Vì Dan chẳng mảy mặn gì với sở thích hay mối quan tâm nào của Beth, và cũng chẳng có lấy nổi một niềm đam mê riêng nào để cô có thể sẻ chia, vốn từ để trò chuyện giữa họ nhanh chóng cạn kiệt, khiến cuộc sống chung của hai người chẳng khác gì những kẻ qua đường xa lạ. Nếu Beth không tự tìm được nguồn khuây khỏa trong tâm hồn, thì những ngày tháng ấy hẳn đã vô cùng tẻ nhạt và cay đắng đối với cô, nhất là khi cô chẳng hề nhận được lấy một chút tử tế từ bất kỳ ai ở Slane. Vài phu nhân của các bác sĩ khác có đến thăm khi cô mới chuyển tới, và cô cũng chu đáo đến trả lễ từng nhà, nhưng sự xã giao ấy cũng chỉ dừng lại ở đó. Mrs. Carne, vợ của vị y bác sĩ có tiếng tăm nhất vùng, từng mời cô đi ăn trưa, còn Mrs. Jeffreys, vợ một bác sĩ phẫu thuật, thì mời cô dùng trà chiều; thế nhưng, vì những lời mời ấy không bao gồm chồng cô, cô đành từ chối. Dẫu vậy, cô vẫn lịch sự gửi thiệp mời lại những vị phu nhân ấy cùng các đức lang quân của họ, song tất cả đều cáo bận vì đã có hẹn từ trước.
Sau khi nhà Maclures đến Slane được một thời gian, Lady Benyon chợt nhớ ra một người bạn cũ của mình là Lady Beg, một quý bà đang sống ở vùng lân cận, liền nhờ bà đến thăm Beth. Lady Beg lập tức đến ngay, bởi bà vốn là một trong những phụ nữ lớn tuổi đáng yêu nhất đời, chẳng gì khiến bà vui thích hơn là được làm việc thiện. Bà ghé thăm không chần chừ, mang theo cả một tấm thiệp mời ăn trưa vào chủ nhật tuần tới đã được điền sẵn tên, phòng hờ khi đến không gặp ai ở nhà.
Dan vô cùng phấn khơi. "Chúng ta sẽ toàn gặp gỡ giới quý tộc hạt ở đó thôi," anh ta bảo, "đó mới là tầng lớp đích thực dành cho chúng ta. Em thấy đấy, họ luôn hành xử rất đúng mực. Họ là những người duy nhất đáng để chúng ta kết giao."
"Nhưng Beg cách đây đến cả dặm đường," Beth nói; "chúng ta sẽ đi bằng gì?"
"Tất nhiên là đi xe ngựa mui trần rồi," Dan đáp.
Anh ta vừa sắm một chiếc xe ngựa mui trần ngay khi vừa chuyển đến đây, nhưng đây là lần đầu tiên anh ta ngỏ ý muốn đưa Beth đi chơi bằng chiếc xe đó.
Khi họ cùng nhau lướt đi dưới ánh nắng rạng rỡ vào sáng Chủ Nhật, tâm trạng của Dan phấn khích hẳn lên theo một cách rất đặc trưng trước viễn cảnh được gặp gỡ "những người ra hồn", theo cách nói của anh ta; anh ta cứ liên tục bình phẩm về dung mạo lẫn vóc dáng của mọi người phụ nữ mà họ đi ngang qua trên đường, săm soi họ chẳng khác gì những con gia súc đang chờ được định giá từng xu.
"Cô bé kia kìa," anh ta chỉ vào một người và cười ngây ngốc đưa tình khi họ chạy lướt qua, "trông cứ như một con quỷ nhỏ tóc vàng mà anh từng vớ được một đêm ở Paris. Chà! Ả ta đúng là một đứa hư hỏng! Nhiều chiêu trò hơn bất kỳ ai anh từng gặp. Ả ta thường hay—" (tiếp theo là một tràng miêu tả về những ngón nghề quái đản của ả).
"Em ước gì anh đừng kể cho em nghe những chuyện này," Beth phản ứng.
Nhưng anh ta chỉ cười lớn. "Em biết là mình đang thấy thú vị còn gì," anh ta nói. "Chính cái thói đạo đức giả theo khuôn phép mới khiến em cứ làm bộ ra vẻ phản đối. Đó là lý do vì sao phụ nữ cứ đẩy chồng mình ra ngoài tìm thú vui; họ không chịu nổi một sự quan tâm đúng mực và thông minh vào cuộc sống, nên chẳng có gì để trò chuyện với họ cả. Anh đồng tình với phái cấp tiến. Họ vẫn luôn rao giảng rằng phụ nữ cần phải từng trải sự đời. Những người phụ nữ đã từng trải sẽ chẳng mang mấy cái thói nhảm nhí vớ vẩn, và làm bạn cùng họ còn vui hơn gấp bội so với mấy bà cô Thanh giáo cứng nhắc cứ ra điều không biết gì. Suy cho cùng, đó mới là khía cạnh thú vị và bổ ích nhất của cuộc đời; và anh lấy làm ngạc nhiên cho sự kém cỏi của em đấy, Beth. Em không nên sợ hãi việc thấu hiểu quy luật tự nhiên của con người."
"Em chẳng sợ," Beth điềm tĩnh đáp; "mà cũng chẳng sợ cả sự đồi trụy tự nhiên — hay phi tự nhiên — thứ mà em tin rằng anh thực sự muốn nói đến. Nhưng việc thấu hiểu nó với việc tung hô nó như một đề tài tán gẫu là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Đùa cợt về khía cạnh đó của cuộc sống để lại trong em cảm giác chẳng khác nào dính bùn lên một chiếc áo sạch. Em khó chịu khi bị vấy bẩn và tìm cách phủi đi, nhưng ngặt nỗi những vết nhơ ấy cứ bám chặt và để lại vết ố."
