Tôi hoàn toàn tiêu đời về mặt làm việc một khi tôi tiếp xúc với đám đông. Lúc ấy tôi chỉ muốn sống trọn vẹn từng khoảnh khắc; tôi chẳng muốn suy ngẫm về chúng. Sự náo nhiệt khiến tôi thấy bằng lòng với sự tồn tại hiện tại và hững hờ với hành động. Cuộc sống chân chính và tốt đẹp nhất của tôi nằm ở bên trong nội tâm, và tôi chỉ có thể sống cuộc đời đó trong những hoàn cảnh tĩnh lặng đến đơn điệu. Người ta cứ bàn tán quá nhiều về việc tận hưởng tối đa cuộc đời, nhưng những nỗ lực của họ lại kỳ cục và vụng về làm sao. Thứ mà họ gọi là cuộc sống phần lớn chỉ mang lại đau khổ nhiều hơn niềm vui; bởi sự thật là, cuộc sống không nên được trải nghiệm bởi những con người có trí tuệ, mà nên được chiêm ngưỡng; chính kẻ đứng xem, chứ không phải người diễn viên, mới là người thưởng thức và thu nhận lợi ích. Người diễn viên có khoảnh khắc được tung hô, nhưng tất cả quãng thời gian còn lại chỉ là sự khốn khổ. Người ta đổ xô về các trung tâm lớn để tìm kiếm sự hiểu biết về cuộc đời, nhưng chẳng thu được gì, bởi ở đó họ chẳng thấy gì ngoài những mảng màu thô kệch. Chúng ta tìm thấy sự hiểu biết về cuộc sống ở từng cá thể riêng lẻ, chứ không phải trong đám đông. Chẳng có chút cá tính nào trong một đám đông con người hơn là trong một bầy cừu. Tất cả những gì tôi biết về cuộc đời, về sự đa dạng vô tận của nó, tôi đều học được ở nơi này nơi khác từ từng cá nhân cụ thể, người mà tôi quen biết tường tận. Một trải nghiệm cô độc, được cân nhắc thấu đáo ở mọi khía cạnh, dạy cho chúng ta nhiều điều hơn là vô số những biến cố mà chúng ta chỉ nhìn thấy bề nổi trong ‘niềm vui của cuộc sống đầy biến động’; và nếu sự thật được phơi bày, tôi đoán rằng mỗi chúng ta đều đã thu nhặt được phần trải nghiệm giá trị nhất từ những chi tiết mộc mạc của bản chất con người giản dị, chân thực mà chúng ta tình cờ quan sát được ở những ngôi làng quê hương mình.”

“Đúng vậy,” Angelica trầm ngâm đáp, “người ngoài cuộc nhìn rõ ván cờ hơn ai hết. Nhưng tớ không nghĩ cậu đã tính đến sự khác biệt về tính khí. Cậu đang nghĩ đến những điều kiện tốt nhất cho công việc sáng tạo. Cậu không được quên đi tất cả những công tác phục vụ thực tế đang diễn ra ngoài kia.”

“Không; nhưng chính trong sự ẩn dật, người ta mới chuẩn bị tốt nhất cho công tác phục vụ thực tế. Và lúc nãy tớ đang nghĩ về công tác phục vụ thực tế nhiều hơn là công việc sáng tạo. Sự thật là, tớ đang trong trạng thái bị đè nặng bởi ý nghĩ về cuốn sách mới của mình. Tớ không biết chuyện gì đã xảy ra với mình nữa. Tớ cảm thấy bứt rứt không yên về nó. Việc viết lách đã mất đi sức hút của nó rồi. Tớ ngờ rằng liệu mình có bao giờ làm tốt đến mức đáng để viết nữa hay không. Và ngay cả khi có thể, tớ cũng không nghĩ rằng thành công văn học thuần túy sẽ làm tớ thỏa mãn. Tớ đã nếm đủ thứ hương vị đó để biết nó thực ra là gì — một thứ chiến thắng tầm thường, một chuyện mang tính cá nhân thuần túy.”

“Ideala không nghĩ rằng cậu nhất định sẽ thành công với tư cách là một nữ nhà văn,” Angelica đáp. “Tớ cứ nghĩ thế là vì tất cả những dấu hiệu về năng lực đặc biệt mà cậu từng thể hiện đều có vẻ hướng về phía đó. Tuy nhiên, những con người đa tài đôi khi cũng mắc sai lầm. Họ không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng công việc mà họ có khả năng làm tốt nhất; nhưng chẳng có thời gian nào bị lãng phí cả, vì điều này bổ trợ cho điều kia — có lẽ tớ nên nói là điều này là cần thiết cho điều kia thì đúng hơn. Việc viết lách của cậu có thể đã giúp cậu hoàn thiện hơn trong một hình thức biểu đạt nào đó khác.”

