Qua những sự việc trên, có thể thấy Beth đã tạo được dấu ấn ngay từ ngày đầu bước chân vào trường bằng cách thu hút sự chú ý và bàn tán của mọi người. Ban đầu, cô bé bị coi là kỳ quặc, và khi các lớp học bắt đầu, cả học sinh lẫn giáo viên đều kết luận rằng cô bé thật ngốc nghếch. Trong mắt những ai không tìm được từ nào chuẩn xác hơn, sự kỳ quặc ấy vẫn đeo bám cô cho đến tận cùng, nhưng
ngoại trừ sự ngốc nghếch bị gán cho cô, những ý kiến khác bắt đầu có sự khác biệt.
Vào giờ tự học một buổi tối nọ, thay vì làm bài, Beth lại trò chuyện và dần dần tất cả các cô gái xung quanh đều dừng tay để lắng nghe.
– Trời ạ! – Cuối cùng Beth thốt lên. – Chuông sắp reo rồi mà tôi chưa làm xong một bài toán nào cả. Cậu chỉ cho tôi cách giải đi, Rosa.
– Ồ, phiền phức quá! – Rosa đáp lại. – Tự đi mà tìm cách giải! Bài luận của tớ vừa bị gạch bỏ, tớ phải viết lại từ đầu đây này.
– Nghe này, – Beth nói, – nếu cậu làm hộ tớ mấy bài toán, tớ sẽ viết bài luận cho cậu ngay bây giờ, và cả bài bè trầm vào thứ Năm nữa.
– Cầu trời là cậu đừng có nói chuyện nữa, Beth! – Agnes Stewart kêu lên. – Ngày mai tất cả chúng ta sẽ bị điểm kém cho xem.
– Thế sao cậu còn nghe? – Beth vặn lại.
– Tớ không kiềm chế được, – Agnes càu nhàu. – Cậu làm tớ mê mẩn đấy. Tớ chắc mẩm cậu rất thông minh nếu chỉ nghe cậu nói chuyện mà không biết cậu kém cỏi thế nào trong các giờ học.
– Chà, dẫu sao thì môn bè trầm cậu ấy có dốt đâu, – Rosa xen vào. – Cậu ấy mới bắt đầu học kỳ này thôi mà đã vượt xa cả một số học sinh lớp đầu rồi. Thầy Tom đã giao riêng cho cậu ấy một cuốn vở đấy.
– Tớ bắt đầu học bè trầm cùng với tất cả các cậu mà, – Beth nhận xét. – Đó là môn duy nhất chúng ta xuất phát cùng một vạch. Còn tất cả các môn khác, các cậu đã đi trước tớ mấy năm rồi.
Mấy cô gái ngẫm nghĩ về điều này một lát.
– Và cậu có thể viết được bài luận, – cuối cùng Rosa quả quyết.
– Ồ, có gì đâu, – Beth phẩy tay. – Bài luận dễ ợt ấy mà. Tớ có thể viết hộ cho cả trường luôn.
– Ừ, nhưng thế không có nghĩa là cậu cứ phải chúc cả cái mũi vào trong cốc mỗi khi uống nước đâu, – Lucy Black, cô bé lém lỉnh và sắc sảo nhất lớp, vừa nói vừa cười toe toét.
– Tớ chưa bao giờ làm thế trong đời cả, – Beth đỏ bừng mặt kêu lên. – Chắc lát nữa cậu lại bảo tớ ăn phát ra tiếng động rõ to mất thôi.
– Không, chuyện đó thì cậu không làm, – Rosa ra điều nghiêm trang nói; – nhưng đúng là cậu hay chúc mũi vào cốc thật.
Vẻ mặt nhạy cảm của Beth thoáng hiện lên tia giận dỗi, rồi cô bé thu mình lại.