"Ồ, em nói đúng lắm chứ lỵ," Dan đáp với giọng điệu ra vẻ đạo mức. "Thật là khủng khiếp khi nghe những câu chuyện người ta đồn đại—" và suốt quãng đường còn lại, anh ta tiếp tục huyên thuyên về đạo đức, minh họa cho những quan điểm của mình bằng hàng loạt giai thoại vô cùng đặc sắc.
Khi đến trang viên Beg House, họ thấy khách khứa ở đó đông đúc và đa dạng hơn so với dự tính ban đầu của Dan. Bác sĩ và phu nhân Carne đều có mặt, ông bà Jeffreys, cùng với ông bà và cô con gái nhà Petterick. Mr. Petterick là một luật sư có tác phong hống hách và tiếng tăm mập mờ, bị cả hạt ghét cay ghét đắng nhưng vẫn phải nhượng bộ vì sự giàu có và sự cáo già của lão ta — hai thứ mà bất cứ ai cũng muốn tranh thủ nhờ cậy khi cần thiết. Song bên cạnh những người ở thị trấn ấy, còn có Sir George và Lady Galbraith, ông bà Kilroy xứ Ilverthorpe, cùng Mrs. Orton Beg, một người con dâu góa chồng của Lady Beg.
Bác sĩ Maclure liền chớp thời tiết sáp lại gần Sir George Galbraith, người vốn cũng là một y bác sĩ và rất có uy tín trong lĩnh vực của ông. Ông còn là một nhân vật có thế lực trong hạt, đồng thời là một người giàu có và quan trọng nhờ tước hiệu nam tước do bất ngờ thừa kế được cùng một cơ ngơi điền trang tươi đẹp. Dù vậy, ông vẫn tiếp tục hành nghề vì tình yêu dành cho y học, xem đó là phương tiện để làm ơn cứu giúp người đời hơn là một nguồn kiếm thu nhập. Về ngoại hình, ông là một người cao gầy, dáng vẻ hơi vụng về, với chiếc đầu đẹp cùng gương mặt cương nghị và mộc mạc. Ông nói chuyện bằng chất giọng chậm rãi đặc trưng của người Scotland, mang đầy vẻ chân thành và khơi gợi được sự tin cậy; và sự tương phản giữa phong thái của ông với cung cách của Dan đã đập vào mắt Beth một cách khó chịu. Cô ước gì Dan bớt tỏ ra săn đón nịnh nọt; trông anh ta chẳng khác nào kẻ đang khép nép luồn cúi, và cô nghĩ đáng ra anh nên đợi Sir George Galbraith, người lớn tuổi hơn, mở lời trước thì hơn.
Bản thân Beth cảm thấy vô cùng thoải mái ngay khi hòa mình vào những con người này. Đó chính là bầu không khí xã hội mà cô vốn đã quen thuộc. Mrs. Carne, Mrs. Jeffreys và Mrs. Petterick đều cố gắng thể hiện chuẩn mực nhất có thể, nhưng Beth thì chỉ cần sống đúng với tự nhiên của mình. Những người thuộc tầng lớp thượng lưu trong hạt đều đối xử rất nhã nhặn với cô, còn những phu nhân ở thị trấn từng có ý coi thường cô trước đây nay đứng nhìn với vẻ ngạc nhiên khi thấy cô được đón tiếp nồng hậu đến vậy. Vào bữa trưa, do số lượng nam giới không đủ chia đều, cô ngồi giữa Sir George Galbraith và Mrs. Orton Beg. Mrs. Kilroy ngồi đối diện. Sir George đã quen biết Mrs. Kilroy từ thủa nhỏ. Thậm chí chính ông là người đã đặt biệt danh cho cô và người anh trai là "Cặp đôi trời ban" vào những năm tháng mà khi còn là trẻ con, họ từng là niềm vui của người ông — cố Công tước xứ Morningquest, đồng thời là nỗi khiếp đảm của cha mẹ họ, ông và Lady Adeline Hamilton-Wells.
Ngay khi vừa ngồi xuống, Mrs. Kilroy đã tấn công Sir George về một chủ đề mà họ từng bàn luận trước đó, và một cuộc đấu khẩu vui nhộn bắt đầu diễn ra.
"Ôi, anh chẳng qua chỉ là một kẻ chuyên ve vẩy câu chữ," cuối cùng Mrs. Kilroy thốt lên khi thấy mình lép vế; "và những câu chữ thì chẳng chứng minh được điều gì cả."
"Thế nào là một kẻ chuyên ve vẩy câu chữ?" ông hỏi với ánh mắt lém lỉnh.
"Chà, kẻ đó là người buông lung tung những lời nói được chắp cánh bằng sự dí dỏm, ngắn gọn và sắc sảo một cách thái quá, nhưng chưa chắc đã là sự thật — một câu nói phóng thẳng vào tâm trí, và vì mang tính đả kích, nó khắc sâu một ấn tượng không thể phai mờ," Mrs. Kilroy nói — "một ấn tượng làm tê liệt trí tuệ và ngăn cản chúng ta tự mình suy luận. Ý kiến phần lớn được hình thành từ những câu chữ, chứ không phải từ kiến thức và sự quan sát. Những điều người ta nói ra vẻ thông minh được trích dẫn lại, không phải vì chúng đúng, mà vì chúng nghe thông minh. Một lời nói dối được trau chuốt khéo léo sẽ thuyết phục tâm trí con người ta chắc chắn hơn một lý lẽ hay nhưng diễn đạt kém, bởi vì đa phần mọi người đều có khiếu thẩm mỹ dễ bị thỏa mãn bởi một trò chơi chữ vui vẻ, nhưng lại có quá ít lý trí để phân biệt khi sự khéo léo tài tình của kẻ tung hứng câu chữ được đặt lên bàn cân so sánh với một sự thật trần trụi."
"Chẳng hạn như thế nào?" Sir George hỏi.
