Vài tuần tiếp theo, qua ảnh hưởng của chúng đối với tính cách của Beth, là một trong những khoảng thời gian quan trọng nhất trong cuộc đời cô bé. Mãi đến tận hôm trước, con bé vẫn chưa biết mình sẽ đi đâu cùng dì Victoria. Gia đình vốn có thói quen giấu giếm mọi sự sắp đặt như vậy với bọn trẻ, và thực ra là giấu cả với nhau nữa, chừng nào còn có thể. Dì Victoria từng nhận xét rằng Caroline rất kín tiếng, còn bà Caldwell thì phàn nàn rằng dì Victoria cứ làm như mọi thứ đều là bí ẩn. Đó là một thói quen khắt khe, tước đoạt đi của Beth thứ đáng lẽ rất có ý nghĩa với con bé: một niềm mong mỏi để hướng về. Tuy nhiên, vì biết mình sắp được đi đâu đó, con bé đã sống nhờ vào ý nghĩ ấy; trí tưởng tượng của nó bận rộn vẽ ra khung cảnh chốn phương xa chưa biết tới, và tâm trí tràn ngập những dự tính để chăm lo cho sự thoải mái của dì Victoria.
Hôm ấy là sau bữa sáng, khi mẹ và dì Victoria vẫn còn ngồi bên bàn ăn, thông báo mới chính thức được đưa ra. "Các con không phải học bài vào sáng nay đâu," bà Caldwell nói. "Ngày mai Beth sẽ đi Harrowgate cùng dì Victoria, và mẹ phải chuẩn bị đồ đạc rồi sắp xếp hành lý cho con bé."
Dì Victoria quay lại nhìn Beth với nụ cười được kìm chế cẩn thận, mong chờ một chút biểu hiện vui mừng. Beth đang đứng bên cửa sổ nhìn ra ngoài, liền quay lại với gương mặt nhíu mày chăm chú khi mẹ nhắc đến Harrowgate, giống như con bé đang cố nhớ lại điều gì đó.
"Harrowgate!" con bé chậm rãi lặp lại. "Harrowgate!"
"Beth, đừng nhíu mày như thế," bà Caldwell cáu kỉnh kêu lên. "Con sẽ nhăn nheo hết cả trước khi tròn đôi mươi đấy."
Beth đăm đăm nhìn mẹ mà như không thấy, rồi dán mắt xuống sàn nhà ngỡ như đang nghiên cứu nó, đoạn bắt đầu thong thả đi qua đi lại với cái đầu cúi thấp, hai tay đan vào nhau sau lưng, mái tóc nâu xoăn xõa về phía trước che hai má, và đôi môi mấp máy.
"Con đang lẩm bẩm cái gì thế, hả trẻ con?" Dì Victoria hỏi.
"Con đang cố nghĩ ạ," Beth đáp.
"Đó là buổi sơ khai của mùa hè,
Một buổi chiều êm ả và mát mẻ...
Hai cú đánh bất ngờ bằng chiếc gậy rách rưới,
Và một cú bằng hòn đá nặng...
Và thế mà ta càng sợ hắn hơn,
Vì hắn nằm đó lặng thầm đến vậy...
Ta nâng cái thể xác ảm đạm ấy lên..."
"À, con biết rồi—con nhớ ra rồi!" con bé vui sướng thốt lên với vẻ nhẹ nhõm; "Harrowgate—Knaresboro'—cái hang ở đó——
Hai người đàn ông mặt sắt rời Lynn,
Xuyên qua làn sương lạnh và nặng nề;
Và Eugene Aram bước ở giữa,
Với còng xiềng trên cổ tay."
"Con bé thân mến," dì Victoria nghiêm khắc nói, "con đang cố nói cái gì thế? Và còn phải bảo con mấy lần nữa là đừng có tự làm mình kích động lên như thế vì mấy chuyện không đâu?"
"Dì không biết về Eugene Aram ạ, dì Victoria?" Beth đầy vẻ quan tâm đáp lời, cứ như việc không biết về Eugene Aram thực sự là đã bỏ lỡ một trong những niềm hứng thú lớn của cuộc đời. Rồi con bé ngồi xuống bàn, hai khuỷu tay tì lên mặt bàn, khuôn mặt hình bầu dục thanh tú chống trên đôi bàn tay mảnh dẻ, và say sưa kể cho dì Victoria nghe câu chuyện của Bulwer Lytton.
"Trời đất ơi, Caroline," dì Victoria vô cùng hoảng hốt thốt lên, "lẽ nào cô lại cho phép lũ trẻ đọc những cuốn sách như thế này sao?"
