“Loài chim buồn bã nhất cũng tìm thấy mùa để cất tiếng ca.”
Southwell.
“Chẳng bao giờ còn phải khép tà áo che giấu nỗi đau thầm kín,
Chẳng bao giờ, trĩu nặng dưới những đám mây ký ức thêm lần nữa,
Phải cúi đầu! Người đã ra đi về nhà!”
Mrs. Hemans.
Bà Thornton đến thăm bà Hale vào sáng hôm sau. Tình trạng của bà đã tồi tệ đi rất nhiều. Một trong những chuyển biến đột ngột ấy — những bước sải dài rõ rệt tiến tới cái chết — đã diễn ra trong đêm, và chính gia đình bà cũng phải giật mình trước vẻ xám xịt, hốc hác mà các đường nét trên khuôn mặt bà đã mang sau đúng mười hai giờ chịu đựng sự hành hạ của bệnh tật. Bà Thornton — người đã không gặp bà ấy trong nhiều tuần — bỗng chốc trở nên mềm lòng. Bà đến vì con trai bà đã tha thiết nài nỉ điều đó như một ân huệ riêng dành cho nó, nhưng với tất cả sự kiêu hãnh và cay đắng vốn có trong bản tính, bà mang theo sự kháng cự ngấm ngầm đối với gia đình mà Margaret là một thành viên. Bà hoài nghi về tính xác thực trong căn bệnh của bà Hale; bà cho rằng đó chẳng qua chỉ là một thứ chợt thích thoáng qua của người phụ nữ ấy, nhằm trốn tránh những công việc thường nhật đã được định sẵn trong ngày. Bà từng bảo con trai rằng bà ước gì họ chưa từng đặt chân đến chốn này; rằng giá như nó đừng bao giờ làm quen với họ; rằng thế gian chưa từng phát minh ra những thứ ngôn ngữ vô tích sự như tiếng Latinh và tiếng Hy Lạp. Nó chịu đựng tất cả những điều đó khá im lặng; nhưng khi bà dứt lời chì chiết về những ngôn ngữ chết ấy, nó liền điềm tĩnh đáp lại bằng một ý muốn ngắn gọn, cộc lốc và quyết đoán rằng bà nên đến thăm bà Hale vào thời điểm đã định, sao cho thuận tiện nhất đối với người bệnh. Bà Thornton miễn cưỡng tuân theo mong muốn của con trai với thái độ bực bội nhất có thể, dẫu trong thâm tâm bà càng yêu quý nó hơn vì điều đó; và bà tự phóng đại trong suy nghĩ của mình cái ý kiến giống như của nó rằng đây là một sự tốt bụng phi thường khi nó cứ kiên trì giữ mối quan hệ với nhà Hale.
Sự tốt bụng suýt chút nữa biến thành sự yếu mềm (giống như mọi đức tính dịu dàng khác trong suy nghĩ của bà), cùng với sự khinh miệt của chính bà đối với ông bà Hale, và ác cảm rõ rệt dành cho Margaret, là những ý nghĩ chiếm trọn tâm trí bà Thornton, cho đến khi bà sững sờ hóa đá trước cái bóng đen ngợp cánh của thiên thần tử thần. Nơi đó bà Hale đang nằm — một người mẹ giống như bà — một người phụ nữ trẻ hơn bà rất nhiều — trên chiếc giường chẳng còn chút hy vọng nào có thể đứng dậy được nữa. Sẽ chẳng còn sự luân chuyển nào của ánh sáng và bóng tối cho bà trong căn phòng tối tăm ấy; chẳng còn khả năng vận động, hầu như chẳng còn sự thay đổi tư thế nào; chỉ có những âm thanh thì thầm đổi thay yếu ớt trong sự tĩnh lặng của căn phòng bệnh; thế mà cuộc sống đơn điệu ấy dường như vẫn quá tải đối với bà! Khi bà Thornton, với sức sống tràn trề và sự sung túc, bước vào, bà Hale vẫn nằm yên, dẫu qua vẻ mặt, bà rõ ràng nhận thức được người đang đến là ai. Nhưng bà thậm chí còn không mở mắt trong một hay hai phút. Lớp nước mắt nặng trĩu đọng lại trên hàng mi trước khi bà ngước nhìn lên; đoạn, với bàn tay quờ quạng một cách yếu ớt trên lớp chăn để tìm kiếm những ngón tay lớn và vững chãi của bà Thornton, bà cất lời, giọng hầu như không vượt qua nổi hơi thở — bà Thornton phải cúi người xuống khỏi tư thế ngay ngắn để lắng nghe,—
“Margaret — chị có con gái — em gái tôi đang ở Ý. Đứa con của tôi sẽ không có mẹ;— ở một nơi xa lạ,— nếu tôi chết— chị có thể”——
Và đôi mắt mờ đục, lờ đờ của bà dán chặt vào khuôn mặt bà Thornton với một vẻ khẩn khoản đến tột cùng. Trong một phút, nét mặt ấy không hề thay đổi; nó vẫn cứng rắn và lạnh lùng;—phải chi, nếu đôi mắt của người phụ nữ đang bệnh không mờ đi vì những giọt nước mắt chầm chậm tụ lại, bà hẳn đã có thể nhìn thấy một đám mây đen lướt qua những nét mặt lạnh giá ấy. Và chẳng phải hình ảnh người con trai hay người con gái còn sống là Fanny đã lay động trái tim bà vào phút chót; mà là một ký ức bất chợt, được gợi lên bởi cách bài trí nào đó trong phòng — về một đứa con gái nhỏ — đã chết từ khi còn là trẻ thơ — từ nhiều năm trước — giống như một tia nắng bất chợt, làm tan chảy lớp vỏ băng giá, để lộ ra bên trong một người phụ nữ thực sự dịu dàng.
