Ai đó ở Slane đã hé lộ với Sir George Galbraith về sự ghen tuông thô lỗ của Dan, và ông thấy tốt hơn hết là Beth không nên để ông ghé thăm nữa; nhưng sự quan tâm của ông dành cho nàng và mong muốn giúp đỡ nàng thì có lẽ chỉ có tăng lên chứ không giảm. Chính tay ông đã đọc kỹ bản thảo của nàng, đồng thời cũng xin ý kiến của Ideala về nó; nhưng tác phẩm mà nàng đưa cho ông hoàn toàn chưa phải là phần hay nhất của nàng. Nàng viết nó chỉ vì mục đích nào đó, và đó là một điều tai hại, bởi vì văn phong của nàng đã trở nên cứng nhắc vì nỗi lo phải cố gắng hết sức, còn các ý tưởng của nàng, thay vì tuôn trào một cách tự nhiên, lại trở nên gượng gạo và hình thức, giống như cung cách của nàng mỗi khi e thẹn. Có một lý thuyết hay về nghệ thuật và những nguyên tắc cao đẹp là một chuyện (và đó cũng là một điều tuyệt vời), nhưng việc đưa chúng vào thực tế lại là một chuyện hoàn toàn khác, nhất là khi bạn đang vội vã muốn đạt được thành quả. Sự vội vàng đặt không đúng chỗ chính là sự cản trở. Nếu Beth đưa cho Sir George một trong những tác phẩm nhỏ mà nàng viết ra từ chính sự dồi dào trong suy nghĩ và cảm xúc của mình, mà không bị vướng bận bởi những hy vọng sẽ làm được trò trống gì với chúng, thì ấn tượng của ông về nàng đã hoàn toàn khác; nhưng dẫu vậy, những gì nàng đưa cho nàng ấy cũng đầy hứa hẹn chẳng kém gì những lỗi lầm của nó, và ông tin chắc rằng mình đã không nhìn lầm con người nàng, nhất là khi ông nhận ra Ideala còn đánh giá cao triển vọng của nàng hơn cả ông. Ideala, một phụ nữ bốc đồng và hào phóng, đã viết những dòng nhiệt huyết về đề tài này, và Sir George đã gửi lá thư ấy cho Beth kèm theo vài dòng tự mình bày tỏ sự khích lệ đầy ân cần. Ông trả lại bản thảo cho nàng; nhưng khi Beth nhìn thấy nó lần nữa, nàng vô cùng bất mãn. Những lỗi lầm mà các bạn nàng chỉ ra, nàng nhìn thấy rõ ràng, và thậm chí còn thấy nhiều hơn thế; nhưng nàng lại chẳng thể nhận ra những điểm hay. Lời khen ngợi chỉ khiến nàng càng thêm khắt khe với tác phẩm của mình; nhưng theo cách đó, nó đã giúp ích cho nàng.
Tuy nhiên, sự tử tế của Sir George không dừng lại ở việc phê bình. Bản thân ông thì bị tách rời khỏi nàng và chẳng thể mong đợi sự giúp đỡ từ người vợ của mình—người có hệ thống thần kinh đã tổn hại quá nặng nề vì cú sốc từ những hoàn cảnh bất hạnh trong tuổi trẻ, đến nỗi giờ đây bà thậm chí không thể chịu đựng nổi việc nghe nói đến, chứ đừng nói là phải tiếp xúc với bất kỳ hình thức đau khổ hay bất hạnh nào—nhưng vẫn còn những quý bà khác—chẳng hạn như bà Kilroy ở Ilverthorpe. Sir George đã quen biết bà suốt cả cuộc đời, và ông đã lặn lội đến tận nơi để khẩn khoản nhờ bà nâng đỡ Beth.
“Tôi muốn cô hãy đối xử tử tế với bà Maclure, Angelica,” ông nói. “Cô ấy quá tốt so với cái gã thợ cạo ra vẻ đạo đức giả mà cô ấy đã kết hôn.”
“Thế sao cô ta lại cưới hắn?” Angelica ngắt lời với vẻ hoạt bát quen thuộc của mình.
“Tôi suy luận theo phép quy nạp thì chắc là bị nhét vào cuộc hôn nhân đó theo gợi ý của người thân từ thuở nhỏ,” ông đáp. “Đó thường là lời giải thích trong những trường hợp này. Nhưng dù sao đi nữa, cô ấy sẽ chẳng thể hạnh phúc với hắn đâu. Và cô ấy là một sinh linh đáng yêu, bản tính vô cùng dịu dàng và ngoan ngoãn, lại có năng lực phi thường, nếu tôi không lầm, cùng một tinh thần rất kiên cường khi bị kích động, tôi đoán thế. Nhưng hiện tại, trong sự thiếu hiểu biết ngây thơ của mình, cô ấy lại nhẫn nhịn ở nơi lẽ ra phải kháng cự, và rồi cô ấy sẽ bị tha hóa thành kẻ đần độn nếu không có ai đến giải cứu. Tôi không tin tưởng cái gã Maclure đó. Một kẻ ăn nói suồng sã về những điều đáng lẽ phải được tôn trọng thì không phải là kẻ có lương tâm khi lợi ích của chính mình bị đe dọa; và một kẻ như thế hoàn toàn có quyền biến cuộc đời của một thiếu nữ thành địa ngục trần gian bằng những cách mà cô ấy sẽ chẳng buồn phàn nàn, nếu cô ấy không có kiến thức để tự vệ; mà các thiếu nữ thì hiếm khi có được điều đó.”