"Tôi tự đọc những cuốn sách đó cho các con mình nghe khi thấy phù hợp," bà Caldwell đáp lại. "Chắc tôi có quyền đánh giá điều gì là tốt cho chúng chứ?"
"Tốt cho chúng ư!" Dì Victoria thốt lên. "Những câu chuyện về giết người, trộm cắp và tử hình!"
"Nhưng sao lại không chứ, thưa dì Victoria?" Beth chen vào. "Sao lại không thể đọc về Eugene Aram cũng như về Barabbas cơ chứ?"
Tuy nhiên, dì Victoria trông có vẻ sốc đến mức khi nghe nhắc đến Barabbas trong hoàn cảnh này, Beth đành phải ngắt lời và vội vàng nói thêm để xoa dịu cảm xúc của cụ già: "Chỉ là... đương nhiên Barabbas là một dạng kẻ cướp mang tính tôn giáo, nên nó khác ạ."
Trên chuyến xe vào ngày hôm sau, một câu nói bâng quơ thốt ra từ người lạ đã để lại ấn tượng kỳ lạ cho Beth. Họ đi vé hạng nhì, và dì Victoria, khi đang trò chuyện với một người phụ nữ khác trong khoang, vô tình nhắc đến việc Beth đã mười hai tuổi. Một quý ông, cũng là hành khách duy nhất khác, đang ngồi đối diện với Beth, ngước lên nhìn con bé qua tờ báo khi tuổi của nó được nhắc đến và nhận xét: "Em mới mười hai tuổi thôi á? Tôi cứ tưởng em lớn hơn chứ. Trông cũng khá xinh xắn đấy, chỉ tội có tàn nhang."
Beth cảm thấy mặt mình đỏ bừng lên, rồi con bé phì cười. "Trông khá xinh xắn! Trông khá xinh xắn!" Con bé lặp đi lặp lại những từ ấy trong đầu, và mỗi lần chúng hiện về, bất chấp ý muốn của bản thân, nó lại lúng túng, vừa cười vừa đỏ mặt, cảm thấy vừa ngạc nhiên đến kỳ lạ lại vừa vui mừng.
Chính câu nhận xét đó lần đầu tiên mang lại cho Beth ý thức rằng hóa ra mình cũng có dung mạo bề ngoài. Cho đến lúc đó, con bé rất ít khi nghĩ về bản thân. Thế giới bên ngoài vẫn luôn, và sẽ luôn, có ý nghĩa với nó nhiều hơn thế giới nội tâm bên trong. Con bé không thuộc về những kẻ hẹp hòi, tự mãn, u sầu – những kẻ suốt ngày chỉ biết tự soi mói nội tâm và phung phí năng lực vào những nỗ lực vô ích nhằm tô vẽ cho những nét kỳ quặc nhỏ nhoi của bản thân sao cho chúng có vẻ quan trọng. Chưa bao giờ con bé nghiên cứu bản tính của chính mình, ngoại trừ khi coi đó là một phần của bản tính con người, với hy vọng tìm thấy ở bản thân một chìa khóa giúp nó thấu hiểu người khác bằng sự đồng cảm.
Cụ Cố Victoria Bench, trong những ngày tháng túng thiếu này, ở trọ nhà một người đầy tớ cũ của gia đình. Với mười shilling một tuần, bà có một phòng ngủ trên tầng thượng và một phòng khách nhỏ ngập nắng ở tầng trệt phía sau, nhìn ra khu vườn kiểu cũ đầy những loài hoa mà các hiệp sĩ thuở xưa từng ngắt dâng tặng các quý cô. Phòng khách nhỏ được kê những chiếc ghế kiểu Chippendale, một chiếc tủ đựng đồ ăn kiểu Chippendale có ngăn kéo, cùng một chiếc tủ sách có cửa kính ở trên và tủ ở dưới, nơi dì Victoria thường cất trữ trà, cà phê, đường và nho khô trong các hộp đựng mù tạt. Beth ngạc nhiên khi nghe nói rằng chiếc thảm trải sàn chính là thứ do tay dì Victoria tự dệt để làm quà tặng cho Prentice khi cô ấy kết hôn. Prentice giờ đây đã là bà Pearce, nhưng dì Victoria lúc nào cũng gọi cô ấy là Prentice. Tấm thảm giống như thảm Thổ Nhĩ Kỳ, chỉ là mềm hơn, dày dặn và phong phú hơn. Dì Victoria từng ngồi trên những chiếc ghế Chippendale thời trẻ, và bà cảm thấy hạnh phúc khi được sống giữa chúng. Khi ngồi xuống một chiếc ghế, bà ưỡn ngực thẳng người, coi thường phần tựa lưng cứng nhắc, mỉm cười và cảm thấy mình trẻ lại, trong khi ký ức trôi về những ngày tháng tươi đẹp đã qua; còn bà Pearce sẽ đến trò chuyện với bà, đứng một cách cung kính, nhắc lại những chuyện nhỏ nhặt mà dì Victoria đã quên, hoặc úp mở bằng những cái gật đầu và lắc đầu đầy bí ẩn về những chuyện khác mà Beth không được phép nghe thấy. Khi điều này xảy ra, Beth luôn chủ động lùi bước. Con bé ngày càng thấy ngại ngùng khi xía vào, và tế nhị trước việc vô tình nghe được những điều không dành cho mình; và khi nó rời đi trong những dịp như thế, hai cụ già lại gật đầu mỉm cười với nhau, bà Pearce thể hiện sự tán thành cung kính, còn dì Victoria đáp lại bằng sự ghi nhận ân cần. Prentice đội mũ trùm và tóc giả che trán giống như dì Victoria, nhưng mang màu nâu trầm hơn, đúng với địa vị khiêm nhường của cô.
