“Cành cây trong vườn vẫn đu đưa hững hờ,

Những cánh hoa non nhẹ nhàng rơi rụng,

Cây sồi kia sẽ chuyển màu nâu trong cô quạnh,

Cây thích sẽ tự đốt cháy mình trong sắc đỏ;

Bông hướng dương tỏa sáng huy hoàng trong cô độc,

Vây quanh đài nhụy bằng vành đai lửa rực ngời,

Và biết bao đóa cẩm chướng hồng sưởi ấm

Không khí râm ran bằng hương vị mùa hè;

*

* * * * *

Cho đến khi từ khu vườn và chốn hoang dã

Một làn gió mới thổi bùng liên kết thân quen

Và năm tháng qua đi, phong cảnh dần lớn lên

Trở nên quen thuộc với đứa con của người lữ khách;

Cũng như năm tháng người lao động cày xới

Mảnh đất quen thuộc, hoặc tỉa cành bụi rậm;

Và năm tháng qua đi, ký ức chúng ta phai nhạt

Khỏi mọi triền đồi bao quanh.”

Tennyson.

Ngày cuối cùng đã đến; ngôi nhà ngập tràn những thùng các-tông, đang được chất lên xe chở ra hiên trước để đến ga xe lửa gần nhất. Ngay cả khoảng sân cỏ xinh xắn bên hông nhà cũng trở nên nhếch nhác và bừa bộn bởi rơm rác bay ra từ cửa chính và các ô cửa sổ đang mở. Các căn phòng vang lên những âm thanh vọng lại kỳ lạ — và ánh sáng chiếu qua những khung cửa sổ không rèm thật gay gắt, mạnh mẽ — dường như đã trở nên xa lạ và bất thường tự bao giờ. Phòng thay đồ của bà Hale được để lại nguyên vẹn cho đến phút chót; và ở đó, bà cùng Dixon đang thu dọn quần áo, chốc chốc lại ngắt lời nhau để trầm trồ, và lật qua lật lại với niềm âu yếm một báu vật nào đó bị bỏ quên, vốn là kỷ vật của bọn trẻ khi chúng còn nhỏ. Họ chẳng tiến triển được bao nhiêu với công việc của mình. Dưới nhà, Margaret đứng điềm tĩnh và thu liễm, sẵn sàng chỉ vẽ hoặc đưa ra lời khuyên cho những người đàn ông được thuê đến phụ giúp đầu bếp và Charlotte. Hai người sau, vừa làm vừa sụt sùi khóc lóc, tự hỏi không hiểu sao tiểu thư có thể chịu đựng được trong ngày cuối cùng này, và ngầm thống nhất với nhau rằng cô hẳn chẳng tha thiết gì Helstone, vì đã ở London quá lâu. Cô đứng đó, vô cùng nhợt nhạt và lặng lẽ, với đôi mắt to u buồn quan sát mọi thứ — nắm bắt từng hoàn cảnh hiện tại dù là nhỏ nhất. Họ không thể hiểu được trái tim cô đang quặn thắt suốt bao lâu nay, với một sức nặng ngè ngé chẳng tiếng thở dài nào có thể xua tan hay làm dịu bớt, và việc liên tục duy trì sự nhạy bén của các giác quan chính là cách duy nhất để cô ngăn bản thân bật khóc vì đau đớn. Hơn nữa, nếu cô gục ngã, ai sẽ là người hành động? Cha cô đang xem xét giấy tờ, sách vở, sổ sách và đủ thứ linh tinh trong phòng áo lễ với người thư ký; và khi ông bước vào, còn có những cuốn sách của riêng ông cần được đóng gói, mà không ai ngoài ông có thể làm vừa ý mình. Hơn thế nữa, liệu Margaret có phải là kiểu người gục ngã trước mặt những người xa lạ, hay thậm chí là những người quen trong nhà như đầu bếp và Charlotte? Chẳng bao giờ có chuyện đó! Nhưng cuối cùng thì bốn người thợ khuân vác cũng vào bếp dùng trà; và Margaret cứng nhắc, chậm chạp bước rời khỏi chỗ đứng đã lâu trong sảnh, đi qua phòng khách trống trải vang vọng tiếng động, bước vào chạng vạng của một buổi chiều đầu tháng Mười Một. Có một lớp sương mù mỏng manh, dịu ngọt và đục mờ đang che phủ chứ không che giấu vạn vật, nhuộm cho chúng một sắc hoa tử đinh hương, bởi mặt trời vẫn chưa lặn hẳn; một chú chim cổ đỏ đang hót — có lẽ, Margaret nghĩ, chính là chú chim cổ đỏ mà cha cô vẫn thường nhắc đến như thú cưng mùa đông của ông, và là con vật mà ông đã tự tay dựng cho một thứ nhà chim nhỏ bên cửa sổ phòng làm việc. Những chiếc lá rực rỡ hơn bao giờ hết; chỉ cần một chút sương giá chạm vào là tất cả sẽ nằm rạp trên mặt đất. Đã có một vài chiếc lá liên tục lững lờ rơi xuống, màu hổ phách và vàng óng dưới những tia nắng chiều xiên khoai.