– Thôi nào, đừng có trêu cậu ấy nữa! – Mary Wright, nữ sinh lớn tuổi nhất, khờ khạo nhất nhưng cũng ra dáng người mẹ nhất trường, lên tiếng. – Này đồ ngốc, uống nước mà không chúc mũi vào cốc thì uống kiểu gì hả?
Lúc bấy giờ Beth mới ngộ ra và mỉm cười, vô cùng nhẹ nhõm. Trò đùa lâu đời này chính là dấu hiệu cho thấy cô đã chính thức được bạn học thu nhận vào nhóm người được quý mến. Những cô gái được yêu thích thường hay bị đặt biệt danh và trêu chọc; số còn lại được đối xử với các mức độ lịch sự khác nhau, riêng những cô gái xuất thân từ xưởng đóng tàu – tầng lớp thấp kém nhất – thì ngay cả các giáo viên cũng gọi bằng cô.
Vào các tối thứ Năm, những nữ sinh lớp năm và lớp sáu
được phép làm đồ thủ công trong một tiếng đồng hồ, trong lúc đó có người đọc truyện to cho nghe, hoặc do cô Smallwood đọc, hoặc do chính các học sinh đọc khi cô mỏi giọng. Cuốn sách thường hoặc là ngây ngô, hoặc là nhàm chán, và nói chung là mang cả hai yếu tố đó. Beth, vốn đã quen với những tác phẩm của Scott, Dickens và Thackeray, cảm thấy vô cùng bức bối trước sự tra tấn tinh thần này. Một buổi tối nọ, sau khi đã bị nhắc nhở đến hai lần vì tội ngáp dài ngáp ngắn một cách đầy khiêu khích, cô thốt lên: – Thưa cô Smallwood, truyện gì mà ngốc nghếch thế ạ! Chà, chính con cũng có thể kể một câu chuyện hay hơn, vừa kể vừa bịa ra ngay lúc ấy cơ.
– Vậy thì trò hãy bắt đầu và kể ngay đi, – cô Smallwood nói, đưa mắt nhìn quanh mấy nữ sinh đang mỉm cười chế nhạo vì nghĩ rằng Beth sẽ phải tìm cớ thoái thác và qua đó ngầm thừa nhận mình chỉ đang khoác lác. Tuy nhiên, trái với dự đoán của họ, Beth đón nhận lời đề nghị một cách vô cùng nghiêm túc, ngồi vào ghế cho ngay ngắn, đan hai tay lại, rồi phóng tầm mắt nhìn quanh phòng như thể đang nhặt nhạnh từng chi tiết trên tường, dưới sàn, trên trần nhà và mọi ngóc ngách, đoạn cô cất lời không chút do dự. Đó là câu chuyện lãng mạn về một ngôi nhà bị ma ám nằm trên mỏm đá gồ ghề ven biển, đượm đà hơi thở tươi mát và dạt dào âm hưởng của đại dương. Mấy cô gái tiếp tục làm đồ thủ công thêm một lúc, nhưng rồi hết người này đến người khác cứ thế buông tay, ngồi trân trân nhìn Beth, trong khi vẻ mặt ai nấy đều trở nên nghiêm nghị theo nhịp độ kịch tính của câu chuyện.
Đột nhiên tiếng chuông reo lên, và câu chuyện vẫn chưa hồi kết.
– Ôi trời! – cô Smallwood thốt lên. – Hấp dẫn thật đấy, Beth ạ; nhưng cô thực sự lo là lẽ ra cô không nên để em kể. Cô không hề nghĩ rằng... Cô phải báo lại với cô Clifford mới được.
Tiếng tăm về câu chuyện kỳ diệu ấy lan truyền khắp trường, và vào buổi nửa ngày nghỉ tiếp theo, mấy nữ sinh lớp nhất đã cử người sang mời Beth đến phòng của họ để kể lại; nhưng Beth không có hứng thú, liền đáp lại sứ giả bằng một giọng điệu đầy kịch tính:
– Chẳng phải vì điều này mà tôi rời bỏ mái nhà của cha!