“Như tôi đã học được, than ôi! từ kinh nghiệm cay đắng trong công việc của mình giữa những nạn nhân của chốn hôn nhân thánh thiện,” Angelica đan xen với vẻ cay đắng. “Ồ, sao mọi thứ lại phát ốm lên thế này! Đôi khi tôi thấy ghen tị với Evadne vì cô ấy có khả năng từ chối không thèm biết đến.”
Sir George im lặng một lúc, rồi ông nói: “Trường hợp này có khả năng sẽ còn thảm thương hơn bình thường, bởi vì tính cách và tiềm năng phi thường của cô gái, đồng thời cũng vì trí tuệ của cô ấy quá mỏng manh để có thể chịu đựng những cú sốc và va đập đang đe dọa cô ấy. Cô sẽ rủ lòng thương chứ, Angelica?”
Bà Kilroy nhún vai. “Làm sao tôi có thể ủng hộ một người phụ nữ lại chấp nhận một vị trí như chồng cô ta đang nắm giữ, và thậm chí còn sống bằng cái nghề đáng khinh của hắn?”
“Tôi không tin là cô ấy biết gì về điều đó đâu,” ông đáp lại.
“Nếu tôi chắc chắn được điều đó,” Angelica trầm ngâm nói.
“Chuyện đó quá dễ để làm cho chắc chắn mà,” ông gợi ý.
Bà Carne, vợ của vị bác sĩ hàng đầu ở Slane, coi việc tỏ ra chiếu cố Beth bằng những chuyến viếng thăm xã giao thỉnh thoảng là bổn phận của mình, bởi vì Beth là vợ của một bác sĩ đàn em; và Beth cũng đến đáp lễ đầy đủ, vì nàng quyết tâm không gây thù chuốc oán với người ở Slane bằng cách tỏ ra bất mãn trước những lời khinh miệt mà nàng từng gánh chịu.
Cảm thấy chán chường trong căn nhà trống trải vào một buổi chiều ảm đạm, nàng lên đường, đơn độc như thường lệ, để thực hiện một trong những chuyến viếng thăm đó. Nàng thầm hy vọng có lẽ sẽ tìm thấy chút ít sự thỏa mãn như một phần thưởng cho việc dũng cảm hoàn thành một bổn phận chẳng mấy dễ chịu.
Trên đường vào thị trấn, Dan phóng xe ngựa vượt qua nàng với một cái gật đầu hững hờ, bắn tung tóe bùn đất lên người nàng. “Chúa ban phúc, em sẽ sớm có xe ngựa cho riêng mình thôi! và chẳng bao giờ phải đi bộ nữa. Anh ghét phải nhìn thấy một người phụ nữ mong manh phải đi bộ trong bùn lầy.” Beth nhớ rất rõ những lời ấy, cùng với giọng điệu ra điều đạo đức của Dan khi hắn thốt lên, và nàng mỉm cười. Nàng có một nụ cười nhỏ đặc biệt dành riêng cho những màn thể hiện sự vênh váo kiểu này giữa lời dạy bảo và việc làm thực tế của Dan. Nhưng ngay khi nàng cười, khuôn mặt nàng co rút lại như thể vừa chịu một cơn đau nhói, và nàng thốt lên: “Nhưng tôi sẽ thành công!”
Bà Carne có nhà, và Beth được dẫn vào phòng khách, nơi nàng tìm thấy vài vị khách nữ khác—bà Kilroy, bà Orton Beg, phu nhân Fulda Guthrie, và Ideala. Hai người sau nàng chưa từng gặp bao giờ.
“Em sẽ ngồi ở đâu nào?” bà Carne nói, vốn là một người phụ nữ nhỏ nhắn hay vồn vã. “Thật là một ngày quái gở! Em thật dũng cảm khi dám ra ngoài đấy, dẫu rằng có lẽ nó sẽ làm em thấy khỏe hơn. Chồng chị bảo cứ ra ngoài trong mọi điều kiện thời tiết và chiến đấu với gió trời; chẳng có gì sánh được với việc tập thể dục cả.”