“Cậu làm tớ thấy phấn chấn lên đấy!” Beth thốt lên. “Nhưng là hình thức nào cơ chứ?” Cô trầm ngâm suy nghĩ một lát, rồi gạt mối bận tâm ấy sang một bên. “Rồi nó sẽ đến với tớ thôi, tớ dám chắc thế,” cô nói, “nếu tớ ngăn tiếng ồn ào của thế gian ở mãi bên ngoài, ngồi khoanh tay trầm mặc, chờ đợi khoảnh khắc và ngọn lửa sẽ khơi bùng ngọn lửa nhiệt huyết trong tớ lên đến đỉnh điểm. Chẳng có gì đáng giá trong nghệ thuật lại được tạo nên bởi sự tính toán cả.”

“Tớ nghĩ cậu hoàn toàn đúng khi tránh xa đám đông,” Angelica nói. “Cậu sẽ chẳng nhận được gì từ bên ngoài ngoài sự xao lãng. Tớ cho rằng một trong những đặc quyền của một thành công lớn chính là quyền từ chối mọi lời mời kéo người ta vào vòng xoáy xã hội. Những người đàn ông và phụ nữ có hoài bão lớn không xuất hiện để bị nhồi nhét vào những phòng khách ngột ngạt rồi bị trố mắt nhìn.”

Beth tiếp tục: “Ý niệm của tớ về sự hạnh phúc hoàn hảo, khi công việc đã hoàn thành và bạn bè không ở bên cạnh, là được nằm dài trên một vách đá nhìn ra biển, lắng nghe muôn vàn tiếng rì rào, để nó vỗ về tâm hồn chìm vào cảm giác hòa làm một với Thiên nhiên, cho đến khi tớ cảm thấy mình hòa quyện với đất trời, trở thành một phần của bầu trời, biển cả và bờ bãi, và là họ hàng với những cơn gió hoang dã. Tâm trạng này dành cho những phút giây thư thái của tớ; nhưng hãy cho tớ công việc để mang lại niềm vui sống. Tớ chẳng biết điều gì say đắm tột cùng bằng một tâm trạng làm việc thật hăng say.”

“Thứ mà cậu gọi là công việc chính là sức mạnh biểu đạt,” Angelica nói; “sức mạnh để diễn tả một điều gì đó bên trong con người cậu, tớ tưởng thế.”

“Đúng… đúng vậy,” Beth đáp, ngập ngừng như thể khái niệm ấy còn rất mới mẻ đối với cô. “Tớ tin là cậu nói đúng. Thứ mà tớ gọi là công việc chính là nỗ lực để bộc lộ bản thân.”

Ông Kilroy đã bước vào lúc nào không hay trong lúc họ đang trò chuyện và ngồi lắng nghe đoạn cuối của cuộc đối thoại.

“Anh có đúng cái kiểu ‘căn nhà nhỏ xinh xắn ở chốn yên bình, phóng tầm nhìn ra xa tới biển khơi cuồn cuộn’ mà em hằng khao khát đấy, Beth,” ông mỉm cười nói khi cô ngưng lời, “và anh đến đây để rủ em và Angelica cùng lái xe đi xem nó đây.”

“Ý anh là Ngôi nhà nhỏ Ilverthorpe phải không,” Angelica vừa nói vừa bật dậy. “Ồ Bố ơi! Đúng là chỗ đó rồi. Hai tầng lầu, hả Beth, bên ngoài có dây thường xuân, hoa hồng, hoa nhài, hoa tử đằng; còn bên trong thì rộng rãi và tiện nghi đủ điều — lại còn nhìn thấy cả biển nữa chứ! Cả một khu vườn xinh xắn nữa chứ, có thảm cỏ, cây cối, cây bụi và hoa cỏ. Lại đủ gần để tất cả chúng ta có thể sang thăm cậu thường xuyên tùy thích. Beth, cậu cũng phải phấn khích lên chứ! Tớ nghĩ tớ phải mang theo cây vĩ cầm của mình và tấu một khúc hành khúc khải hoàn trên đường đi mới được.”

