Đó hầu như là những ngày mùa thu hạnh phúc cuối cùng. Mùa đông đột ngột đổ ập xuống xứ sở với cái lạnh cắt da cắt thịt. Những ngọn núi vốn dĩ u ám nay càng sừng sững, đè nặng với những khối đá lởm chởm nhô ra từ dưới lớp mây dày hiếm khi nào tan trên đỉnh. Những cơn cuồng phong dữ dội hành hạ biển cả, và tiếng gào thét trong cơn giận dữ cùng nỗi đau đớn của đại dương vang vọng không dứt khắp Castletownrock.
Những trận mưa như trút nước làm xói mòn đường sá, khiến chúng gần như không thể qua lại được. Sự nhẫn nại lì lợm và nỗi thống khổ hằn rõ trên từng khuôn mặt ngoài trời, trong khi ở trong nhà, mọi người co ro bên đống lửa lò sưởi bập bùng, trở thành con mồi của cơn đói khát, giá lạnh và sự chán nản cùng cực. Những luồng gió lùa càn quét qua các phòng rộng và hành lang trong ngôi nhà của Đại úy Caldwell; gió gào thét trong ống khói, đập phần phật vào khung cửa sổ và rít lên qua những lỗ khóa, đặc biệt là vào ban đêm. Khi ấy, Beth thường trùm kín đầu dưới chăn để né tránh những thứ âm thanh hỗn độn đó, hoặc ngược lại, nằm yên lắng nghe và tưởng tượng mình đang lạc vào giữa tâm bão, cho đến khi thần kinh căng cứng lên đến cực điểm ngây ngất, và tâm trí cô bé đắm chìm trong cảm giác hiểm nguy. Khi cha ở nhà vào buổi tối, cô bé sẽ ngồi lặng lẽ bên đống lửa trong phòng khách, lắng nghe cơn cuồng phong gầm rú bên ngoài với nỗi kinh ngạc nghẹt thở và sự phấn khích hoàn toàn dễ chịu; nhưng nếu Đại úy Caldwell vẫn chưa về — như thường lệ trong những ngày ngắn ngủi và đường xá tồi tệ này, khi mà ai cũng thừa biết những rủi ro ông phải đối mặt — cô bé sẽ tưởng tượng ra cảnh chiếc xe ngựa bị lật hàng trăm lần, và nghe thấy tiếng súng rền vang trong từng đợt gió giật rung chuyển cả ngôi nhà. Nhờ thế, cô bé thầm lặng chia sẻ trọn vẹn nỗi lo âu khủng khiếp khiến người mẹ cứ bước qua bước lại, đi qua đi lại, chẳng tài nào tĩnh tâm làm được việc gì cho đến khi ông bước vào, ngã người xuống ghế, thường là kiệt sức đến mức khó lòng đánh thức ông dậy để thay bộ quần áo ướt sũng. Những nhiệm vụ của ông, dẫu nguy hiểm đến mấy cho bản thân vẫn luôn được hoàn thành một cách trọn vẹn danh dự, nay đã quá sức chịu đựng đối với ông, và ông đang nhanh chóng tàn tạ — trở nên căng thẳng, mắc bệnh gan, là nạn nhân của những cơn đau đầu và lệ thuộc vào chất kích thích, dẫu không phải kẻ nát rượu — ông chỉ dùng đủ để vực bản thân tiếp tục công việc. Hệ tiêu hóa của ông cũng suy giảm nghiêm trọng, và ông chẳng còn chút cảm giác thèm ăn tự nhiên nào với bất cứ thứ gì. Ông rất mực yêu thương và tự hào về các con, nhưng trước nay bản tính hay cáu kỉnh đã cản trở ông mang lại niềm vui cho chúng; ngược lại, tên tuổi của ông là nỗi kinh hoàng đối với chúng, và câu nói "Suỵt, bố đã về!" đủ sức dập tắt tinh thần ngỗ ngược nhất của chúng vào bất cứ lúc nào. Thế nhưng giờ đây, ông lại chịu đựng sự chán nản nhiều hơn là cáu kỉnh, và vào những ngày mưa bão, ông thường co ro bên đống lửa với vẻ ủ rũ phản chiếu
trên từng khuôn mặt, chẳng thèm để ý đến ai. Bọn trẻ sẽ lén lút nhìn ông với sự đồng cảm thầm lặng và gần gũi, ngồi yên và thì thầm vì sợ làm phiền ông; và nếu vô tình thấy ông mỉm cười, hay một nét nhẹ nhõm thoáng qua trên gương mặt đầy âu lo của người mẹ, tinh thần của chúng lập tức phấn chấn hẳn lên. Nhưng mọi thứ dường như đều chống lại ông. Hơi ẩm từ những phiến đá dưới sàn phòng khách bốc lên qua lớp thảm có cói và tấm thảm dày phủ bên trên, làm hỏng cả những mảng lớn. Ngay gần lò sưởi, dây đàn piano bị gỉ sét, ngày nào cũng phải cọ xát mãi nếu không muốn một nửa số phím đàn câm lặng. Giấy dán tường, một thứ xa xỉ hiếm hoi ở vùng đó, bắt đầu bong tróc khỏi những bức tường. Những đống than bùn lớn liên tục được đốt lên, nhưng hơi ẩm vẫn len lỏi lấn át khi chúng âm ỉ cháy về đêm, để lại những vết mốc meo trên mọi ngõ ngách.