Tình yêu ở nam giới chỉ là một phần đời biệt lập,
Còn ở nữ giới, đó là toàn bộ sự sống,
Mrs. Kilroy liền rành rọt đáp lại. "Câu đó được trích dẫn khắp nơi và tôi chưa từng nghe ai hoài nghi nó, thế nhưng đó lại là một ví dụ điển hình cho việc đánh đồng sự sắc sảo với tính chính xác. Tình yêu theo cái cách mà Byron đề cập vốn dĩ cũng là một phần tách biệt khỏi cuộc đời phụ nữ hệt như ở nam giới; thậm chí, số đàn ông xem việc theo đuổi tình yêu là toàn bộ cuộc đời mình còn nhiều hơn phụ nữ."
"Em nói đúng," Sir George trầm ngâm đáp. "Tình yêu chắc chắn không phải là toàn bộ cuộc đời của người phụ nữ hiện đại, và họ chẳng bao giờ vì nó mà chết cả. Họ cảm nhận nó sâu sắc, nhưng nó không làm họ chìm nghỉm. Trúng một đòn nặng nề, có thể tối hôm đó cô ấy đi ngủ khi còn trẻ trung và sáng hôm sau thức dậy với những sợi tóc bạc trên đầu, rồi viết hẳn một cuốn sách về chuyện đó; nhưng rồi cô ấy sẽ vượt qua; và anh nghĩ em nói đúng về câu chữ. 'Âm tiết chi phối thế giới,' John Selden từng nói; nhưng dùng từ 'câu chữ' thì sẽ chuẩn xác hơn. Câu chữ là nốt chủ đạo của cuộc sống; chúng đặt ra giai điệu để con người vô thức định hình con đường đi của mình, và cứ thế chi phối chúng ta cả phần tốt lẫn phần xấu. Đây là thời đại của ngôn từ, và sức mạnh của câu chữ thật đáng sợ. Những khẩu hiệu mang tính kiến tạo; chúng không chứng minh một sự việc tồn tại — chúng khiến sự việc đó phải tồn tại."
"Vậy một kẻ tung hứng câu chữ vô lương tâm có thể trở thành mối họa cho cộng đồng," Beth nhận xét.
"Đúng vậy," Sir George nói; "nhưng mặt khác, một kẻ có lương tri lại có thể trở thành nhà từ thiện với sức mạnh phi thường."
"Nào, thưa Evadne, anh ta chẳng phải rất ranh mãnh và xảo quyệt đó sao?" Mrs. Kilroy quay sang nói với Lady Galbraith. "Anh ta cứ rào đón vòng vo cốt để khiến Mrs. Maclure tưởng rằng tôi vừa dành cho anh ta một lời khen khi gọi anh ta là kẻ chuyên ve vẩy câu chữ."
"Em đang lợi dụng một cách tiểu nhân nỗ lực thành thật muốn vươn tới chân lý của anh đấy nhé," Sir George nói.
"Em tin là anh vừa lỡ lời ngớ ngẩn mà chẳng hề nhận ra mình đang lái đi đâu," Beth hồn nhiên nhận xét.
Mọi người đều mỉm cười, ngoại trừ Dan. Trên đường về nhà, anh ta bảo cô đã mắc sai lầm lớn khi thốt ra câu nói như vậy, và từ nay phải cẩn trọng hơn, kẻo chuốc lấy sự phước lòng và gây thù chuốc oán cho anh ta.
"Sợ gì với những con người đó chứ," Beth nói. "Họ đều hiểu ý em mà."
"Cũng có nghĩa là chồng em thì không hiểu," Dan vừa nói vừa ra vẻ mặt bị tổn thương. "Được thôi. Cứ làm theo ý em đi. Rồi em sẽ phải hối hận cho xem."
"Mrs. Orton Beg mới tuyệt làm sao," Beth lên tiếng nhằm chuyển hướng câu chuyện; "lại còn ưa nhìn nữa chứ!"
"Em dễ dãi thật đấy chứ! Chà, ả ta đã bốn mươi tuổi đầu rồi còn gì!" Dan thốt lên, giọng điệu cứ như thể tuổi tác ấy là một tì vết đáng xấu hổ và khiến ả ta không còn chút giá trị nào trong mắt anh ta nữa.
Sự kiện hào hứng tiếp theo là một buổi dạ vũ của quân đội. Dan quyết định sẽ đi, và Beth cũng sẵn sàng hưởng ứng; cô chưa từng tham dự một buổi dạ vũ nào trong đời.
"Nhưng còn trang phục thì sao?" cô nói. "Thời trang đã thay đổi đột ngột quá kể từ lúc những bộ đồ của em được may, em e rằng mình chẳng có nổi một bộ nào mặc được."
"Thế thì đi sắm một bộ mới," Dan nói.
"Hả! Rồi lại chồng chất hóa đơn lên sao?" Beth phản đối.
“Ôi dào, bận tâm làm gì đến hóa đơn!” anh ta đáp với cái giọng mà anh ta gọi là vui tươi. “Anh sống chung với mấy cái hóa đơn đó cả đời nay rồi mà vẫn đứng vững đây thôi. Cần gì thì cứ mua, khi nào có tiền thì trả — đó là châm ngôn của anh. Chà, riêng tiền may quần áo của anh thôi đã lên đến hàng trăm rồi đấy.”
“Nhưng đó là khoản tiền mà mẹ đã đưa tiền cho anh để thanh toán cơ mà,” Beth thốt lên.
“Anh biết chứ,” anh ta thản nhiên đáp. “Anh xin tiền bà ấy vì mục đích đó, nhưng anh buộc phải tiêu nó vào việc giải trí của em ở trên thành phố rồi, em yêu ạ.”
“Ôi!” Beth kêu lên — “sao anh lại có thể làm thế?”
