“Hãy đẩy thuyền tôi vào bờ hoang vắng,
Nơi chỉ in dấu chân
Của một đống đổ nát đượm buồn,
Nếu người ở đó, dẫu giông bão gầm vang,
Tôi chẳng thiết cầu mong sự bình yên dịu ngọt nào hơn.”
Habington.
Anh đã ra đi. Căn nhà được đóng cửa để chuẩn bị cho buổi tối. Không còn những bầu trời xanh thẳm hay sắc đỏ thắm và hổ phách nữa. Margaret bước lên lầu để thay trang phục cho bữa trà sớm, bắt gặp Dixon đang vô cùng bực bội vì sự gián đoạn mà một vị khách đương nhiên gây ra vào một ngày bận rộn. Bà thể hiện điều đó bằng cách chải tóc cho Margaret một cách giận dữ, với cái cớ là đang vội vàng đến gặp bà Hale. Thế nhưng, rốt cuộc, Margaret vẫn phải chờ đợi rất lâu trong phòng khách trước khi mẹ bước xuống. Cô ngồi một mình bên lò sưởi, với những ngọn nến chưa được thắp sáng trên chiếc bàn phía sau, ngẫm nghĩ về ngày hôm nay—buổi dạo chơi hạnh phúc, những phút giây phác họa vui vẻ, bữa tối ấm cúng dễ chịu, và cả cuộc dạo bước đầy khó chịu, khốn khổ trong khu vườn.
Đàn ông mới khác làm sao với phụ nữ! Nơi đây cô đang bối rối và đau khổ, bởi bản năng của cô khiến việc từ chối là điều duy nhất không thể khác được; trong khi anh ta, chỉ vài phút sau khi vấp phải sự khước từ đối với thứ lẽ ra phải là lời cầu hôn sâu sắc nhất, thiêng liêng nhất trong đời, lại có thể nói năng như thể những tập hồ sơ pháp lý, sự thành công, và tất cả những hệ quả bề nổi của nó—như một ngôi nhà khang trang, những mối quan hệ xã hội thông minh và dễ mến—mới là mục đích duy nhất được tuyên bố cho những khát vọng của anh. Ôi trời ơi! Cô đã có thể yêu anh biết bao nếu anh chịu khác đi, với một sự khác biệt mà ngẫm lại, cô cảm thấy nó xuất phát từ tận gốc rễ—từ sâu thẳm bên trong. Rồi cô lại tự nghĩ rằng, rốt cuộc, vẻ hời hợt của anh có lẽ chỉ là đóng kịch, để che đậy một nỗi thất vọng cay đắng vốn đã hằn sâu trong trái tim cô nếu cô là người yêu và bị từ chối.
Mẹ cô bước vào phòng trước khi mớ suy nghĩ hỗn độn ấy kịp được sắp xếp ngăn nắp thành bất cứ thứ gì. Margaret đành phải gạt đi những hồi ức về những gì đã diễn ra và được nói trong ngày, để trở thành một người lắng nghe đầy thông cảm trước câu chuyện bà Dixon phàn nàn rằng tấm vải lót bàn ủi lại tiếp tục bị cháy; và rằng người ta vừa bắt gặp Susan Lightfoot cài hoa giả trên mũ, qua đó bộc lộ một bản tính kiêu kỳ, nhẹ dạ. Ông Hale nhấp ngụm trà trong sự trầm ngâm lặng lẽ; một mình Margaret phải đáp lời cha mẹ. Cô tự hỏi làm sao cha mẹ mình lại có thể quên lãng, lại có thể hờ hững với người bạn đồng hành suốt cả ngày hôm nay đến mức không hề nhắc đến tên anh. Cô đã quên mất rằng anh chưa hề ngỏ lời cầu hôn với họ.
Sau bữa trà, ông Hale đứng dậy, tựa khuỷu tay lên bệ lò sưởi, chống đầu vào bàn tay, trầm ngâm suy nghĩ điều gì đó và thỉnh thoảng lại thở dài thườn thượt. Bà Hale bước ra ngoài để bàn bạc với Dixon về một số trang phục mùa đông cho người nghèo. Margaret đang chuẩn bị đồ thêu len cho mẹ, lòng ngần ngại trước ý nghĩ về một buổi tối dài dẵng, và ao ước gì giờ đi ngủ đến thật nhanh để cô có thể sống lại những sự kiện của ngày hôm nay một lần nữa.