Thức ăn và cách nấu nướng ngon lành có lẽ đã giúp ích cho Đại úy Caldwell, nhưng đồ ăn lại chẳng ra gì, và trong vùng cũng chẳng thuê được người nấu bếp. Biddy chưa từng nhìn thấy một chiếc bếp lò nào trước khi nhận việc, và khi lần đầu tiên phải dùng đến lò nướng, cô đã nhét than bùn vào tầng dưới cùng để làm nóng tầng trên. Bà Caldwell đã nỗ lực hết sức siêu phàm đối với một phụ nữ có nền tảng giáo dục và thể như bà để uốn nắn đám gia nhân vào khuôn phép, đến mức tóc bạc đi vì cố gắng; nhưng bà Caldwell ở trong bếp chẳng khác nào một con ngựa đua cày ruộng; và dẫu bà có là một bà nội trợ bẩm sinh đi chăng nữa, bà cũng chẳng thể làm nên trò trống gì với đám đầy tớ chẳng chịu làm gì nếu không có bà đứng giám sát, lại còn trộm cắp mọi thứ có thể vơ vét được, kể cả muối trong lọ giữa các bữa ăn nếu không được khóa kỹ lại.
Vào khoảng cuối tháng Giêng, Đại úy Caldwell ngã bệnh nằm liệt giường; trán ông đắp khăn ướt và dường như chẳng thể cất nên lời. Beth vẫn cứ quẩn quanh bên cửa phòng ông suốt cả ngày, rình cơ hội để lẻn vào. Mẹ luôn tìm cách đuổi cô bé đi, nhưng nếu bố nghe thấy, ông sẽ thì thầm: "Cứ để con bé vào," và thế là mẹ đành cho phép, dẫu nét mặt vẫn đầy vẻ khó chịu. Beth ngồi ở một bên giường, mẹ ngồi ở bên kia, chẳng ai nói năng gì ngoại trừ thỉnh thoảng có tiếng bố; chỉ là hiếm khi người ta hiểu được ông đang nói gì. Mẹ khóc, nhưng Beth thì không. Nỗi đau thắt trong lòng cô bé quá lớn để có thể khóc. Bạn không thể khóc khi lồng ngực đau thắt đến vậy.
Ngày này qua ngày khác, Beth ngồi với hai tay đan vào nhau đặt trên đùi, đôi chân lủng lẳng trên chiếc ghế quá cao so với cơ thể, đắm đuối dõi theo cha bằng một nỗi lo âu thầm lặng đến tột cùng — điều thật khủng khiếp khi chứng kiến ở một đứa trẻ còn quá nhỏ. Mẹ có thể đánh cô bé nhừ tử, nhưng một khi đã được bố cho phép ở lại, mẹ cũng chẳng tài nào đuổi được cô bé ra khỏi phòng. Dù vậy, giờ đây bà Caldwell hiếm khi đánh cô bé nữa; bà thường phớt lờ; thế nên Beth cứ ra vào tùy thích. Cô bé trèo
lên giường khi trong phòng chẳng có ai, và hôn lên những lọn tóc đen dày bóng mượt của bố thật nhẹ nhàng đến mức ông chẳng bao giờ hay biết, ngoại trừ một lần ông bắt gặp và mỉm cười. Gương mặt sạm đen của ông trở nên xám xịt trên giường bệnh, đôi mắt xanh trũng sâu và hốc hác; nhưng lần đó ông đã kiên cường chống chọi và chậm rãi hồi phục.
Hôm ấy, Beth đang ngồi ở vị trí quen thuộc bên giường bệnh của cha thì bác sĩ bước vào và bắt gặp cô bé. Ông đứng ở phía bên kia giường và thốt lên: "Chà, toàn là mắt với mắt không thế này!"
"Vâng, đúng là một con yêu tinh kỳ quặc," bố cô bé nói. "Nhưng thể nào sau này nó cũng làm nên trò trống gì, nếu không thì tôi đã lầm to."
"Nó sẽ chỉ chuốc lấy phiền toái nếu anh cứ nhồi nhét vào đầu nó mấy thứ vớ vẩn ấy, trừ phi tôi nhầm," bà Caldwell nhận xét.
"Con sẽ chẳng làm phiền ai cả," Beth phẫn nộ lên tiếng.
"Anh sẽ chẳng bao giờ mong em hiểu được đâu, Caroline," Đại úy Caldwell thốt lên. "Bọn trẻ con thường đã đủ rắc rối rồi, nhưng khi sự thông minh sắc sảo lại đi kèm với cái đầu bướng bỉnh ngang ngạnh, chúng chẳng khác nào ác quỷ."
Trước khi rời đi, bác sĩ dặn dò bà Caldwell: "Chúng ta phải giữ cho bệnh nhân được giải trí, chị biết đấy."
"Ôi bác sĩ!" Beth thốt lên, hai tay đan vào nhau đầy khẩn thiết, "bác có nghĩ là nếu Sophie Keene đến không?"