Ngôi nhà nhỏ Ilverthorpe đúng là tuyệt vời hơn cả những gì Angelica đã miêu tả, và Beth không mảy may do dự mà quyết định dọn về đó. Đó là tài sản của ông Kilroy, và mức giá cho thuê thấp đến đáng ngờ, nhưng Beth đinh ninh rằng sở dĩ có giá ấy là vì ngôi nhà nằm ở nơi quạnh hiu. Cô và Angelica đã trải qua những ngày dài hạnh phúc để chuẩn bị cho nhà cửa sẵn sàng dọn vào ở, lựa chọn giấy dán tường, sơn và đồ đạc nội thất. Ông Kilroy lo phần chuồng trại, sắm hẳn một con ngựa cưỡi và một cỗ xe ngựa nhỏ. Có một lối tắt băng qua các cánh đồng, là một con đường đi bộ tuyệt đẹp, dẫn từ Biệt thự Ilverthorpe đến Ngôi nhà nhỏ, và những khi Angelica không thể đi cùng, Beth sẽ thong thả đi bộ một mình sang đó để xem mọi việc tiến triển đến đâu, lang thang ngắm nghía cơ ngơi nhỏ bé của mình và đem lòng yêu mến nó. Bên ngoài khu vườn của cô, ngay trước mặt tiền ngôi nhà, là con đường cái quan chạy qua, một con đường rợp bóng mát có lối đi bộ cao hơn hẳn, hai bên viền đầy những cây cổ thụ to lớn như sồi, du, dẻ gai và dẻ ngọt, cùng một hàng rào gai râm bụt cao đang chớm trổ hoa trắng xóa. Lối đi giữa đồng đổ ra con đường lớn này, và từ đó cô phải đi bộ thêm vài trăm thước nữa mới đến cổng nhà mình. Ngày qua ngày, có một lão thợ đá người Ireland nghèo khổ thường ngồi bên vệ đường, quỳ gối trên một chiếc bao tải cạnh đống đá lớn, cất tiếng chào buổi sáng đầy tươi vui mỗi khi cô đi qua. Có lần cô đã băng qua đường và trò chuyện với ông. Ông có khuôn mặt của một vị thánh đang làm lễ.

“Ông quỳ ở đó suốt cả ngày,” cô nói, “và vừa quỳ vừa cầu nguyện, có lẽ thế. Ông có thể cầu nguyện cho tôi được không? Hãy cầu nguyện, cầu nguyện để tôi…” — cô định nói là thành công, nhưng rồi khựng lại — “…để tôi trở thành người tốt.”

Người đàn ông ngước đôi mắt điềm tĩnh nhìn thẳng vào mặt cô. “Cô vốn là người tốt rồi, thưa quý cô,” ông đáp giản dị.

“Nhưng xin hãy cứ cầu nguyện đi,” cô khẩn khoản; “và cầu nguyện cho mọi việc tôi làm đều tốt đẹp và mang lại kết quả tốt.”

“Mọi việc cô làm đều tốt đẹp cả, thưa quý cô,” ông đáp lại một lần nữa, với cùng một giọng điệu bình thản tràn ngập niềm tin.

“Nhưng tôi muốn mọi việc mình làm phải đạt kết quả tốt nhất có thể cho mục đích đó.”

Cô đặt ít tiền vào lòng bàn tay ông rồi quay lưng bước đi, và trong lúc cô đi, ông dõi theo bóng cô. Cô đã chạm vào ông bằng những ngón tay mềm mại không đeo găng khi đưa tiền, và khi cô đã đi khuất, ông vẫn ý thức được cái chạm ấy; nó ran rải khắp cơ thể ông, và ông nhìn chằm chằm vào chỗ còn lưu lại dấu ấn ấy, như thể mong đợi nó hiển hiện thành hình theo một cách nào đó.

“Mong Đức Mẹ phù hộ cô và các thánh bảo vệ cô, ban phước cho gương mặt ngọt ngào ấy,” ông lẩm bẩm; “và nguyện cho mọi việc cô làm đều là điều tốt đẹp nhất dành cho tất cả mọi người. Amen.”