“Sao lại không thể chứ?” anh ta tỉnh bơ đáp. “À, tất nhiên là không thể nếu anh không khôn ngoan; nhưng anh lúc nào cũng có thể moi được bất cứ thứ gì mình muốn từ mấy bà già. Họ mê anh như điếu đổ. Em chỉ cần làm họ vui lòng, biết cách rót thêm chút ngọt ngào tình cảm vào đúng lúc. Cho họ hiểu rằng em từng là một gã hư hỏng nhưng giờ đã biết điều gì là phải quấy — cách đó lúc nào cũng hiệu quả. Mẹ em sẵn sàng bán sạch những gì bà có để giúp anh khi thấy anh thực sự muốn hối cải và ổn định cuộc sống. Nhưng tất nhiên là anh sẽ không nhận những thứ vượt quá mức cần thiết đâu,” anh ta rộng lượng nói thêm.
Beth mím chặt môi, chau mày. “Ý anh muốn nói là anh đã vòi tiền từ một người phụ nữ khốn khó như mẹ em với một mục đích chính đáng mà bà đồng thuận, rồi đem số tiền đó tiêu vào việc khác ư?” cô hỏi.
Dan biến sắc. “Anh xin tiền mẹ em để trả tiền thợ may; nhưng hoàn cảnh em tiêu xài ở thành phố vượt quá khả năng tài chính của anh đã buộc anh phải dùng nó vào mục đích khác,” anh ta đáp với giọng điệu có phần lớn tiếng.
“Em chẳng tiêu một xu nào ở thành phố cả,” Beth nói.
“Thế thì anh đành phải tiêu vào em vậy,” anh ta cãi lại, “và em sẽ lại làm ầm lên nếu anh không làm thế! Nhưng chuyện nào ra chuyện nấy thôi. Vợ chồng là một; và anh cả quyết rằng số tiền đó được đưa cho anh để trả một món nợ sòng phẳng, và anh đã dùng nó để trả nợ sòng phẳng rồi. Giờ thì em còn muốn chê trách điều gì để hạ thấp chồng mình nữa nào?”
Vừa nói, anh ta vừa nhìn thẳng vào mặt Beth hòng dùng ánh mắt áp đảo để thay đổi bản chất của vụ việc, còn cô thì không hề nao núng nhìn lại; nhưng cô chẳng thèm nói thêm nửa lời về vấn đề này nữa. Có một đa số đáng buồn là những người vợ có thái độ dung túng đầy khinh miễn đối với chồng mình — dung túng cho sự đồi trụy trong quá khứ lẫn những thói dối trá hiện tại của họ, bất kể dưới hình thức nào. Người vợ như vậy nhìn nhận chồng mình là một kẻ vô phương cứu chữa, bởi cô biết rõ anh ta không có nổi sự minh mẫn, dẫu có chút bản lĩnh đi chăng nữa, để sửa đổi những khiếm khuyết về mặt đạo đức của bản thân. Beth hoàn toàn nhận thức được sự đồi bại của chồng liên quan đến khoản tiền đó, đồng thời cô cũng thấy rõ sự vô ích khi cố gắng khiến anh ta nhìn nhận hành vi của chính mình theo một lăng kính không tô hồng bản thân, và cô vô cùng đau đớn. Cô từng đinh ninh rằng Dan sẽ trả lãi cho số tiền đó, nhưng lại không mảy may bận tâm tìm hiểu xem anh có đang làm thế hay không — điều mà giờ đây cô nhận ra lẽ ra mình phải làm, bởi rõ ràng nếu anh ta không trả thì cô phải tự trả lấy. Quả thực, cô chẳng bao giờ có tiền riêng; nhưng đó không phải là cái cớ, vì vẫn có những cách kiếm tiền lương thiện, và cô nhất định sẽ kiếm ra tiền. Khi đi đến quyết định này, cô đang trên đường bước lên lầu phòng kín của mình để suy nghĩ thấu đáo mọi chuyện mà không bị ai làm phiền; và ngay khi vừa khép cửa lại, cô quỳ sụp xuống, trang nghiêm thề với Chúa sẽ hoàn trả từng xu một, cộng thêm đầy đủ tiền lãi, dẫu có phải làm việc đến mòn tay mòn chân đi chăng nữa. Thật kỳ lạ, đôi bàn tay là thứ đầu tiên cô nghĩ đến để lao động, chứ không phải trí tuệ. Cô từng thấy trên một tờ báo hằng ngày đăng quảng cáo về các điểm tiêu thụ "đồ thêu thùa nữ công gia chánh" ở London và nhiều nơi khác, và cô lập tức quyết định thử con đường kiếm tiền ấy. Mọi loại công việc thủ công đều dễ dàng đối với cô, và thật may mắn là cô vẫn còn giữ hai đồng vàng — đủ để mua một ít nguyên liệu bắt đầu công việc. Tiền tiêu vặt của Beth thường bị Dan tịch thu ngay khi vừa gửi đến, kèm theo lời trêu chọc rằng số tiền đó vừa đủ để trả tiền cơm áo gạo tiền cho cô; và lâu nay Beth vẫn để anh ta lấy đi mà chẳng thèm phàn nàn, nhượng bộ trong chuyện này cũng như mọi chuyện khác dẫu trái ngược hoàn toàn với ý muốn của bản thân, một phần vì bản tính ôn hòa, phần vì một ý nghĩ mơ hồ rằng bù đắp phần nào cho những thiếu sót của anh ta — điều mà cô không khỏi hình dung rằng chắc hẳn cũng là nỗi dằn vặt lớn đối với anh ta hệt như với cô vậy. Cô dần dà nuôi dưỡng một tình cảm thực sự dành cho Dan, hệt như cách cô dành cho bất kỳ ai đối xử tử tế vừa phải với mình; nhưng đánh giá của cô về nhân cách của anh ta, khi cô ngày càng hiểu rõ hơn, chưa bao giờ bị tình cảm đó làm mờ mắt, ngoại trừ việc cô thương hại anh ta vì những đức tính vốn dĩ sẽ khiến cô khinh bỉ một người đàn ông khác.