Vị bác sĩ bật cười vang dội, và Đại úy Caldwell cũng hùa theo. "Cứ ở yên đây đi, Beth," ông nói sau khi đã lấy lại bình tĩnh. "Để mang lại tiếng cười, thì cả Sophie Keene hay bất cứ ai bác từng biết cũng chẳng đáng xách dép cho cháu."
"'Chẳng đáng xách dép cho cháu' là gì ạ?" Beth lập tức gặng hỏi.
Và thế là lại một trận cười nữa rộ lên, thậm chí cả bà Caldwell cũng tham gia; và sau đó, khi bác sĩ đã ra về, bà thực sự vỗ về lưng Beth và vuốt tóc cô bé — đó là cử chỉ âu yêm đầu tiên mà Beth nhớ rằng mình từng nhận được từ người mẹ.
“Bây giờ thì mẹ ơi,” cô bé thốt lên với tất cả cảm xúc dạt dào trong lòng, ngập tràn ngạc nhiên và sung sướng, “bây giờ con sẽ quên hết chuyện mẹ từng đánh con.”
Mẹ cô bé đỏ bừng mặt đầy khổ sở.
Bố cô lẩm bẩm điều gì đó về một bản tính cao thượng.
“Và đó lại là đứa trẻ mà anh từng chẳng màng muốn có chút nào!” — câu nói ấy bất giác trượt khỏi miệng bà Caldwell với một âm điệu đắc thắng — một minh chứng thú vị cho sự phức tạp trong cảm xúc con người.
Chẳng bao lâu sau, Đại úy Caldwell quay trở lại làm nhiệm vụ — quá sớm đối với thể lực của ông. Thời tiết khủng khiếp vẫn tiếp diễn. Ngày này qua ngày khác, ông trở về từ một trạm gác xa xôi nào đó trong tình trạng ướt sũng, bước vào ngôi nhà ẩm thấp đầy khó chịu cùng bữa ăn nấu kém, chẳng mấy ngon miệng,
điều mà ông hầu như không tài nào nuốt trôi. Và chất chứa thêm vào đó là nỗi lo âu lớn lao về tương lai của gia đình. Lúc này các con trai của ông vẫn học hành tấn tới ở trường; nhưng ông không mấy hài lòng với cách nuôi dạy các cô con gái nhỏ. Chẳng có chút kỷ luật nào trong nếp sống của chúng, không có thời gian biểu cố định cho bất cứ việc gì; và ông thừa hiểu tầm quan trọng của việc rèn nếp sống từ sớm. Ông cố gắng thảo luận vấn đề này với vợ, nhưng bà đón nhận những lời gợi ý ấy với thái độ cáu kỉnh.
"Vẫn còn khối thời gian cho chuyện đó," bà nói. "Tôi chẳng hề có bài học quy củ nào cho đến khi bước vào tuổi thiếu niên."
"Nhưng cách phù hợp với em lại có thể mang thảm họa cho những đứa trẻ này," ông thận trọng góp ý. "Tính tình chúng chẳng ai giống em cả, đặc biệt nhất là Beth."
"Anh đang chiều hư con bé đấy," bà Caldwell phản đối. "Mà dù sao tôi cũng chẳng thể làm gì hơn được nữa. Tôi đã kiệt sức đến rã rời rồi."
Đó là sự thật, và Đại úy Caldwell đành gác lại câu chuyện. Sự kiên nhẫn của ông vào những ngày tháng ấy thật đáng noi gương. Ông chịu đựng những đòn tra tấn nặng nề cả về tinh thần lẫn thể xác nhưng chẳng bao giờ phàn nàn. Bóng đen tử thần đã phủ xuống cuộc đời ông, và ông thừa biết điều đó, nhưng ông đối diện với định mệnh bằng một sự kiên định can trường. Dù có những lầm lỗi nào đi nữa, tất cả cũng đã được chuộc lại trong mắt bất kỳ ai chứng kiến nỗi thống khổ của ông lúc bấy giờ.
Bà Caldwell chưa từng nhận ra ông lâm bệnh nặng đến nhường nào, nhưng dặn lòng vẫn không thôi bất an, và bà vô cùng nhẹ nhõm đón nhận một thùng súp cùng những món bồi bổ giàu dưỡng chất giúp kích thích vị giác — thứ được gửi đến cho ông từ một người chị gái ở nước Anh.
"Đây chính xác là những gì anh cần đấy, Henry," bà nói, gương mặt rạng rỡ một nét tươi tắn mà ông đã chẳng được thấy từ nhiều tháng nay. "Em sẽ sớm giúp anh khỏe lại như trước thôi."
Tâm trạng của Đại úy Caldwell cũng phấn chấn hẳn lên.
Buổi tối, tất cả quây quần bên nhau trong phòng khách. Bà Caldwell đang đàn những khúc ca nhỏ cho Mildred hát, bé Bernadine chơi đùa cùng những khối gỗ trên sàn, còn Beth vẫn thói quen cũ là quẩn quanh bên bố. Ông đã trút bỏ được vẻ u sầu, lúc này trông vô cùng hoạt bát, đi qua đi lại trong căn phòng và pha trò với vợ bằng tiếng Ý khiến bà cười ngả nghiêng.