“Chiến đấu với gió trời và một chiếc ô trong ngày trời mưa thì không phải là tập thể dục, mà là sự bực dọc,” Beth đáp, và tại âm thanh của giọng nói thấp, trong trẻo và tao nhã một cách đặc biệt ấy, cuộc trò chuyện bỗng chốc dừng lại đột ngột, và mọi người trong phòng đều nhìn nàng. Nàng dường như không màng đến sự chú ý đó. Thực ra, nàng phớt lờ tất cả mọi người có mặt trừ nữ chủ nhân của ngôi nhà. Đó là thái độ quen thuộc của nàng lúc bấy giờ, được áp dụng để bảo vệ bản thân khỏi những sự khinh miệt. Khi nàng bước vào, bà Kilroy đã đứng dậy một nửa và cố gắng thu hút sự chú ý của nàng; nhưng Beth bước lướt qua bà, cố ý chọn một chỗ ngồi và ngồi xuống. Dáng vẻ của nàng, bề ngoài có vẻ lạnh lùng và khép kín, được tính toán để đòi hỏi sự tôn trọng, nhưng bản thân Beth phải tiêu tốn rất nhiều tâm sức mới duy trì được điều đó. Nàng cảm thấy mình thật cô độc trong một bầu không khí không mấy thiện cảm—một sinh linh tội nghiệp, ăn mặc xơ xác trong bộ tang phục tự may, và bị khinh miệt vì một lỗi lầm nào đó mà nàng chẳng hề hay biết; và nàng phải chịu đựng sự hành hạ đến tê tái. Lúc này nàng đã trở nên vô cùng mảnh khảnh, trông trẻ đến mức ngây thơ. Đôi mắt nàng to một cách kỳ lạ và đượm vẻ bâng khuâng, khóe miệng trĩu xuống, và toàn bộ biểu cảm trên khuôn mặt nàng thật đáng thương. Bà Kilroy nhìn nàng đầy nghiêm túc và tự nhủ: “Cô gái kia đang phải chịu đựng khổ đau.”
Bà Carne mời Beth dùng trà, nhưng nàng từ chối. Nàng không thể chấp nhận sự hiếu khách vô cảm ấy. Nàng đến đây để làm tròn bổn phận của mình, chứ không phải để ép buộc người ta chào đón. Nàng liếc nhìn chiếc đồng hồ treo tường. Thêm năm phút nữa thôi là nàng có thể ra về. Cuộc trò chuyện lại xôn xao xung quanh nàng. Nàng đang ngồi cạnh một nữ khách lạ mặt, một người phụ nữ điềm đạm và quý phái, khoác chiếc áo nhung đen và lông chồn. Beth liếc nhìn bà lần đầu với sự dửng dưng, nhưng rồi lại nhìn thêm lần nữa với vẻ hứng thú. Bà Carne tất tả bước tới và trò chuyện với người phụ nữ ấy bằng cái giọng vồn vã của mình.
“Hy vọng là chị đã khỏe hơn,” bà vừa nói vừa trao cho bà ấy một tách trà. “Thật là ngọt ngào làm sao khi thấy chị trông lại đúng là chính mình như thế này.”
“Ồ vâng, giờ tôi đã hoàn toàn khỏe mạnh rồi, nhờ có ông chồng tài giỏi của chị đấy,” người phụ nữ đáp. “Nhưng dạo này ông ấy cho tôi uống quá nhiều thuốc bổ và đủ thứ khác, khiến lúc nào tôi cũng có cảm giác mình đang lắc những cái chai. Tôi đã nhiễm luôn cái tư thế ấy rồi. Mọi thứ tôi chạm vào tôi đều lắc. Hôm qua tôi thấy mình cứ lắc chiếc đồng hồ thay vì lên dây cót cho nó.”
“À, thế thì chị đã hoàn toàn bình phục rồi, tôi thấy vậy,” bà Carne đáp lại với vẻ tinh quái. “Nhưng sao tối qua chị lại không đến dự tiệc nhà Wilmington?”
“Ồ, chị biết là tôi chẳng bao giờ tham gia những buổi tụ họp kiểu đó nếu có thể tránh được,” người phụ nữ đáp, giọng nói dịu dàng có chút kéo dài của bà mang lại một sức hút cho câu chữ tách biệt hoàn toàn khỏi ý nghĩa của chúng. “Tôi không thể chịu nổi kiểu trò chuyện mà người ta bị đẩy vào trong những dịp như thế—nếu như người ta có thể gọi đó là cuộc trò chuyện, thứ mà chẳng qua chỉ là tiếng kêu quác quác của lũ ngỗng, đứa này lặp lại lời của đứa kia. Khi Chúa yêu mến một người phụ nữ, tôi nghĩ Ngài sẽ tìm cách đưa cô ấy ra khỏi xã hội và giữ cô ấy tránh xa nó vì lợi ích của chính cô ấy.”