Kể từ khi kết hôn, cô đã từ bỏ thói quen lang thang tự do và hoang dã ngày trước. Cô thường đi vào thị trấn đặt đồ ở các cửa hàng vào buổi sáng, rồi có lẽ sẽ đi dạo một mình ra vùng đồng quê vào buổi chiều, nhưng chẳng còn mấy niềm thích thú thiết tha. Niềm đam mê tự nhiên dành cho những cánh rừng và đồng cỏ bỗng chốc ngưng trệ. Cô đã mất đi sự gắn kết với thiên nhiên. Thay vì ngắm nhìn mọi thứ xung quanh với đôi mắt quan sát như thói quen cũ, giờ đây cô thường cắm mặt xuống đất bước đi, chìm đắm trong những suy tư sâu sắc. Sức sống của cô cũng đang mai một; dáng đi không còn phơi phới nữa, và cô bắt đầu vướng phải những cơn đau nhức chưa từng cảm thấy trước đây. Dan bảo đó là chứng đau dây thần kinh, chứng tỏ cô cần uống thuốc bổ, nhưng rồi chẳng buồn bận tâm thêm về chúng nữa. Anh ta lúc nào cũng nghĩ rằng mình chỉ cần tìm ra một cái tên cho căn bệnh của cô là cô phải thỏa mãn rồi. Cô cũng gầy đi trông thấy, khiến vóc dáng trông trẻ con một cách non nớt; nhưng nét mặt lại già trước tuổi — ít nhất là trông như tuổi hai lăm, dẫu cô còn chưa tròn mười tám.
Có một điểm đặc biệt kiên cường và hạnh phúc trong tính cách của Beth: cô lãng phí rất ít hoặc hoàn toàn không lãng phí thời gian vào việc oán thán những chuyện đã rồi. Mọi suy nghĩ của cô đều hướng vào việc làm thế nào để khắc phục tai họa và chuộc lỗi; thế nên giờ đây, khi đã hoàn hồn sau cú sốc ban đầu từ sự thật mà chồng phơi bày, cô gạt phắt suy nghĩ đó sang một bên, nhanh chóng xốc lại tinh thần và tìm thấy sự khuây khỏa khi lao vào công việc với tất cả nhiệt huyết. Sự vận động đơn thuần ấy đã truyền cho cô nguồn sinh khí mới, đồng thời đánh thức lại năng lực vốn đang ngủ quên trong cô thời gian gần đây. Cô lập tức đi mua nguyên liệu cho công việc của mình, sải bước nhanh nhẹn hơn hẳn so với suốt bao ngày qua. Cô nhận thấy không khí buổi sáng thật trong lành và ngọt ngào, cô hít một hơi thật sâu và tận hưởng ánh nắng ngập tràn. Ngay đối diện nhà họ, bên kia con đường, phía sau hàng rào gỗ, bãi cỏ xanh ngát như một dải công viên; những gốc dẻ ngựa cổ thụ mọc rải rác tạo nên những khoảng râm mát dễ chịu; dọc theo hàng rào, những tán cây du cao vút nổi bật rõ nét trên nền trời, và những gốc sồi xù xì hắt những chiếc bóng kỳ ảo lên thảm cỏ; trong khi ở phía xa bên kia đồng cỏ cạnh con lạch, hàng dương Canada viền quanh rìa vẫn liên tục xào xạc thì thầm theo thói quen muôn thuở của chúng, ngay cả trong những ngày lặng gió nhất. Khi Beth lần đầu lắng nghe tiếng chúng, chúng thầm thì với cô một thứ ngôn ngữ mà cô lĩnh hội được nhưng không thể dịch nổi; thế nhưng hệ lụy nhãn tiền từ cuộc sống chung với Dan đã làm thui chột nhận thức của cô, khiến cô chẳng còn tài nào lĩnh hội nổi nữa. Rồi tiếng thì thầm ấy biến thành một thứ âm thanh xào xạc của lá cây, chẳng còn chạm đến điều gì ngoài thính giác, và niềm vui thích của cô đối với tiếng rì rào ấy cũng lụi tàn khi ý nghĩa của nó phai nhạt khỏi tâm hồn cô.
Thế nhưng vào buổi sáng hôm đó, Thiên nhiên lại thì thầm với cô một lần nữa và đôi mắt cô bừng tỉnh. Cô nhìn thấy hàng dương xanh xám, những gốc sồi xù xì, những ngọn cây du sẫm màu vươn cao trên bầu trời xanh rực rỡ, và cảm nhận một niềm rung động tựa như sự chiến thắng khi ngắm nhìn những cụm mây khổng lồ trắng muốt, rực rỡ đang bồng bềnh trôi một cách uy nghi giữa không gian vô tận. Cuộc sống xung quanh cô — tiếng chim ríu rít trong các lùm cây; một con bò sữa giống Alderney cùng chú bê con trên đồng cỏ; một chú ngựa tơ tung vó chạy toán loạn vì sợ hãi chuyến tàu hỏa lướt qua; chú chó lớn vẫy đuôi chào cô bằng chiếc mõm thân thiện khi chạy ngang — tất cả đều thì thầm với cô điều gì đó khiến cô cảm thấy rằng, dù chuyện gì xảy ra đi chăng nữa, được sống thật là một điều tuyệt vời.
Trên đường vào thị trấn, cô đã phác thảo xong trong đầu một tác phẩm thêu, một thứ gì đó độc đáo và ấn tượng hơn những món đồ thường được bày bán ở các cửa hàng đồ thêu vốn hiếm khi làm cô vừa ý. Khi đã mua đủ mọi nguyên liệu cần thiết, số tiền còn lại trong hai bảng Anh chẳng đáng là bao, nhưng cô vẫn trở về với tâm trạng phấn chấn vô cùng, tự mình ôm gói đồ khá cồng kềnh để đề phòng nếu người ta giao đến, nó sẽ rơi trúng lúc Dan có nhà và khơi gợi sự tò mò của anh ta. Anh ta luôn xuất hiện nếu nghe tiếng chuông cửa, và khăng khăng muốn biết ai hay cái gì vừa đến — một thói tọc mạch khiến Beth bực bội tìm mọi cách qua mặt bất cứ khi nào có thể.
