“Let China’s earth, enriched with coloured stains,

Pencil’d with gold, and streaked with azure veins,

The grateful flavour of the Indian leaf,

Or Mocha’s sunburnt berry glad receive.”

Mrs. Barbould.

Vài ngày sau cuộc gặp gỡ với Higgins và cô con gái của ông, mục sư Hale bước lên lầu vào phòng khách nhỏ vào một giờ giấc bất thường. Ông tiến lại gần vài món đồ đạc trong phòng như thể đang săm soi chúng, nhưng Margaret nhận ra đó chỉ là một thói quen do căng thẳng — một cách để trì hoãn điều ông muốn nói nhưng lại e dè chưa dám thốt ra. Cuối cùng thì nó cũng bật ra:

— Mình ơi! Anh đã mời ông Thornton tối nay sang uống trà đấy.

Bà Hale đang tựa lưng vào chiếc ghế bành, nhắm nghiền hai mắt, nét mặt hiện rõ vẻ đau đớn vốn đã trở thành thói quen của bà thời gian gần đây. Nhưng nghe câu nói ấy của chồng, bà liền chồm dậy với giọng đầy hờn dỗi.

— Ông Thornton ư! — lại còn tối nay nữa chứ! Người đàn ông ấy đến đây có mục đích quái gì cơ chứ? Trong khi con Dixon đang giặt mấy món đồ ren và vải Musselin cho tôi, mà lại chẳng có lấy một giọt nước mềm với cái đám gió đông chết tiệt này, thứ gió mà tôi đoán là chúng ta phải chịu suốt cả năm ở cái xứ Milton này mất.

— Gió đang đổi chiều rồi đấy, mình ạ, — ông Hale vừa nói vừa nhìn ra làn khói bay thẳng từ hướng đông, chỉ có điều ông vẫn chưa rành về các hướng la bàn nên đành tùy cơ ứng biến sắp xếp chúng theo hoàn cảnh.

— Đừng có nói với tôi thế! — bà Hale rùng mình, kéo chiếc khăn choàng quấn chặt lấy người hơn nữa. — Nhưng dù là gió đông hay gió tây đi nữa, tôi đoán là người đàn ông đó kiểu gì cũng đến.

— Ồ mẹ ơi, điều đó chứng tỏ mẹ chưa từng gặp ông Thornton rồi. Trông chú ấy như một kẻ thích đương đầu với mọi nghịch cảnh có thể gặp phải — dù đó là kẻ thù, gió bão hay hoàn cảnh khó khăn. Trời càng mưa gió, chúng ta lại càng chắc chắn được gặp chú ấy. Nhưng con sẽ đi giúp Dixon đây. Con sắp thành một tay là lượt chuyên nghiệp rồi đấy. Và chú ấy chẳng cần trò giải trí nào ngoài việc trò chuyện với bố đâu. Bố ơi, con thực sự rất mong được thấy bộ đôi Pythias và Damon phiên bản của hai người đấy. Bố biết đấy, con chỉ gặp chú ấy có một lần, và khi ấy hai người ngượng ngùng chẳng biết nói gì với nhau nên mọi chuyện chẳng mấy suôn sẻ cho lắm.

— Bố không biết là con có bao giờ ưa nổi cậu ta, hay thấy cậu ta dễ mến không nữa, Margaret ạ. Cậu ta không phải kiểu đàn ông khéo léo chiều lòng phụ nữ.

Margaret uốn cong chiếc cổ với một nụ cười đầy kiêu kỳ.

— Con không mấy ngưỡng mộ cái gọi là đàn ông khéo chiều phụ nữ đâu, bố ạ. Nhưng ông Thornton đến đây với tư cách là bạn của bố — như một người biết trân trọng bố —

— Người duy nhất ở cái xứ Milton này, — bà Hale tiếp lời.

— Thế nên chúng ta sẽ đón tiếp ông ấy thật nồng hậu, kèm theo cả bánh dừa nữa. Dixon sẽ phảng phất tự hào nếu chúng ta nhờ bà ấy làm vài cái; còn con sẽ nhận trách nhiệm là những chiếc mũ ren của mẹ, thưa mẹ.