Beth tiếp quản việc nhà ngay khi họ đến nơi, pha trà, sắp xếp đồ tạp hóa vào tủ và đút chìa khóa vào túi; còn dì Victoria, người đang ngồi thẳng lưng trên một chiếc ghế Chippendale cao, vừa đan len vừa tận hưởng vẻ oai nghiêm của tư thế cũ sau chuyến đi, liền nhìn qua tròng kính với vẻ hài lòng thích thú. Trước khi đi ngủ, họ cùng nhau đọc các bài thánh vịnh và bài đọc buổi tối trong phòng khách, và dì Victoria đọc lời cầu nguyện. Khi lên lầu, họ đọc những lời cầu nguyện riêng, quỳ gối bên giường, và dì Victoria bắt Beth phải tắm rửa bằng nước nóng, chải đầu suốt nửa tiếng đồng hồ. Dì Victoria quy công cho chế độ kỷ luật này khi giữ được vóc dáng thon thả, trẻ trung cùng làn da mịn màng của mình. Bà nói rằng mình giữ được vóc dáng nhờ không bao giờ buông thả theo những tư thế uể oải, còn làn da là nhờ rửa mặt bằng nước nóng với xà phòng trắng cao cấp vào mỗi tối, và bằng nước lạnh không có xà phòng vào mỗi sáng. Bà không tính đến khẩu vị tinh tế của mình, hay lối sống giản dị, điều độ, hay việc bà chẳng bao giờ chạm vào rượu dù dưới bất kỳ hình thức nào, cũng không mặc trang phục chật hay nặng nề, hay việc bà chưa bao giờ đánh mất sự tự chủ dù chỉ trong chốc lát bất kể chuyện gì xảy ra; nhưng khi lớn lên, chính Beth đã tự khám phá ra rằng những điều đó, cùng với thái độ tinh thần cao quý mang bản chất tôn giáo – bất kể hình thức ưa chuộng nào được dùng để diễn đạt nó – là những phần thiết yếu của kỷ luật cần thiết để gìn giữ sắc đẹp.
Vào buổi sáng, Beth lo bữa sáng, và khi bữa ăn kết thúc, nếu trong tủ còn tích lại những mẩu bánh mì khô, con bé sẽ ngâm chúng vào sữa nóng trong một chiếc đĩa nướng, đánh đều lên với một quả trứng, chút bơ, đường, nho khô, vỏ cam chanh ngào đường và một ít nhục đậu khấu bào nhỏ để làm bánh pudding bánh mì. Prentice sẽ mang chiếc bánh này đi nướng lò cho bữa trưa, kèm theo câu nhận xét quen thuộc rằng cô chủ nhỏ hứa hẹn sẽ là người biết tháo vát việc nhà, và dì Victoria cũng đều đặn đáp lại rằng vâng, bà hy vọng rồi đây tiểu thư Beth sẽ trở thành một người phụ nữ tháo vát.
