Chuyện Của Beth

Lượt đọc: 455 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 36

❊ ❊ ❊

Khi Dan đến thăm cô vào sáng hôm sau, anh thấy tâm trạng cô đang nửa vui nửa buồn đan xen.

Suốt đêm hôm đó, đã có nửa tá lần cô từ chối kết hôn với anh qua những giằng xé đớn đau, nhưng cũng chừng ấy lần, trí tưởng tượng lại dẫn dắt cô bước vào cuộc đời chưa biết rồi sẽ phải sống cùng anh. Cô tự hình dung mình trong bộ váy xa tanh trắng, ren và ngọc trai, một bóng dáng thanh mảnh ở đầu chiếc bàn ăn dài, đầy thu hút trước mọi ánh nhìn, còn Dan ngồi ở đầu kia, trông vô cùng bảnh bao trong bộ đồ dạ hội, với mái tóc đen nhánh mượt mà cùng làn da sáng ngời tuyệt đẹp. Cô đã quy tụ những con người ưu tú nhất trong vùng xung quanh mình, và bên tay phải cô là một nhân vật bóng bẩy nào đó, một người có thế lực và hào hiệp, rất đỗi thích thú trước câu chuyện của cô.

Khi bước xuống nhà để gặp Dan, cô đang ho, và anh đã thể hiện sự tận tụy bằng cách vô cùng lo lắng cho sức khỏe của cô. Anh bảo cô phải uống rượu vang đỏ cùng thuốc bổ, phải ra ngoài trời hít thở không khí nhiều nhất có thể, đồng thời đề nghị họ nên đi dạo ngay lập tức vì trời rất đẹp, dù mặt đất vẫn còn ẩm ướt.

Anh sẽ không dám phiền em đi bộ nếu anh có sẵn cỗ xe ngựa để đón đưa, anh nói, vì anh rất ghét phải nhìn thấy một tiểu thư mỏng manh chịu cảnh lội bùn. Nhưng rồi em sẽ có xe của riêng mình thôi, xin Chúa phù hộ, mọi thứ sẽ đến vào lúc thích hợp!

Chúng ta sẽ đi đâu đây? Beth hỏi khi họ rời khỏi nhà.

Ồ, đâu cũng được, anh đáp. Hãy đưa anh đến một trong những chốn quen thuộc yêu thích của em đi.

Cô chợt nghĩ đến những vách đá Fairholm trong chốc lát, nhưng lại cảm thấy nơi ấy gắn liền với quá nhiều ký ức thiêng liêng mà cô chẳng hề muốn đem ra chia sẻ với trải nghiệm mới mẻ này. Em sẽ dẫn anh đi xem suối nước khoáng chalybeate, cô nói.

Họ rẽ khỏi phố Orchard, đi xuống ngọn đồi dẫn ra con suối Beck — một dòng lạch nông, trong vắt và rộng rãi, uống quanh một khúc cua xanh ngắt giữa những bờ đất cao, rợp bóng những hàng cổ thụ sum suê lớp lá xanh đậm màu mùa hạ. Khi họ bước qua cây cầu gỗ mộc mạc, Beth liền chừng dừng lại một chút để ngước nhìn những tán cây đầy trìu mến, rồi cúi xuống làn nước trong veo ngắm đàn cá gai vây đỏ đang bơi ngược dòng. Người bạn đồng hành ngạc nhiên nhìn cô khi thấy cô khựng lại, rồi anh cũng hướng mắt nhìn theo hướng cô đang nhìn. Tuy nhiên, tất cả những gì anh thấy chỉ là một dòng suối nông, một bờ cỏ xanh và vài tán cây.

Nơi này chẳng có gì thú vị lắm nhỉ, anh nhận xét.