Beth biết rằng nếu nàng mà thốt ra những lời như thế, bà Carne sẽ đón nhận nó bằng một ánh mắt trân trân vô cảm, nhưng giờ đây mụ ta lại mỉm cười xun xoe. “Chị đúng là giống y như thế!” mụ ta xu nịnh. “Nhưng nhà Wilmington đã vô cùng thất vọng đấy.”
“Họ sẽ vượt qua được thôi,” người phụ nữ đáp, dửng dưng đảo mắt nhìn xung quanh.
“Cục diện cuốn sách mới của chị thế nào rồi, Ideala?” Bà Kilroy gọi với sang từ đầu bên kia căn phòng. Beth lập tức chấn tinh chú ý lắng nghe. Vậy đây chính là người bạn của nàng, Ideala của Sir George.
“Tôi vẫn chưa bắt nhịp được với nó,” Ideala đáp. “Mọi thứ cứ ngắt quãng kiểu bước thấp bước cao—một vẻ xù xì đồng đều chẳng đúng với cuộc đời cũng như tâm trí gì cả. Đường đời của chúng ta đôi khi cũng đủ gập ghềnh đá sỏi, nhưng đâu phải toàn là đá. Vẫn có những đoạn đường bằng phẳng để chúng ta phi nước đại, và những khoảng không gian cỏ xanh che râm để chúng ta nghỉ ngơi.”
“Điều khiến tôi yêu thích ở tác phẩm của chị chính là văn phong,” bà Carne nói.
“Vậy sao?” Ideala đáp lại, có phần khô khan trong mắt Beth. “Nhưng thế nào là văn phong?”
“Tôi rất dở trong việc định nghĩa,” bà Carne nói, “nhưng chị biết đấy, tôi cảm nhận được nó.”
“Cứ như thể nó là một thứ tồn tại độc lập để có thể được áp dụng hay thu nạp vậy sao?” Ideala hỏi.
“Vâng, hoàn toàn là thế,” bà Carne nói với giọng nhẹ nhõm—như thể một kẻ vừa làm tốt hơn mình tưởng và cảm thấy hài lòng.
“Tôi chắc chắn là không phải vậy,” Beth bỗng thốt lên, quên bẵng đi bản thân và những nỗi uất ức trong phút chốc vì sự lôi cuốn của chủ đề. “Dạo gần đây tôi có đọc tiểu sử của các nhà văn cùng với các tác phẩm của họ, và đối với tôi, trong trường hợp của tất cả những ai có thiên tài, văn phong của họ chính là kết quả tất yếu từ tính cách của họ—từ các nguyên tắc của họ—từ góc nhìn mà họ chọn đối với đề tài—nghĩa là, nếu họ là những nhà văn tự nhiên và đầy sức mạnh. Chỉ những kẻ tầm thường mới có một thứ văn phong nhân tạo, rồi ép buộc đề tài của mình phải uốn theo nó—kiểu người mà văn phong được nhắc đến tách rời hoàn toàn khỏi nội dung. Ở những bậc vĩ nhân, văn phong chính là hệ quả của đề tài. Mỗi cảm xúc đều có hình thức biểu đạt riêng của nó. Ngôn ngữ của niềm đam mê thì mãnh liệt; của niềm vui thì hân hoan, thanh thản, dồi dào; của sự mãn nguyện thì bình lặng; của hạnh phúc thì mạnh mẽ nhưng được kìm nén; của tình yêu thì ấm áp, dịu dàng. Ngôn ngữ của cảm xúc giả tạo thì mang tính giả tạo; chẳng thể nào nhầm lẫn được sự thiếu chân thành khi một nhà văn không thật lòng, và ngôn ngữ của cảm xúc chân thật cũng không thể nào lẫn đi đâu được. Nó giản dị, tự nhiên, không phô trương; và nó giống nhau ở mọi thời đại. Những lối văn phong giả tạo của ngày hôm qua rồi sẽ lỗi mốt cùng với những bộ xiêm y mà các tác giả của chúng mặc, và trở thành một sự xúc phạm đối với thẩm mỹ của chúng ta; nhưng những đoạn văn của Shakespeare thì chạm đến trái tim của mọi thế hệ. Ông viết từ tận đáy lòng lẫn khối óc, và chiến thắng nhờ vẻ đẹp thuần khiết của tự nhiên.”
Beth chợt dừng bặt lại và mặt đỏ bừng lên khi nhận ra tất cả mọi người trong phòng đều đang lắng nghe mình.
Bà Carne đứng đó trong lúc nàng đang nói với một tách trà trên tay, cố bắt gặp ánh mắt của Ideala để ra hiệu bằng đôi lông mày nhướng lên nhằm bày tỏ sự khinh bỉ đối với quan điểm của Beth; nhưng Ideala lại đang lắng nghe với vẻ đồng tình.
“Đó chính xác là những gì tôi nghĩ,” bà thốt lên, “chỉ là tôi đã không thể diễn đạt nó được như thế. Chắc hẳn bạn cũng viết lách chứ?”