“Chị muốn tôi làm bạn với cô Hale,” bà Thornton cất tiếng bằng giọng đều đều, thứ giọng không chịu mềm mỏng theo trái tim mà vang lên rành mạch và rõ ràng.
Bà Hale, đôi mắt vẫn dán chặt vào mặt bà Thornton, siết chặt bàn tay đang đặt dưới tay mình trên tấm khăn phủ giường. Bà không thể thốt nên lời. Bà Thornton thở dài: “Tôi sẽ là một người bạn chân chính, nếu hoàn cảnh đòi hỏi. Không phải một người bạn dịu dàng. Điều đó tôi không thể,” — (“với nó,” bà suýt định nói thêm, nhưng sự mềm lòng đã trỗi dậy khi nhìn thấy khuôn mặt nghèo khổ và đầy âu lo kia.) — “Hiển nhiên tôi không có bản tính thể hiện sự ân cần ngay cả khi tôi cảm nhận được điều đó, và tôi cũng thường không chủ động đưa ra lời khuyên. Mặc dù vậy, theo thỉnh cầu của chị — nếu điều đó đem lại cho chị chút an ủi, tôi xin hứa.” Rồi khoảng lặng kéo dài. Bà Thornton quá tận tâm để có thể hứa hẹn một điều mà bà không có ý định thực hiện; và việc thực hiện bất kỳ hành động tử tế nào vì lợi ích của Margaret — người ở thời điểm này càng bị ghét bỏ hơn bao giờ hết — là một điều khó khăn; gần như là bất khả thi.
“Tôi hứa,” bà cất lời với vẻ nghiêm nghị đầy trang trọng; điều đó, xét cho cùng, lại truyền cho người phụ nữ sắp chết niềm tin như vào một điều gì đó vững chãi hơn cả cuộc đời — một cuộc đời đang leo lét, chập chờn, lay lắt! “Tôi hứa rằng trong bất kỳ khó khăn nào mà cô Hale”——
“Hãy gọi con bé là Margaret!” bà Hale thều thào.
“Trong bất kỳ hoàn cảnh nào nó đến tìm tôi để nhờ giúp đỡ, tôi sẽ dốc toàn lực giúp đỡ nó, như thể nó là con gái ruột của chính tôi. Tôi cũng xin hứa rằng nếu có lúc nào tôi thấy nó làm điều mà tôi cho là sai trái”——
“Nhưng Margaret không bao giờ làm điều sai — không bao giờ cố ý làm sai,” bà Hale nài nỉ. Bà Thornton vẫn tiếp tục như trước; như thể bà chẳng hề nghe thấy gì:
“Nếu có lúc nào tôi thấy nó làm điều mà tôi tin là sai trái — sự sai trái ấy không hề động chạm đến tôi hay người nhà của tôi, trong trường hợp đó có thể người ta sẽ cho rằng tôi có động cơ vụ lợi — tôi sẽ chỉ bảo nó một cách trung thực và thẳng thắn, giống như cách tôi muốn con gái mình được dạy bảo.”
Khoảng lặng kéo dài dằng dặc. Bà Hale cảm thấy lời hứa này vẫn chưa bao hàm tất cả; nhưng dù sao đó cũng là rất nhiều rồi. Trong đó vẫn có những sự dè dặt mà bà không tài nào hiểu nổi; song mặt khác, bà đang vô cùng yếu ớt, hoa mắt và mệt mỏi. Bà Thornton đang nhẩm tính lại tất cả các trường hợp có khả năng xảy ra mà bà vừa cam kết sẽ hành xử. Bà cảm thấy một sự thỏa mãn ngầm trong ý nghĩ sẽ nói cho Margaret biết những sự thật khó nghe, dưới danh nghĩa thực hiện bổn phận. Bà Hale bắt đầu cất lời:
“Tôi cảm ơn chị. Cầu xin Chúa ban phước cho chị. Tôi sẽ không bao giờ gặp lại chị trên cõi đời này nữa. Nhưng những lời trăn trối của tôi là, tôi cảm ơn chị vì lời hứa tử tế dành cho đứa con của tôi.”
“Không phải sự tử tế!” bà Thornton chứng minh, giữ được sự thật lòng một cách cục cằn đến tận phút chót. Nhưng sau khi đã trút bỏ được gánh nặng lương tâm bằng những lời đó, bà lại thấy nhẹ nhõm vì chúng đã không lọt vào tai người bệnh. Bà siết nhẹ bàn tay mềm mại, uể oải của bà Hale; rồi đứng dậy, rời khỏi ngôi nhà mà không gặp bất kỳ ai.
Trong khoảng thời gian bà Thornton có cuộc gặp gỡ với bà Hale ấy, Margaret và Dixon đang chụm đầu bàn tính xem làm thế nào để giữ kín như bưng việc Frederick sắp về với tất cả những người ngoài nhà. Một bức thư của anh giờ đây có thể đến bất cứ lúc nào; và anh chắc chắn sẽ theo sát gót bức thư ấy mà xuất hiện. Martha phải được cho phép nghỉ phép; Dixon phải canh gác cẩn mật ngoài cửa trước, chỉ cho phép vài vị khách hiếm hoi đến nhà bước vào phòng khách của ông Hale ở tầng dưới — căn bệnh trầm trọng của bà Hale tạo cho họ một cái cớ hoàn hảo cho việc này. Nếu Mary Higgins được gọi đến để phụ giúp Dixon trong bếp, cô ta sẽ phải nghe và thấy càng ít về Frederick càng tốt; và nếu cần thiết, anh sẽ được nhắc đến trước mặt cô ta dưới cái tên Mr. Dickinson. Nhưng bản tính chậm chạp và thiếu tò mò của cô ta lại chính là sự bảo vệ lớn nhất cho tất cả.