Buổi sáng hôm đó, không biết bao nhiêu lần Margaret ước gì ông Thornton biến đi cho khuất mắt. Cô đã lên sẵn những việc khác cho mình: viết một bức thư cho Edith, đọc một đoạn Dante thật hay, đến thăm gia đình Higgins. Thế nhưng ngặt nỗi, cô cứ thế cúi đầu là quần áo, lắng nghe những lời phàn nàn của Dixon, và chỉ cầu mong sao với sự đồng cảm tột độ của mình, cô có thể ngăn bà đem những giọt nước mắt tủi hờn ấy sang giãi bày với bà Hale. Thỉnh thoảng, Margaret lại phải tự nhắc nhở bản thân về lòng quý mến của cha dành cho ông Thornton, để kìm nén sự bực dọc vì mệt mỏi đang dâng lên, thứ đang chực chờ mang đến những cơn đau nửa đầu mà gần đây cô hay mắc phải. Cô hầu như không thể cất nên lời khi cuối cùng cũng ngồi xuống và bảo với mẹ rằng cô không còn là Peggy cô bé giặt là nữa, mà đã là Margaret Hale tiểu thư đài cát. Cô định nói câu ấy như một trò đùa nhỏ, để rồi phải bực mình chính cái miệng lanh chanh của mình khi thấy mẹ đón nhận nó một cách vô cùng nghiêm túc.

— Phải! Nếu ai đó từng nói với ta, hồi ta còn là tiểu thư Beresford, một trong những thiếu nữ đẹp nhất vùng, rằng đứa con rứt ruột đẻ ra của ta lại phải đứng ròng rã nửa ngày trong một cái nhà bếp chật hẹp, đầu tắt mặt tối làm việc chẳng khác nào một con mồi hèn mọn, chỉ để chuẩn bị chu đáo cho việc tiếp đón một kẻ buôn bán nhỏ, và rằng kẻ buôn bán ấy lại chính là kẻ duy nhất —

— Ồ, mẹ ơi! — Margaret chồm người lên, — xin mẹ đừng trừng phạt con vì một câu nói vô ý tứ như thế. Con không thấy phiền khi phải ủi đồ, hay làm bất cứ công việc gì vì mẹ và bố. Bản thân con từ trong trứng nước đã là một tiểu thư cao quý rồi, dù cho có phải cọ rửa sàn nhà hay rửa bát đĩa đi chăng nữa. Bây giờ con mệt thật đấy, chỉ một lát thôi; nhưng nửa tiếng nữa con lại sẵn sàng làm việc y như thế cho mà xem. Còn chuyện ông Thornton buôn bán á, chà, tội nghiệp anh ta, bây giờ anh ta có muốn khác đi cũng chẳng được. Con ngỡ rằng nền tảng giáo dục của anh ta chẳng đủ để làm việc gì khác lớn lao hơn đâu. Margaret chậm rãi đứng dậy và đi về phòng mình; bởi vì ngay lúc này đây, cô không thể chịu đựng thêm được nữa.

Cùng thời điểm ấy, tại nhà ông Thornton, một khung cảnh tương tự nhưng lại mang màu sắc khác đang diễn ra. Một người phụ nữ xương xẩu, đã qua tuổi trung niên, đang cặm cụi may vá trong một căn phòng ăn tối tăm nhưng được bài trí sang trọng. Các đường nét trên khuôn mặt bà, cũng giống như khung xương, mang vẻ cứng cáp và thô kệch hơn là nặng nề. Gương mặt bà chậm rãi chuyển từ biểu cảm quyết đoán này sang một biểu cảm quả quyết không kém. Không có nhiều sự thay đổi trên nét mặt bà; nhưng những ai đã nhìn thấy bà một lần, thường sẽ muốn nhìn thêm lần thứ hai; ngay cả những người qua đường cũng phải ngoảnh đầu lại một nửa để ngắm nhìn thêm chút nữa người phụ nữ cương nghị, nghiêm khắc và đầy uy quyền ấy — người chưa từng nhường bước trước phép lịch sự ngoài đường phố, hay dừng lại trên con đường thẳng tắp hướng tới mục tiêu rõ ràng mà bà đã tự vạch ra cho bản thân.

Bà mặc một bộ đồ sang trọng bằng lụa đen dày dặn, không một sợi chỉ nào bị sờn hay phai màu. Bà đang vá một tấm khăn trải bàn lớn và dài làm bằng thứ vải mịn màng nhất, thỉnh thoảng lại đưa lên hướng ánh sáng để tìm những chỗ mỏng tang cần đến sự chăm chút tỉ mỉ của mình. Trong phòng không có lấy một cuốn sách nào, ngoại trừ bộ bình luận Kinh Thánh của Matthew Henry gồm sáu cuốn nằm ở chính giữa chiếc tủ đựng chén đĩa to bản, bên cạnh là một ấm pha trà đặt một bên và ngọn đèn ở bên kia. Ở một căn phòng xa xôi nào đó, tiếng đàn piano đang vang lên luyện tập. Ai đó đang tập một khúc nhạc thính phòng, đánh rất nhanh, tính trung bình cứ ba nốt thì có một nốt bị nuốt chữ hoặc lệch nhịp hoàn toàn, và một nửa những hợp âm vang dội ở đoạn cuối đều đánh sai bét nhè, nhưng điều đó chẳng hề làm người chơi bớt phần hứng khởi. Bà Thornton nghe thấy một tiếng bước chân, mang nét dứt khoát hệt như của bà, đi ngang qua cửa phòng ăn.