Sau bữa sáng, họ cùng nhau đọc các bài thánh vịnh và bài đọc từng câu một, rồi có những "cuộc trò chuyện hay ho", theo cách gọi của Beth. Sau đó, dì Victoria lấy ra một cuốn sách ngữ pháp và sách mẫu câu tiếng Pháp cũ, một bản "Télémaque" và một cuốn từ điển bỏ túi – những món đồ gia bảo quý giá mà bà luôn mang theo bên mình và lấy làm hãnh diện một cách nào đó. Tiếng Pháp từng là sở trường của bà, nhưng đây lại là những cuốn sách tiếng Pháp duy nhất bà có, và chắc chắn bà chưa bao giờ nói thứ tiếng ấy. Bà sẽ ngượng ngùng né tránh mọi cố gắng nói thứ tiếng này, cho rằng sự thể hiện đó cũng phản cảm chẳng khác nào việc cất giọng hát hò theo kiểu ca sĩ chuyên nghiệp thay vì hát khe khẽ, nhã nhặn như một người nghiệp dư có giáo dục, đồng thời cho thấy sự thiếu vắng nét kín đáo trang trọng và sự tự dung hòa nói chung mà bà cho là thiết yếu ở một người phụ nữ quyền quý.
Nhưng bà rất mong Beth được học hành đến nơi đến chốn, thế là những cuốn sách lại được đem ra vào mỗi buổi sáng. Bà Caldwell đã thử đủ mọi cách nhưng không thể dạy Beth bất cứ điều gì theo nguyên tắc, chẳng hạn như ngữ pháp. Trí nhớ của Beth vốn hay lém lỉnh. Bất cứ điều gì nó quan tâm, nó đều nhớ như in; nhưng ngữ pháp – thứ được giới thiệu với nó không phải như một phương tiện để đạt được mục đích mà là mục đích tự thân – lại không tài nào hấp dẫn nổi nó, và nếu có nhớ được một quy tắc thì nó cũng quên bẵng cách áp dụng, cho đến khi dì Victoria bắt nó ngồi học những cuốn sách tiếng Pháp cũ. Chỉ đơn giản vì cụ già trông sẽ vui mừng nếu nó thuộc bài và buồn lòng nếu nó không thuộc, Beth đã tự giác bắt đầu từ đầu và học hành với tất cả sự quyết tâm – thoạt đầu có chút nhọc nhằn, nhưng dần dà càng làm càng thấy thích thú, và lần đầu tiên cảm nhận được niềm vui khi chinh phục được một thứ tiếng xa lạ.
"Dì Victoria học từ cuốn sách này hồi còn là một cô bé phải không ạ?" con bé vừa nói vừa ngước lên vào ngày học bài đầu tiên. Nó đang ngồi trên một chiếc ghế tựa cao ở một đầu bàn, cố gắng giữ tư thế thẳng thừng hệt như dì Victoria – người đang ngồi ở đầu bên kia đối diện với nó, trầm ngâm nhìn đống len đan. "Chắc là dì ghét nó lắm."
"Không đâu, Beth," dì Victoria nghiêm nghị đáp. "Dì coi đó là một vinh dự khi được giáo dục đàng hoàng. Mẹ chúng ta không đủ khả năng tài chính để cho tất cả chúng ta học cùng một môn tài nghệ, thế nên bà cho phép chúng ta chọn tiếng Pháp, hoặc âm nhạc, hoặc vẽ vời. Dì đã chọn tiếng Pháp."
"Vậy sao bà ngoại lại học vẽ tranh, chơi đàn và đủ thứ thế ạ?" Beth hỏi. "Mẹ biết những giai điệu do chính bà tự sáng tác cơ mà."
"Bà thân yêu của cháu là một cô gái cực kỳ thông minh," dì Victoria cứng nhắc đáp lại, cứ như thể Beth đã tỏ ra hỗn láo khi đặt câu hỏi đó; "và bà là em út, rất muốn học tất cả những gì chúng ta biết, thế nên mỗi người chúng ta đều cố gắng hết sức để truyền lại kiến thức sở trường của mình cho bà. Dì đã dạy tiếng Pháp cho bà đấy."
"Lạ thật đấy ạ," Beth nói; "và lại học từ chính cuốn sách này ư? Thế mà bà đã mất rồi. Và giờ thì dì đang dạy lại con."
Cảm xúc trong giọng nói của đứa trẻ, cùng với sự nhấn mạnh đầy khiêm nhường ở đại từ "con", đã chạm đến trái tim cụ già; một nét quen thuộc đâu đó trong giọng điệu cũng khiến bà nhanh chóng ngước lên nhìn qua tròng kính với vẻ ân cần, và trong khoảnh khắc, bà có cảm giác như người em gái nhỏ thất lạc từ lâu đang ngồi đối diện với mình – đôi mắt xám lớn, làn da mịn màng, mái tóc nâu óng ả, biểu cảm vô cùng hào hứng, tất cả đều hiện diện đầy đủ.
"Lạ thật! Thật là lạ!" bà lẩm bẩm với chính mình mấy bận.