Beth không đáp lời, mà dẫn đường đi lên ngọn đồi ở bờ bên kia, rồi rẽ phải, đi ngang qua một dãy nhà tranh với những mảnh vườn dài phía sau uốn lượn chạy dài đến tận mép bờ vực nhìn xuống suối Beck. Ở hầu hết những ngôi nhà này, cô là đối tượng của sự hoài nghi bởi những lời nói và cung cách khác thường của mình, và cô thừa điều đó, nỗi niềm ấy để lại trong cô một niềm xót xa. Cô muốn mọi người quý mến mình giống như cách cô sẵn sàng yêu quý họ nếu họ chịu mở lòng. Khao khát chinh phục tình cảm của họ thắp bùng trí tưởng tượng trong cô. Cô phóng tầm mắt nhìn vào tương lai, tự vẽ ra hình ảnh mình là một quý bà kiều diễm, đang đánh cỗ xe ngựa đôi chạy dọc con đường mòn rợp bóng cây, trên xe chở đầy ắp những món quà tốt lành đem tặng cho những người dân làng, và ai nấy đều yêu mến, vui mừng khôn xiết khi thấy cô xuất hiện.

Em đang nghĩ gì thế? Dan cất tiếng hỏi.

Thật tuyệt vời biết bao nếu được giàu có, cô đáp.

Nhưng anh nghe nói em sẽ có một cuộc sống sung túc khi tròn hai mươi mốt tuổi mà.

Em đoán là cũng có khả năng đó, cô đáp với giọng mơ màng.

(Đến lúc này, cỗ xe ngựa đã về đến ngôi làng, và cô đang ngước nhìn ngôi nhà thờ cổ kính xám xịt với phần mái ngói đỏ.)

Em có biết thu nhập của dì em là bao nhiêu không? anh hỏi.

Bảy hoặc tám trăm một năm, cô lơ đễnh đáp.

(Ngôi nhà nhỏ của người đào huyệt nằm ngay bên chiếc cổng dẫn vào nghĩa trang nhà thờ. Vợ anh ta bước ra khi xe dừng lại, vừa lấy tạp dề lau những bọt xà phòng còn vương trên đôi tay trần. Beth chồm người về phía trước, đưa tay ra chào bà, và người phụ nữ mỉm cười đón lấy bằng sự niềm nở. Bà có khuôn mặt tròn trĩnh, phẳng và mái tóc vàng nhạt. Sau đó, Beth trao cho bà một gói đồ bí ẩn lấy từ trên xe xuống, người phụ nữ đón nhận với tâm trạng nửa mừng nửa ngờ.)

Nhưng trí tưởng tượng của Beth chợt khựng lại ở đó, vì cô nhận ra họ đã đi quá cánh cổng dẫn vào khu vườn có con suối nước khoáng chalybeate. Có một ngôi nhà nhỏ nằm trong khu vườn ấy, và Beth quay trở lại, tiến đến trước cửa — nơi một người phụ nữ đang đứng ôm một đứa trẻ bụ bẫm, với phần đùi non tròn lẳn, hằn sâu những vết lún vì áp lực, đang phúng phính chườm qua cánh tay trần của người mẹ.

Xin cho chúng tôi xin chút nước uống được không ạ? Beth lên tiếng hỏi.

Vâng, xin cứ tự nhiên, người phụ nữ đáp. Để tôi vào lấy cốc cho cô chú.

Để em bế bé cho, Beth nói.

Người phụ nữ mỉm cười và giao đứa trẻ cho cô. Beth luống cuống đón lấy, ôm ghì lấy thằng bé vào lòng hệt như cách một đứa trẻ ôm chú mèo con.

Thằng bé đáng yêu quá phải không chị? cô nói.

Cái đó còn tùy mắt thẩm mỹ của mỗi người, Dan đáp lời. Anh thì không thích mấy đứa trẻ mông mập thế này cho lắm.

Beth khựng lại trước cách biểu đạt ấy. Khi người phụ nữ quay trở lại, cô cẩn thận trao trả đứa bé cho bà nhưng chẳng hềở nụ cười nào trên môi, rồi cầm lấy chiếc cốc và bước xuống con suối theo một lối mòn nhỏ quanh co — con đường nhanh chóng đưa họ khuất khỏi tầm nhìn từ ngôi nhà nhỏ. Nơi đây lại hiện ra những cổ thụ rợp bóng, những thảm cỏ xanh mướt, với dòng Beck uốn lượn phía dưới. Khi đã đứng dưới những tán cây, Beth ngước nhìn một cây du lớn và người bạn đồng hành nhận ra đôi môi cô đang mấp máy.

Em đang lẩm bẩm gì một mình thế? anh hỏi.