Chỉ vài tháng sống trong ngôi nhà nhỏ xinh xắn ấy đã đủ để đưa tâm trí Beth trở về với thái độ tự nhiên vốn có — thái độ sùng kính sâu sắc. Cô thậm chí còn bắt đầu viết lách trở lại, nhưng chủ yếu là nhằm mục đích làm cho bản thân trở nên hữu ích với bạn bè hơn là để thỏa mãn bất kỳ tham vọng hay khao khát cá nhân nào. Tuy nhiên, dù làm bất cứ điều gì, cô cũng tiếp cận với tinh thần của một nhạc sĩ vĩ đại, người từng ăn vận tươm tất và cầu nguyện như trong một buổi lễ trang nghiêm mỗi khi tự giam mình trong phòng để sáng tác. Lúc này Beth đã bước ra khỏi những khuôn mẫu cũ. Cô đã thoát khỏi sự trói buộc của câu chữ chết chóc để bước vào vương quốc của tinh thần ban sự sống. Niềm tin vào bất kỳ thứ bùa chú cụ thể nào không làm cho tâm trí trở nên sùng đạo, mà chính là phẩm chất của lòng tôn kính. Những nhà thờ, Beth giờ đây nhìn nhận không phải bằng sự hoài nghi, mà bằng sự dửng dưng, như một thí nghiệm bất thành của con người. Cô chẳng tìm thấy chút bằng chứng nào về một tinh thần thánh thiện hơn hay thiêng liêng hơn trong nhà thờ so với bất kỳ tổ chức nhân sinh nào khác có chức năng truyền bá kiến thức. Nhà thờ chưa bao giờ vượt trội hơn thời đại, chưa bao giờ tiến bộ bằng những con người ưu tú nhất thời bấy giờ, chưa bao giờ đóng vai trò dẫn dắt, mà ngược lại, luôn là kẻ chống lại sự tiến bộ, ngáng đường khi những ý tưởng còn mới mẻ, và chỉ chịu nhảy vào giúp sức khi những người lao động đơn độc bên ngoài đã chứng minh được phát lộ của họ, và rõ ràng là sẽ mất uy tín nếu cứ cố tình từ chối công nhận họ. Chẳng có sự tàn ác nào mà nhà thờ chưa từng nhúng tay, chẳng có tội lỗi nào mà nó chưa từng phạm phải, chẳng có sự dốt nát nào mà nó chưa từng bày tỏ, chẳng có sự bất nhất nào mà nó không bao che, từ việc rao giảng hòa bình nhưng lại ngầm dung túng chiến tranh, cho đến việc thuyết pháp về sự bần hàn nhưng lại chất đống những khối tài sản kếch xù. Quả thực, đã từng có những vị thánh vĩ đại trong lòng nhà thờ; nhưng dĩ nhiên cũng có những vị thánh vĩ đại xuất thân từ bên ngoài nó. Sự thánh thiện bắt nguồn từ việc tận tâm vun trồng phần thiêng liêng trong bản chất con người; đó là hạt giống được gieo trồng và sinh sôi nảy nở dưới những điều kiện đa dạng nhất.

Beth đã suy ngẫm rất nhiều về tôn giáo trong những ngày yên ả đó, và đọc sách rất nhiều, tìm kiếm sự nuôi dưỡng tinh thần giữa đống rác rưởi tư tưởng mà con người đã trét lên nó, và tìm thấy rất ít điều làm mình thỏa mãn, cho đến một đêm nọ, hoàn toàn bất thodgt, khi cô đang ngồi giữ cho tâm trí chìm trong tư thế cầu nguyện, một luồng chiếu rọi diệu kỳ bỗng bừng lên trong cô. Cô vốn không hề bận tâm đến điểm đang dần rõ mồn một ấy. Nó tự động bước vào tâm trí cô và được làm sáng tỏ mà cô chẳng phải gắng sức ý thức; thế nhưng đó lại chính là điều cô hằng tìm kiếm, là chân lý lay động, làm minh bạch, làm dịu êm, chống đỡ và níu giữ, là kẻ khơi nguồn cho hành động tôn giáo, là suối nguồn của khát vọng, là nền tảng của hy vọng — tất cả những điều ấy đối với Beth đều nằm trọn trong một công thức cổ xưa được diễn giải theo một cách hoàn toàn mới mẻ đối với cô: Sự thông công của các thánh (sự đồng cảm kỳ lạ giữa tâm hồn với tâm hồn), sự tha thứ tội lỗi (tự cứu rỗi lấy chính mình trong sự sợ hãi và run rẩy), sự phục sinh của thể xác (sự luân hồi), và sự sống đời đời (vinh quang hay mão triều thiên, đích đến cuối cùng).

“Nhưng còn Chúa thì sao?” Beth tự vấn.

“Thiên Chúa là tình yêu,” cô đọc được trong cuốn sách đang mở sẵn trên chiếc bàn trước mặt.