“Margaret!”—ông Hale cuối cùng cũng lên tiếng, theo một điệu bộ đột ngột và tuyệt vọng khiến cô giật mình.—“Cái món đồ thêu treo tường ấy có cần gấp lắm không? Ý cha là, con có thể gác nó lại và sang phòng làm việc của cha được chứ? Cha muốn nói chuyện với con về một vấn đề vô cùng nghiêm trọng đối với tất cả chúng ta.”
“Vô cùng nghiêm trọng đối với tất cả chúng ta.” Ông Lennox chưa từng có cơ hội trò chuyện riêng tư với cha cô sau lời từ chối của cô, nếu không thì đó quả thực là một vấn đề vô cùng nghiêm trọng. Trước hết, Margaret cảm thấy tội lỗi và xấu hổ vì đã lớn thành một người thiếu nữ đến mức bị nghĩ đến chuyện kết hôn; và thứ hai, cô không biết liệu cha mình có nổi giận hay không khi cô tự ý khước từ lời cầu hôn của ông Lennox. Nhưng chẳng mấy chốc cô cảm thấy rằng cha không hề muốn nói về một chuyện gì đó vừa mới xảy ra bất thình lình và có thể gây ra những suy nghĩ phức tạp. Ông bảo cô kéo ghế ngồi cạnh mình; ông khơi lại lò sưởi, dập bấc nến, và thở dài một hoặc hai lần trước khi có thể hạ quyết tâm nói—và rồi câu nói ấy cũng thốt ra một cách cụt lủn—“Margaret! Cha sắp rời khỏi Helstone.”
“Rời khỏi Helstone, thưa cha! Nhưng tại sao ạ?”
Ông Hale không đáp lời trong một hai phút. Ông nghịch mấy tờ giấy trên bàn một cách bồn chồn và lúng túng, hé môi định nói mấy lần rồi lại ngậm lại vì không đủ dũng khí thốt lên lời. Margaret không thể chịu nổi cảnh tượng giằng xé ấy, vốn còn làm cha cô đau đớn hơn cả chính cô.
“Nhưng tại sao, thưa cha yêu quý? Xin hãy nói cho con biết!”
Ông ngước nhìn cô đột ngột, rồi cất lời với một vẻ bình thản chậm rãi và gượng gạo,
“Vì cha không thể tiếp tục làm mục sư trong Giáo hội Anh nữa.”
Margaret đã chẳng mảy mé nghĩ đến điều gì khác ngoài việc một trong những chức sắc mà mẹ cô hằng ao ước cuối cùng đã đến với cha—thứ gì đó buộc ông phải rời xa vùng Helstone xinh đẹp, thân thương, và có lẽ ép ông phải đến sống tại một trong những khu giáo phận trang nghiêm, tĩnh lặng mà Margaret vẫn thường thấy ở các thị trấn có nhà thờ lớn. Đó là những nơi chốn uy nghi và hoành tráng, nhưng nếu để đến đó mà phải vĩnh viễn từ bỏ Helstone làm chốn dung thân, thì đó sẽ là một nỗi đau buồn âm ỉ, kéo dài và đầy tiếc nuối. Thế nhưng, điều đó chẳng thấm vào đâu so với cú sốc cô nhận được từ lời nói cuối cùng của ông Hale. Ý ông là gì chứ? Mọi chuyện càng trở nên tồi tệ hơn vì nó quá ư huyền bí. Vẻ đau khổ đáng thương trên khuôn mặt ông, dường như đang khẩn cầu một sự phán xét nhân từ và khoan dung từ chính đứa con gái của mình, khiến cô bỗng thấy lợm giọng buồn nôn. Liệu cha có dính líu đến chuyện gì mà Frederick đã làm không? Frederick là kẻ ngoài vòng pháp luật. Phải chăng vì tình cha con tự nhiên, cha đã ngầm đồng loã với bất kỳ—
“Ồ! Chuyện gì vậy ạ? Xin cha hãy nói đi! Hãy kể cho con nghe tất cả! Tại sao cha lại không thể tiếp tục làm mục sư nữa? Chắc chắn là, nếu thưa với giám mục tất cả những gì chúng ta biết về Frederick, và sự bất công cay đắng—”
“Chẳng dính dáng gì đến Frederick cả; vị giám mục chẳng can thiệp gì vào chuyện đó đâu. Tất cả là tại bản thân cha. Margaret, cha sẽ kể cho con nghe mọi chuyện. Cha sẽ trả lời bất kỳ câu hỏi nào chỉ lần này thôi, nhưng sau đêm nay, chúng ta đừng bao giờ nhắc lại chuyện đó nữa. Cha có thể đối mặt với hậu quả từ những hoài nghi đau đớn, khốn khổ của mình; nhưng việc phải nói về những điều đã gây ra cho cha quá nhiều dã dượi lại là một nỗ lực vượt quá sức chịu đựng của cha.”