Em đâu có nói một mình, cô đáp. Em đang đọc câu: 'Hỡi cây ơi, hãy ban cho tôi sức mạnh của Người!' — đó là một lời cầu khẩn phương Đông đấy.

Anh phì cười, muốn vặn hỏi đó là cái thứ vớ vẩn gì; và một lần nữa, Beth lại cảm thấy chạnh lòng.

Anh sẽ gặp vận rủi nếu không biết tôn trọng những cổ thụ lớn, cô nói.

Ôi trời ạ, nếu chúng ta cứ ngồi chờ mấy cái cây lớn mang lại may mắn cho mình thì chắc chẳng khá lên được bao nhiêu đâu! anh đáp lời, rồi với tay nhặt một hòn sỏi ném thẳng xuống dòng Beck bên dưới.

Lúc này họ đang ở trên một lối mòn hẹp, nằm lưng chừng bờ dốc, và tại một chỗ trũng ở đây, mạch nước khoáng chalybeate sủi tăm trào lên, được một chiếc máng gỗ dẫn thành một dòng nhỏ chảy tràn xuống mặt đất — nơi mà qua năm tháng, dòng nước đã tự khoét sâu thành một cái vũng lúc nào cũng xấp xỉ đầy nước. Làn nước lạnh buốt giá, mang thứ ánh sắc hơi ngả sang màu thép sáng. Beth đưa cốc hướng về phía vòi máng, tráng sạch trước, rồi múc đầy nước và đưa cho Dan, nhưng anh lạnh lùng từ chối: Thôi, anh cảm ơn, anh nói, anh không bao giờ chạm vào mấy thứ nước thuốc ghê rợn này cả.

Đó là lần thứ ba Beth cảm thấy chạnh lòng. Cô hất tung dòng nước xuống đất, múc đầy lại chiếc cốc rồi ngửa cổ uống cạn. Dan nhận ra mình đã cư xử sai.

Thôi được, anh đổi ý rồi, cho anh uống với, anh nói, tỏ ý muốn làm dịu lòng cô.

Beth lặng lẽ múc đầy cốc nước đưa cho anh, thế nhưng mọi sự bù đắp muộn màng chẳng thể nào xóa nhòa nổi vẻ bất lịch sự trong lời từ chối ban đầu của anh; cô quay mặt nhìn sang hướng khác, thậm chí chẳng thèm bận tâm xem anh có thực sự uống ngụm nước ấy hay không.

Có một chiếc ghế dài mộc mạc đặt ở khoảng trũng ven bờ, và anh đề nghị họ nên ngồi nghỉ ở đó một lát trước khi quay về. Beth thuận theo; và chẳng mấy chốc, tiếng tí tách của dòng suối nhỏ sủi bọt vào vũng nước, tiếng chim ríu rít trên những cành cao, những tia nắng len lỏi qua kẽ lá từ phía sau, ánh lấp lánh của dòng Beck lặng lẽ trôi giữa đôi bờ xuôi về biển cả... tất cả đã chiếm trọn tâm trí cô.

Cảnh ở đây đẹp tuyệt phải không anh? cô thốt lên.

Ừ, rất tuyệt — nhất là khi có em bên cạnh, anh nói.

Nếu không có em thì chắc anh thấy chán lắm nhỉ? Beth hỏi.

Đương nhiên rồi, sao mà thích được, anh đáp. Và anh cũng mong là em sẽ không thấy vui nếu thiếu anh đấy.

Vâng, Beth đáp lời. Có người chia sẻ cùng thì mọi thứ trở nên dễ chịu hơn.

Câu nói đó nghe không được tử tế cho lắm đâu em, anh đáp với giọng điệu có vẻ tổn thương. ‘Có người’ nghĩa là bất kỳ ai; còn anh thì chẳng thể thỏa mãn với ai khác ngoài em được.

Thì vâng, nhưng mà em rất hài lòng khi có anh mà, Beth bình thản đáp.

Anh cầm lấy tay cô, đặt gọn vào lòng bàn tay mình và ngắm nghía. Đó vẫn là đôi bàn tay của một đứa trẻ, trắng trẻo và phơn phớt hồng.