Rồi cô đan chặt hai tay lên đoạn văn ấy, gục đầu lên đôi tay và cứ ngồi như thế suốt một hồi lâu, không suy nghĩ gì cả, chỉ khẽ lặp đi lặp lại trong đầu: “Thiên Chúa là tình yêu,” cho đến khi đột ngột có một khoảng trắng xóa xuất hiện trong nhận thức; tư duy tạm ngưng đọng. Khi nó trở lại, cô ngước nhìn lên, và từ sâu thẳm bản thân bật ra những từ ngữ: “Thiên Chúa là Tình yêu — không! Tình yêu chính là Thiên Chúa!”

Trong niềm vui sướng của sự mặc khải, cô đứng bật dậy, đi về phía khung cửa sổ và đẩy nó bung rộng. Xa tít về phía đông, ánh bình minh đang le lói cháy; hơi thở ngọt ngào mờ ảo của nó lướt qua đôi gò má cô; lồng ngực cô phồng lên theo một nhịp đập mạnh mẽ, và cô cất thành tiếng: “Tôi đi theo, đi theo — lạy Chúa — đến những chân trời nào tôi chẳng hay.”

Hôm ấy Beth có một nhiệm vụ trước mắt mà cô chẳng hề mặn mà chút nào khi nghĩ tới. Cô sẽ đóng vai trò kẻ lấp chỗ trống để phát biểu trong một cuộc họp lớn nhằm giúp đỡ Angelica. Cô mang tiếng là có khả năng diễn thuyết, và bản thân cô cũng đinh ninh rằng mình làm được, phần vì thành công của lần thử sức đầu tiên; nhưng cô không đời nào chịu nhận lời nếu không do dự mất rất nhiều thời gian cùng bao nỗi bứt rứt, và cô chắc chắn đã từ chối nếu bạn bè không rơi vào hoàn cảnh khó khăn mà chẳng có ai ở bên gỡ rối hộ ngoài cô. Thế nhưng việc bị kéo ra khỏi chốn ẩn dật linh thiêng để bước vào ánh hào quang công chúng chói lọi nhường ấy, dẫu chỉ một lần duy nhất, hoàn toàn không phải là ý nguyện của cô, và phần lớn những đêm trắng trước đó của cô đều bắt nguồn từ nỗi sợ hãi khi phải đối mặt với viễn cảnh ấy.

Đêm muộn hôm ấy, sau cuộc họp, cô một mình trở về ngôi nhà nhỏ, co ro trong một góc chiếc xe ngựa của gia đình ký thác. Cô co ro vì nỗi ám ảnh về một đám đông khổng lồ đứng dậy với những tiếng hò hét đinh tai nhức óc như thể đang lao bổ về phía mình — co ro cả trước một tất yếu mà cô buộc phải thừa nhận — thiên chức của mình — được phát hiện ra một cách tình cờ và đầy hoảng hốt, bởi đó không phải là thứ mà cô muốn chọn cho bản thân bằng bất cứ giá nào, giả sử cô có quyền lựa chọn trong chuyện này. Vẫn luôn có những khoảnh khắc cô thèm thuồng được sống một cuộc đời không màng bận tâm nào ngoài việc vun trồng nghệ thuật, không có thứ phụng sự nào khác ngoài sự tôn kính dành cho chúng, không có niềm vui nào sánh bằng việc tận hưởng chúng — một cuộc đời ích kỷ cấu thành từ những niềm vui phi cá nhân, chẳng hạn như âm thanh là cảm xúc được cất lên thành lời, hội họa là cảm xúc được hiển thị thành hình, và thi ca là cảm xúc được diễn giải thành ý nghĩa; — và một cuộc đời như thế hẳn phải vô cùng đáng yêu đối với một người như Beth, kẻ có năng khiếu với ngần ấy sở thích tao nhã. Thế nhưng cô đã bị tước đoạt tất cả những điều đó bởi ơn huệ của tự nhiên. Beth không thể sống cho riêng mình dẫu cô có cố gắng đến đâu. Thế là giờ đây, khi tiếng gọi đã cất lên, và con đường cô có thể sống trọn vẹn vì người khác đã hiện ra rành mạch trước mắt, cô chẳng còn suy nghĩ gì khác ngoài việc tiếp tục bước đi trên con đường ấy.