“Những hoài nghi, thưa cha! Hoài nghi về tôn giáo ư?”—Margaret hỏi, bàng hoàng hơn bao giờ hết.
“Không! Không phải hoài nghi về tôn giáo; không hề làm tổn hại mảy may đến điều đó.”
Ông ngập ngừng. Margaret thở dài, tựa như đang đứng bên bờ vực của một nỗi kinh hoàng mới. Ông bắt đầu lại, nói nhanh như thể để hoàn thành một nhiệm vụ đã định sẵn:
“Con sẽ không thể hiểu hết được đâu, nếu cha kể cho con nghe—nỗi lo âu của cha trong suốt bao năm qua, về việc liệu mình có còn chút quyền hạn nào để giữ chiếc chức sắc này không—những nỗ lực của cha nhằm dập tắt ngọn lửa hoài nghi đang âm ỉ dưới uy quyền của Giáo hội. Ôi! Margaret, cha yêu biết bao Giáo hội thánh thiện mà từ đó cha sắp bị ruồng bỏ!” Ông không thể nói tiếp trong một hoặc hai phút. Margaret chẳng biết phải nói gì; với cô, chuyện đó mang vẻ kỳ bí và kinh khủng hệt như thể cha cô sắp sửa cải đạo sang hồi giáo.
“Hôm nay cha đã đọc về hai ngàn con người từng bị trục xuất khỏi nhà thờ của họ,”—ông Hale tiếp tục, mỉm cười nhạt,—“cố gắng vay mượn chút ít lòng dũng cảm của họ; nhưng vô ích thôi—vô ích thôi—cha không sao kìm nén được cảm giác nhức nhối trong lòng.”
“Nhưng thưa cha, cha đã suy nghĩ thấu đáo chưa? Ôi! Chuyện này thật khủng khiếp, thật bàng hoàng làm sao,”—Margaret nói, bất chợt òa khóc nghẹn ngào. Nền tảng vững chắc duy nhất trong tổ ấm của cô, về hình ảnh người cha kính yêu, dường như đang lảo đảo và chao đảo. Cô biết nói gì đây? Phải làm sao đây? Cảnh tượng đau khổ của cô khiến ông Hale phải tự gượng dậy để anốt lòng an ủi con. Ông nuốt ngược những tiếng nấc nghẹn khô khốc từ tận đáy lòng bấy lâu nay, rồi tiến đến giá sách, lấy xuống một cuốn sách mà dạo gần đây ông vẫn thường đọc, và từ đó ông nghĩ mình đã rút ra được sức mạnh để bước lên con đường mà ông hiện đang dấn thân.
“Hãy lắng nghe cha, Margaret con yêu,”—ông nói, vòng một tay ôm lấy eo cô. Cô cầm lấy bàn tay ông, nắm thật chặt nhưng chẳng thể ngẩng đầu lên; thực ra cô cũng chẳng thể tập trung vào những gì ông đọc, bởi tâm can đang quá đỗi rối bời.