Cô ôm gói bưu phẩm quý giá của mình lên căn phòng kín và lập tức bắt tay vào việc. Dan, khi về nhà ăn trưa, ngạc nhiên khi thấy cô vui vẻ hơn hẳn ngày thường. Sau cơn giận dữ cô bày tỏ vào bữa sáng, anh ta cứ nginh nginh chờ đợi một khoảng thời gian không mấy dễ chịu sắp tới. Thấy cô giữ được tinh thần phơi phới, anh ta cũng lây sang tâm trạng hào hứng và lập tức bắt đầu huyên thuyên về bản thân — đề tài ưa thích của anh ta.
“Chà, anh vừa trải qua một ngày làm việc bận ru bù đầu,” anh ta nhận xét. “Em sẽ phải ngạc nhiên trước khối lượng công việc anh đã giải quyết trong chừng ấy thời gian đấy. Anh không tin có gã đàn ông nào ở đây làm được thế. Anh đã cắm mặt ở cái bệnh viện chết tiệt đó tận mấy tiếng đồng hồ, và sau đó lại còn đi một vòng thăm khám nữa chứ! Dạo này mọi người bắt đầu gọi đến nhờ anh khám như một bác sĩ mới ra trường tay nghề cao vậy. Họ nghĩ anh nắm bắt được những mánh lới y thuật tân tiến nhất. Mấy tay bác sĩ già chắc sẽ chướng mắt lắm đây! Anh lại phải ghé nhà Petterick để khám cho con bé Bertha đó lần nữa. Bác sĩ gia đình của họ chẳng tài nào chữa nổi bệnh của nó, nhưng thực ra đơn giản lắm. Con bé bị cuồng loạn thần kinh, chỉ có thế thôi; và anh biết rõ mình muốn kê đơn gì cho nó, đó chính là một ông chồng. Hê-hê! Trị dứt điểm ngay chứng cuồng loạn ấy chứ chớ! Còn mụ già mẹ nó thì mắc chứng—” tiếp theo là phần miêu tả tỉ mỉ về bệnh trạng của bà ta, được kể bằng thứ ngôn ngữ trần trụi nhất. Trong số hai từ, Dan luôn chọn từ thô tục nhất khi nói chuyện với Beth kể từ khi họ kết hôn, điều từng khiến cô quằn quại trong những ngày đầu; nhưng khi cô phản đối, anh ta lại ra vẻ mặt bị tổn thương, từ đó về sau cô đành câm n lặng nhẫn nhịn vì sợ làm tổn thương anh ta. Và đối với các bệnh nhân của anh ta cũng vậy. Lần đầu tiên anh ta miêu tả bệnh tình của một nữ bệnh nhân và đưa ra những lời bình phẩm thô thiển về cô ấy, Beth đã thốt lên—
“Ôi Dan! Cô ấy sẽ nghĩ gì về anh nếu biết anh đã kể lại chuyện đó cho em nghe? Chắc chắn đó là sự vi phạm nguyên tắc bảo mật nghề nghiệp rồi!”
"Chà," anh ta gắt lên, cố gắng dùng ánh mắt để vùi dập cô, "em đánh giá chồng mình cao thật đấy chứ! Chẳng lẽ anh không thể nói chuyện với chính vợ mình mà lại mang cái tội danh đó vào thân sao! Hay dà! Và anh đang đầu tắt mặt tối vì em từ sáng, trưa cho đến tối mịt, để lo cho em một cuộc sống đoan trang và thoải mái; thế mà khi về nhà, anh đã cố hết sức để tỏ ra vui tươi và giải trí cho em, thay vì ủ dột sau những căng thẳng trong ngày như hầu hết đàn ông khác, vậy mà thứ duy nhất anh nhận lại là một câu nói như thế đấy! Ôi hôn nhân thiêng liêng!"
"Em không có ý làm anh khó chịu đâu, Dan; em xin lỗi," Beth phân bua.
"Em nên thế đi chứ!" anh ta nói; "em phải thấy thế mới phải! Thật là quá sức nhọc nhằn cho anh khi nhận ra rằng vợ mình không đủ tin tưởng để chắc chắn rằng anh sẽ chẳng bao giờ hé răng nửa lời với cô ấy hay bất kỳ ai khác về bất cứ bệnh nhân nào của anh mà họ không muốn."
"Mỗi người có thể có cách nhìn nhận khác nhau về vấn đề này," Beth đánh bạo nói. "Em chỉ biết rằng nếu em có một vị bác sĩ đi kể chuyện bệnh tình của em cho vợ nghe, thì em sẽ—” khinh bỉ anh ta, đó là điều cô định nói, nhưng cô đổi lời — “em sẽ không thích điều đó chút nào. Nhưng chắc anh phải hiểu rõ cảm nhận của bệnh nhân mình hơn em chứ."
Ngay lúc vừa thốt lên những lời đó, lời nhận xét từ dạo trước của mẹ cô về một vị "bác sĩ lắm mồm" bất chợt hiện về trong tâm trí, và cô cảm thấy sự tự trọng của mình sụt giảm trước kiểu nhượng bộ mà cô đang dành cho anh ta. Bi kịch của một cuộc hôn nhân như vậy nằm ở sức ảnh hưởng từ tư duy của người đàn ông lên người phụ nữ, bị giam cầm cùng anh ta trong chốn khuê phòng mật thiết suốt ngày đêm, và cứ thế thấm nhuần những tư tưởng độc hại của anh ta từng giờ từng phút. Vẻ dịu dàng nữ tính của Beth liên tục van xin cô đừng làm tổn thương chồng vì anh ta vốn chẳng có ác ý gì, đừng dập tắt tinh thần anh ta ngay cả khi chúng mang hình thái khiến cô ghê tởm đến thế. Chặn họng anh ta đồng nghĩa với việc làm phơi bày sự khó chịu và chuốc lấy một trận cãi vã vô ích, bởi cái gu thẩm mỹ lệch lạc ấy chẳng thể nào cứu vãn được; và cô sẽ phải liên tục chặn họng anh ta, biến mình thành một mụ vợ suốt ngày càu nhàu; bởi vì việc nói năng kiểu đó với cô, kể những câu chuyện phản cảm và cứ nhai đi nhai lại về sự đồi trụy đủ mọi kiểu loại chính là quan niệm duy nhất của anh ta về một cuộc trò chuyện thú vị. Do đó, rất hiếm khi cô phản đối — nhất là trong những ngày đầu tiên khi cô chưa nhận ra rằng việc ngầm đồng lõa chính là lúc cô đang tự dấn thân vào sự tha hóa tất yếu.