Nhưng Beth đã trở nên bối rối, và chỉ biết nhìn chằm chằm đối phương thay cho câu trả lời. Nàng cảm thấy mình đã làm một việc sai lầm khi bộc bạch như thế giữa chốn đông người, và nàng hối hận vì từng lời vừa thốt ra, lòng nóng bừng vì bực bội. Rồi đột nhiên trong sâu thẳm con người nàng, giống như trước đây, có cái gì đó như muốn cất lên, hay đúng hơn là lóe lên một lời khẳng định để an ủi nàng: “Tôi sẽ thành công! Tôi sẽ thành công!”
Nàng vươn người đứng thẳng dậy và đảo mắt nhìn quanh tất cả mọi người bằng một ánh nhìn khiến con người nàng như biến đổi hẳn. Một niềm tin chắc chắn như thế trong tâm trí nàng là điều không thể nghi ngờ. Sẽ đến một ngày họ sẽ vui mừng khôn xiết khi được gặp nàng, khi ấy nàng cũng sẽ được lắng nghe với sự tôn trọng và được trích dẫn lời nói. Nàng, kẻ ít được đếm xỉa nhất, nàng trong đôi găng tay xơ xác, bị bỏ quên, bị hắt hủi, bị khinh miệt, cô độc giữa đời, nàng rồi sẽ vươn tới đích, sẽ làm được điều gì đó—hơn tất cả bọn họ!
Nàng đứng dậy với đôi mắt hướng về tương lai, và đã đi được nửa đường về nhà trước khi hoàn hồn và nhận ra mình đang lao đi xối xả trong cơn mưa với cái đầu chúi về phía trước và đôi tay đan trước ngực, được thúc giục bởi nguồn năng lượng từ tiếng gọi trong tim: “Tôi sẽ thành công! Tôi sẽ thành công!”
“Đó là ai vậy?” Ideala cất giọng đầy sửng sốt khi Beth bật dậy và rời khỏi phòng.
“Vợ của cái gã bác sĩ Maclure ấy mà, chị biết đấy,” bà Carne đáp. “Cách hành xử của cô ta có vẻ hơi thô lỗ. Cô ấy quên cả chào tạm biệt. Tôi vốn không biết cô ta lại là kẻ có chút chữ nghĩa đấy.”
“Chút chữ nghĩa sao!” Ideala thốt lên. “Ước gì tôi biết sớm cô ấy là ai. Sao chị không giới thiệu chứ? Chút chữ nghĩa cơ đấy! Quái lạ, cô ấy chính là hình mẫu mà tôi đã bỏ lỡ dù có bao nhiêu chữ nghĩa đi nữa, bằng không thì tôi đã lầm to, và đó chính là một thiên tài. Và điều quan trọng hơn đối với chúng ta, tôi nghi ngờ rằng cô ấy chính là vị thiên tài mà chúng ta đang mòn mỏi chờ đợi. Sao, sao chị lại không nhắc tên cô ấy cơ chứ? Vẫn là câu chuyện muôn thuở ấy thôi. Người đã đến với những kẻ thuộc về mình, nhưng những kẻ thuộc về mình lại chẳng chịu tiếp đón.”
“Tôi—tôi chưa bao giờ dám mơ là chị lại muốn quen biết cô ta—xét về địa vị của cô ta cơ chứ,” bà Carne lắp bắp đầy lúng túng.
“Địa vị của cô ấy! Địa vị của cô ấy thì can gì tới tôi?” Ideala thốt lên. “Cái tôi nghĩ đến là bản thân cô gái cơ mà. Hơn nữa, tôi dám cá là cô ấy còn chẳng thèm biết địa vị của mình là cái quái gì nữa là khác!”
“Đó cũng là điều mà Sir George vẫn nói, và ông ấy rất rành về cô ta,” bà Kilroy chen vào.
“Nhưng tôi có bao giờ ngờ rằng cô ta lại có chút điểm nào thú vị đâu cơ chứ,” bà Carne thanh minh; “và tôi chắc chắn là trông cô ta chẳng có điểm gì hấp dẫn—cái vẻ mặt ấy cơ chứ!”