"Nào Beth, đi lấy quyển 'Ingoldsby' đi. Sắp đến đoạn bố thích nhất rồi, chúng ta sẽ đọc dứt cuốn sách trước khi con đi ngủ," ông nói.
Beth mang cuốn sách tới, rồi trèo lên đùi ông, ngoan ngoãn ngồi vào lòng với cái đầu tựa lên vai bố.
"Khi ta nằm suy ngẫm, ánh dương vàng lặn dần,
Ôi tiếng chim hót vui sao khi ngực lấp lánh ngời,
Với ngàn sắc màu rực rỡ,
Giữa lúc bay vút tận trời xanh,
Tựa như em đang dâng mình giữa ngàn sao,
Trở về chiếc tổ ấm êm;
Khi ta nằm suy ngẫm, ý nghĩa người tỏ bày:—
'Hãy theo ta, theo ta rời đi,
Chẳng ích gì khi chần chừ,'—
Hình như người đã cất lời,
'NƠI NÀY LÀ CHỐN AN YÊN!'"
Khi ông vừa đọc xong mấy câu thơ cuối, căn phòng chìm trong một khoảnh khắc tĩnh lặng, rồi Beth bỗng òa khóc nức nở như bão táp. "Ôi bố ơi — bố ơi! Không, không, không!" con bé thổn thức. "Con không thể chịu nổi."
"Có chuyện gì với đứa trẻ thế này?" bà Caldwell giật mình thốt lên.
"Chắc là 'Tầm nhìn và thiên phú thần thánh' đấy," bố con bé đáp. "Cứ để con bé cho anh."
Beth đã thức giấc khi Anne bước vào phòng nursery để gọi bọn trẻ vào sáng hôm sau.
“Dậy đi, và ngoan ngoãn vào nào,” Anne nói. “Bố em ốm rồi.”
Bà Caldwell bước ngay vào phòng nursery với vẻ vô cùng bấn loạn. Bà hôn Beth, và kể từ khoảnh khắc ấy, cô bé trở nên bình tĩnh trở lại; nhưng trên khuôn mặt nhỏ nhắn đầy vẻ bi thương của em lại hằn lên một nét già dặn và lo âu đến nao lòng.
Khi được mặc quần áo xong xuôi, em chạy thẳng vào phòng bố trước khi bất kỳ ai kịp ngăn cản. Ông đang rên rỉ — “Ôi cái đầu của tôi, cái đầu của tôi! Ôi cái đầu của tôi, cái đầu của tôi!” hết lần này đến lần khác.
“Cháu không được ở đây đâu, cô nương nhỏ — không phải hôm nay,” vị bác sĩ nói. “Làm thế sẽ chỉ khiến bố cháu thêm mệt thôi.”
Beth lủi thủi rời khỏi phòng và quay trở lại phòng nursery. Tuy nhiên, ở đó em vẫn nghe thấy tiếng bố rên rỉ, và em không thể nào chịu đựng nổi, bèn cầm theo cuốn sách cầu nguyện — xem như một thứ phao cứu sinh — rồi chạy xuống bếp để “xem” đám gia nhân đang nghĩ gì — theo cách diễn đạt đầy ngụ ý của riêng em. Tất cả bọn họ đều lặng đi một cách kỳ lạ. “Ngồi xuống đi, tiểu thư Beth,” Biddy ân cần nói. “Ngồi xuống chiếc ghế bên cửa sổ kia với cuốn sách của tiểu thư nếu muốn có người bầu bạn. Tim tiểu thư sắp quặn thắt lại rồi đấy, nếu ta đoán không lầm.”
Beth ngồi bên cửa sổ suốt cả buổi sáng, tự lẩm nhẩm đọc những lời cầu nguyện trong khi mắt dõi theo và chờ đợi. Bác sĩ sai Riley chạy lên chạy xuống từ phòng bệnh mấy bận để lấy đồ, và lần nào Beth cũng lo lắng nhìn vào sắc mặt anh ta để ngóng tin tức, nhưng chẳng hé môi hỏi một câu. Biddy dỗ dành em ăn chút gì đó, nhưng con bé chẳng thể nuốt nổi một miếng.
Đến chiều muộn, Riley hớt hải chạy xuống.
"Đại nhân khá hơn chưa, Pat?" Biddy gặng hỏi.
"Thật tình là chưa, thưa thọ," Riley đáp; "và bác sĩ đang sai tôi phi ngựa hết sức có thể đi đón bác sĩ Jamieson."
"Ôi chao, thế thì nếu bác sĩ đã phải phái cậu đi tìm bác sĩ Jamieson thì coi như hết cách rồi. Ơn trên chưa bao giờ gọi đến ông ấy cho đến tận phút cuối. Cả Chúa trời lúc này cũng chẳng cứu nổi ngài ấy nữa đâu."