Ngay vào thời điểm đó, cô cũng chẳng mảy bận tâm nhiều đến chuyện gì khác. Cô hoàn toàn đắm chìm vào mục tiêu mới trong đời — hoàn thành tác phẩm thêu, kiếm tiền, trả nợ cho mẹ kèm theo tiền lãi; có một niềm hưng phấn dâng trào liên tục trong nỗ lực ấy. Mọi khoảnh khắc có thể tranh thủ an toàn, cô đều dành hết vào căn phòng kín của mình, miệt mài làm việc. Tầm nhìn của cô hướng ra bầu trời đổi thay liên tục ngoài kia; xuống khu vườn rực rỡ bên dưới, nơi những cơn gió nhẹ thoảng qua mang theo hương thơm ngào ngạt của hoa cỏ làm cô say đắm; và hướng về ngọn đồi thoai thoải xanh ngát, được phủ kín và tô điểm bằng những hàng cây che khuất cả thế giới bên ngoài. Nơi đó có một đàn quạ sinh sống, đôi khi chúng bận rộn kiếm ăn suốt cả ngày dài, nhưng cũng có lúc vắng bóng từ sáng sớm cho đến tận hoàng hôn, rồi lại bay về kêu quạu quọ từng đôi một, từng bộ ba một, tạo thành một hàng dài tản mác, bóng dáng đen nhánh óng ánh với đôi cánh rộng xòe ra nổi bật và trang hoàng đầy nghệ thuật trên nền trời xanh ngắt. Beth yêu loài chim, và ngay cả lúc làm việc cô vẫn dõi theo chúng, cách chúng xây tổ, bay đi bay về, và lắng nghe tiếng kêu của chúng; và thường xuyên khi đang làm việc, cô lại ngước nhìn qua khung cửa ra khung cảnh tươi đẹp cùng bầu trời đầy hy vọng, rồi lại tự nhủ phải hoàn thành cho bằng được một hành động công lý dẫu thế nào đi chăng nữa. Cô tạm dừng việc học hành thường nhật trong khoảng thời gian này, bởi cô cho rằng chúng chỉ mang lại lợi ích cá nhân thuần túy, trong khi nhiệm vụ cô tự đặt ra cho mình mang một mục đích cao cả hơn. Thế nhưng, dẫu không còn miệt mài đèn sách như trước, trong lúc kim chỉ đan xen, cô vẫn hướng tâm trí mình theo một cách mang lại nhiều lợi ích hơn rất nhiều so với việc nạp vào đầu những kiến thức vô bổ, giải các bài toán hay học thuộc các phần từ loại. Bên cạnh cô luôn là một cuốn sách mở sẵn, có thể là một đoạn Kinh Thánh, một trích đoạn từ Shakespeare, một bài thơ hay đoạn văn đồi dào sự uyên bác và vẻ đẹp của một tâm trí vĩ đại nào đó; và khi tỉ mẩn khâu vá, cô nghiền ngẫm nó, lặp đi lặp lại cho đến khi thuộc làu từng chữ, rồi khắc sâu nó vào tâm hồn bằng sự chiêm nghiệm thành kính. Những đoạn trích ấy trở thành kim chỉ nam cho vô số quan sát của cô; và trong đó cũng ẩn chứa thứ ánh sáng soi rọi cuộc đời cô như bản chất vốn có và như cách nó nên được sống. Qua việc suy ngẫm chúng, cô tự dạy mình cách trầm ngâm suy tưởng; và khi lần theo những manh mối mà chúng trao tặng trong nỗ lực phân biệt và phán xét công tâm, từng chút một, cô đã luyện được thói quen tư duy minh bạch quý giá. Điều đó lập tức nâng cô vượt lên trên con người cũ của mình; và những gì cô đã đánh mất về trực giác lẫn nhận thức tâm linh kể từ khi kết hôn, cô bắt đầu tìm lại được dưới một hình thức khác hoàn hảo hơn. Sự chiêm nghiệm lành mạnh về những thực tế của cuộc đời nay đã thay thế cho những giấc mơ mộng mị hão huyền. Tâm trí cô, được bồi bổ một cách kỳ diệu, lại tràn trề nhựa sống — tuy nhiên, không phải bằng những tưởng tượng viển vông như trước đây, mà bằng thứ gì đó vững chãi hơn. Tư duy có mục đích đã thế chỗ cho thứ bọt bèo cảm tính thuần túy; và chính tư duy lúc này mới là thứ đòi hỏi được bộc lộ thay vì những vần thơ hay câu chuyện — thứ pháo hoa của trí tuệ, những trò tiêu khiển dễ chịu, thoáng qua, phù phiếm chẳng mang lại chút dinh dưỡng nào ngoài sự thú vị và giải trí nhất thời — những thứ từng chiếm phần lớn tâm trí cô từ thủa trước. Bản tính của Beth vốn cởi mở, thích thảo luận mọi chuyện liên quan đến bản thân với bạn bè; nhưng giờ đây chẳng còn ai để bầu bạn, cô bất chợt bắt đầu ghi chép lại những suy nghĩ và ấn tượng của mình bằng câu chữ; và một khi đã bắt đầu, cô bước sang một chặng đường tồn tại hoàn toàn mới mẻ. Cô đã khám phá ra một sự giải trí cuốn hút hơn bất cứ điều gì từng thử trước đây; bởi những nguệch ngoạc thuở sơ khai của cô là một thể loại khác, hoàn toàn không hề mê hoặc đến thế. Khi ấy, thứ chiếm tâm trí cô chỉ là những lời đồn thổi vớ vẩn của cuộc đời cùng nghệ thuật vẽ tranh