“Đây là độc thoại của một người từng là mục sư ở một giáo xứ đồng quê, giống như cha; nó được viết bởi ông Oldfield, mục sư giáo xứ Carsington, hạt Derbyshire, từ một trăm sáu mươi năm trước, hoặc lâu hơn thế. Những thử thách của ông ấy đã qua. Ông ấy đã chiến đấu một trận chiến tốt đẹp.” Hai câu cuối ông nói nhỏ, như thể tự thì thầm với chính mình. Rồi ông cất tiếng đọc lớn,—
“Khi ngươi không thể tiếp tục công việc của mình mà không mang lại sự ô nhục cho Chúa, sự mất uy tín cho tôn giáo, từ bỏ sự chính trực, làm tổn thương lương tâm, đánh mất sự bình an và liều mất sự cứu rỗi của chính mình; tóm lại, khi những điều kiện mà ngươi buộc phải tiếp tục (nếu ngươi muốn tiếp tục) công việc của mình là tội lỗi và không được Lời Chúa chuẩn nhận, thì ngươi có thể, vâng, ngươi buộc phải tin rằng Chúa sẽ biến chính sự im lặng, sự đình chỉ chức vụ, sự tước quyền và việc phải gác lại công việc của ngươi thành vinh hiển của Ngài, và làm cho lợi ích của Phúc Âm được tiến triển. Khi Chúa không muốn dùng ngươi theo cách này, Ngài sẽ dùng ngươi theo cách khác. Một tâm hồn khao khát phụng sự và tôn vinh Ngài sẽ chẳng bao giờ thiếu cơ hội để làm điều đó; ngươi cũng chớ nên giới hạn Đấng Thánh của Israel theo cách nghĩ rằng Ngài chỉ có độc nhất một con đường để tôn vinh chính Ngài qua ngươi. Ngài có thể làm điều đó qua sự im lặng của ngươi cũng như qua những lời giảng đạo; qua việc gác lại cũng như qua việc tiếp tục công việc của ngươi. Không có cái cớ làm việc lớn lao nhất cho Chúa, hay thực hiện nghĩa vụ trọng đại nhất nào có thể tha thứ cho dù chỉ là một tội lỗi nhỏ nhặt, dẫu cho tội lỗi ấy tạo điều kiện hoặc trao cho ta cơ hội để làm nghĩa vụ đó. Ngươi sẽ chẳng nhận được mấy lời tri ân đâu, ôi linh hồn ta! nếu khi bị buộc tội làm ô uế sự thờ phượng Chúa, làm sai lệch những lời thề nguyện, mà ngươi lại viện cớ nhu cầu phải làm thế để được tiếp tục phục vụ trong hàng giáo sĩ.”
Khi đọc những dòng này, và liếc nhìn thêm nhiều đoạn khác mà ông không đọc thành tiếng, ông tìm lại được sự quyết tâm cho chính mình, và cảm thấy như thể mình cũng có thể dũng cảm và kiên định trong việc làm điều mà ông tin là đúng; nhưng khi tiếng đọc vừa dứt, ông nghe thấy tiếng nấc nghẹn ngào, đứt quãng của Margaret; và lòng dũng cảm của ông lại chùng xuống dưới sức nặng nhức nhối của niềm đau.
“Margaret, con yêu!”—ông nói, kéo cô sát lại hơn,—“hãy nghĩ đến các vị tử đạo thuở sơ khai; hãy nghĩ đến hàng ngàn người từng chịu đựng khổ hình.”
“Nhưng thưa cha,”—cô bỗng ngẩng phắt khuôn mặt đẫm lệ và đỏ bừng lên,—“các vị tử đạo thuở xưa chịu khổ vì chân lý, còn cha—ôi! cha ơi, cha yêu dấu!”
“Cha chịu khổ vì lương tâm, con gái ạ,”—ông nói, với một vẻ đường hoàng chỉ hơi run rẩy bởi sự nhạy cảm sâu sắc trong tính cách của ông;—“Cha phải làm những gì lương tâm sai bảo. Cha đã chịu đựng quá lâu sự cắn rứt nội tâm mà bất kỳ tâm trí nào kém u mê và hèn nhát hơn cha đều đã vùng lên rồi.” Ông lắc đầu nói tiếp.—“Ước nguyện thục sủng của tội nghiệp má con, cuối cùng lại thành hiện thực theo cái cách trớ trêu mà những ước nguyện quá đỗi nồng nhiệt thường hay ứng nghiệm—tựa như những quả táo vùng Sodom—đã khơi mào cho cuộc khủng hoảng này, điều mà lẽ ra cha phải cảm thấy, và cha hi vọng là mình cảm thấy, biết ơn. Chưa đầy một tháng trước, vị giám mục vừa đề nghị ban cho cha một giáo xứ khác; nếu nhận lời, cha sẽ phải tuyên bố lại sự tuân thủ đối với Sách Nghi Lễ tại buổi lễ nhậm chức. Margaret, cha đã cố làm điều đó; cha đã cố tự thỏa mãn bằng cách chỉ từ chối bổng lộc bổ sung, và yên vị sống tiếp ở đây—bóp nghẹt tiếng nói lương tâm ngay lúc này, hệt như cha từng gồng mình kìm nén nó trước đây. Chúa hãy tha thứ cho cha!”