“Tất cả các người phải chịu trách nhiệm về điều đó đấy,” Ideala đáp lại, với một nét gì đó trong giọng điệu dịu dàng nhưng lại mang sức nặng và sự quyết liệt. “Tôi thừa biết mọi chuyện diễn ra thế nào rồi. Cô ấy là người nhạy cảm, và các người đã làm cho cô ấy cảm thấy có điều gì đó không ổn. Các người đối xử với cô ấy theo cách khiến cô ấy chẳng thể mong đợi chút tử tế nào từ các người, và thế là, vì sự rụt rè và sự kiềm nén của lòng dịu dàng, khuôn mặt cô ấy đã trở nên cứng đờ và lạnh lùng. Nhưng đó chỉ là một lớp mặt nạ mà thôi. Các người đối xử với nhau quá tệ bạc, hỡi những người phụ nữ! Và các người cũng thiếu thốn sự sáng suốt chẳng kém gì sự tử tế và cảm thông. Cô ấy buộc phải khoác lên mình chiếc mặt nạ lạnh lùng đó để che đậy những gì mà các người bắt cô ấy phải chịu đựng, và giờ đây sẽ phải mất rất nhiều tình yêu thương mới có thể làm tan chảy nó, khiến cô ấy trông ra dáng con người trở lại. Các người cũng hiểu sai cả sự im lặng của cô ấy nữa. Làm sao các người có thể mong đợi cô ấy trở nên thú vị nếu bản thân các người chẳng buồn hoài hoài tới sự thú vị ở cô ấy? Hãy nhìn vào đôi mắt cô ấy xem! Bất kỳ ai có chút sự sáng suốt dịu dàng dù là nhỏ nhất cũng có thể nhìn thấy tình yêu và sức sống mãnh liệt ở đó! Nếu cô ấy ở một địa vị tốt đẹp, mọi người đã thấy cô ấy vô cùng thú vị hệt như cách mà cô ấy—chẳng mảy may quan tâm đến địa vị của chúng ta—đã nhìn nhận chúng ta. Cô ấy nhìn thấu tâm can tất cả chúng ta bằng đôi mắt ấy—á chà, và còn vượt ra ngoài cả thế giới ấy nữa! Cô ấy nhìn thấy những gì mà chúng ta chưa từng thấy, và sẽ chẳng bao giờ thấy được trong cõi nhân sinh này; tầm nhìn và những giấc mơ là đặc ân thuộc về cô ấy nhưng lại bị tước đoạt khỏi chúng ta. Giá như cô ấy đứng lên làm người lãnh đạo vào ngày mai, tôi sẽ nhún nhường đi theo và làm theo mọi điều cô ấy bảo... Hôm trước tôi có đọc một số tác phẩm của cô ấy, nhưng tôi cứ nghĩ đó là công sức của một phụ nữ từng trải. Giá mà tôi biết cô ấy còn trẻ như thế, tôi đã phải kinh ngạc biết bao!”
“Trời ạ! Cô ta thực sự biết viết lách sao?” bà Carne nói. “Chà, chị làm tôi ngạc nhiên đấy! Tôi chưa bao giờ dám mơ là trong người cô ta lại có chút tài cán gì!”
“Chị làm tôi cảm thấy xấu hổ về bản thân mình quá, Ideala,” bà Kilroy nói với giọng đầy hối lỗi. “Lẽ ra tôi phải nhận ra điều đó. Nhưng tôi chẳng thể nghĩ đến điều gì, chẳng thể nhìn thấy gì ở cô ấy ngoài cái vụ mờ ám khủng khiếp kia. Tuy nhiên, chắc chắn bây giờ tôi sẽ cố gắng hết sức khi chúng tôi từ thành phố trở về, để vun đắp mối quan hệ với cô ấy, nếu cô ấy cho phép.”
“Cho phép cô sao!” bà Carne thốt lên với nụ cười đầy ve vãn. “Tôi nghĩ là cô ta sẽ phải lấy làm vinh hạnh ấy chứ.”
“Tôi không chắc về điều đó đâu,” Ideala nói.
“Tôi cũng vậy,” bà Kilroy nói. “Tôi chỉ ước gì mình được như thế. Nhưng khi bước vào, cô ấy đã phớt lờ tất cả chúng ta một cách khá có chủ ý.”
“Chắc là để tự bảo vệ mình khỏi việc bị phớt lờ đấy thôi,” Ideala đáp lại một cách cay đắng. “Cô gái ấy là một người biết tự trọng.”
“Tôi thú nhận là tôi đã có thiện cảm với cô ấy ngay lần đầu tiên gặp mặt,” bà Orton Beg nói; “nhưng sau đó, khi tôi nghe về thân thế của chồng cô ấy, tôi cảm thấy buộc phải phớt lờ cô ta. Làm sao chị có thể ủng hộ cô ta nếu cô ta tán thành điều đó chứ?”
“Đó là một sai lầm khi mặc nhiên coi sự tán thành của cô ấy là điều hiển nhiên,” bà Kilroy nói. “Ideala sẽ phải tìm hiểu cho ra ngô ra khoai cơ.”
“Đúng vậy,” Ideala nói. “Tôi chẳng bao giờ coi điều gì là hiển nhiên cả. Nếu tôi nghe được điều gì hay ho, tôi sẽ tin; nhưng nếu tôi nghe được bất kỳ điều gì đáng khiển trách về ai đó, tôi sẽ hoặc là tìm hiểu cho tường tận, hoặc kiên quyết từ chối tin vào nó. Và trong một trường hợp như thế này, tôi sẽ càng phải cẩn trọng gấp đôi, bởi vì, trong một trong vô vàn tâm trạng của nó, thiên tài chẳng qua chỉ là một đứa trẻ ngây thơ trố mắt nhìn đời mà chẳng thấy gì.”