Chiếc xe ngựa thả cô xuống trước cổng vườn, và cô đứng thừ người một lúc dưới ánh trăng, lắng nghe tiếng bánh xe lăn đi cùng tiếng móng ngựa lộc cộc và tiếng dây cương lách cách, chăm chú lắng nghe như thể âm thanh ấy có liên quan mật thiết đến mình. Rồi cô mở cửa bước vào, vội vã rảo bước lên phòng, nhưng lại khựng lại giữa cầu thang, co ro trước hình ảnh đám đông vừa đứng dậy hò reo vang dội và dường như đang lao bổ vào cô.

Phòng ngủ của cô có các cửa sổ hướng đông, tây và nam, nhờ thế cô có thể đón cả bình minh, hoàng hôn và ánh nắng chiếu rọi suốt cả ngày. Khi bước vào phòng lúc này, cô thấy đèn đã được thắp sáng và tất cả các cửa sổ đều đóng kín, cô liền đi một vòng và hậm hực vung tay đẩy tung tất cả chúng ra.

Hệ thần kinh của cô đã bị vắt kiệt sức; chỉ một trái ý nhỏ nhoi cũng làm cô đảo lộn. Luồng không khí nông thôn trong lành, tươi mát cùng ánh trăng thanh êm ả tràn vào phòng. Bình thường, chừng đó thôi cũng đủ để xoa dịu cô, nhưng lúc này cô chẳng thèm bận tâm đến chúng. Khi đã mở toang các cửa sổ, cô bắt đầu cởi bỏ y phục với vẻ vội vã đến phát sốt, bước đi bồn chồn quanh phòng trong lúc làm việc ấy để mong thúc giục bản thân nhanh hơn. Mọi thứ cô đang mặc dường như đều quá nóng, quá nặng hoặc quá chật chội, và cô vứt phăng chiếc mũ, áo choàng và áo lót xuống ngay chỗ cô vừa cởi ra trong cơn nôn nóng muốn tống quách chúng đi. Thói quen vứt đồ đạc bừa bãi như thế là một tật xấu từ thời thơ ấu, và khi nhận ra mình đang làm gì, cô sực nhớ lại, rồi bắt đầu mường tượng về bản thân của những năm tháng ấy, nhờ đó mà quên đi cái bản thể đang phiền muộn của hiện tại — vừa bước ra từ sự kích động và kinh hoàng của một chiến tích phi thường, một thành công lớn lao. Bởi vì đêm nay cô đã cất lên những lời phát biểu mà ít ai có được — cất tiếng trước một đám đông thù địch và thôi miên họ bằng sức mạnh nhân cách của chính mình, thứ sức mạnh thôi miên vốn là một phần năng lực bẩm sinh của một nhà hùng biện, và đã khiến họ cảm động đến mức cuối cùng phải đứng bật dậy tung hô tài hùng biện của cô, bất kể họ có đồng tình với quan điểm của cô hay không. Rồi sau đó là những cái bắt tay thân thiện, những lời chúc mừng và khích lệ; và có người đã nói: “Cuối cùng thì Beth cũng đã giương buồm ra khơi trên con đường sự nghiệp đích thực của đời mình.”

“Nhưng ai mà ngờ được đó lại là hướng đi của cô ấy cơ chứ?” một người khác hỏi.

Beth không nghe thấy câu trả lời, nhưng cô thừa biết đáp án nên là gì. Chính cô đã tự đánh lừa mình, và tất cả mọi người cũng bị đánh lừa bởi tài năng viết lách nho nhỏ của cô, niềm đam mê mài giũa câu chữ, trò chơi với âm thanh của ngôn ngữ. Khả năng viết lách là kết quả của sự tu dưỡng, nhưng thứ này — năng lực mới được khám phá gần đây — mới chính là món quà tự nhiên. Angelica từng nói rằng mọi dấu hiệu đều chỉ ra năng lực văn chương ở Beth, nhưng vẫn còn những dấu hiệu khác từ trước đến nay chưa từng được chú ý tới. Đó là ngày ở Castletownrock khi Beth mời những người dân quê vào nhà tham quan, và lần đầu tiên, những lời lẽ tuôn trào từ đôi môi cô một cách đầy hùng biện; đó là những bài giảng đạo của cô dành cho Emily và Bernadine trong phòng diễn kịch mà họ chưa bao giờ thấy chán; bài diễn văn đầu tiên của cô trước mấy cô gái bắt gặp cô đang tắm ngoài bãi biển, và sức mạnh từ những bài giáo huấn sau đó đã trói buộc họ vào Mật vụ Nhân loại bao lâu tùy ý cô; đó còn là những câu chuyện kể thời đi học, và những bài thuyết giảng của cô cho đám con gái — chưa kể đến sức hút trong cuộc trò chuyện thường ngày của cô mỗi khi hứng khởi, giống như những ngày cô thường ngồi câu cá với những lão thủy thủ râu róm, dùng những câu chuyện kỳ thú để thu hút họ y hệt cách cô từng làm say đắm người dân Ireland. Và rồi cả chiến tích bất ngờ trong lần thử sức trước công chúng đầu tiên — chừng ấy dấu hiệu đã quá đủ để vạch ra một khu hướng tự nhiên, giả sử có ai đó đủ tinh tường để giải mã chúng.