Đẹp làm sao! anh nói. Ồ, em lại cười mỉm kìa. Anh với tay vén lọn tóc nâu xõa bên má cô ra sau, rồi vòng tay ôm lấy cô.

Hôm sau, anh buộc phải đi xa — Beth chẳng mảy quan tâm lý do vì sao hay thế nào; nhưng cô nghe mẹ và phu nhân Lady Benyon bàn tán về một chức vụ vô cùng danh giá mà anh đang hy vọng đạt được. Anh lưu luyến chào tạm biệt cô. Khi anh đi rồi, cô liền ra vùng bãi cát và bất ngờ nhận ra mình lại cảm thấy nhẹ nhõm và vui mừng biết bao khi được ở một mình. Thủy triều đã rút ra xa, trải dài ngút ngàn những bãi cát vàng cứng cáp, một không gian khoáng đạt rộng lớn — đối với Beth, nơi ấy không hề trống trải, mà tràn ngập những hoài niệm cùng dạt dào cảm xúc.

Cách đó không xa phía trước là một bóng người cô độc, một người đàn ông đang bước đi với cái đầu cúi thấp, hai tay chắp phía sau chống theo cây gậy — dáng điệu quen thuộc của Bá tước Gustav Bartahlinsky mỗi khi chìm đắm trong suy ngẫm. Beth rảo bước đuổi theo và chẳng mấy chốc đã bắt kịp ông.

Bá tước Gustav muốn ở một mình hơn ạ? cô cất tiếng hỏi.

Ông quay lại nhìn cô, mỉm cười, rồi cả hai tiếp tục sải bước bên nhau.

Thế là họ sắp đem gả cô đi rồi đấy nhỉ, ông cất lời đột ngột.

Vâng ạ, Beth đáp ngắn gọn.

Thế cô có muốn kết hôn không?

Dạ không, em không muốn.

Vậy tại sao cô lại đồng ý?

Bởi vì em yếu đuối; em chẳng thể cưỡng lại được, cô nói.

Thật vớ vẩn!

Em chịu thôi, cô lặp lại. Em đủ kiên định trong vài chuyện khác, nhưng riêng chuyện này thì em cứ dao động mãi. Lúc ở một mình, em biết thừa mình đang làm điều sai trái, thế nhưng hễ cứ ở cạnh những người có suy nghĩ khác, mọi sự phản đối trong em lại tan biến mất.

Thế sự phản đối của cô nằm ở đâu? ông hỏi.

Đó mới là điều khó nói, cô đáp. Em không sao định nghĩa nổi. Ngài có biết Bác sĩ Dan không ạ?

Tôi không dám nhận là hiểu rõ về cậu ta, ông đáp. Tôi từng gặp và trò chuyện với cậu ta. Cậu ta bày tỏ những quan điểm cực kỳ chuẩn mực; nhưng còn quá sớm để tôn trọng một con người chỉ vì những lời hay ý đẹp họ thốt ra — hãy chờ xem những gì cậu ta thực sự làm. Lời nói và hành động đôi khi chẳng đi đôi với nhau. Tuy nhiên, có những lúc, một nhận xét tình cờ dường như chẳng có mấy ý nghĩa đối với người thốt ra nó, lại giống như một khe cửa hẹp rọi ánh sáng vào toàn bộ bản chất con người. Ông ngẫm nghĩ một lát rồi nói thêm: Đừng để họ giục giã cô. Hãy dành thời gian để thấu hiểu con người kia, và nếu bản thân cô chưa thấy thỏa mãn, nếu có bất cứ điều gì khiến cô gợn sóng trong lòng, thì dẫu người khác nghĩ gì đi nữa, tuyệt đối đừng dính dáng gì đến cậu ta.

Khi Beth trở về nhà, cô thấy mẹ mình đang ngồi bên cửa sổ phòng khách, điềm tĩnh đan len và phóng tầm mắt ra xa. Con e là mình về hơi muộn, Beth nói. Con vừa ra bãi cát cùng Bá tước Gustav.

À, thế thì tuyệt quá nhỉ, bà Caldwell niềm nở nhận xét. Và hai người đã trò chuyện những gì thế?

Chủ yếu là chuyện kết hôn thôi ạ, Beth đáp.

Bà Caldwell rạng rỡ hẳn lên sau khung cửi đan. Và ông ấy đã nói gì?