Họ quyết định rằng Martha phải rời đi vào chính chiều hôm đó để về thăm mẹ. Margaret ước gì con bé đã được cho đi từ ngày hôm trước, vì cô cảm thấy việc cho phép một người hầu nghỉ phép vào lúc tình trạng của bà chủ đòi hỏi sự chăm sóc sát sao thế này có thể sẽ bị người ta chú ý và coi là kỳ lạ.
Tội nghiệp Margaret! Suốt buổi chiều hôm ấy, cô phải đóng vai một người con gái theo kiểu La Mã, chắt chiu chút sức lực ít ỏi của chính mình để truyền cho người cha. Ông Hale cứ nuôi hy vọng, tuyệt nhiên không chịu tuyệt vọng giữa những cơn bệnh bủa vây người vợ; ông tự vực dậy tinh thần trong mỗi khoảng thời gian cơn đau tạm lắng, và tin rằng đó chính là khởi đầu của sự hồi phục hoàn toàn. Và thế là, khi những cơn đau quằn quại ập đến, mỗi cơn lại dữ dội hơn cơn trước, chúng lại trở thành những nỗi thống khổ mới và là những sự thất vọng lớn lao hơn đối với ông. Chiều nay, ông ngồi trong phòng khách, không thể chịu nổi sự cô đơn trong phòng làm việc của mình, cũng chẳng thể tập trung làm bất cứ việc gì. Ông vùi đầu vào đôi tay đang đan chéo trên mặt bàn. Trái tim Margaret quặn thắt khi nhìn thấy cảnh ấy; nhưng vì ông không nói gì, cô ngần ngại không dám chủ động tìm cách an ủi. Martha đã đi rồi. Dixon ở lại canh chừng khi bà Hale ngủ. Căn nhà trở nên vô cùng tĩnh lặng và vắng vẻ, bóng tối bắt đầu buông xuống mà chẳng ai động đậy đi châm nến. Margaret ngồi bên cửa sổ, thẫn thờ nhìn ra những ngọn đèn đường và con phố ngoài kia, nhưng chẳng thấy gì cả — tâm trí cô chỉ trĩu nặng trước những tiếng thở dài nặng nề của người cha. Cô không dám đi xuống lấy đèn, sợ rằng sự hiện diện của cô vốn đang đóng vai trò như một thứ sự kìm chế vô hình bị rút đi, ông có thể sẽ buông xuôi để mặc cho những cảm xúc mãnh liệt bùng phát mà cô không kịp có mặt để xoa dịu. Dù vậy, cô đang định đứng dậy đi kiểm tra ngọn lửa trong bếp xem có ổn thỏa không — vì chẳng còn ai ngoài cô phải lo việc đó — thì cô nghe thấy tiếng chuông cửa được bọc dạ réo lên một hồi giật cục đến mức những sợi dây chuông ngân vang khắp cả căn nhà, dẫu âm thanh thực tế phát ra không quá lớn. Cô giật mình đứng dậy, lướt qua người cha — người vẫn bất động trước âm thanh nghèn nghẹn, mờ đục ấy — rồi quay lại, cúi xuống đặt lên trán ông một nụ hôn trìu mến. Và ông vẫn chẳng hề nhúc nhích, cũng chẳng mảy may để tâm đến cái ôm ấp đầy yêu thương của cô. Đoạn, cô rón rén bước xuống căn nhà tối om ra tới cửa. Dixon vốn dĩ đã cài xích an toàn trước khi mở cửa, nhưng trong tâm trí đang bận tâm đủ thứ của mình, Margaret hoàn toàn chẳng có lấy một ý nghĩ sợ hãi nào. Đang đứng chắn giữa cô và con phố rực rỡ ánh đèn là dáng người cao gót của một người đàn ông. Anh đang quay mặt đi hướng khác; nhưng nghe tiếng chốt cửa, anh liền quay phắt lại.
“Đây có phải nhà ông Hale không?” anh cất tiếng hỏi bằng một giọng trong trẻo, đầy đặn và dịu dàng.
Margaret run lẩy bẩy từ đầu đến chân; ban đầu cô chẳng thể thốt nên lời. Chỉ một khoảnh khắc sau, cô thảng thốt thở hắt ra:
“Frederick!” và dang rộng cả hai tay để túm lấy tay anh, kéo anh bước vào nhà.
“Ồ, Margaret!” anh thốt lên, đẩy nhẹ vai cô ra để nhìn cho rõ sau khi họ đã trao nhau nụ hôn chào mừng, cứ như thể ngay trong bóng tối ấy, anh vẫn có thể nhìn thấy khuôn mặt cô và đọc được trong biểu cảm ấy câu trả lời nhanh chóng hơn bất kỳ lời nói nào có thể diễn tả —
“Mẹ tôi! Người có còn sống không?”
“Có, mẹ vẫn còn sống, người anh trai vô cùng yêu quý của em! Mẹ — dẫu bệnh nặng lắm rồi — nhưng vẫn còn sống! Mẹ vẫn còn sống!”
“Tạ ơn Chúa!” anh thốt lên.
“Cha đang hoàn toàn gục ngã trước nỗi đau lớn lao này.”
“Em đang chờ anh phải không?”
“Không, chúng em chẳng nhận được bức thư nào cả.”
“Thế thì anh đã đến trước cả thư. Nhưng mẹ biết là anh sắp về rồi chứ.”