“Và chị thực sự nghĩ rằng người phụ nữ nhỏ bé đó là một thiên tài, và một ngày nào đó sẽ trở thành một nhà văn lớn sao?” bà Carne hỏi với vẻ cung kính phóng đại trước ý kiến của Ideala.
“Tôi không biết liệu có trở thành nhà văn hay không,” Ideala nói. “Thiên tài vốn đa năng. Có rất nhiều con đường mà cô ấy có thể thành công. Điều đó phụ thuộc vào chính cô ấy—vào con đường mà cuối cùng cô ấy bị thôi thúc để chọn lựa. Nhưng chắc chắn cô ấy sẽ trở thành một vĩ nhân trong một lĩnh vực nào đó—nếu cô ấy còn sống.”
“Thế thì chúng ta hãy hy vọng rằng cô ấy sẽ trở thành một ân nhân lớn của chính giới tính của mình, và làm được những điều thực sự cao cả,” phu nhân Fulda hiền từ nói.
“Amen!” Ideala tha thiết thốt lên.
Bà Carne cố gắng trút bỏ nụ cười giao tế dễ chịu để khoác lên vẻ mặt như đang đi lễ nhà thờ ngày Chủ nhật, nhưng đã quá muộn. Khi chúng ta chỉ giả vờ mang một thái độ nào đó mỗi tuần một lần, dù là về tinh thần hay thể xác, thì chúng ta sẽ chẳng thể nhập vai một cách suôn sẻ khi đối mặt với một tình huống bất ngờ.
“Không phải việc dấn thân làm việc vì phụ nữ là điều tôi mong muốn cho sự thoải mái của chính cô ấy đâu,” Ideala nói sau một khoảng lặng. “Những người phụ nữ làm việc vì phụ nữ trong giai đoạn tiến bộ hiện tại của chúng ta—ý tôi là những người mang lại những thay đổi đem lại lợi ích cho giới tính của họ—phải tự cam chịu cuộc đời tử đạo. Chỉ có tinh thần tử đạo mới giúp họ vượt qua được. Đàn ông thường sẽ giúp đỡ và tôn trọng họ, nhưng những người phụ nữ khác, đặc biệt là những người hoạt động theo phương thức riêng của họ, sẽ biến cuộc đời họ thành một gánh nặng với những nhát châm kim của sự chỉ trích, và mọi thứ cản trở nhỏ nhặt nhất mà họ có thể ném vào con đường ấy. Có rất ít sự đoàn kết giữa những người phụ nữ làm công tác xã hội, và sự dung thứ lại càng ít hơn. Mỗi nhà lãnh đạo đều cho rằng ý tưởng của riêng mình mới là chân lý duy nhất và không đồng tình với bất kỳ ai khác. Họ hiếm khi nhìn thấy rằng cần phải có nhiều người cùng làm việc theo nhiều cách khác nhau thì mới hoàn thành được công việc lớn lao. Còn đối với đại đa số phụ nữ, những kẻ sẽ được hưởng lợi từ sự hy sinh của chúng ta, họ ném bùn vào chúng ta, ném đá chúng ta, bôi nhọ chúng ta, vu khống chúng ta; và ngay trong chính hành động hưởng lợi từ những thay đổi mà chúng ta đã mang lại, họ vẫn phớt lờ chúng ta, hắt hủi chúng ta, dìm chúng ta xuống, và giẫm lên xác chúng ta để vươn lên nắm lấy những đặc quyền mà nỗ lực của chúng ta đã tạo điều kiện cho họ tận hưởng. Tôi biết chứ! Tôi đã vì phụ nữ mà làm việc bao nhiêu năm nay rồi, và nếu tôi có thể bày tỏ trái tim mình cho các chị thấy, các chị sẽ thấy nó chi chít những vết sẹo—những vết sẹo từ những vết thương mà họ đã dùng để đền ơn đáp nghĩa cho tôi.”
Khi Beth bước vào nhà ngày hôm đó, nàng thấy Dan đang đứng ở tiền sảnh, săm soi một bức thư gửi cho chính nàng. Nàng giật lấy nó khỏi tay hắn chẳng mượn lời khách sáo, rồi xé toạc ra. “Hoan hô!” nàng thốt lên, “nó được nhận rồi.”
“Cái gì được nhận cơ?” hắn hỏi.
“Một bài báo tôi gửi cho tờ Sunshine. Và biên tập viên nói rằng ông ấy muốn xem thêm một số tác phẩm khác của tôi,” Beth đáp lại, gần như nhảy cẳng lên vì sung sướng.
“Tôi không cho là cái đó sẽ bỏ vào túi em được mấy xu đâu,” Dan nhận xét. “Hắn ta sẽ chẳng thèm khen ngợi nếu có ý định trả tiền cho em đâu.”