Ngài ấy khuyên chân thành là con đừng kết hôn nếu không muốn.

Sắc mặt bà Caldwell biến đổi. Thế cơ à? bà vừa nói vừa khịt mũi. Rồi bà ngẫm nghĩ. Và con đã nói những gì mà khiến ông ấy phải thốt ra câu đó?

Con bảo rằng con không muốn lấy chồng, Beth thốt lên đầy khó nhọc.

Sao con lại có thể bịa ra câu chuyện đó với Bá tước Gustav chứ, Beth? Bà Caldwell vừa nói vừa lắc đầu đầy trách móc.

Đó đâu phải chuyện bịa, thưa mẹ.

Vớ vẩn, Beth, mẹ cô đáp lời. Chỉ có tính bướng bỉnh mới khiến con thốt ra những lời như thế. Mẹ tin là con thấy mình có vẻ đáng chú ý hơn khi tỏ ra chống đối. Nếu mẹ cấm không cho con lấy chồng, chắc con đã sẵn sàng bỏ nhà trốn theo người ta rồi. Mẹ lạ gì con gái nữa! Ai cũng muốn lấy chồng nhưng miệng cứ bày đặt giả vờ không thích. Ngày xưa bằng tuổi con, mẹ chẳng nghĩ ngợi gì ngoài chuyện đó; nhưng có bao giờ mẹ đem ra bàn tán đâu chứ.

Có lẽ khi ấy mẹ chẳng còn chuyện gì khác để mà nghĩ nữa, Beth đánh bạo đáp.

Thế xin hỏi cô bây giờ cô có những chuyện gì to tát để mà nghĩ ngợi cơ chứ?

Beth đan chặt hai tay vào nhau, đôi mắt xám mở to.

Beth, đừng có nhìn mẹ kiểu đó nữa, mẹ cô phàn nàn. L lúc nào con cũng ra điều kịch nghệ, thật là đáng tiếc — mẹ e là khi bước chân ra ngoài xã hội, con sẽ phải nếm mùi đau khổ vì điều đó khi mọi người đều lánh mặt con.

Con có biết mình đang làm điều gì kỳ quặc đâu ạ; Beth nói, và nếu con chẳng hay biết gì thì làm sao mà tránh được?

Hãy tránh bằng cách chỉ làm những gì được bảo ban cho đến khi con đủ khôn ngoan để tự phán đoán lấy mọi việc. Nhìn lại cái cách ngớ ngẩn mà con đã trò chuyện chiều nay xem! Bá tước Gustav sẽ nghĩ về con thế nào hả? Đừng bao giờ thốt ra những lời ngớ ngẩn như thế nữa. Con buộc phải kết hôn thôi, con biết đấy. Khi một cô gái để cho đàn ông hôn mình, thì cô ta gác chân lên kiệu hoa là cái chắc.

Beth vẫn chăm chú nhìn đôi tay đang đan len của mẹ cho đến khi suýt bị thôi miên bởi ánh lấp lánh của những cây kim đan; nhưng giờ đây cô bỗng sực tỉnh và phì cười. Nếu đúng là như vậy, cô nói, thì chắc anh ta không phải là người duy nhất mà con phải lấy làm chồng đâu.

Đôi tay của bà Caldwell buông thõng xuống đùi, bà ngước nhìn Beth đầy kinh hoàng. Con đang nói cái gì thế hả? bà thốt lên.

Ý con là thế đấy ạ, Beth đáp.

Ý con là con đã cho phép lũ đàn ông hôn mình đấy phỏng? Bà Caldwell thét lên.

Beth ngước nhìn lên như thể đang cố gắng giữ vẻ mặt bình thản.

Đồ con gái hư đốn, con dám gan cùng mình thế cơ à?

Thì thưa mẹ, nếu đó là điều hư đốn, sao từ đầu mẹ không cảnh báo con? Beth nói. Làm sao mà con biết được chứ?

Bản năng nữ tính lẽ ra phải dạy cho con biết điều đó chứ.