“Ồ! Tất cả chúng em đều biết anh thế nào cũng về. Nhưng hãy đợi một lát đã! Bước vào đây đi. Đưa tay cho em nào. Cái gì thế này? Ồ! Chiếc túi xách của anh. Dixon đã khép các tấm chớp cửa lại rồi, nhưng đây là phòng làm việc của cha, em có thể đưa anh đến chiếc ghế để ngồi nghỉ ngơi vài phút; trong lúc em đi báo cho cha biết.”
Cô quờ quạng tìm cây nến nhỏ và hộp diêm quẹt. Cô bất chợt cảm thấy ngượng ngùng khi ánh sáng leo lét nhỏ nhoi ấy soi rọi gương mặt cả hai. Tất cả những gì cô có thể nhìn thấy là nước da của anh trai mình có phần ngăm đen hơn bình thường, và cô bắt gặp cái nhìn lén lút từ đôi mắt màu xanh lam dài một cách đặc biệt, bỗng chốc lóe lên sự tinh nghịch đầy ý thức rằng họ đang chăm chú quan sát lẫn nhau. Nhưng dẫu hai anh em chỉ có khoảnh khắc đồng điệu trong những cái liếc nhìn qua lại ấy, họ chẳng thốt lên lời nào; chỉ là, Margaret cảm thấy chắc chắn rằng cô sẽ yêu quý người anh trai này với tư cách một người bạn đồng hành cũng nhiều như cô đã yêu anh với tư cách ruột thịt. Trái tim cô nhẹ bẫng đi một cách kỳ lạ khi bước lên lầu; nỗi buồn thực chất chẳng hề vơi bớt, nhưng nó đã trở nên đỡ bớt phần ngột ngạt khi có một người cùng chia sẻ chính xác hoàn cảnh tương đương với cô. Ngay cả thái độ chán chường của cha cũng không còn khả năng làmụt tắt hy vọng trong cô lúc này. Ông vẫn nằm rũ rượi trên bàn, bất lực như mọi khi; nhưng cô đã nắm trong tay thứ phép màu để vực ông dậy. Có lẽ cô đã dùng nó hơi thô bạo trong niềm giải thoát quá lớn của chính mình.
“Cha ơi,” cô nói, vòng đôi tay đầy yêu thương qua cổ ông; thực ra là dùng sự dịu dàng pha chút cương quyết của mình để nhấc cái đầu mỏi mệt của ông lên, cho đến khi nó tựa vào lòng cô, và cô có thể nhìn sâu vào đôi mắt ông, để chúng mượn lấy sức mạnh và sự vững chãi từ ánh mắt cô.
“Cha ơi! Đoán xem ai đang ở đây nào!”
Ông nhìn cô; cô thấy ý nghĩ về sự thật le lói lóe lên trong đôi mắt đục ngầu, buồn bã của ông, rồi lại bị gạt phắt đi như một trí tưởng tượng hoang đường.
Ông gục người về phía trước, vùi mặt một lần nữa vào đôi tay đang duỗi thẳng, tựa lên mặt bàn như trước đó. Cô nghe thấy ông thì thầm; cô cúi sát người xuống với vẻ trìu mến để lắng nghe. “Cha không biết; đừng nói với cha đó là Frederick — không phải Frederick đâu. Cha không chịu nổi đâu — cha quá yếu rồi. Hơn nữa mẹ con đang hấp hối!”
Ông bắt đầu khóc và rên rỉ như một đứa trẻ. Mọi thứ trái ngược hoàn toàn với những gì Margaret đã hy vọng và mong đợi, khiến cô cảm thấy quặn thắt vì thất vọng và chết lặng đi trong giây lát. Rồi cô cất lời lần nữa — theo một cách hoàn toàn khác — không còn vẻ hân hoan tột độ, mà trở nên vô cùng dịu dàng và cẩn trọng.
“Cha ơi, chính là Frederick! Hãy nghĩ đến mẹ xem, mẹ sẽ vui mừng biết bao! Và ôi, vì ơn mẹ, chúng ta phải vui mừng biết bao nhiêu! Cũng vì anh ấy nữa — đứa con trai tội nghiệp, đáng thương của chúng ta!”
Cha cô không thay đổi tư thế, nhưng có vẻ ông đang cố gắng hiểu cho thấu sự thật.
“Nó đang ở đâu?” cuối cùng ông hỏi, khuôn mặt vẫn giấu kín trong đôi tay đang buông thõng.
“Ở trong phòng làm việc của cha, một mình thôi. Con đã thắp nến lên rồi chạy vội lên báo cho cha biết. Anh ấy ở một mình, chắc đang thắc mắc không hiểu tại sao—”
“Ta sẽ ra với nó,” cha cô cắt lời; ông tự nhấc người dậy và tựa vào tay cô như thể đang vịn vào tay một người dẫn đường.
Margaret dìu ông ra tới cửa phòng làm việc, nhưng tâm trạng cô đang vô cùng xao động đến mức cô cảm thấy mình không thể chịu đựng nổi khi chứng kiến cuộc hội ngộ ấy. Cô quay người bước đi, chạy vội lên lầu, rồi òa khóc nức nở. Đây là lần đầu tiên sau nhiều ngày cô dám cho phép bản thân được trút bỏ gánh nặng này. Sự căng thẳng đã lên đến tột độ, như cô đang cảm nhận lúc bấy giờ. Thế nhưng Frederick đã về! Anh, người anh trai trân quý độc nhất, đã ở đó, an toàn, trở về bên họ một lần nữa! Cô hầu như không thể tin nổi. Cô nín khóc, đẩy cửa bước vào phòng ngủ của mình. Chẳng có âm thanh tiếng nói nào vang lên, khiến cô suýt tưởng rằng mọi chuyện chỉ là một giấc mơ. Cô đi xuống lầu, đứng ghé tai nghe ngóng trước cửa phòng làm việc. Cô nghe thấy tiếng người trò chuyện rôm rả; và thế là đủ. Cô bước vào nhà bếp, khơi lại ngọn lửa trong lò, thắp sáng khắp nhà và chuẩn bị thức ăn cho vị lữ khách vừa trở về. Thật may mắn làm sao khi mẹ đang ngủ! Cô biết chắc là mẹ đã ngủ, nhìn qua khe chìa khóa của cánh cửa phòng ngủ thấy ánh sáng của cây nến mồi thọc qua. Người lữ khách có thể thoải mái nghỉ ngơi, lấy lại tinh thần, và sự xúc động ban đầu trong cuộc hội ngộ với cha sẽ qua đi, trước khi mẹ kịp nhận ra bất cứ điều gì bất thường.