Beth lật nhanh các trang sách cầu nguyện với vẻ hốt hoảng. Suốt nhiều giờ liền, em đã khóc lóc van xin Chúa cứu lấy người cha trong sâu thẳm trái tim mình, vậy mà Ngài chẳng hề đoái hoài; giờ đây em sực nhớ lời đám gia nhân rỉ tai nhau rằng nếu đọc ngược Kinh Lạy Cha thì sẽ triệu hồi được ác quỷ. Beth liền thử; nhưng lời cầu khẩn ấy chẳng đem lại chút tác dụng nào. Trước khi Riley kịp yên cương cho ngựa, một mệnh lệnh đã được truyền xuống bắt dừng lại; rồi Anne đến đón Beth, đưa em lên phòng của bố. Những âm thanh khủng khiếp cuối cùng đã dứt hẳn, và ngôi nhà chìm trong một sự tĩnh lặng đến rợn người. Bà Caldwell đang ngồi bên giường chồng, hơi đung đưa người như thể đang oằn mình vì đau đớn, nhưng đôi mắt ráo hoảnh chẳng rơi một giọt lệ. Mildred đứng ôm chặt lấy cổ mẹ và khóc nức nở, trong khi bé Bernadine ngây thơ ngước nhìn bố với vẻ đầy kinh ngạc.
Ông đang nằm nghiêng với đôi tay khoanh trước ngực. Đôi mắt nhắm nghiền, trên gương mặt hiển hiện một vẻ nhẹ nhõm vô cùng thanh thản.
"Mẹ gọi các con vào đây," người mẹ nói, "để nhìn bố lần cuối khi ngài vừa qua đời. Các con phải ghi nhớ bố suốt đời."
Ellis và Rickards, hai người làm của bố, đều có mặt trong phòng, cả bà Ellis, vị bác sĩ, Riley, Biddy và Anne nữa; dưới sàn nhà đặt một chậu ngâm chân với làn nước bốc hơi nghi ngút; một ít bột mù tạt trên bàn; và ngọn lửa trong lò vẫn cháy rực rỡ. Những chi tiết ấy khắc sâu vào tâm trí Beth một cách vô thức, y như mọi thứ khác gắn liền với khoảng thời gian định mệnh ấy. Sau này nhìn lại, em có cảm giác như lúc đó mình đã chứng kiến tất cả mọi thứ mà chẳng hề cảm thấy đau buồn — chẳng có gì ngoài sự hồi hộp và nỗi tăm tối nghẹt thở. Nỗi đau của em hoàn toàn bị nén lại.
Bà Ellis và bác sĩ dìu mẹ xuống phòng khách; họ có vẻ e rằng bà không tự đi nổi. Rồi bà Ellis pha cho mẹ một tách trà, đứng đó dỗ dành bà uống hệt như thể mẹ là một đứa trẻ vậy. Bà Caldwell ngồi trên chiếc ghế băng lớn với tấm lưng quay về phía cửa sổ, Mildred ngồi bên cạnh, cánh tay vòng qua ôm lấy mẹ và khóc không ngừng nghỉ. Bernadine cũng khóc, nhưng vì con bé thấy đói bụng mà chẳng ai màng bón cho miếng nào. Beth bèn đi lấy ít bánh mỳ phết bơ mang lại, thế là con bé ngoan ngoãn nín ngay. Mọi người bắt đầu kéo đến — ông Macbean, vợ chồng Đại úy Keene, gia đình Small, thầy phó tế — thậm chí cả cha xứ Madden. Nghe tin dữ từ ngoài vùng vọng về, ông vội vã quay lại để bày tỏ lòng kính trọng, gửi lời chia buồn đến bà Caldwell và xem bản thân có thể giúp được gì không. Ông hy vọng việc đường đột ghé thăm không phải là một sự mạo muội; nhưng thực lòng ông đến từ đáy lòng trĩu nặng và bởi không thể chối bỏ tình cảm, vì ông vốn hiểu rất rõ về người quá cố — một con người tốt đẹp và là một quý ông chân chính nhất trần đời. Người góa phụ đưa tay ra nắm lấy bàn tay vị linh mục, ngước nhìn ông với ánh mắt đầy biết ơn.
Beth bước ra mở cửa cho bà Small, người vừa bước vào đã thốt lên ngay:
"Ôi, đứa con tội nghiệp của ta, mẹ cháu thế nào rồi? Cháu ấy có khóc không? Ta thật mong là mẹ cháu đã khóc."
"Không ạ," Beth đáp, "chẳng ai khóc ngoài Mildred cả."
Khi bà Small đi vào, bà Caldwell cất lời nói chuyện với bà một cách vô cùng điềm tĩnh. "Anh ấy ngã bệnh vào lúc tám giờ sáng nay với một cơn đau dữ dội ở đầu," bà kể lại. "Dạo gần đây anh ấy vẫn luôn chịu đựng những cơn đau đầu khủng khiếp. Tôi liền cho gọi bác sĩ ngay lập tức. Nhưng chẳng có gì làm thuyên giảm được. Từ mười giờ trở đi tình trạng càng lúc càng tồi tệ, và đến bốn giờ thì anh ấy ra đi. Anh ấy vẫn luôn ao ước được chết một cách bất ngờ để tránh khỏi một cơn bạo bệnh kéo dài. Thời gian gần đây tâm trạng anh ấy có phần chán nản, nhưng sáng nay, từ sớm, anh ấy thức dậy với tinh thần rất phấn chấn; và tối qua thì khỏe hơn một cách kỳ lạ. Sau khi bọn trẻ đi ngủ, anh ấy đọc sách cho tôi nghe hệt như những ngày xưa cũ; và trông anh ấy giống hệt con người ngày trước của mình đến mức tôi đã nghĩ rằng những ngày tháng hạnh phúc hơn sắp sửa tìm về. Quả thực là vậy. Nhưng không phải dành cho tôi."