bằng từ ngữ đầy tính hình ảnh, một bài tập khéo léo đơn thuần; còn giờ đây, cô theo đuổi những chủ đề lay động tâm can trong lĩnh vực triết học và đạo đức, và những cảnh đời hay góc khuất cuộc sống chỉ thu hút cô như những nguyên liệu thô để rút ra những bài học đạo đức cao đẹp. Cô khinh miệt nghệ thuật vị nghệ thuật, nhưng trong nghệ thuật vị nhân sinh, cô đã sớm khám phá ra những khả năng vô cùng cao quý. Thế nhưng chính niềm say mê đối với theo đuổi mới mẻ này lại khiến cô nghĩ rằng mình cần phải tiết chế sự indulging ấy. Cô quan niệm nghĩa vụ nhất thiết phải là một nỗ lực đau đớn, trong khi việc viết lách lại là một niềm vui; do đó, cô luôn ưu tiên hoàn thành một cách tận tâm công việc thêu thùa của mình cùng bất kỳ nhiệm vụ nào khác mà cô cho là đúng đắn phải làm, mặc dù sự háo hức mong mỏi được quay lại bàn làm việc khiến từng việc qua đi đều trở thành sự tra tấn đối với cô. Giống như bao người tận tụy khác, cô đã nhầm lẫn những thứ không quan trọng thành những thứ có trọng lượng bởi vì việc thực hiện chúng ngốn của cô quá nhiều sức lực; thế mà bài tập trí tuệ ấy, công việc thêu thùa tinh tế của trí não — một vấn đề có ý nghĩa vô cùng to lớn — thì cô lại lãng quên. Do không biết rằng "Nếu một người yêu thích công việc của bất kỳ ngành nghề nào, gạt bỏ mọi vấn đề thành công hay danh vọng, thì các vị thần đã gọi tên người ấy", cô lại đặt việc chuẩn bị bản thân cho sứ mệnh cuộc đời vào tận khúc cuối mệt mỏi của ngày dài. Cô dậy sớm thức khuya để kiếm thêm chút thời gian cầm bút, nhưng chưa từng ngờ rằng niềm hưng phấn trong nỗ lực giải mã những gì ẩn chứa trong tâm trí đã tự khắc tuyên bố cô là một trong những kẻ được chọn.
Khi hoàn thành xong phần thêu thùa, cô bí mật gửi nó đến điểm tiêu thụ ở London; nhưng rồi cô nhận ra mình phải đóng một khoản phí hội viên nhỏ trước khi sản phẩm được bày bán ở đó, trong khi cô lại chẳng có lấy một xu dính túi. Cô liền mạnh dạn viết thư cho nữ thư ký và trình bày rõ hoàn cảnh, ngỏ ý hỏi xem liệu khoản phí hội viên đó có thể được khấu trừ trực tiếp từ giá bán tác phẩm của cô hay không. Nữ thư ký đáp lại rằng điều đó đi ngược lại với quy định, nhưng ban quản lý cho rằng một mẫu thiết kế mang tính nghệ thuật tuyệt mỹ như của cô chắc chắn sẽ được tẩu tán sạch sẽ ngay lập tức, và vì thế họ đã quyết định phá lệ đối với trường hợp của cô.
Trong suốt thời gian những bức thư qua lại, Beth đã trải qua những giây phút lo lắng đến thắt ruột thắt gan sợ Dan tình cờ phát hiện ra và lật tẩy bí mật của mình; nhưng thật may là dạo ấy anh ta luôn vắng nhà vào giờ phát thư, thế nên cô đã xoay sở nhận được chúng an toàn.
Vì không có tiền, cô không thể mua thêm nguyên liệu thêu, buộc lòng phải nghỉ ngơi một thời gian — phần lớn thời gian đó cô dành trọn cho việc viết lách. Cô hoàn toàn bị cuốn hút vào những suy tư về sự tiến bộ, gợi mở từ một đoạn văn trong bài tiểu luận của Emerson: "Mọi kẻ bảo thủ đều xuất hiện từ những khiếm khuyết tự nhiên. Họ bị làm cho yếu đuối bởi địa vị hoặc bản chất, sinh ra đã què quặt và mù lòa, do sự ăn chơi sa đọa của cha mẹ, và chỉ có thể hành động mang tính phòng thủ như những kẻ bệnh hoạn." Ngay trong cuộc sống nhỏ bé của chính mình, Beth đã chứng kiến biết bao hệ lụy tai hại của chủ nghĩa bảo thủ từ tầng lớp cô thuộc về, và bản thân cô cũng từng gánh chịu không ít đớn đau từ nó, thế nên chủ đề này chạm đến cô vô cùng sâu sắc và cô theo đuổi nó với niềm nhiệt huyết dâng trào — dẫu vậy, đứng từ góc độ xã hội nhiều hơn là chính trị. Nhưng ngặt nỗi, khoảng thời gian nghỉ ngơi ấy trôi qua quá đỗi ngắn ngủi. Bức tranh thêu tuyệt mỹ của cô đã bán được sáu đồng vàng guinea, và cô bỗng thấy mình vừa đủ tiền mua thêm nguyên liệu, lại vừa dư ra được ba bảng Anh lợi nhuận ròng để gom vào khoản tiền trả nợ. Cô cũng nhận được đơn đặt hàng từ cửa hàng cho một tác phẩm thêu khác với mức giá tương đương, điều này khiến cô vô cùng phấn chấn và lại hăng hái bắt tay vào việc với tất cả nhiệt tình; và cô chỉ cho phép mình cầm bút khi đôi tay đã quá mỏi mòn chẳng thể múa kim được nữa.