"Người ta bảo con giống bà ngoại, có phải vậy không ạ?" Beth nói, cứ như thể nó đọc được suy nghĩ của bà.
"Cháu rất giống bà," dì Victoria đáp lại.
"Nhưng hẳn là người ta vẫn có thể giống một người ưa nhìn theo kiểu tầm thường thôi đúng không ạ?" Beth dè dặt hỏi.
"Đương nhiên là có thể rồi," cô Victoria dứt khoát đáp; và tia lửa vui mừng về dung mạo bản thân vừa nhem nhóm trong lòng Beth liền bập bùng rồi tắt ngấm.
Phòng khách nhỏ của họ có một ô cửa sổ lồi chạm sát mặt đất, phần trước chia thành hai cánh cửa với nửa trên bằng kính và nửa dưới bằng gỗ, mở thông ra khu vườn. Vào những ngày đẹp trời, chúng luôn được mở rộng hoác, mang theo bầu không khí mùa hè ấm áp thoang thoảng hương hoa hồngùa vào trong. Cả Beth lẫn dì Victoria đều thích ngắm nhìn ra khu vườn. Từ chỗ Beth ngồi học tiếng Pháp ở cuối bàn, con bé có thể nhìn thấy thảm cỏ xanh mướt, luống hoa rực rỡ và một bức tường gạch cổ kính đã ngả màu theo năm tháng ở phía sau; lệch sang bên trái một chút là một bức bình phong cao và dày gồm đủ loại cây bụi mọc sát nhau đến mức mọi sắc xanh đều hòa lẫn vào nhau. Mái nhà nhấp nhô của một ngôi nhà lớn nằm ở khoảng đất thấp hơn khu vườn, với những đầu hồi kỳ lạ và những chiếc ống khói cổ kính, nhô lên phía trên vành đai cây bụi; những viên ngói trên mái xếp chồng lên nhau khiến Beth liên tưởng đến một tổ ong bắp cày, chỉ có điều chúng mang màu đỏ sậm chứ không phải màu xám; nhưng nó yêu sắc màu ấy khi nó hiện lên giữa những tán cây xanh và nổi bật trên bầu trời xanh thẳm. Nó thường tự hỏi điều gì đang diễn ra dưới mái nhà đó và hay bịa ra những câu chuyện về nó. Tuy nhiên, dạo này con bé không viết lách gì cả, mà chỉ lưu giữ những ấn tượng sau này sẽ có giá trị vô giá đối với nó. Những thân cây sồi nhẵn nhụi màu xám, lớp lông tơ xanh trên cành thông r larch, tán lá xanh đậm ngả xanh lam mà cây thông Scotch giương cao như để làm nổi bật sắc xanh nhạt của bầu trời, cùng những sắc thái vàng đỏ tuyệt diệu tỏa sáng trên thân cây khi chiều tà buông xuống; những điều này được con bé cảm nhận và thấm đượm nhiều hơn là ngắm nghía và ghi nhớ, nhưng chính vì cảm nhận được chúng nên tâm hồn nó đã được nung nấu để rồi cuối cùng kết tinh thành những biểu hiện thơ ca.
Họ ăn trưa sớm, và vào những buổi chiều oi ả, họ ngồi làm việc cùng nhau sau bữa trưa – Beth may vá còn dì Victoria đan len – cho đến khi trời mát mẻ để có thể ra ngoài. Dì Victoria đang dạy Beth cách may một số món đồ lót mới cho chính mình, khiến Beth vô cùng thích thú. Tất cả những món đồ cũ của con bé nếu không rách rưới thì cũng chi chít những miếng vá, và sự hổ thẹn vì cảnh tượng ấy là nguồn cơn bất an liên tục đối với nó; nhưng khi phát hiện ra tình trạng tủ quần áo của Beth, dì Victoria đã tự bỏ số tiền ít ỏi của mình ra mua ít vải mộc và bắt con bé ngồi vào bàn làm việc. Trong suốt những buổi chiều dài đằng đẵng ấy, họ có vô số cuộc trò chuyện mà Beth ghi nhớ với niềm vui và sự hữu ích. Con bé thường làm cụ già buồn cười và hứng thú; và thỉnh thoảng nó lại chuốc lấy những lời khiển trách nghiêm khắc hoặc bài giảng đạo đức trang trọng từ bà, và nhờ cả hai điều đó mà con bé ngày một tiến bộ hơn. Dì Victoria nghiêm khắc nhưng đầy đồng cảm và công bằng; bà hiếm khi khen ngợi nhưng luôn cho thấy mình đã mãn nguyện, và thế là đủ đối với Beth; bà cũng chẳng bao giờ la mắng hay phạt vạt, chỉ nói chuyện nghiêm túc mỗi khi không bằng lòng, và những lúc ấy Beth chỉ biết cúi đầu tâm phục khẩu phục.