Khi mọi thứ đã sẵn sàng, Margaret mở cửa phòng làm việc, bước vào như một cô hầu gái, hai tay nâng niu chiếc khay nặng trĩu. Cô lấy làm tự hào khi được phục vụ Frederick. Nhưng anh, vừa nhìn thấy cô, liền bật dậy ngay lập tức và đỡ lấy gánh nặng trên tay cô. Đó là một biểu tượng, một dấu hiệu cho thấy mọi sự giải thoát sắp tới mà sự hiện diện của anh sẽ mang lại. Hai anh em cùng nhau dọn bàn, nói rất ít, nhưng tay chạm vào tay, ánh mắt giao cảm thứ ngôn ngữ tự nhiên đầy biểu cảm, vốn vô cùng dễ hiểu đối với những kẻ cùng chung dòng máu. Lửa trong lò đã tắt; Margaret liền cặm cụi nhóm lại, bởi buổi tối bắt đầu se lạnh; dẫu vậy vẫn cần phải giữ cho mọi tiếng động phát ra cách xa căn phòng của bà Hale càng nhiều càng tốt.
“Dixon bảo rằng việc nhóm lửa là một thứ năng bẩm trời cho; chứ chẳng phải cái nghệ thuật có thể học được.”
“Poeta nascitur, non fit,” ông Hale thì thầm; và Margaret vô cùng vui mừng khi lại được nghe một câu trích dẫn, dù nó được cất lên với giọng điệu uể oải nhường nào.
“Bà Dixon già đáng yêu! Chúng ta sẽ ôm hôn nhau thắm thiết thế nào đây!” Frederick thốt lên. “Bà ấy từng hôn anh, rồi lại nhìn thẳng vào mặt anh để chắc chắn rằng anh đúng là người quen, rồi sau đó mới bắt đầu ôm hôn tiếp! Nhưng này Margaret, sao em vụng về thế hả? Anh chưa từng thấy đôi tay nào vừa nhỏ bé, vừa lóng ngóng lại vô dụng như thế. Chạy đi rửa tay ngay đi, rồi quay lại cắt bánh mì bơ cho anh, để đấy lò sưởi anh lo. Anh sẽ xoay xở được. Nhóm lửa là một trong những tài năng thiên bẩm của anh đấy.”
Thế là Margaret bước đi rồi lại quay về; cô cứ ra vào căn phòng liên tục trong tâm trạng nôn nao, vui sướng không cách nào ngồi yên một chỗ cho đành. Frederick càng đòi hỏi nhiều thứ, cô lại càng cảm thấy hạnh phúc bấy nhiêu; và anh đã hiểu hết thảy những điều ấy bằng bản năng. Đó là niềm vui được chớp lấy giữa chốn tang gia bối rối, và sự thi vị của nó càng trở nên nhức nhối hơn gấp bội, bởi sâu thẳm trong tim, họ thừa biết nỗi đau buồn không thể nào cứu vãn đang chờ đợi phía trước.
Giữa lúc đó, họ nghe thấy tiếng bước chân của Dixon trên cầu thang. Ông Hale giật mình chồm dậy khỏi tư thế uể oải trên chiếc ghế bành lớn — nơi từ nãy giờ ông vẫn ngồi ngắm nhìn các con mình một cách mơ màng, như thể chúng đang diễn một vở kịch hạnh phúc nào đó rất đẹp để thưởng thức, nhưng lại tách biệt hoàn toàn với thực tại và chẳng dính dáng gì đến ông. Ông đứng dậy, quay mặt về phía cửa, biểu lộ một sự lo lắng kỳ lạ và đột ngột muốn giấu Frederick đi trước tầm mắt của bất cứ ai bước vào, dù đó có là người trung thành như Dixon đi chăng nữa, khiến trái tim Margaret thắt lại thành một cái rùng mình: nó gợi nhắc cô về nỗi sợ hãi mới mẻ đang hiện hữu trong cuộc sống của họ. Cô bấu chặt lấy tay Frederick, siết thật mạnh, trong lúc một ý nghĩ cương quyết hằn lên vầng trán khiến cô phải cắn chặt hàm răng lại. Thế nhưng họ sớm nhận ra đó chỉ là bước chân đều đặn quen thuộc của Dixon. Họ nghe tiếng bà bước đi suốt dọc hành lang — rồi tiến thẳng vào nhà bếp.
Margaret đứng dậy.