"Tội nghiệp chị ấy!" bà Small thì thầm. "Đúng là một cú sốc kinh hoàng."
Bà Caldwell thể hiện một bản lĩnh kiên cường giữa lúc thảm họa khủng giáng xuống đầu với vẻ đột ngột phũ phàng đến thế. Bà có một lòng tự trọng cao cả và tình yêu thương sâu sắc; nhờ vào những điều đó mà bà đã chu toàn được mọi ước nguyện cuối cùng của người chồng quá cố dành cho chính ông. Hồi sinh thời, ông có một nỗi kinh sợ tột cùng đối với việc bị chạm vào sau khi chết bởi thứ mẫu người đàn bà chuyên làm nghề khâm liệm tử thi, chính vì thế bà Caldwell đã nài nỉ Ellis và Rickards tự tay thực hiện nghĩa cử cuối cùng ấy cho ông.
Khi bọn trẻ lên giường đi ngủ, bà dẫn chúng đến hôn từ biệt bố. Sự tĩnh mịch đến lạnh ngắt của căn phòng phả vào lòng Beth một nỗi ê chề, nhưng em lại thấy nó thật đẹp đẽ. Đám đàn ông đã phủ quanh căn phòng bằng vải trắng và trang trí những cành lá xanh tươi quanh năm, bởi lúc này chẳng có loài hoa nào đang độ nở rộ. Bố đang mỉm cười, trông thanh thản và hạnh phúc biết bao.
"Nhiều năm về trước anh ấy cũng từng như thế," mẹ khẽ nói, tựa như đang lẩm bẩm một mình; "nhưng dạo gần đây luôn vương nét u sầu đau đớn. Mẹ rất đỗi vui mừng khi lại được nhìn thấy anh ấy như thế một lần nữa. Giờ anh đã được bình yên rồi — người yêu dấu hỡi." Bà vuốt mái tóc đen của ông, và cử chỉ ấy làm nổi bật bàn tay trắng nhợt nhạt của bà đối lập trên nền tóc.
Lần lượt các con bước tới hôn ông; rồi bà Ellis thuyết phục mẹ ra ngoài để giúp bà dắt chúng đi ngủ; và mẹ dạy chúng đọc câu kinh: "Dù con có bước đi trong thung lũng bóng tối tử thần, con sẽ chẳng sợ hãi điều chi: bởi Chúa ở cùng con; cây gậy và chiếc trượng của Ngài an ủi con." Bà dặn chúng hãy ghi nhớ rằng chúng đã học được câu kinh ấy ngay vào ngày bố qua đời, và mong chúng hãy luôn đọc nó như một cách tưởng nhớ về ông. Suốt một thời gian dài, Beth vẫn đinh ninh rằng chính bố sẽ là người sát cánh bên em bước qua thung lũng bóng tối, và những năm tháng sau này, em vẫn đinh ninh rằng mẹ cũng từng nghĩ như thế.
Bà Ellis ở lại suốt đêm và ngủ cùng các con.
Khi người mẹ vừa bước ra khỏi phòng, Beth chẳng tài nào chợp mắt nổi. Em chợt nhận ra bố lạnh ngắt nhường nào khi em đặt môi hôn, và vô cùng xót xa khi nghĩ rằng ông chỉ được đắp mỗi tấm vải lót trên người. Càng nghĩ, em càng thấy quặn thắt, nhất là khi đem so sánh cái sự ấm áp, mềm mại của chiếc giường nhỏ bé của mình với vẻ cứng nhắc, giá buốt của chiếc giường mà người ta vừa dựng lên cho bố; và cuối cùng em chẳng thể chịu đựng thêm giây phút nào nữa. Em ngồi bật dậy trên giường và lắng nghe. Dựa vào tiếng thở, em biết mấy đứa trẻ khác đã ngủ say, nhưng lại không chắc chắn về bà Ellis. Thế là, một cách vô cùng lén lút, em trượt khỏi giường và kéo phắt lấy đống chăn ga. Em vừa vặn ôm gọn chúng trong đôi tay, nhưng cánh cửa phòng nursery lại đang hé mở, và em dùng chân để đẩy cho nó rộng thêm. Cánh cửa phát ra tiếng kẹt kẹt chói tai, Beth nín thở đứng chờ nghe ngóng; nhưng chẳng có ai động đậy; thế là em rón rén bước ra hành lang. Ngoài ấy tối như bưng, và mặt sàn lạnh ngắt chạm vào đôi chân trần của em. Em lảo đảo bước