Beth, trong lúc chìm đắm trong những dòng suy nghĩ ấy, cứ lang thang từ cửa sổ này sang cửa sổ khác, quá bồn khích và phấn khích để có thể ngồi yên một chỗ; nhưng ngay cả trong tâm trạng ấy, sau khi đã thay xong trang phục, tật cũ vẫn trỗi dậy, và suốt quãng thời gian đó cô vẫn miệt mài quan sát.

Đang là mùa thu, và từ khung cửa hướng nam, cô nhìn ra một cánh đồng lúa mạch đang được dựng thành từng bó lúa chờ xe đến chở đi. Cô để ý thấy những luồng dài bất định cùng bóng của chúng hắt lên dưới ánh trăng. Xấp xỉ bên kia cánh đồng, trang trại thuộc về nó nằm nép mình trong một vườn táo. Từ phía đầu đông của ngôi nhà, cô có thể thoáng nhìn thấy biển, vốn nằm đủ gần để tiếng rì rào buồn ngủ của nó vọng đến tai cô ngay cả trong những ngày lặng gió. Phía tây là con đường lớn chạy qua, và trong những bước lang thang từ cửa sổ này sang cửa sổ nọ, Beth dừng chân để chiêm ngưỡng nó, tưởng tượng dõi theo hướng nó dẫn đi, nghĩ về chặng đường mệt nhọc mà biết bao đôi chân mệt mỏi từng bước qua, và đau xót vì bản thân không thể mang lại sự nghỉ ngơi và tĩnh dưỡng cho bất kỳ kẻ qua đường nào.

Đêm nay trời quang mây tạnh và không khí se lạnh, phảng phất chút hơi giá buốt thường thấy vào cuối mùa thu. Vầng trăng đang lặn dần, và những vì sao càng lúc càng lấp lánh rực rỡ hơn. Dưới lòng đường, một chiếc lò sưởi nhỏ đang bập bùng cháy ở đoạn đường bị đào xới để sửa chữa, và bên trên chiếc lò ấy, lão gác đêm — kẻ đáng ra phải canh chừng đống dụng cụ và vật liệu bị vứt bừa bãi — đang gà gật trong một cái chòi gác tựa bốt canh. Beth chợt nghĩ rằng nhiệm vụ ấy thật dài dòng và buồn tẻ, và không khí thì ngày càng trở nên giá lạnh khi trời gần sáng. Chắc chắn một chút đồ ăn thức uống sẽ sưởi ấm, làm lão tỉnh táo và giúp thời gian trôi qua nhanh hơn. Cô liền đi xuống phòng chứa thức ăn để lấy một ít, rồi mang ra trên một chiếc khay. Nhưng lão già đã ngủ say như chết, và đứng đó trong chiếc áo choàng dài trắng muốt, cô phải gọi mấy tiếng: “Lão ơi! Lão ơi!” mới đánh thức được ông ta.

Cuối cùng ông ta giật mình tỉnh giấc, và khi nhìn thấy bóng dáng kỳ lạ xuất hiện trong ánh mờ ảo, liền thốt lên: “Lạy Mẹ Thánh Thiên Chúa! Sao ngài lại đến tìm con thế này?”

Beth lặng lẽ đặt khay đồ ăn xuống trước mặt ông rồi lủi thủi bước đi, để lại ông trong nỗi xác tín hạnh phúc rằng một khải tượng thiên đàng vừa ban xuống cho mình.