Ông đứng dậy, đi qua đi lại trong phòng, thốt lên những lời tự trách móc và hổ thẹn khe khẽ mà Margaret chỉ mong nghe được đôi chút trong số đó. Cuối cùng ông nói,
“Margaret, cha lại quay về với gánh nặng cũ kỹ và buồn bã ấy: chúng ta phải rời khỏi Helstone.”
“Vâng! Con hiểu rồi. Nhưng khi nào ạ?”
“Cha đã viết thư cho giám mục—chắc là cha đã nói với con rồi, nhưng dạo này hay quên lắm,”—ông Hale nói, rơi lại vào vẻ ủ rũ ngay khi phải bàn đến những chi tiết thực tế phũ phàng,—“thông báo ý định từ nhiệm chức quản xứ này của ngài ấy. Ngài ấy đã vô cùng tử tế; ngài đã dùng đủ mọi lý lẽ và lời can gián, nhưng đều vô ích—vô ích cả. Chúng chẳng khác nào những điều cha từng tự nhủ với chính mình mà chẳng mang lại kết quả gì. Cha sẽ phải cầm tờ đơn từ nhiệm, tự mình đến yết kiến giám mục để nói lời từ biệt. Đó sẽ là một thử thách. Nhưng tệ hơn, tệ hơn nhiều, chính là việc phải rời xa những giáo dân thân yêu của mình. Sẽ có một thầy phó tế được cử đến để đọc kinh—một thầy Brown. Thầy ấy sẽ đến ở với chúng ta vào ngày mai. Chủ nhật tới cha sẽ giảng bài giảng từ biệt.”
Mọi chuyện lại diễn ra đột ngột đến thế sao? Margaret thầm nghĩ; thế nhưng có lẽ như vậy lại tốt hơn. Việc kéo dài dây dưa sẽ chỉ càng làm vết thương thêm buốt nhói; thỉnh thoảng bị chuốc cho tê dại bởi tin tức về mọi sự sắp đặt vốn dĩ đã hòm hòm trước cả khi cô được hay biết thì vẫn hơn. “Mẹ nói sao ạ?”—cô hỏi với một tiếng thở dài não nề.
Đến sự ngạc nhiên của cô, cha cô lại bắt đầu đi lại một lúc trước khi trả lời. Cuối cùng ông dừng bước và đáp:
“Margaret, rốt cuộc thì cha vẫn là một kẻ hèn nhát thảm hại. Cha không chịu được việc gây ra đau khổ. Cha quá hiểu rằng cuộc sống hôn nhân của má con không trọn vẹn như tất cả những gì bà từng mong ước—tất cả những gì bà có quyền hy vọng—và chuyện này sẽ là một cú sốc lớn đối với bà đến mức cha chưa từng có đủ dũng khí, đủ sức lực để nói cho bà biết. Dù vậy, bây giờ thì buộc phải nói cho bà biết rồi,”—ông nhìn con gái đầy vẻ tha thiết. Margaret gần như chết lặng khi nghĩ đến việc mẹ mình hoàn toàn mù tịt về mọi chuyện, trong khi sự việc đã đi quá xa rồi!
“Vâng, quả thực phải nói thôi ạ,”—Margaret đáp.—“Có lẽ, rốt cuộc thì mẹ cũng không—Ồ vâng! Mẹ sẽ thế, mẹ chắc chắn sẽ bị sốc thôi”—khi sức nặng của cú sốc dội ngược trở lại tâm trí cô lúc cố hình dung xem người khác sẽ đón nhận nó thế nào. “Chúng ta sẽ đi đâu ạ?”—cuối cùng cô cất tiếng hỏi, bị cuốn vào một mối bận tâm mới về những dự định tương lai của họ, nếu quả thực cha cô đã có dự định nào.
“Đến Milton-Northern,”—ông đáp với một vẻ dửng dưng vô hồn, bởi ông nhận ra rằng, dẫu tình yêu thương của con gái đã khiến cô níu lấy ông, và có khoảnh khắc cố gắng xoa dịu ông bằng tình cảm ấy, thì sự nhức nhối của nỗi đau vẫn nguyên vẹn trong tâm trí cô.
“Milton-Northern! Thị trấn sản xuất công nghiệp ở vùng Darkshire ư?”
“Đúng vậy,”—ông đáp với cái giọng chán nản, thờ thơ ấy.
“Tại sao lại là ở đó hả cha?”—cô hỏi.