Vào một ngày trời vô cùng oi bức khi hai người đang làm việc cùng nhau – dì Victoria ngồi trên chiếc ghế tựa lưng cao quay lưng về phía cánh cửa mở rộng vì ánh sáng chói mắt, còn Beth ngồi cạnh bên trên chiếc ghế thấp hơn nhưng đủ để có thể ngước lên nhìn bà và phóng tầm mắt ra khu vườn – con bé chợt nghĩ rằng có lẽ từ rất lâu rồi, dì Victoria cũng từng trẻ tuổi, và nó bèn tìm cách dò la khéo léo để xem thứ nhất, liệu dì Victoria có nhớ quãng thời gian đó không, và thứ hai, các cô bé thời kỳ xa xưa ấy trông như thế nào.
"Mẹ cháu có giống dì không, thưa dì Victoria?" con bé hỏi.
Dì Victoria vừa đan nhầm một mũi và cộc lốc đáp: "Không, đứa trẻ ngốc."
"Khi tất cả các dì còn là trẻ con," Beth hỏi tiếp, "các dì có chơi đùa cùng nhau không ạ?"
"Không nhiều lắm đâu," dì Victoria nghiêm nghị đáp.
"Các dì có hay cãi nhau không ạ?"
"Trời đất ơi con bé này! Sao lại có thể nghĩ ra cái ý tưởng ngớ ngẩn đó cơ chứ?"
"Thế các dì làm gì ạ?" Beth nói. "Chẳng lẽ lúc nào cũng tập ngồi thẳng lưng trên một chiếc ghế tựa cao thế kia; và con đang cố hết sức để tưởng tượng xem nhà mình ngày xưa trông như thế nào. Con ước gì dì kể cho con nghe."
"Nó hoàn toàn không giống nhà cháu đâu," dì Victoria nhấn mạnh trả lời. "Chúng ta là những đứa trẻ được giáo dục cực kỳ cẩn thận. Mẹ chúng ta là một con người tuyệt vời. Bà sống theo nguyên tắc. Nếu một đứa con sinh ra vào ban đêm, nó sẽ được giữ trong nhà cho đến sáng, rồi đem gửi đi bú mớm cho đến khi tròn hai tuổi. Nếu nó sinh ban ngày, nó sẽ bị đem đi ngay lập tức."
"Thế cụ cố không bao giờ đến thăm chúng sao ạ?"
"Có chứ, dĩ nhiên rồi; một năm hai lần."
"Con nghĩ rằng," Beth ngẫm nghĩ nói, "con muốn giữ các em bé ở nhà cơ. Con sẽ muốn áp những khuôn mặt mềm mại nhỏ xíu của chúng vào má mình và hôn chúng ấy chứ."
"Cụ cố của cháu đã làm tròn bổn phận của mình," dì Victoria nghiêm nghị tán thành. "Cụ chưa bao giờ để bất kỳ đứa nào trong chúng ta ngồi ngả ngốn như cháu đang làm lúc này đâu, Beth. Cụ bắt tất cả chúng ta phải ngồi thẳng lên, giống như lúc nào dì cũng đang làm và lúc nào cũng nhắc cháu phải làm vậy; và kết quả là lưng chúng ta trở nên cứng cáp và chẳng bao giờ bị đau nhức."
"Và các dì có hạnh phúc không ạ?" Beth trang trọng hỏi.
Dì Victoria đờ đẫn nhìn con bé. Chưa bao giờ bà tự hỏi bản thân câu hỏi đó. Sau đó, Beth ôm đống đồ may vá trên đùi ngồi thừ ra một lúc, ngước nhìn bầu trời mùa hè. Lúc bấy giờ, bầu trời mang một sắc xanh thẳm tuyệt mỹ, với những đám mây trắng mỏng tang kéo ngang như tấm lụa gạc để che bớt đi vẻ rực rỡ của nó. Những mái nhà đỏ rực, những chóp đầu hồi và ống khói của ngôi nhà cổ phía dưới, những khóm cây bụi, cây thông Scotch sẫm màu, cây sồi đồng, cây đoạn và cây dẻ hiện lên sắc nét nổi bật trên nền trời; và Beth cảm nhận được hình dáng, sắc thái cũng như tông màu của tất cả những thứ đó, dẫu cho tâm trí nó đang bận nghĩ về chuyện khác.
"Lưng của mẹ lúc nào cũng bị đau," cuối cùng con bé nhận xét, rồi quay lại với công việc may vá.