Nhưng trăng rồi cũng lặn, các vì sao nhạt nhòa dần, và từ khung cửa sổ hướng đông, Beth dõi theo màn đêm tan vào chập choạng, rồi chập choạng nhạt dần thành một màu xám đều đặn, nơi hơi thở của ánh bình minh hạnh phúc đang thả những gam màu rực rỡ vào. Rồi khi mặt trời lên cao, và những âm thanh quen thuộc của cuộc sống cùng nhịp sống ban ngày đã bắt đầu rộn rã bên tai, người đưa thư mang theo bưu phẩm nặng trịch xuất hiện cuối con đường dài dưới những tán cây cổ thụ u nần, mang đến cho cô những tập tài liệu, báo chí, thiệp, thư từ, điện tín — một tá phong phú những lời ca tụng, lăng mạ, đồng cảm, chế giễu, sỉ nhục và ngưỡng mộ. Beth lặng lẽ đọc, và thấu hiểu ý nghĩa của tất cả những thứ ấy — thành công! Và chính là cái thành công mà cô từng khao khát nhất: rằng những lời văn của cô sẽ mang lại sự an ủi cho hàng ngàn người đau khổ, những kẻ khi lắng nghe sẽ lại ngẩng cao đầu lần nữa trong niềm hy vọng. Trong một tờ báo mở sẵn trước mặt, cô đọc thấy dòng chữ: “Một nhà giáo dục vĩ đại đã xuất hiện giữa chúng ta, một người phụ nữ thiên tài —” Cô vội vã dẹp tờ báo sang một bên, mặt nóng bừng lên vì một thứ cảm giác hổ thẹn dẫu chỉ có một mình, khi thấy người ta bàn tán về mình quá nhiều. Beth là một trong những cánh én đầu tiên của mùa hè nữ quyền. Khi mới xuất hiện, cô là một sinh thể xa lạ đối với giống loài này và phải hứng chịu những lời bình phẩm cay nghiệt; nhưng giờ đây, hình mẫu ấy đã trở nên quen thuộc và không còn gây ngạc nhiên nữa.

Sáng hôm ấy, khi đã trang hoàng tươm tất, cô bước xuống căn phòng ăn nhỏ nhắn đầy ánh sáng của mình. Trước mặt cô là cánh đồng lúa vụ gặt đang khoe sắc đẹp đẽ nhất dưới ánh nắng mai sớm mai. Khi ngắm nhìn khung cảnh yên bình ấy, cô thầm nghĩ bản thân quả là một sinh linh vô cùng may mắn. Kẻ khuất mặt sẽ chẳng còn ở bên cô nữa, hỡi ôi! ngoại trừ trong tâm tưởng; nhưng mọi thứ khác mà trái tim có thể ao ước, há chẳng phải đã thuộc về cô rồi sao? Câu trả lời vang lên chớp nhoáng: Không! Vẫn còn thiếu một thứ gì đó. Nhưng cô không tự hỏi thứ "gì đó" ấy rốt cuộc là gì.

Sáng hôm ấy những người thợ gặt không ra đồng làm việc, và cô chẳng thấy bóng dáng một ai kể từ lúc ngồi vào bàn ăn; nhưng trước khi cô kịp rời khỏi bàn, một người cưỡi ngựa từ phía trang trại phóng ra, thong thả tiến về phía cô băng qua cánh đồng dài. Ban đầu cô thẫn thờ nhìn anh ta, nhưng khi anh ta đến gần hơn, bóng dáng ấy gợi cô nhớ đến Hiệp sĩ trong khải tượng hằng ngày của cô, vị cứu tinh từng đến giải cứu cô trong những ngày đen tối đầy đau khổ ở Slane —

“Cách mái chòi của nàng vỏn vẹn một tầm cung tên,

Chàng dong ngựa lướt qua giữa những bó lúa mạch.”

“Những bó lúa mạch!” Trái tim Beth bỗng lỡ nhịp, rung lên bần bật rồi như ngừng đập. Những câu thơ ấy đã hiện về trong cô như lời giải mã cho một điềm báo, sự ứng nghiệm của một lời hứa. Cứ như thể đáng ra cô phải nhận ra điều đó ngay từ phút đầu tiên, nhận ra rằng cuối cùng thì anh cũng sẽ đến thế này, rằng anh đã và đang đi tới, đi tới, đi tới xuyên qua suốt bao năm tháng. Khi người kỵ sĩ tiến lại gần, anh ngước nhìn lên cô, ánh nắng chiếu rọi lên gương mặt, và anh ngã mũ chào. Trong nỗi xúc động câm lặng, chẳng biết mình đang làm gì, Beth đưa hai tay về phía anh như muốn chào đón. Thế nhưng, con người của ban mai này không phải là vị Hiệp sĩ trong những ngày tối tăm của cô, mà chính là Hiệp sĩ của những đêm canh thức mùa đông dài đằng đẵng — Arthur Brock.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.