“Vì ở đó cha có thể kiếm bánh mì nuôi gia đình. Vì ở đó chẳng ai quen biết cha, chẳng ai biết đến Helstone, hay có thể nhắc nhở cha về nơi ấy.”
“Kiếm bánh mì nuôi gia đình! Con tưởng cha và má có—” rồi cô khựng lại, kìm nén sự quan tâm tự nhiên về cuộc sống tương lai của họ khi nhìn thấy bóng mây u ám đang tụ lại trên trán cha. Nhưng ông, với sự nhạy cảm trực giác sắc bén, đã đọc được trên khuôn mặt cô, tựa như trong một tấm gương, hình ảnh phản chiếu của nỗi trầm uất ủ dột trong lòng mình, bèn gạt đi bằng một nỗ lực.
“Con sẽ được kể cho nghe mọi chuyện, Margaret. Chỉ xin hãy giúp cha nói với má con thôi. Cha nghĩ mình có thể làm bất cứ điều gì trừ việc đó: ý nghĩ về nỗi đau khổ của bà khiến cha buồn nôn vì sợ hãi. Nếu cha kể hết cho con, có lẽ con có thể nhẹ nhàng hé lộ với bà vào ngày mai. Cha sẽ ra ngoài cả ngày để chào tạm biệt bác nông dân Dobson và bà con nghèo ở Bracy Common. Con có ngại lắm không khi phải nói chuyện này với má, hả Margaret?”
Margaret quả thực rất ngại, cô ruồng rẫy việc ấy hơn bất cứ thứ gì cô từng phải làm trong đời trước đây. Cô không tài nào thốt nên lời ngay lúc ấy. Cha cô nói: “Con ngại lắm phải không, Margaret?” Lúc bấy giờ cô mới chiến thắng chính mình, và nói với một nét mặt bừng sáng và kiên định:
“Đó là một việc đau đớn, nhưng buộc phải làm, và con sẽ làm nó tốt nhất có thể. Chắc chắn cha cũng phải đối mặt với rất nhiều việc đau lòng.”
Ông Hale lắc đầu đầy chán nản; ông siết chặt tay cô như một lời bày tỏ lòng biết ơn. Margaret suýt chút nữa lại vỡ òa trong tiếng khóc. Để chuyển hướng suy nghĩ, cô nói: “Giờ thì hãy nói cho con biết đi cha, kế hoạch của chúng ta ra sao ạ? Cha và má vẫn có một khoản tiền riêng biệt ngoài thu nhập từ giáo xứ, phải không ạ? Con biết dì Shaw có mà.”
“Ừ. Cha đoán chúng ta có khoảng một trăm hai mươi bảng một năm tiền riêng. Bảy mươi trong số đó vẫn luôn được gửi cho Frederick kể từ khi nó ở nước ngoài. Cha không rõ nó có cần dùng hết số đó không,”—ông tiếp tục với vẻ ngập ngừng.—“Nó phải có chút tiền lương khi phục vụ trong quân đội Tây Ban Nha chứ.”
“Frederick không được phép chịu khổ,”—Margaret quả quyết nói;—“ở một xứ sở xa lạ; lại bị đối xử bất công bởi chính quê hương mình. Vẫn còn lại một trăm bảng. Cha, con và má có thể sống với một trăm bảng một năm ở một nơi nào đó thật rẻ đỏ—thật yên tĩnh tại xứ England này không ạ? Ôi! Con nghĩ chúng ta làm được.”
“Không!”—ông Hale đáp.—“Cách đó không ổn đâu. Cha phải làm gì đó! Cha phải khiến mình bận rộn để xua tan những suy nghĩ bệnh hoạn. Hơn nữa, ở một giáo xứ thôn quê, cha sẽ liên tục bị gợi nhớ đến Helstone và những bổn phận của mình nơi đây một cách đau đớn. Cha không thể chịu nổi đâu, Margaret. Và một trăm bảng một năm chẳng thấm vào đâu sau khi đã lo các nhu phí sinh hoạt thiết yếu, để có thể sắm sửa cho má con tất cả những tiện nghi mà bà vẫn quen dùng và đáng được hưởng. Không: chúng ta phải đến Milton. Chuyện đó đã quyết định rồi. Cha luôn tự quyết định tốt hơn khi ở một mình, không bị ảnh hưởng bởi những người mà cha yêu thương,”—ông nói như một lời phân trần nửa vời cho việc đã tự ý sắp đặt mọi chuyện trước khi hé lộ ý định với bất kỳ ai trong gia đình.—“Cha không chịu nổi những lời phản đối. Chúng làm cha trở nên vô cùng do dự.”