đi dọc hành lang, vấp phải đống chăn đệm mang theo, lòng phập phồng lo sợ bị tóm và ngăn cản, nhưng chẳng hề sợ hãi bất cứ điều gì khác. Cánh cửa phòng đã mở toang khi em bước tới, và bên trong có một thứ ánh sáng ldim mờ ảo. Điều này nằm ngoài dự tính, nên em khẽ khựng lại lén nhìn vào trước khi bước hẳn vào trong. Hai ngọn nến đang cháy bập bùng trên chiếc bàn đặt ở phía cuối giường. Ngọn lửa chao lảo trong luồng gió lùa, hắt những chiếc bóng lên khuôn mặt bố khiến em tưởng như ông đang chuyển động và thở trở lại. Mẹ đang quỳ gối bên giường, vùi mặt vào lồng ngực chồng, tay trái ôm lấy ông còn những ngón tay của bàn tay phải thì cứ vô thức nghịch lơ đễnh mái tóc ông. "Mới tối qua thôi," mẹ thì thầm, "mới tối qua thôi; ơ kìa tôi không thể tin nổi!— có lẽ tôi nên thấy mừng — sẽ chẳng còn nỗi đau nào hành hạ anh nữa — ôi người yêu dấu của em, em nguyện đánh đổi cả sinh mạng để cứu anh khỏi dù chỉ một khoảnh khắc đớn đau — vậy mà em làm được quá ít ỏi — quá đỗi ít ỏi. Ôi, giá như anh có thể quay về để nói cho em biết rằng cuộc đời anh đã từng tốt đẹp hơn chút nào vì có em, rằng em chưa từng hủy hoại nó hoàn toàn, rằng em đã mang lại cho anh chút hạnh phúc nào đó." Mẹ ngẩng đầu lên, đăm đăm nhìn vào khuôn mặt thanh thản ấy. Những chiếc bóng chập chờn lướt qua nhưng chẳng thể đánh lừa được bà. Từ nay bà sẽ phải mãi mãi nhói lòng ngóng chờ một lời đáp — mãi mãi, đến muôn đời. Với một tiếng nấc nghẹn ngào, bà rướn người sát lại trên đôi gối, áp má mình cạnh má ông, nhưng nước mắt chẳng rơi. Cả ngày hôm nay bà chưa hề khóc một giọt nào.
Beth đứng sững ở ngưỡng cửa suốt một hồi lâu, lắng nghe những lời lẩm bẩm đứt quãng của mẹ và dõi theo những ngón tay trắng ngần đang luồn qua mái tóc bố. Em ôm chặt đống chăn trong ngực, nhưng đã quên bén mất lý do vì sao mình lại đến đây. Em chẳng thấy lạnh lẽo gì sảng; tâm trí trống rỗng chẳng màng suy nghĩ; toàn bộ cơ thể bị cuốn hút hoàn toàn vào khung cảnh trước mắt.
Tuy nhiên, chẳng mấy chốc, một câu nói của mẹ đã đánh thức em dậy — "Lạnh quá," bà lẩm bẩm, "lạnh quá. Sao anh lại phải khiếp sợ
nó đến vậy cơ chứ! Anh vốn dĩ luôn yếu đuối và đau ốm bệnh tật, vậy mà anh lại làm được nhiều việc hơn cả những người đàn ông tráng kiện nhất, tất cả chỉ vì chúng ta. Anh chưa từng tiếc nuối bản thân. Những gì đã nhận lãnh, anh đều hoàn thành hệt như một trang nam nhi hào hiệp, chẳng bỏ sót điều gì. Anh đã ra đi khi đang tận tụy làm tròn bổn phận, đúng như ước nguyện của mình. Anh đã dần lụi tàn suốt bấy nhiêu tháng qua — mà em chẳng hề hay biết — chẳng hề hay tẹo nào — lụi tàn — bị tước đoạt sinh mạng bởi sự khắc nghiệt — và lo âu — cùng thức ăn tồi tàn. Anh trở về trong cơn đói lả, mà chẳng thể nuốt trôi những gì em nấu — lạnh cóng, mà em chẳng thể sưởi ấm cho anh — ôi cái lạnh đắng cay tàn nhẫn làm sao!"
Beth lặng lẽ rón rén bước tới cạnh mẹ.
"Mẹ ơi!"
Bà Caldwell giật mình quay phắt lại.
Beth chìa những chiếc chăn ra — "để đắp cho bố."
Mẹ ôm chầm lấy em vào lòng. "Ôi đứa con tội nghiệp của mẹ! đứa con tội nghiệp của mẹ!" bà khóc nức nở; và rồi cuối cùng dòng lệ cũng vỡ oà.