Hãy về bảo với lớp các người rằng Vashti sẽ không tới đâu.
– Tớ thấy con bé Vashti đúng là một con nhãi ngạo mạn, – cô nữ sinh đứng đầu lớp nhận xét khi nhận được lời nhắn.
Cô Clifford cũng cho gọi Beth lên và yêu cầu cô kể lại câu chuyện, để tự mình phán xem có nên cho phép cô tiếp tục kể nữa hay không. Beth đành miễn cưỡng kể lại; nhưng màn trình diễn tẻ nhạt đến mức cô Clifford đã cho phép cô lui ra khi chưa đi được nửa chặng đường, với điều kiện muốn kết thúc thế nào cũng được miễn là có ai đó muốn nghe. Đến ngày thứ Năm, cả đám học sinh lẫn cô Smallwood đều vô cùng khao khát được nghe tiếp, và Beth, được khích cứ bởi những tiếng hò reo của họ, cứ thế tuôn trào một mạch suốt cả tiếng đồng hồ, khép lại bằng một đoạn tả cảnh đắm tàu sinh động đến mức cả lớp như chết lặng vì kinh ngạc, và giữ nguyên vẻ im lìm ấy trong một khoảng thời gian khá lâu sau khi cô ngừng lời.
Hiếm khi người ta có thể nài nỉ Beth tái hiện lại màn trình diễn này thêm lần nào nữa; nhưng kể từ dạo đó, vị thế của cô trở nên độc tôn trong mắt cả học sinh lẫn giáo viên – một thực tế mà bản thân cô hoàn toàn không hề hay biết. Cô chỉ cảm thấy sự kém cỏi của mình trong học tập chứ chẳng bận tâm điều gì khác, ngày đêm khẩn khoản cầu xin Chúa giúp đỡ để theo kịp bài vở và được lên lớp; và quả nhiên cô được thăng lớp đều đặn cho đến khi lên lớp ba, lúc ấy cô đã thuộc nhóm học sinh lớn tuổi. Mặc dù vậy, cô chưa bao giờ thực sự theo kịp chương trình của bất kỳ lớp nào mình từng học, và các giáo viên chủ nhiệm lớp luôn phản đối việc cho cô lên lớp, nhưng cô Clifford vẫn kiên quyết bắt phải thế.
Khoảng thời gian ở trường của Beth chưa bao giờ thôi khốn khổ. Nề nếp tẻ nhạt nơi đây đè nặng lên tâm trí cô, và bất cứ việc gì cô phải làm cũng đều phiền toái. Những cô gái khác ít nhiều gì cũng thích nghi được với hoàn cảnh sống của họ; nhưng tự thẳm sâu, Beth luôn mâu thuẫn gay gắt với môi trường xung quanh, và bộ óc bận rộn của cô tràn ngập những mưu mẹo tinh vi nhằm phá vỡ sự đơn điệu ấy. Sự giam hãm, thiếu thốn không gian thư giãn cùng chế độ rèn luyện thể chất không đúng cách đã nhanh chóng vắt kiệt sức khỏe và tinh thần của cô, cũng như đối với phần lớn học sinh khác – những người đang phải chịu đựng vô số hệ lụy một cách oan uổng. Chẳng mấy chốc Beth phải được nghỉ thêm một buổi sáng trên giường, uống một cốc súp vào lúc mười một giờ, dùng thuốc bổ ba ngày một lần và ăn một lát bánh mì dày phết bơ cùng một ly bia đậm đặc trước khi đi ngủ. Dưới thời quản trị của cô Clifford, những thứ bồi bổ ấy không hề bị hà tiện; nhưng đó chỉ là cách trị phần ngọn trong khi nguyên nhân gốc rễ vẫn liên tục sinh sôi – những nguyên nhân vốn có thể và đáng lẽ phải được loại bỏ, nhưng lại cứ mặc kệ cho qua.