Margaret quyết định giữ im lặng. Rốt cuộc thì, việc họ đi đâu có nghĩa lý gì so với sự thay đổi khủng khiếp kia chứ?
Ông Hale tiếp tục: “Vài tháng trước, khi nỗi thống khổ vì hoài nghi trở nên quá sức chịu đựng đối với cha nếu không được thổ lộ, cha đã viết thư cho ông Bell—con còn nhớ ông Bell chứ, Margaret?”
“Không ạ; con nghĩ mình chưa từng gặp ông ấy. Nhưng con biết ông ấy là ai. Cha đỡ đầu của Frederick—cựu gia sư của cha ở Oxford, ý cha là vậy phải không ạ?”
“Đúng thế. Ông ấy là Nghiên cứu sinh của trường Plymouth College ở đó. Cha tin rằng ông ấy vốn là người gốc Milton-Northern. Dù sao thì ông ấy cũng có tài sản ở đó, và giá trị đã tăng lên rất nhiều kể từ khi Milton trở thành một thành phố công nghiệp lớn. Chà; cha có lý do để ngờ rằng—để hình dung rằng—thôi, tốt hơn là cha không nên nói về chuyện đó. Nhưng cha chắc chắn sẽ nhận được sự đồng cảm từ ông Bell. Cha không rõ ông ấy có tiếp thêm cho cha nhiều sức mạnh không. Cả đời ông ấy sống một cuộc sống nhàn hạ trong trường đại học. Nhưng ông ấy vô cùng tử tế. Và chính nhờ ông ấy mà chúng ta mới chuyển đến Milton.”
“Bằng cách nào ạ?”—Margaret hỏi.
“À thì, ông ấy có những người thuê nhà, nhà cửa và các nhà xưởng ở đó; thế nên, dẫu ông ấy không thích nơi này—quá xô bồ đối với một người có lối sống như ông ấy—ông vẫn buộc phải duy trì một số mối liên hệ nhất định; và ông nói với cha rằng ông nghe nói ở đó đang có một cơ hội tốt cho một gia sư tư thục.”
“Gia sư tư thục!”—Margaret nói với vẻ khinh khỉ: “Giới chủ xưởng thì màng gì đến kinh điển, văn chương, hay những tài nghệ của một quý ông trên đời này chứ?”
“Ồ,”—cha cô nói,—“một số người trong số họ thực sự có vẻ là những người tuyệt vời, nhận thức rõ những khiếm khuyết của bản thân, điều đó còn hơn khối kẻ ở Oxford ấy chứ. Một số người kiên quyết muốn học hỏi, dù họ đã trưởng thành. Một số muốn con cái họ được học hành tốt hơn bản thân họ trước kia. Dù thế nào đi nữa, vẫn có một cơ hội, như cha đã nói, dành cho một gia sư tư thục. Ông Bell đã giới thiệu cha với một người tên là Thornton, một người thuê nhà của ông ấy, và là một người rất thông minh, theo như cha có thể phán đoán qua những lá thư của anh ta. Và ở Milton, Margaret, cha sẽ tìm thấy một cuộc sống bận rộn, dẫu không hạnh phúc, cùng những con người và khung cảnh khác biệt đến mức cha sẽ chẳng bao giờ bị gợi nhớ về Helstone.”
Đó chính là động cơ thầm kín, như Margaret hiểu rõ từ chính cảm xúc của mình. Mọi thứ sẽ khác biệt. Dù nó có chướng tai gai mắt thế nào—với một sự ghê tởm gần như tuyệt đối dành cho tất cả những gì cô từng nghe về miền Bắc xứ England, những chủ xưởng, con người nơi đó, cùng vùng đất hoang vu lạnh lẽo—thì nơi ấy vẫn có một điểm cộng duy nhất: nó sẽ khác với Helstone, và chẳng bao giờ có thể gợi nhắc họ về chốn thân thương ấy.
“Khi nào chúng ta đi ạ?”—Margaret hỏi sau một khoảng lặng ngắn.
“Cha chưa biết chính xác. Cha muốn bàn lại chuyện này với con. Con thấy đấy, má con vẫn chưa biết gì cả; nhưng cha nghĩ, trong khoảng hai tuần nữa;—sau khi đơn từ nhiệm của cha được gửi đi, cha sẽ chẳng còn quyền ở lại đây nữa.”