“Con sẽ ra gặp cô ấy và báo cho cô biết. Nhân tiện con sẽ thăm dò tình hình của mẹ thế nào.” Bà Hale đã thức giấc. Ban đầu bà còn nói nhảm đôi chút; nhưng sau khi được uống chút trà, bà đã tỉnh táo trở lại, dù không có ý định trò chuyện nhiều. Sẽ tốt hơn nếu để qua đêm nay rồi hãy thông báo cho bà về sự trở về của cậu con trai. Chuyến thăm định kỳ của bác sĩ Donaldson sẽ đem lại đủ sự kích thích thần kinh cho buổi tối này; và ông có thể hướng dẫn họ cách chuẩn bị tâm lý cho mẹ trước khi gặp Frederick. Anh đang ở đó, ngay trong ngôi nhà này; có thể được gọi ra bất cứ lúc nào.
Margaret không thể ngồi yên một chỗ. Việc giúp đỡ Dixon trong mọi công việc chuẩn bị cho “Cậu chủ Frederick” mang lại cho cô cảm giác nhẹ nhõm vô cùng. Dường như cô sẽ chẳng bao giờ cảm thấy mệt mỏi nữa. Mỗi lần liếc nhìn vào căn phòng nơi anh đang ngồi bên cha, trò chuyện cùng ông về chuyện gì cô cũng chẳng rõ, mà cũng chẳng buồn bận tâm — chính là một lần bổ sung thêm sức mạnh cho cô. Thời gian dành riêng cho cô để trò chuyện và lắng nghe rồi sẽ đến, và cô vô cùng chắc chắn về điều đó nên chẳng hề cảm thấy vội vàng muốn chộp lấy ngay lúc này. Cô ngắm nhìn ngoại hình của anh và vô cùng ưng ý. Anh sở hữu những đường nét thanh tú, được cứu vãn khỏi vẻ ủy mị nhờ làn da ngăm đen cùng nét biểu cảm nhanh nhẹn, sắc sảo. Đôi mắt anh thường mang vẻ lém lỉnh, vui tươi, nhưng có những lúc cả ánh mắt lẫn khóe môi anh lại thay đổi đột ngột đến mức đem lại cho cô cảm giác về một ngọn lửa đam mê đang ngấm ngầm sục sôi, suýt chút nữa khiến cô đâm sợ. Tuy nhiên, nét biểu cảm ấy chỉ thoáng qua trong chớp mắt; và trong đó chẳng hề có sự bướng bỉnh hay thù hằn nào; trái lại, đó chính là sự hung hãn bộc phát mang tính nhất thời thường xuất hiện trên gương mặt của những con người sinh ra ở những vùng đất hoang dã hay miền nam — một vẻ hung hãn làm tăng thêm sức hút cho nét dịu dàng tựa trẻ thơ mà một ánh nhìn như thế có thể tan biến vào. Margaret có thể e sợ sự bạo liệt của bản tính bộc phát đôi khi bị bộc lộ ấy, nhưng chẳng có gì trong đó khiến cô phải nghi ngờ hay chùng bước, lùi xa khỏi người anh trai vừa tìm lại được. Trái lại, toàn bộ sự tương tác giữa họ vô cùng hấp dẫn đối với cô ngay từ phút ban đầu. Giờ đây cô mới thấu hiểu mình đã từng phải gánh vác biết bao nhiêu trách nhiệm, thông qua cảm giác nhẹ nhõm tột cùng mà sự hiện diện của Frederick mang lại. Anh thấu hiểu cả cha lẫn mẹ — từ tính cách cho đến những điểm yếu của họ — và cư xử bằng một sự tự do đầy phóng khoáng, nhưng lại vô cùng tinh tế để không làm tổn thương hay đụng chạm đến bất kỳ cảm xúc nào của họ. Anh dường như biết được bằng bản năng khi nào một chút nét rạng rỡ tự nhiên trong phong thái và câu chuyện của mình sẽ không lạc điệu với nỗi trầm uất sâu sắc của cha, hoặc có thể xoa dịu đi nỗi đau của mẹ. Bất cứ khi nào điều đó trở nên lệch nhịp và sai thời điểm, sự tận tụy cùng thái độ kiên nhẫn quan sát của anh lại phát huy tác dụng, biến anh thành một người y tá tuyệt vời. Khi ấy, Margaret suýt trào nước mắt trước những ẩn ý mà anh thường nhắc về những ngày thơ ấu của họ trong khu rừng New Forest; anh chưa từng quên cô — hay cả Helstone — trong suốt khoảng thời gian lang thang qua bao xứ sở xa xôi và những con người ngoại quốc. Cô có thể tha hồ trò chuyện với anh về chốn xưa cũ ấy, mà chẳng bao giờ sợ làm anh phiền lòng. Cô từng e dè anh trước khi anh về, ngay cả khi cô hằng khao khát ngày anh trở lại; cô cảm thấy bảy, tám năm trời đã tạo ra những biến đổi quá lớn ở chính bản thân mình, nên quên mất rằng phần bản ngã nguyên thủy của Margaret vẫn còn ở đó, cô đã tự suy diễn rằng nếu sở thích và tình cảm của cô đã thay đổi một cách đáng kể ngay cả trong cuộc sống chỉ quanh quẩn ở nhà, thì cuộc đời lang bạt kỳ hồ của anh — thứ mà cô chỉ nắm bắt được một phần — chắc hẳn đã thay thế cậu thiếu niên cao kều trong bộ đồng phục thủy thủ ngày nào mà cô từng ngước nhìn với sự ngưỡng mộ đầy kính sợ bằng một Frederick hoàn toàn khác. Thế nhưng trong khoảng thời gian xa cách ấy, họ lại xích lại gần nhau hơn về độ tuổi, cũng như trong rất nhiều khía cạnh khác. Và cứ thế, gánh nặng trong khoảng thời gian đau thương này đã được vơi bớt đi đối với Margaret. Cô chẳng có thứ ánh sáng nào khác ngoài sự hiện diện của Frederick. Trong vài giờ ngắn ngủi, người mẹ như bừng tỉnh hẳn lên khi nhìn thấy con trai. Bà ngồi nắm chặt tay anh; bà nhất quyết không chịu buông ngay cả lúc chìm vào giấc ngủ; và Margaret phải đút ăn cho anh như đút cho một đứa trẻ, thà làm thế còn hơn để anh làm phiền giấc ngủ của mẹ chỉ vì nhấc một ngón tay. Bà Hale tỉnh giấc trong lúc họ đang quây quần như thế; bà chậm rãi quay đầu trên chiếc gối, mỉm cười với các con khi hiểu được họ đang làm gì và vì lý do gì mà phải làm thế. “Mẹ thật ích kỷ,” bà nói; “nhưng sẽ chẳng còn kéo dài bao lâu nữa đâu.” Frederick cúi người đặt nụ hôn lên bàn tay yếu ớt đang giữ chặt lấy tay mình.