Dinh thự St. Catherine được vận hành theo một hệ thống chuẩn mực của sự tẻ nhạt tột cùng. Hiện nay vẫn còn tồn tại một bà góa phụ coi việc tạo ra niềm vui cho những kẻ ở tầng lớp thấp kém hơn là một điều ngớ ngẩn. Đối với bà ta, tất cả những ai phải tự kiếm sống đều là người thuộc tầng lớp thấp kém; bà chưa hề nghe đến khái niệm phẩm giá của lao động bao giờ. Do phần lớn nữ sinh tại St. Catherine đều là trẻ mồ côi không có gia sản, sau này khi mãn trường buộc phải tự kiếm sống bằng nghề gia sư, nên những nhân vật quý bà góa phụ tham gia điều hành nhà trường đã dùng sức ảnh hưởng của mình để cố tình biến cuộc sống nơi đây thành một hình phạt nặng nề nhất có thể. "Các người không thể quá nới lỏng với những đứa trẻ ở hoàn cảnh của chúng được," đó là điệp khúc mà họ luôn miệng lặp đi lặp lại, dẫu cho xuất thân từ dòng dõi của chính họ chẳng lấy gì làm sang trọng hơn, thậm chí có trường hợp còn kém xa những nữ sinh mà họ đang tước đoạt mọi niềm vui trong sáng vốn dĩ thuộc về tuổi trẻ và vô cùng cần thiết cho sức khỏe lẫn tinh thần của các em. Chúng không được phép học khiêu vũ; không có bất kỳ trò chơi ngoài trời nào, thậm chí cả môn đánh cầu lông cũng không – hoàn toàn chẳng có lấy một thứ gì để khích lệ tinh thần và phát triển thể chất, ngoại trừ một tiếng đồng hồ tập "dáng điệu" – hình thức thể dục thẩm mỹ nhẹ nhàng nhất – tại phòng học lớn mỗi tháng hai lần, cùng với công việc gấp chăn gối nhỏ nhặt hằng ngày. Ngoài ra, việc đi dạo đơn điệu dọc theo các lối đi trong vườn theo từng nhóm nhỏ, hay lê bước thành từng đôi trên những con đường buồn tẻ thành hàng dài, chính là hình thức vận động duy nhất của chúng. Ngay cả trong những buổi đi dạo ấy, chúng cũng bị gò bó trong một khuôn phép đoan trang nghiêm ngặt đến mức suýt chút nữa người ta tưởng mục đích của nhà trường là dạy cho học sinh cách di chuyển mà không làm lộ ra sự thật rằng chúng có đôi chân. Hệ quả của sự kìm kẹp ấy là sức sống của các nữ sinh ngày một suy kiệt, bùng phát những chứng bệnh tâm lý đôi khi lan rộng khắp trường. Như người ta có thể đoán trước, Beth là một trong những kẻ đầu tiên mắc phải tình trạng này; qua chính những cảm xúc của bản thân, cô đã tìm ra nguyên nhân của vô vàn điều vốn là bí ẩn đối với người lớn tuổi, và cuối cùng cũng tự ngẫm ra cách chữa trị. Dù vậy, cô đã phải chịu đựng biết bao cay đắng trong quá trình thu nhận thứ kiến thức đặc biệt ấy. Căn bệnh cũ cứ tái phát khiến cô vô cùng khổ sở – đó là chứng trầm uất. Thỉnh thoảng, vào một buổi tối mùa hè, khi tất cả các lớp đang trong giờ tự học và toàn bộ dinh thự chìm trong tĩnh mịch, một giáo viên nào đó bắt đầu luyện đàn trong phòng âm thanh, khúc nhạc ấy sẽ cuốn phăng Beth đi khiến cô chẳng thể nào tập trung nổi vào bài vở. Một buổi tối nọ, khi điều đó lặp lại, cô ngồi thừ người ra với vẻ mặt vô cùng buồn bã, phóng tầm mắt nhìn ra dòng sông. Những chiếc thuyền giải trí lướt đi xuôi ngược; một đám đông vui vẻ đi qua, nhảy múa trên boong của một chiếc xà lang xa hoa theo tiếng nhạc của ban nhạc dây; một thanh niên lướt nhẹ mặt nước trên chiếc thuyền nhỏ, người khác thì chống sào đưa hai cô gái đi chơi; người ta đi dạo trên bờ, ngồi nghỉ dưới tán cây, lũ trẻ rượt đuổi vui đùa – tất cả bọn họ đều tự do! Đột nhiên Beth bật khóc nức nở. Cô Smallwood gặng hỏi. Em bị ốm à? Em đau ở đâu à? Có ai đối xử tệ với em không? Không á? Thế thì chuyện gì xảy ra vậy? Không có gì cả; chỉ là cô bé cảm thấy khốn khổ mà thôi!