Margaret gần như chết lặng.
“Trong hai tuần nữa ư!”
“Không—không, không hẳn là chính xác từng ngày. Chưa có gì được ấn định cả,”—cha cô nói với một sự ngập ngừng đầy lo âu, khi nhận thấy màn sương buồn bã phủ mờ đôi mắt cô và sự biến sắc đột ngột trên khuôn mặt cô. Nhưng cô nhanh chóng lấy lại bình tĩnh.
“Vâng, thưa cha, nên ấn định sớm và dứt khoát như cha nói thì hơn. Chỉ có điều là mẹ không hề hay biết gì về chuyện này! Đó mới là điều gây rắc rối lớn nhất.”
“Tội nghiệp Maria!”—ông Hale dịu dàng đáp.—“Tội nghiệp, tội nghiệp Maria! Ồ, giá như cha chưa kết hôn—giá như cha chỉ có một thân một mình trên cõi đời này, mọi chuyện sẽ dễ dàng biết bao! Đằng này—Margaret, cha không dám nói với bà ấy!”
“Không,”—Margaret buồn bã nói,—“để con làm việc đó. Hãy cho con thời gian đến tối mai để chọn thời điểm thích hợp. Ồ, cha ơi,”—cô kêu lên với một nỗi khẩn cầu đầy thống thiết bất chợt,—“hãy nói đi—hãy nói với con rằng đây chỉ là một cơn ác mộng—một giấc mơ hãi hùng—chứ không phải sự thật phũ phàng lúc tỉnh giấc! Cha không có ý nói rằng cha thực sự sắp rời bỏ Giáo hội—từ bỏ Helstone—vĩnh viễn xa cách con, xa cách má—bị dẫn dụ bởi một ảo tưởng nào đó—một sự cám dỗ nào đó! Cha không thực sự có ý đó chứ!”
Ông Hale ngồi bất động như pho tượng trong lúc cô nói.
Rồi ông nhìn thẳng vào mặt cô, cất giọng chậm rãi, khàn đọng và đều đều—“Cha thực sự có ý đó, Margaret. Con không được tự dối lòng mình mà nghi ngờ tính chân thực trong lời nói của cha—ý định và quyết tâm kiên định của cha.” Ông vẫn nhìn cô bằng ánh mắt kiên định, lạnh băng ấy trong suốt vài khoảnh khắc sau khi dứt lời. Cô cũng nhìn đăm đăm trở lại bằng ánh mắt khẩn khoản trước khi có thể tin rằng mọi thứ không thể vãn hồi. Rồi cô đứng dậy, bước thẳng về phía cửa mà không nói thêm một lời hay ngoảnh mặt lại. Khi các ngón tay cô vừa chạm vào nắm đấm cửa, ông gọi cô quay lại. Ông đang đứng cạnh lò sưởi, người co ro và còng xuống; nhưng khi cô đến gần, ông đứng thẳng người lên hết mức, đặt đôi tay lên đầu cô và trang nghiêm cất lời:
“Xin ơn phượng của Chúa ở cùng con, đứa con gái của cha!”
“Và nguyện xin Ngài đưa cha trở về với Giáo hội của Ngài,”—cô đáp lại từ tận đáy lòng đầy thổn thức. Khoảnh khắc tiếp theo, cô sợ rằng câu đáp lại lời ban phước ấy có thể là bất kính, sai trái—có thể làm tổn thương ông khi thốt ra từ chính đứa con gái ruột, thế là cô vòng tay ôm chầm lấy cổ ông. Ông ôm ghì lấy cô trong một hoặc hai phút. Cô nghe thấy ông lầm bầm tự nhủ: “Các vị tử đạo và những người xưng nhận đức tin còn phải chịu nhiều đớn đau hơn thế—cha sẽ không chùn bước.”
Họ giật mình khi nghe tiếng bà Hale gọi con gái. Họ buông nhau ra trong nỗi nhận thức trọn vẹn về tất cả những gì đang chờ đợi phía trước. Ông Hale vội vã cất lời: “Đi đi, Margaret, đi đi. Ngày mai cha sẽ ra ngoài cả ngày. Trước khi trời tối, con sẽ nói chuyện với má.”
“Vâng ạ,”—cô đáp, rồi quay trở lại phòng khách trong một trạng thái bàng hoàng, chóng mặt.