Trạng thái bình yên này không thể kéo dài trong nhiều ngày, và có lẽ cũng chẳng quá vài giờ; bác sĩ Donaldson đã khẳng định chắc nịch với Margaret như vậy. Sau khi vị bác sĩ tốt bụng ra về, cô len lén bước xuống phòng khách phía sau — nơi suốt buổi thăm khám đã được yêu cầu phải ẩn nấp kín đáo, vốn là phòng ngủ của Dixon nhưng nay đã nhường lại cho anh.
Margaret kể lại những gì bác sĩ Donaldson vừa nói cho anh nghe.
“Anh không tin đâu,” anh kêu lên. “Mẹ rất ốm; mẹ có thể đang lâm bệnh nặng, và cũng đang trong tình trạng nguy kịch; nhưng anh không thể tưởng tượng được rằng mẹ vẫn có thể duy trì tình trạng như thế nếu thực sự đã đứng bên bờ vực cái chết. Margaret! Chúng ta phải tìm một vị bác sĩ khác — một bác sĩ ở London nào đó. Em chưa từng nghĩ đến điều đó sao?”
“Rồi,” Margaret đáp, “hơn một lần là khác. Nhưng em không tin là nó sẽ mang lại kết quả gì. Hơn nữa, anh biết đấy, chúng ta đâu có đủ tiền để mời một vị bác sĩ phẫu thuật lớn ở London về tận đây, và em chắc chắn rằng tay nghề của bác sĩ Donaldson chỉ đứng sau những bậc thầy giỏi nhất — nếu như, thực sự ông ấy không sánh ngang với họ.”
Frederick bắt đầu bước đi qua bước đi lại trong phòng với vẻ sốt ruột.
“Anh có hạn mức tín dụng ở Cadiz,” anh nói, “nhưng ở đây thì không, do cái sự thay đổi tên họ quái gác này. Tại sao cha lại rời khỏi Helstone chứ? Đó chính là một nước đi sai lầm.”
“Đó không phải là một nước đi sai lầm,” Margaret đáp với giọng ảm đạm. “Và trên hết mọi khả năng, hãy tránh để cha nghe được bất cứ điều gì giống như những gì anh vừa nói. Em có thể nhận ra rằng cha đã tự dằn vặt bản thân với ý nghĩ rằng mẹ sẽ chẳng bao giờ ngã bệnh nếu chúng ta cứ ở lại Helstone, và anh đâu biết được năng lực tự dằn vặt đến đau đớn của cha đâu!”
Frederick bước đi như thể anh đang ở trên boong tàu. Cuối cùng, anh dừng lại ngay trước mặt Margaret, ngắm nhìn tư thế đang rũ rượi và chán chường của cô trong giây lát.
“Cô Margaret bé nhỏ của anh!” anh cất tiếng, âu yếm vuốt ve cô. “Chúng ta hãy cứ hy vọng chừng nào còn có thể. Tội nghiệp cô bé nhỏ nhắn! Gì thế này? Khuôn mặt này ướt đẫm nước mắt ư? Anh sẽ hy vọng. Anh sẽ kiên quyết hy vọng, bất chấp cả ngàn vị bác sĩ đi chăng nữa. Hãy vực dậy tinh thần đi, Margaret, và hãy thật dũng cảm để mà hy vọng!”
Margaret nghẹn ngào khi cố gắng cất lời, và khi cô thốt lên thì âm thanh vô cùng nhỏ khẽ.
“Em phải cố gắng học lấy sự khiêm nhường để mà phó thác. Ôi, Frederick! Mẹ đang dần yêu thương em nhiều hơn thế! Và em cũng đang dần thấu hiểu mẹ. Thế mà tử thần lại xông đến để chia cắt chúng ta!”
“Nào, nào, nào! Chúng ta hãy lên lầu và làm một việc gì đó, còn hơn là lãng phí thời gian quý giá này vào những chuyện vô bổ. Suy nghĩ nhiều lần chỉ khiến anh thêm buồn bã thôi, em yêu ạ; nhưng hành động thì chưa bao giờ làm thế trong suốt cuộc đời anh cả. Lý thuyết của anh giống như một phiên bản phóng tác từ châm ngôn ‘Hãy kiếm tiền, con trai ta, kiếm một cách lương thiện nếu có thể; nhưng bằng mọi giá phải kiếm cho ra tiền.’ Còn châm ngôn của anh là: ‘Hãy làm một việc gì đó, em gái ta, làm việc thiện nếu có thể; nhưng dù thế nào đi nữa, hãy cứ làm một cái gì đó đi cái đã.’”
“Không loại trừ cả việc phá phách chứ,” Margaret mỉm cười nhạt nhẽo sau lớp nước mắt.