– Beth, đừng có ngốc nghếch thế chứ, – cô Smallwood quở trách. – Một thiếu nữ lớn từng này rồi mà lại khóc lóc vì chẳng vì cái gì cả! Thật là trẻ con quá đi mất.
Mấy cô gái khác len lén liếc nhìn cô với vẻ mặt nghiêm trọng. Lúc đầu học kỳ có lẽ họ sẽ chẳng thèm bày tỏ sự đồng cảm đâu; nhưng đây đã là giữa kỳ, và bản thân nhiều người trong số họ cũng đang mang tâm trạng chẳng khá khẩm hơn là bao.
Khi tiếng chuông reo lên báo hiệu giờ giải lao, họ lấy ra những món đồ thủ công nhỏ xíu cùng những cuốn sách thiếu nhi tẻ nhạt được phép đọc, rồi tản ra thành từng nhóm. Chẳng mấy chốc Beth đã bị vây quanh bởi những cô gái thông minh nhất lớp.
– Tớ rất đồng cảm với cậu, Beth ạ, – Janey North, một nữ sinh gốc Ai-len tóc đỏ nói, – vì tớ cũng có cảm giác y hệt như thế, thật lòng đấy.
– Bao giờ mới đến kỳ nghỉ đây không biết? – Rosa Bird thở dài.
– Tớ chẳng hiểu sao mình lại cứ phải ở lại đây nữa, – Beth nói. – Tớ căm ghét nơi này – lúc nào tớ cũng căm ghét nó cả.
– Nhưng làm sao mà trốn đi được chứ? – Janey hỏi.
– Chỉ bằng cách giả vờ ốm thôi, – Agnes Stewart đáp với giọng đầy ẩn ý. Cô bé vốn là một nữ sinh yếu ớt, và kể từ dạo đó, cô quyết tâm nhịn ăn cho đến khi gầy mòn trơ xương khiến cô Clifford hoảng sợ phải tống cổ cô về nhà. Một cô gái khác bỗng dưng mắc chứng điếc đặc và cũng đành phải khăn gói ra về; thế nhưng sự đổi thay môi trường ấy đã giúp thính lực của cô phục hồi chỉ trong một thời gian ngắn. Vài cô gái ở xưởng đóng tàu thì nhận được những bức thư khẩn cấp báo tin người thân sắp qua đời, nhờ đó mà được phép về thăm. Lần nào trở lại khuôn viên trường, trông họ cũng rạng rỡ hẳn lên.
Một ngày nọ, khi thời tiết bắt đầu trở lạnh, một nữ sinh xuất hiện trong lớp với tấm khăn choàng kín mít quanh người và cái đầu vẹo hẳn sang một bên. Cổ cô bé bị cứng đờ và không thể nào thẳng lên được. Cô liền được đưa thẳng xuống phòng y tế. Bọn con gái ai nấy đều thầm nghĩ cô bé này thật may mắn. Bởi vì ở đó ấm áp, y tá lại dịu dàng và biết hát những bài ca tuyệt hay. Hơn nữa, cô ấy còn có thể thêu thùa, đọc sách thỏa thích mà chẳng phải dậy sớm cho đến khi ăn sáng xong và lò sưởi đã được đốt ấm, cũng chẳng cần bận tâm gì đến bài vở – một cái cổ cứng đơ chỉ là cái giá quá nhỏ bé so với niềm vui sướng của sự thay đổi này.