Margaret đi dọc theo lối đi dưới bức tường cây lê. Cô chưa từng đi qua đây kể từ khi bước đi sánh bước bên Henry Lennox. Ngay tại bãi cỏ xạ hương này, anh bắt đầu nói về những điều mà cô không được phép nghĩ đến lúc này. Đôi mắt cô hướng về bông hồng muộn màng ấy khi cô đang cố gắng đáp lời; và cô đã kịp nhận ra vẻ đẹp sống động của những chiếc lá hình lông chim trên luống cà rốt ngay giữa câu nói cuối cùng của anh. Mới chỉ hai tuần trước! Và mọi thứ đã thay đổi nhường nào! Giờ này anh đang ở đâu? Ở London — đang quay cuồng trong guồng quay cũ; ăn tối với nhóm người quen cũ ở phố Harley, hoặc với những người bạn trẻ tuổi vui vẻ hơn của chính anh. Ngay lúc này đây, trong khi cô lê bước buồn bã qua khu vườn ẩm ướt và ảm đạm trong chập choạng tối, với vạn vật xung quanh đang rơi rụng, phai tàn và mục rữa, có lẽ anh đang vui vẻ cất những cuốn sách luật sau một ngày lao động thỏa mãn, và tự làm tươi mới bản thân, như anh từng kể là vẫn hay làm, bằng một vòng chạy qua Vườn Temple, hòa mình vào tiếng gầm vang dội, hùng vĩ và không thành lời của hàng chục ngàn con người bận rộn ở ngay gần đó nhưng khuất tầm mắt, và chớp lấy trong những khúc ngoặt nhanh gọn ánh đèn thành phố từ lòng sông rọi lên. Anh vẫn thường kể cho Margaret nghe về những chuyến đi bộ vội vã ấy, được tranh thủ giữa giờ học và bữa tối. Anh đã nói về chúng vào những lúc tuyệt vời nhất và với tâm trạng thăng hoa nhất; và ý nghĩ về những điều đó đã chạm đến trí tưởng tượng của cô. Ở đây chẳng có một âm thanh nào. Con chim cổ đỏ đã bay đi vào sự tĩnh lặng bao la của màn đêm. Thỉnh thoảng, cánh cửa của một ngôi nhà tranh ở đằng xa lại mở ra rồi đóng lại, như để đón người lao động mệt nhọc trở về tổ ấm; nhưng âm thanh ấy nghe thật xa xôi. Một tiếng động lén lút, rón rén, lạo xạo giữa lớp lá rừng khô xốp rụng bên kia khu vườn, tưởng chừng như đang ở ngay sát bên. Margaret biết đó là một kẻ trộm săn trộm. Những đêm mùa thu trước, khi ngồi trong phòng ngủ khi ngọn nến đã tắt, đắm chìm hoàn toàn trong vẻ đẹp uy nghiêm của trời đất, cô đã không ít lần nhìn thấy bóng dáng nhanh nhẹn, lặng lẽ của những kẻ săn trộm vượt qua hàng rào khu vườn, những bước chân thoăn thoắt của chúng trên bãi cỏ đẫm sương dưới ánh trăng, rồi biến mất vào bóng tối đen đặc và tĩnh mịch phía bên kia. Sự tự do hoang dã và đầy phiêu lưu trong cuộc sống của chúng đã thu hút trí tưởng tượng của cô; cô thấy muốn chúc cho chúng gặp nhiều may mắn; cô chẳng hề sợ hãi chúng. Nhưng tối nay cô lại thấy sợ, chẳng hiểu vì sao. Cô nghe thấy Charlotte đang đóng các cửa sổ lại và cài then cho buổi tối, hoàn toàn không hay biết rằng có ai đó đã ra ngoài vườn. Một cành cây nhỏ — có thể là mục ruỗng, hoặc có thể bị bẻ gãy bởi ngoại lực — rơi bịch xuống ở phần rừng gần nhất; Margaret chạy thục mạng, nhanh như nữ thần Camilla, chạy về phía cửa sổ, và đập cửa với vẻ hoảng hốt, run rẩy khiến Charlotte ở bên trong giật mình.