“Tuyệt đối không. Thứ duy nhất anh loại trừ chính là sự dằn vặt sau đó. Hãy xóa bỏ những việc làm sai quấy của em (nếu em đặc biệt có lương tâm), bằng một việc làm tốt ngay khi có thể; giống như cách chúng ta sửa một bài toán sai trên bảng đá ở trường, nơi bài toán sai chỉ được xóa đi một nửa. Làm thế vẫn tốt hơn là lấy nước mắt làm ướt tấm bọt biển; vừa đỡ tốn thời gian chờ đợi nước mắt chảy ra, lại vừa đem lại kết quả tốt hơn ở phút cuối.”
Nếu thoạt đầu Margaret nghĩ lý thuyết của Frederick có phần thô ráp, thì sau đó cô đã tận mắt chứng kiến cách anh áp dụng nó vào thực tế để liên tục tạo ra những hành động tử tế. Sau một đêm thức trắng chăm sóc mẹ (vì anh nhất quyết đòi chia ca trực thức đêm với mọi người), sáng hôm sau, trước cả bữa điểm tâm, anh đã bận rộn chế tạo một chiếc ghế gác chân cho Dixon — người bắt đầu cảm thấy kiệt sức vì những đêm thức canh chừng. Đến giờ ăn sáng, anh làm cho ông Hale hứng thú trở lại bằng những câu chuyện sinh động, có hình ảnh và dồn dập về cuộc sống hoang dã mà anh từng trải qua ở Mexico, Nam Mỹ và nhiều nơi khác. Margaret hẳn sẽ phải bỏ cuộc trong vô vọng nếu muốn vực ông Hale thoát khỏi cơn u sầu; nó thậm chí còn tác động ngược lại chính cô và khiến cô chẳng thể thốt nên lời. Nhưng Fred, trung thành với lý thuyết của mình, luôn làm một việc gì đó không ngừng nghỉ; và trò chuyện chính là điều duy nhất có thể làm bên cạnh việc ăn uống vào bữa sáng.
Trước khi màn đêm của ngày hôm đó buông xuống, nhận định của bác sĩ Donaldson đã chứng minh là hoàn toàn chính xác. Những cơn co giật ập đến; và khi chúng chấm dứt, bà Hale đã chìm vào trạng thái bất tỉnh. Chồng bà có thể nằm bên cạnh làm rung chuyển chiếc giường vì những tiếng nấc nghẹn ngào; đôi tay vạm vỡ của con trai có thể nhẹ nhàng nâng bà lên một tư thế thoải mái; đôi bàn tay của con gái có thể lau mặt cho bà; nhưng bà nào còn hay biết gì về họ nữa. Bà sẽ chẳng bao giờ nhận ra họ được nữa, cho đến khi họ hội ngộ trên Thiên đàng.
Trước khi bình minh ló dạng, mọi chuyện đã chấm hết.
Khi ấy, Margaret gượng đứng dậy từ sự run rẩy và chán chường, hóa thân thành một thiên thần an ủi vững chãi cho cha và anh trai. Bởi vì Frederick lúc này đã hoàn toàn gục ngã, và mọi lý thuyết của anh đều chẳng còn chút tác dụng nào nữa. Anh khóc nức nở dữ dội khi tự giấu mình trong căn phòng nhỏ vào ban đêm, đến mức Margaret và Dixon phải hoảng hốt chạy xuống để nhắc nhở anh giữ im lặng: vì vách ngăn trong ngôi nhà vốn rất mỏng, và những người hàng xóm ở sát vách có thể dễ dàng nghe thấy những tiếng khóc sướt mướt đầy tính bồng bột của tuổi trẻ ấy — tiếng khóc khác xa với nỗi đau đớn run rẩy, chậm rãi của tuổi trưởng thành sau này, khi con người ta đã trở nên chai lì trước đau thương, và chẳng dám nổi loạn chống lại phán quyết không thể chối từ, bởi họ thừa biết ai là đấng ban hành phán quyết ấy.
Margaret ngồi cùng cha trong căn phòng quàn người quá cố. Nếu ông khóc, cô sẽ cảm thấy biết ơn vô vàn. Nhưng ông chỉ ngồi lặng lẽ bên chiếc giường; thỉnh thoảng, ông lại mở tấm khăn phủ mặt ra, dịu dàng vuốt ve, phát ra những âm thanh mềm mại, không rõ thành lời, giống như tiếng của một con vật mẹ đang âu quan đứa con nhỏ của mình. Ông chẳng mảy may để ý đến sự hiện diện của Margaret. Một hai lần cô tiến đến để đặt nụ hôn lên má ông; và ông để mặc cô làm thế, rồi đẩy nhẹ cô ra khi xong việc, như thể tình cảm của cô làm phiền đến sự đắm chìm của ông vào người đã khuất. Ông giật mình khi nghe thấy tiếng khóc của Frederick, rồi khẽ lắc đầu: — “Tội nghiệp thằng bé! Tội nghiệp thằng bé!” — ông lẩm bẩm, rồi lại dửng dưng không buồn quan tâm nữa. Trái tim Margaret quặn thắt lại. Cô chẳng thể nghĩ đến nỗi mất mát của chính mình khi tâm trí cứ mãi bận tâm đến tình trạng của người cha. Đêm đang dần trôi qua và ngày mới sắp cận kề, thì bỗng nhiên, chẳng cần một lời chuẩn bị nào trước, giọng nói của Margaret cất lên phá vỡ sự tĩnh mịch của căn phòng, với một độ trong trẻo đến mức làm chính cô cũng phải giật mình: “Lòng các con đừng xao xuyến,” cô cất lời; và cô cứ thế điềm tĩnh đọc suốt chương sách chứa đựng sự an ủi không lời nào diễn tả nổi ấy.