Trớ trêu thay cho lý thuyết này, toàn bộ bản năng nữ tính của Beth lại hướng về phía ngược lại. Bản tính nồng nhiệt của người cha hòa trộn trong dòng máu cô với những nguyên tắc Khắt khe của Dì Victoria, và hiện tại chẳng thể nói trước được điều gì sẽ chiếm ưu thế.

Beth không đáp lại lời khẳng định cuối cùng ấy của mẹ, mà cứ thế ngồi nửa người trên chiếc bàn, duỗi thẳng đôi chân về phía trước, hai tay chống ở hai bên khiến đôi vai cô nhô hẳn lên tận mang tai. Đó là một dáng ngồi vô cùng kém thanh lịch và đặc biệt làm bà Caldwell chướng mắt hết chỗ nói.

Ôi, đồ hư hỏng — đồ tồi tệ — đồ con gái hư thân mất nết! bà kêu lên, hoàn toàn mất kiên nhẫn. Trái tim mẹ tan nát vì con rồi đây. Về phòng ngay và ở yên trong đó cho mẹ. Mẹ có cảm giác như mình chẳng bao giờ có thể chịu nổi việc phải nhìn thấy mặt con thêm lần nào nữa.

Beth lững thững đứng dậy, bước đi với dáng điệu dửng dưng; nhưng ngay khi vừa bước vào phòng riêng và đóng sập cửa lại, cô liền quỵ sụp xuống đầu gối, chắp hai tay hướng lên bầu trời trong cơn dằn vặt khôn cùng vì tội làm mẹ đau lòng, cùng nỗi tuyệt vọng ngập tràn về cái hôn ước khốn khổ kia. Lạy Chúa, con phải làm sao đây? cô thốt lên; con phải làm sao bây giờ? Nếu cô có thể dứt khoát quyết định một lần cho xong dẫu theo hướng nào đi nữa, thì cô đã thấy thỏa lòng; chính cái trạng thái do dự dằn vặt này mới là thứ không sao chịu nổi.

Chẳng mấy chốc, từ căn phòng phía dưới, cô thoáng nghe tiếng mẹ nấc nghẹn ngào. Cô nín thở lắng nghe. Mẹ cô đang khóc nấc lên. Beth chồm dậy mở toang cửa phòng. Cô phải làm gì đây? Người mẹ bất hạnh của cô — quả thực trái tim đang tan nát. Cuộc đời của mẹ mới cay đắng làm sao — một cuộc đời chịu đựng muôn vàn thiếu thốn gian truân, nhẫn nhục chịu đựng nỗi đau đớn tột cùng, hy sinh tất cả vì hạnh phúc của các con, gánh chịu biết bao mất mát, cô độc và những nỗi thất vọng cay đắng! Đầu tiên là người chồng ra đi, rồi đến đứa con yêu dấu nhất; những đứa con trai vô ơn chẳng mấy chu đáo với mẹ; và giờ đây là cú sốc cuối cùng do chính Beth giáng xuống, đúng ngay lúc viễn cảnh gả được con gái vào nơi tử tế đang nhen nhóm chút ánh sáng hạnh phúc vào quãng đời còn lại của mẹ. Tiếng nấc nghẹn ngào vẫn tiếp diễn. Beth lén lút bước xuống lầu, quyết tâm chuộc lỗi bằng chính sự hy sinh của bản thân cho mọi nỗi đau khổ — bất kể do ai gây ra — mà cô cảm thấy đang dồn tụ lại trong trút nghẹn ngào đau đớn cuối cùng này. Cô thấy mẹ đang đứng bên chiếc lò sưởi cổ kính cao ráo, tựa đầu gầy guộc vào đó.

Mẹ ơi, Beth khóc nấc lên, xin mẹ hãy tha thứ cho con. Con chưa bao giờ có ý — chưa bao giờ có ý làm mẹ tổn thương đến thế. Con sẽ làm mọi thứ để mẹ vui lòng. Con chỉ đùa cợt chuyện hôn hò vớ vẩn với đàn ông thôi. Con có thói quen hôn hò ai bao giờ đâu. Và tất nhiên con sẽ cưới Dan ngay khi mẹ muốn. Tất cả chúng ta sẽ hạnh phúc — thế nhé!

Bà Caldwell dang rộng vòng tay, Beth lao vào lòng mẹ, ôm chặt lấy bà vàòa khóc nức nở.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.