“Mở cửa cho tôi với! Mở cửa cho tôi! Chỉ có tôi thôi, Charlotte!” Trái tim cô vẫn chưathôi thổn thức cho đến khi cô được an toàn trong phòng khách, với các cửa sổ đã được cài then và chốt chặt, cùng những bức tường quen thuộc bao bọc xung quanh, giam cô lại bên trong. Cô ngồi phịch xuống một chiếc thùng các-tông; căn phòng quạnh hiu, lạnh lẽo và tiêu điều — không có lò sưởi, chẳng có ánh sáng nào khác ngoài ngọn nến dài chưa được cắt bấc của Charlotte. Charlotte nhìn Margaret đầy kinh ngạc; và Margaret, cảm nhận được điều đó rõ hơn là nhìn thấy, liền đứng dậy.

“Ta cứ tưởng em nhốt luôn cả ta ở ngoài đấy chứ, Charlotte,” cô nói, nửa cười nửa mếu. “Và khi đó thì em sẽ chẳng bao giờ nghe thấy tiếng ta trong bếp, trong khi các cửa ra phía ngõ nhỏ và nghĩa trang đã bị khóa từ đời thủa nào rồi.”

“Ôi, thưa tiểu thư, em chắc chắn sẽ sớm nhận ra sự vắng mặt của người thôi. Mấy người thợ sẽ phải hỏi người xem nên làm thế nào tiếp theo mà. Với lại, em đã dọn trà vào phòng làm việc của ông chủ rồi, vì đó là căn phòng thoải mái nhất, có thể nói là vậy ạ.”

“Cảm ơn em, Charlotte. Em là một cô gái tốt. Ta sẽ thấy tiếc khi phải rời xa em. Em phải cố gắng viết thư cho ta đấy, nhỡ đâu ta có thể giúp gì được cho em chút ít hoặc đưa ra lời khuyên hữu ích nào đó. Em biết là ta sẽ luôn vui mừng khi nhận được thư từ Helstone mà. Ta chắc chắn sẽ gửi địa chỉ của mình cho em ngay khi ta biết nó.”

Phòng làm việc đã được chuẩn bị sẵn sàng để uống trà. Có một lò sưởi đang cháy rực và những ngọn nến chưa thắp trên bàn. Margaret ngồi xuống tấm thảm trước lò sưởi, một phần để sưởi ấm, bởi cái ẩm ướt của buổi tối vẫn vương trên váy áo, và sự kiệt sức khiến cô thấy lạnh buốt. Cô giữ thăng bằng cho cơ thể bằng cách đan chặt hai tay quanh đầu gối; đầu hơi cúi xuống ngực; tư thế ấy toát lên vẻ chán nản, bất kể tâm trạng thực sự của cô lúc bấy giờ là gì. Nhưng khi nghe thấy tiếng bước chân của cha trên lớp sỏi bên ngoài, cô giật mình đứng phắt dậy, vội vàng hất mái tóc đen dày ra sau và lau đi vài giọt nước mắt chẳng biết từ lúc nào đã đọng trên má, rồi bước ra mở cửa cho ông. Trông ông còn chán nản hơn cả cô rất nhiều. Cô hầu như chẳng thể gặng hỏi được ông điều gì, dù cô đã cố gắng gợi chuyện về những chủ đề mà ông quan tâm, bằng một nỗ lực lớn đến mức cô nghĩ đó sẽ là lần cuối cùng mình còn sức làm điều ấy.