Trong những ngày diễn ra tang lễ của cha, Beth không hề cảm thấy sự thiếu vắng ông. Cứ như thể ông đang ở một nơi nào đó, chỉ vậy thôi — tít trên những ngọn núi xa xôi — và tự mình suy ngẫm, giống hệt như cách Beth vẫn làm không nguôi, về hình hài đang nằm im lìm, lạnh lẽo mà mỉm cười thanh thản, hoàn toàn dửng dưng trước tất cả mọi người trong căn phòng ở trên lầu. Có một bận, lời bố từng nói về việc không muốn bị mấy mụ già khâm liệm sờ soạng bỗng lóe lên trong đầu, và em tự hỏi trông ông sẽ ra sao khi những kẻ ấy chuẩn bị tang lễ cho ông mà lại khiến ông phản đối kịch liệt đến mức không muốn họ nhìn thấy. Lúc đó em đang ở gần căn phòng tang lễ liền rón rén bước vào. Chẳng có ai ở đó cả, em đứng lặng ngó trân trân vào hình hài trên chiếc giường. Thi hài đã được phủ kín hoàn toàn, nhưng em chỉ cần nhấc tấm vải liệm lên là sẽ khám phá ra bí mật ấy. Em lật tảng vải ra khỏi khuôn mặt bình thản, rồi khựng lại, thì thầm nửa sợ sãi, nửa như đang gặng hỏi: "Bố ơi!" Khi thốt lên từ ấy, cái bản năng rợn ngợp vô nhân tính kia bỗng chốc tan biến và rơi vào quên lãng.
Nhiều giờ sau, bà Ellis tìm thấy em đang ngồi bên cạnh ông hệt như những ngày tháng ông ốm đau, trên chiếc ghế quá khổ ngày nào, đôi chân lủng lẳng và hai bàn tay nhỏ bé đan chặt trước đùi, đăm đăm nhìn ông với một nét mặt điềm tĩnh đến độ ngây dại, ngoại trừ đôi mắt, chẳng khác nào chính tấm thân của ông.
Ngày hôm sau, tất cả phải nói lời từ biệt vĩnh viễn với ông. Bà Caldwell đứng nhìn xuống thi hài, chẳng buồn lau đi những giọt nước mắt trào ra quặn thắt khóe mi, vì sợ rằng chỉ một cử động nhỏ cũng sẽ làm nhòe đi hình bóng thân thương ấy để rồi đánh mất nó vĩnh viễn trong khoảnh khắc quý giá cuối cùng. Bà là một người phụ nữ kín đáo trong cảm xúc, nhưng cách bà chậm rãi chạm vào ông, vào mái tóc, gương mặt, và đôi bàn tay sáp trắng càng làm nổi bật lên một nỗi xót xa tĩnh lặng đầy ám ảnh trong tình cảm bị nén kìm.
Đột nhiên bà vén tấm khăn phủ đôi chân ông lên. Chúng trắng bệch tựa cẩm thạch,
và được tạo hình vô cùng đẹp đẽ. "Ái chà, ta đã linh cảm thấy mà!" bà thốt lên. "Hôm đó họ đã ngâm chúng vào nước nóng. Ta biết nó quá nóng và đã lên tiếng cảnh báo; anh ấy dường như đã bất tỉnh nhưng ta vẫn cảm thấy anh khẽ co rúm lại — và kìa nhìn xem!" Vết sẹo phồng rộp do bị bỏng nước chứng minh rằng phán đoán của bà hoàn toàn chính xác. Hành động cuối cùng ấy, xuất phát từ nỗi sợ rằng ông đã phải chịu đựng những cơn đau đớn vô ích, đã để lại trong tâm trí Beth những năm tháng về sau một dư âm bi thương đến kỳ lạ.
Phải đến tận sau tang lễ, Beth mới thực sự thấm thía rằng mình đã mất đi người cha. Khi họ trở về, ngôi nhà đã được dọn dẹp ngăn nắp và bày trí lại như cũ — nhưng có thứ gì đó đã vĩnh viễn biến mất. Rèm cửa đã kéo lên, ánh nắng rọi vào ngập tràn, cuốn sách "Truyền thuyết Ingoldsby" nằm yên trên chiếc ghế dài trong phòng khách. Nhìn thấy cuốn vật ấy, đôi mắt Beth mở lớn vì nhói đau. Nó vẫn nằm đó, y hệt như lúc ông để lại; nhưng con người ấy nay đã nằm dưới lòng đất lạnh. Ông sẽ chẳng bao giờ trở về nữa.
Bất thình lình, đứa trẻ quăng mình xuống sàn nhà trong cơn cuồng nộ của nỗi đau đớn tột cùng, thổn thức, rên rỉ, oằn mình, bứt tóc và gào lớn: "Bố ơi! Bố ơi! Về đi! Về đi! Về đi!"
Bà Caldwell trong cơn hoảng loạn suýt chút nữa đã dùng đến phương pháp quen thuộc là tát và la mắng; nhưng bà Ellis đã chộp lấy con bé, bế thốc lên phòng nursery và giữ em ở đó suốt phần còn lại của ngày hôm khủng khiếp ấy, phần lớn thời gian cứ ôm vào lòng đu đưa trên đùi, thủ thỉ với em về người cha trên thiên đàng, đang sống một cuộc đời vĩnh hằng nhưng vẫn luôn dõi theo và chờ đợi em, cho đến khi khơi gợi lại trí tưởng tượng của Beth và khiến hình ảnh nấm mồ rợn người kia chìm vào quên lãng.
Thế nhưng đêm hôm ấy, và trong rất nhiều đêm sau đó nữa, con bé vẫn giật mình tỉnh giấc sau những cơn ác mộng, rồi khóc lóc, ré lên, giật tóc và lại tiếp tục cần được dỗ dành, ôm ấp vào lòng.