— John! Con đấy à?

Con trai bà đẩy cửa bước vào.

— Sao giờ này con đã về nhà rồi? Mẹ cứ ngỡ con sang uống trà với người bạn của ông Bell; cái ông Hale gì đó cơ mà?

— Thì con đang sang đấy thưa mẹ. Con về nhà để thay quần áo đây!

— Thay quần áo! Chà! Hồi mẹ còn trẻ, trai tráng chỉ cần thay đồ một lần trong ngày là đủ. Sao con lại phải chưng diện để sang uống chén trà với một lão mục sư già cơ chứ?

— Ông Hale là một quý ông, còn vợ và con gái ông ấy là những quý bà.

— Vợ với con gái ư! Họ cũng đi dạy học nữa chắc? Họ làm gì thế? Con chưa từng nhắc đến họ bao giờ.

— Vâng! Thưa mẹ, bởi vì con chưa gặp bà Hale bao giờ; con chỉ gặp cô Hale đúng nửa tiếng đồng hồ thôi.

— Cẩn thận kẻo bị một đứa con gái tay trắng giăng bẫy đấy, John.

— Con đâu có dễ bị sập bẫy thế, thưa mẹ, chắc mẹ thừa biết điều đó. Nhưng con không muốn ai đem cô Hale ra bàn tán theo kiểu đó nữa, mẹ biết là con không thích thế mà. Con chưa từng thấy cô tiểu thư nào tìm cách giăng bẫy con cả, và con cũng chẳng tin có ai lại đi phí phạm thời gian làm cái trò vô ích ấy đâu.

Bà Thornton không muốn nhượng bộ con trai mình; hoặc có lẽ vì bà vốn đã có thừa sự kiêu hãnh thay cho cả giới tính của mình rồi.

— Thì! Mẹ chỉ nhắc chừng thế thôi. Biết đâu mấy cô tiểu thư ở Milton nhà ta lại quá nhiều khí phách và lòng tự trọng nên không thèm đi câu kéo chồng con; nhưng cô Hale này lại xuất thân từ những hạt quý tộc, nơi mà nếu mọi lời đồn là thật, những đức lang quân giàu có đều được coi là món hời lớn.

Lông mày ông Thornton nhíu lại, anh bước hẳn một bước vào trong phòng.

— Mẹ ơi (cùng một tiếng cười khẩy đầy khinh miệt), mẹ lại định ép con phải thú nhận đấy à. Lần duy nhất con gặp cô Hale, cô ấy đối xử với con bằng một sự lịch sự kiêu kỳ ẩn chứa đầy sự khinh miệt trong đó. Cô ấy giữ khoảng cách với con như thể cô là một nữ hoàng, còn con chỉ là một tên nô bộc hèn m hạ, lấm lem bùn đất của nàng vậy. Yên tâm đi, mẹ.

— Không! Mẹ chẳng thấy yên tâm hay hài lòng chút nào cả. Cô ta là cái thá gì, con gái của một tay mục sư phản bội, mà dám hếch mũi coi thường con chứ! Nếu là ta, ta chẳng thèm chưng diện vì bất kỳ ai trong bọn chúng — một lũ hỗn xược!

Khi anh đang bước ra khỏi phòng, anh liền nói vọng lại:

— Ông Hale là người nhân hậu, điềm đạm và uyên bác. Ông ấy không hỗn xược. Còn về phần bà Hale, nếu mẹ muốn nghe, tối nay con sẽ kể cho mẹ nghe bà ấy giống ai.

Anh khép cửa lại và bước đi.

— Dám coi thường con ta! Lại còn đối xử với nó như đứa tôi tớ nữa chứ! Chà! Ta rất muốn biết cô ta có thể tìm đâu ra một người thứ hai như thế! Dù khi còn trẻ hay lúc trưởng thành, nó vẫn là người có trái tim kiêu hãnh và vững chãi nhất mà ta từng biết. Ta mặc kệ việc mình là mẹ nó; ta thừa sức nhận ra đâu là vàng đâu là thau chứ không đến mức mù quáng đâu. Ta thừa biết con bé Fanny ra sao; và ta cũng rõ thằng John thế nào. Dám coi thường nó ư! Ta căm ghét con mụ đó!