Ngày hôm sau, đến lượt cổ của một cô gái khác bị cứng. Cô Smallwood đi tìm nguồn gió lùa khắp phòng nhưng chẳng thấy đâu. Buổi tối hôm đó, khi đang làm lễ cầu nguyện, một nữ sinh lớp nhất xuất hiện với chiếc khăn quàng cổ, đầu lệch sang một bên cùng gương mặt trắng bệch, tiều tụy; và ngày hôm sau nữa lại có thêm một trường hợp khác ở lớp ba và lớp bốn. Rõ ràng là có một thứ gì đó giống như dịch bệnh đang lan rộng khắp trường; nhưng vị bác sĩ chưa từng thấy hiện tượng nào kỳ lạ như thế bao giờ nên đành chịu thua không biết giải thích ra sao. Các triệu chứng đều hoàn toàn giống hệt nhau: cứng cổ, đầu vẹo sang một bên, kèm theo những cơn sốt nhẹ và kết thúc bằng tình trạng kiệt sức nặng nề.
Beth ngồi với vẻ mặt trơ trơ, đăm đăm nhìn từng nữ sinh ngã bệnh như thể đang nghiên cứu hồ sơ bệnh án của họ. Rồi vào một buổi sáng nọ, chính cô cũng bước xuống nhà với chiếc khăn choàng kín người, đầu lệch sang một bên và gương mặt tái nhợt. Chị y tá lập tức lôi tuột cô xuống phòng y tế, bắt nằm lên chiếc giường cạnh lò sưởi. Khi rúc người vào chăn và nhận ra mình chẳng phải lo lắng về bài vở, chẳng phải hộc tốc chạy đi tập đàn mỗi khi chuông reo, hay lê bước dạo quanh khu vườn cho đến khi căm ghét từng hòn sỏi nhỏ trên lối đi, Beth trút một tiếng thở phào nhẹ nhõm rồi chìm vào giấc ngủ. Lúc cô tỉnh dậy, vị bác sĩ đang bắt mạch cho cô.
– Em ấy suy nhược lắm rồi, – ông nói. – Vốn dĩ thể chất em ấy yếu ớt phải không?
– Hồi mới vào trường trông con bé có vẻ khỏe mạnh lắm ạ, – chị y tá đáp; – nhưng chẳng bao lâu sau thì tàn tạ đi, y hệt như phần lớn bọn trẻ ở đây vậy.
– Tình trạng suy kiệt sinh lực ở lũ trẻ này quả thực là điều bất thường, – bác sĩ nhận xét. – Hãy cho em ấy uống rượu vang Bồ Đào Nha và nước súp thịt bò. Đừng bắt nằm trên giường quá nhiều, nhưng cũng đừng giục giã em ấy dậy sớm. Nghỉ ngơi và gạt bỏ áp lực bài vở mới là điều quan trọng nhất.
Giá như có một vài hoạt động giải trí lành mạnh để phá vỡ nề nếp đơn điệu ấy, chút ít tự do hành động cùng những niềm hy vọng để mong chờ thì mọi chuyện đã khá hơn biết mấy; nhưng chẳng một ai nghĩ đến điều đó.
Sẽ chẳng bao giờ có ai biết được rốt cuộc có bao nhiêu chiếc cổ thực sự cứng đờ đến mức người bệnh không thể tự xoay nổi; nhưng đến khi Beth nảy ra ý định tự mình duỗi thẳng cổ vào một ngày nọ, cô bé thấy chẳng gặp chút khó khăn nào cả.