“Nhưng ông ấy đã gửi cho tôi một tấm séc trị giá ba mươi shilling rồi đây,” Beth nói.
Biểu cảm của Dan thay đổi hẳn. “Thế thì em có thể chắc chắn là giá trị của nó phải gấp đôi,” hắn nói. “Nhưng để tỏ ra là một cô bé ngoan, em có thể dùng số tiền đó mua cho anh ít giấy viết thư lịch sự, rồi đóng dấu gia huy của anh lên đó nhé. Nó rất cần thiết cho nghề nghiệp của anh, và anh đã dùng hết xấp giấy hôm trước em mua rồi.”
Beth cười, một nụ cười hệt như nụ cười trước—cái điệu cười cụt ngủn thiếu sức sống quen thuộc ấy—khi hắn lái xe vượt qua và hất bùn lên người nàng trên đường. “Xem ra anh chẳng bao giờ nghĩ rằng em cũng có những nhu cầu nhỏ nhặt của riêng mình nhỉ, Dan,” nàng nói; “anh đúng là con đỉa hai miệng.”
Dan ngẩn người nhìn nàng ngơ ngác. Trông hắn chẳng bao giờ hiểu nổi những ẩn ý kiểu như thế. “Em đang có điều ấm ức phải không?” hắn gầm gừ. “Có bao giờ anh ngăn cản em mua bất cứ thứ gì em thích đâu nào?”
Beth nhún vai thay cho câu trả lời, rồi bước vào phòng ăn. Hắn bước theo nàng, quyết tâm làm cho ra ngô ra khoai một trận; và nàng, nhận thức được điều đó, liền thả người ngồi xuống ghế và đan hai tay vào nhau.
Hắn đi qua đi lại căn phòng vài bận. “Và đây chính là cuộc hôn nhân tuyệt vời của tôi với một gia đình danh giá trong quận, thứ vốn dĩ phải mang lại cho tôi rất nhiều thứ!” cuối cùng hắn thốt lên. “Nhưng lẽ ra tôi phải khôn hồn hơn mới phải, xét đến cái xó xỉnh tồi tàn mà tôi đã lôi cô ra. Chẳng mấy chốc mà cô đã quên sạch những gì tôi đã làm cho cô rồi đấy.”
Beth cười đầy ẩn ý.
“Ồ vâng! buồn cười lắm nhỉ,” hắn tiếp lời. “Tôi vừa tự phá hủy cuộc đời mình chỉ vì cưới cô; đó là những gì tôi đã làm đấy. Chẳng một bóng người nào trong cái thị trấn này chịu bước chân vào cái nhà này vì có cô ở đây. Chẳng ai có thể chịu đựng nổi cô ngoại trừ tôi; và tôi nhận lại được cái gì từ việc đó chứ? Chẳng được nửa xu cắc ké! Cả cái cơ ngơ này chẳng qua chỉ là một cú lừa đảo bịp bợm.”
“Hãy cẩn thận đấy!” Beth lóe lên ánh mắt sắc lạnh. “Nếu anh dám đưa ra những khẳng định kiểu đó thì anh phải chứng minh được chúng. Thời đại mà một người đàn ông có thể sỉ nhục vợ mình mà không phải chịu hình phạt nào đã qua rồi. Tôi đã nói với anh rồi là tôi sẽ không chịu đựng điều đó đâu. Sẽ chẳng có lợi lộc gì cho cả anh lẫn tôi nếu tôi cứ tiếp tục nhẫn nhịn.”
“Đó chính là một cú lừa,” hắn tru tréo lên. “Bảy tám trăm bảng một năm mà vì nó tôi cưới cô, giờ nó đang nằm ở xó nào rồi?”
Beth nhìn hắn một thoáng, rồi bật cười lớn. “Dan thân mến,” nàng nói, chìa tấm séc ra trước mặt hắn, “anh sẽ được cầm trọn ba mươi shilling ấy cho riêng mình. Anh xứng đáng nhận được nó vì đã dám nói thật lấy một lần. Dù sao thì tôi vẫn cho rằng mình là kẻ vớ bở trong thương vụ này đấy. Ba mươi shilling kể ra vẫn còn quá rẻ cho một thông tin quý giá nhường này.”
“Ồ, chết tiệt nhà cô!” Dan nói, bỏ ra khỏi phòng và sập mạnh cửa phía sau lưng.
Beth ký tên lên tấm séc và để nó nằm lại trên bàn viết của hắn. Nàng không bao giờ nhìn thấy nó thêm lần nào nữa.
Rồi nàng bước lên căn gác bí mật của mình, và trải qua những giờ phút dài đằng đẵng—nức nở, nức nở, nức nở, tựa hồ như những vết hằn mà cuộc hôn nhân này để lại trong tâm hồn nàng có thể được gột sạch bằng nước mắt.