"Ừ, đó là bởi vì nó không được nuôi dạy chu đáo như chúng ta," dì Victoria đáp lời.
"Mẹ bảo là vì mẹ đẻ quá nhiều con," Beth nói. "Dì có bao giờ sinh con không ạ, thưa dì Victoria?"
Cô Victoria Bench đánh rơi cả cuộn len đan xuống đùi – "Trời—đất—thần—thánh—ơi!" bà há hốc mồm, giơ cả hai tay lên đầy vẻ kinh hãi.
"Ôi, con quên mất," Beth nói. "Chỉ có phụ nữ đã kết hôn mới có con thôi. Nhưng thỉnh thoảng mấy cô hầu gái cũng có con trước khi kết hôn, chị Harriet bảo thế, và rồi người ta gọi họ là những đứa con gái hư hỏng. Chắc là bà ngoại không khôn ngoan bằng cụ cố đâu nhỉ, nhưng có lẽ cụ cố có một người chồng tốt. Ông ngoại vốn là một lão già hư hỏng khủng khiếp cơ mà, dì biết đấy."
Dì Victoria trừng mắt nhìn con bé chết lặng.
"Lão hay uống rượu lắm," Beth nói tiếp, hạ thấp giọng và liếc nhìn xung quanh đầy vẻ bí ẩn hệt như cách những người hầu già ở Fairholm vẫn làm khi bàn tán về những chuyện này; "và bà ngoại không thể chịu nổi những thói hư tật xấu hay cách ăn nói của ông, nên ngày càng tự giam mình trong phòng riêng, và hai người chẳng bao giờ hòa hợp với nhau, để rồi cuối cùng bà phát điên luôn, thế nên câu chuyện ấy mới ứng nghiệm. Dì chưa bao giờ nghe câu chuyện đó sao? Chà, dì biết huy hiệu gia đình của cụ ông là con quạ, còn huy hiệu của ông ngoại là con ong, và qua nhiều thế hệ, hai gia đình sống gần nhau mà chưa từng làm bạn; và người ta đồn rằng, nếu máu của loài ong và loài quạ mà bị bỏ chung vào một cái bát thì chúng sẽ không bao giờ hòa lẫn vào nhau. Dì nói là 'nếu nó là' hay 'nếu nó thì', hả dì Victoria? Mẹ nói là 'nếu nó là'."
"Chúng ta được dạy là phải nói 'nếu nó là'," dì Victoria cứng nhắc đáp; "nhưng mẹ cháu có thể biết rõ hơn."
Beth suy nghĩ về điều này một phút, rồi gác lại để hôm nào hỏi tiếp, và thản nhiên tiếp tục câu chuyện. "Đó là một trò tiểu nhân của bác James, nhưng cũng khá ranh mãnh đấy chứ; con chẳng bao giờ nghĩ ra được đâu. Ý con là vụ con ruồi ấy ạ. Khi ông ngoại qua đời, bác James đã lấy di chúc của ông rồi sửa lại, để mẹ không được hưởng một xu nào cả; và bác thả một con ruồi vào miệng ông ngoại, rồi thề rằng tờ di chúc đã được chính tay ông ký khi vẫn còn hơi thở."
"Con bé hư này," dì Victoria sắc bén nói, "ai đã bịa ra câu chuyện ngớ ngẩn thế cho con nghe vậy?"
"Ơ, con nghe người ta bàn tán quanh vùng ấy mà," Beth bâng quơ đáp; "ai mà chẳng biết." Con bé lấy thêm một sợi chỉ nữa và cặm cụi may tiếp một lúc, trong khi dì Victoria cứ liên tục liếc nhìn nó với vẻ mặt vô cùng khó hiểu.
"Nhưng điều con muốn biết là tại sao bà ngoại lại cứ ở lại với ông ngoại trong khi ông ấy lại là một người đàn ông tồi tệ đến thế, dù là 'thì' hay 'là' đi nữa?" Beth đột ngột hỏi.
"Vì đó là bổn phận của bà," dì Victoria nói.
"Thế còn bổn phận của ông là gì ạ?"
"Dì nghĩ rằng, Beth," cụ già lên tiếng, "cháu đã may vá đủ cho buổi chiều nay rồi đấy. Ra vườn chơi đi."
Beth thừa biết đây chỉ là cái cớ để không phải trả lời câu hỏi của mình, nhưng nó vẫn ngoan ngoãn gấp đồ lại, tuy nhiên miệng vẫn dứt khoát lầm bầm: "Nếu sau này con mà lấy phải một người chồng tồi tệ, con sẽ không ở lại với hắn đâu, vì con chẳng thấy việc đó mang lại chút tốt đẹp nào cả."