“Hôm nay cha đi bộ một quãng đường dài lắm phải không ạ?” cô hỏi khi thấy ông từ chối mọi loại thức ăn.

“Đến tận khu rừng sồi Fordham. Cha đi thăm góa phụ Maltby; bà ấy vô cùng đau lòng vì đã không thể nói lời tạm biệt với con. Bà ấy bảo bé Susan đã đứng canh ngoài ngõ suốt mấy ngày qua — Nào, Margaret, con sao thế, con yêu?” Ý nghĩ về đứa trẻ nhỏ đứng ngóng chờ cô, để rồi liên tục thất vọng — không phải vì sự quên lãng từ phía cô, mà vì hoàn toàn không thể rời khỏi nhà — chính là giọt nước tràn ly trong chiếc cốc đắng cay của tội nghiệp Margaret, và cô nức nở khóc như thể trái tim mình đang tan nát. Mục sư Hale vô cùng bối rối và hoang mang. Ông đứng dậy, lo âu đi đi lại lại trong phòng. Margaret cố gắng nén lại, nhưng quyết không lên tiếng cho đến khi có thể nói bằng giọng vững vàng. Cô nghe ông lẩm bẩm như đang tự nói với chính mình.

“Cha không thể chịu nổi. Cha không thể chịu đựng được khi chứng kiến nỗi đau khổ của người khác. Cha nghĩ mình có thể kiên nhẫn vượt qua nỗi đau của chính mình. Ôi, chẳng lẽ không có đường quay lại hay sao?”

“Không thưa cha,” Margaret nói, nhìn thẳng vào ông và cất giọng trầm ổn, bình thản. “Thật tồi tệ khi tin rằng cha đã sai lầm. Nhưng sẽ còn tồi tệ hơn vô cùng nếu con biết rằng cha là một kẻ đạo đức giả.” Cô hạ giọng ở vài từ cuối cùng, như thể việc liên tưởng đến ý niệm đạo đức giả dù chỉ trong chốc lát đối với cha mình là một sự bất kính.

“Hơn nữa,” cô nói tiếp, “chỉ là tối nay con mệt quá thôi; cha đừng nghĩ rằng con đang đau khổ vì những gì cha đã làm, thưa cha yêu quý. Tối nay có lẽ cả hai chúng ta đều không thể nói về chuyện đó,” cô nói khi nhận ra những giọt nước mắt và tiếng nức nở vẫn cứ trực trào bất chấp ý chí. “Tốt hơn là con nên lên mang cho mẹ cốc trà này. Mẹ uống từ rất sớm lúc con đang bận rộn không lên với mẹ được, và con chắc chắn bây giờ mẹ sẽ rất thích có thêm một cốc nữa.”

Sáng hôm sau, tiếng còi tàu hỏa đã nhẫn tâm dứt họ khỏi vùng Helstone xinh đẹp và vô cùng yêu dấu. Họ đã đi rồi; họ đã ngắm nhìn lần cuối ngôi nhà mụcng ở thấp thoáng, một nửa bị che phủ bởi hoa hồng Trung Quốc và bụi gai lửa — trông càng giống một tổ ấm hơn bao giờ hết dưới ánh nắng ban mai lấp lánh trên những ô cửa sổ, mỗi ô cửa gắn liền với một căn phòng thân thương. Gần như ngay trước khi họ kịp ổn định chỗ ngồi trên chiếc xe ngựa được cử từ Southampton đến đón ra ga, họ đã rời đi không bao giờ trở lại. Một nhói đau thắt ở lồng ngực khiến Margaret cố rướn người nhìn ra ngoài để bắt lấy cái nhìn cuối cùng về tháp nhà thờ cổ ở khúc cua mà cô biết có thể nhìn thấy nó vươn lên trên những ngọn cây rừng; nhưng cha cô cũng nhớ điều đó, và cô ngầm thừa nhận quyền ưu tiên của ông đối với ô cửa sổ duy nhất có thể nhìn thấy cảnh ấy. Cô ngả người ra sau, nhắm nghiền mắt lại, và nước mắt trào ra, lấp lánh trong chốc lát trên hàng mi rợp bóng trước khi chầm chậm lăn xuống má, rơi lã chã, vô định lên trang phục của cô.

Họ sẽ dừng chân ở London suốt đêm tại một khách sạn yên tĩnh nào đó. Tội nghiệp bà Hale đã khóc theo cách của mình gần như suốt cả ngày; còn Dixon thì thể hiện nỗi buồn bằng thái độ cực kỳ cáu kỉnh, và sự bực bội cố chấp liên tục tìm cách giữ cho váy áo của bà không chạm vào ông Hale tội nghiệp, người mà bà coi là căn nguyên của mọi đau khổ này.

Họ đi qua những con đường quen thuộc, lướt qua những ngôi nhà mà họ từng ghé thăm, qua những cửa hàng nơi cô từng lê la số ruột bên cạnh dì mình, trong khi người phụ nữ ấy đưa ra một quyết định quan trọng và dài dòng vô tận — thậm chí, họ còn thực sự lướt qua những người quen trên phố; bởi vì mặc dù buổi sáng đối với họ dài đằng đẵng không sao kể xiết, và họ cảm thấy lẽ ra trời phải sập tối từ lâu để nghỉ ngơi trong bóng đêm, thì khi họ đến nơi, đó lại là thời điểm bận rộn nhất của một buổi chiều tháng Mười Một ở London. Đã lâu lắm rồi bà Hale mới đến London; và bà chợt bừng tỉnh, gần như một đứa trẻ, đảo mắt ngắm nhìn các con phố khác nhau, ngoái nhìn và trầm trồ trước những cửa hàng và xe ngựa, —

“Ôi, kìa cửa hàng Harrison, nơi tôi mua biết bao nhiêu đồ chuẩn bị cho đám cưới. Trời ơi! Sao mà thay đổi nhiều thế! Họ có những tấm kính khổ lớn kìa, còn to hơn cả cửa hàng Crawford ở Southampton nữa. Ôi, và đằng kia nữa, tôi xin thưa — không, không phải đâu — à đúng rồi — Margaret, chúng ta vừa đi ngang qua anh Henry Lennox kìa. Không biết anh ấy đang đi đâu giữa bao nhiêu cửa hàng thế này?”

Margaret chồm người về phía trước, rồi cũng nhanh chóng thụt lùi lại, nửa cười nửa ngượng trước cử chỉ đột ngột của chính mình. Lúc này họ đã cách xa hàng trăm thước; nhưng anh mang lại cảm giác như một kỷ vật của Helstone — anh gắn liền với một buổi sáng rực rỡ, một ngày đầy biến cố, và cô hẳn đã rất thích được nhìn thấy anh mà không để anh trông thấy mình — không có cơ hội để họ phải trò chuyện.

Buổi tối trôi qua thật dài và nặng nề trong một căn phòng nằm ở tầng cao của một khách sạn, chẳng có việc gì làm. Mục sư Hale đi ra ngoài hiệu sách và ghé thăm một vài người bạn. Tất cả những người họ gặp, dù ở trong nhà hay ngoài đường phố, đều có vẻ đang vội vã đến một cuộc hẹn nào đó, đang mong chờ ai đó hoặc được ai đó mong chờ. Chỉ có gia đình họ là lạc lõng, bơ vơ và cô độc. Thế nhưng, chỉ cách đó chưa đầy một dặm, Margaret biết có hết nhà này đến nhà khác mà ở đó, bản thân cô vì chính mình, và mẹ cô vì dì Shaw, sẽ được chào đón nồng nhiệt nếu họ đến trong niềm vui, hay chí ít là trong sự bình yên trong tâm hồn. Nếu họ đến trong nỗi buồn, và cần sự đồng cảm trước một rắc rối phức tạp như hiện tại, thì sự hiện diện của họ sẽ chỉ như một vết nhám u ám trong tất cả những ngôi nhà của những người quen thuộc chứ chẳng phải bạn bè ấy. Cuộc sống ở London quá xoay vần và hối hả, đến mức không thể dung nổi dù chỉ một giờ đồng hồ của sự im lặng sâu thẳm trong cảm xúc mà những người bạn của Gióp từng thể hiện, khi “họ ngồi xuống đất với ông bảy ngày bảy đêm, chẳng một ai thốt ra một lời; vì họ thấy nỗi đau của ông quá đỗi lớn lao.”