"Bà ngoại cháu còn phải nghĩ đến những đứa con," dì Victoria nói.
"Nhưng bà đã làm được gì tốt cho chúng cơ chứ?" Beth vặn hỏi. "Bà hết lòng vì bác James, nhưng có nhào nặn được bác ấy thành một người đàn ông nên hồn đâu cơ chứ! Và bà chẳng có chút ảnh hưởng nào đối với mẹ cả. Mẹ là đứa con cưng của bố, và được bố dạy cho khinh rẻ bà ngoại vì bà không biết đi săn, lại cứ hét toáng lên mỗi khi thấy người ta làm thịt động vật. Tự bản thân con thấy điều đó thật ngớ ngẩn, nhưng vẫn còn hơn là sống lạnh lùng cứng nhắc. Đương nhiên là mẹ ăn đứt cả chục người như bác James, nhưng mà—" Beth nhún vai, rồi điềm đạm nói thêm, "Dì biết là mẹ cũng có những thói hư tật xấu mà, dì Victoria, chối cãi làm gì cho mệt. Thế nên việc bà ngoại ở lại thì có ích gì chứ? Bà chỉ chuốc lấy điên dại rồi chết! Giá mà bà chịu bỏ đi..."
"...và sống cuộc đời như dì đang sống, thì có lẽ giờ này bà vẫn còn sống và khỏe mạnh rồi," Beth nói tiếp.
"À, đứa trẻ ngốc nghếch của tôi ơi," cụ già buồn bã nói, "điều đó không bao giờ có thể xảy ra được đâu; bởi vì dì đã quan sát thấy rằng không một người phụ nữ nào kết hôn rồi làm mẹ lại có thể một lần nữa sống hạnh phúc như thời độc thân được nữa. Cô ấy đã bước sang một giai đoạn tồn tại khác, và không còn đường quay đầu cho cô ấy nữa. Có một sức nặng ý nghĩa chứa đựng trong cụm từ: 'những sợi dây ràng buộc của gia đình'. Chính 'những sợi dây ràng buộc của gia đình' là thứ kìm hãm một người phụ nữ đằm thắm, dù cô ấy có phải chịu đựng bao nhiêu đau khổ đi chăng nữa; ngoài kia là những nhiệm vụ nhỏ nhặt hằng ngày mà không ai khác ngoài cô ấy có thể lo liệu; và luôn có một ai đó sẽ khốn khổ hơn nếu cô ấy bỏ đi. Lại còn thói quen nữa chứ; và cả những món đồ sở hữu nhỏ bé ấy, mỗi món có lẽ đều gắn liền với một kỷ niệm riêng khiến nó trở nên gần như thiêng liêng; nhưng hơn hết thảy, đó là hy vọng – hy vọng rằng mọi chuyện rồi sẽ khá hơn; và nỗi sợ hãi – nỗi sợ rằng một khi cô ấy rời bỏ vị trí của mình, mọi thứ sẽ từ tồi tệ chuyển thành tồi tệ hơn, và lỗi lầm sẽ thuộc về cô ấy. Vào thời của bà ngoại cháu, một điều như thế sẽ không bao giờ được một người phụ nữ đoan chính mảy may nghĩ tới; và ngay cả bây giờ, khi đã có những người phụ nữ thực sự đứng lên rời đi để tự mưu sinh, nếu như gia đình họ không hạnh phúc—" Dì Victoria mím chặt môi, lắc đầu. "Dĩ nhiên là nó có thể mang tiếng là đứng đắn," bà kết luận với vẻ rộng lượng; "nhưng dì không thể tin rằng điều đó là đúng đắn hay khôn ngoan, và chắc chắn đó là hành vi bất trung."
"Bất trung!" Beth lặp lại; "đó chính là từ mà bố đã dặn con: 'Hãy sống trung thành.' Chúng ta phải sống trung thành với người khác; nhưng bố cũng bảo rằng chúng ta phải trung thành với chính mình."
Dì Victoria đã gấp xong cuộn len, giờ đây đứng dậy một cách cứng nhắc, cầm chiếc ô che nắng cũ bước ra vườn và ngồi trầm ngâm dưới ánh nắng trên thân một khúc cây đã bị đốn hạ. Bà thường ngồi như thế dưới chiếc ô của mình, và Beth vẫn hay ngắm nhìn bà, tự hỏi không biết cảm giác khi có thể nhìn ngược về một quá khứ xa xăm đến thế và có vô vàn chuyện để nhớ nhung sẽ ra sao.