“Khi một giọng nói thân thương từng là
Vừa dịu dàng vừa ấm áp đối với bạn,
Bỗng chốc lịm đi, và sự tĩnh lặng
Mà bạn chẳng dám cất tiếng khóc than,
Lại nhói lên quanh bạn như một nỗi đau lạ lùng, mới mẻ,—
Còn hy vọng nào? sự cứu giúp nào? khúc nhạc nào sẽ xua tan
Sự tĩnh lặng ấy khỏi tâm hồn bạn?”
Bà Browning.
Cú sốc quá đỗi lớn lao. Margaret rơi vào trạng thái suy kiệt, không bộc lộ qua tiếng nấc hay dòng lệ, thậm chí chẳng tìm thấy sự khuây khỏa nào trong ngôn từ. Cô nằm trên ghế dài với đôi mắt nhắm nghiền, chẳng bao giờ lên tiếng trừ khi có người hỏi, và khi ấy chỉ đáp lại bằng những lời thì thầm. Ông Bell cảm thấy bối rối khôn cùng. Ông không dám rời xa cô; ông cũng chẳng dám nài cô cùng mình trở về Oxford — vốn là một trong những dự định ông từng ấp ủ trên chuyến hành trình đến Milton. Sự kiệt quệ về thể chất của cô rõ ràng quá mức trầm trọng để có thể chịu đựng bất kỳ sự mệt mỏi nào như vậy, chưa kể đến cảnh tượng mà cô sẽ phải đối mặt.
Ông Bell ngồi bên lò sưởi, trầm ngâm suy tính xem mình nên làm gì cho phải. Margaret nằm bất động, hơi thở dường như ngưng trệ ngay bên cạnh ông. Ông nhất định không chịu rời xa cô, dẫu chỉ để xuống lầu dùng bữa tối mà Dixon đã chuẩn bị sẵn và tha thiết nài nỉ ông thưởng thức với tất cả sự quan tâm đầy xót xa. Người ta mang lên cho ông một đĩa đầy thức ăn. Bình thường, ông là một người vô cùng kỹ tính và sành ăn, luôn cảm nhận tinh tường từng hương vị trong món ăn của mình; thế nhưng giờ đây, món gà tẩm gia vị cay lại nhạt thếch như mùn cưa. Ông băm nhỏ một ít thịt gà cho Margaret, rắc thật nhiều muối tiêu; nhưng khi Dixon làm theo lời ông, cố gắng đút cho cô, thì cái lắc đầu uể oải ấy đã chứng minh rằng trong tình trạng của Margaret lúc bấy giờ, thức ăn chỉ khiến cô nghẹn ngào chứ chẳng thể bồi bổ được gì.
Ông Bell thở dài một hơi thật dài; nhấc đôi chân già nua nhưng lực lưỡng của mình (đang cứng đờ vì mỏi mệt sau chuyến đi) khỏi chiếc ghế bành, rồi bước theo Dixon ra khỏi phòng.
“Tôi không thể rời bỏ con bé. Tôi phải viết thư về Oxford để lo liệu mọi việc chuẩn bị sẵn sàng; họ có thể tiến hành trước những việc đó cho đến khi tôi đặt chân về tới nơi. Chẳng lẽ bà Lennox không thể đến với con bé hay sao? Tôi sẽ viết thư bắt buộc bà ấy phải đến. Con bé cần phải có một người phụ nữ bên cạnh, dẫu chỉ để khuyên nhủ nó khóc thật một trận cho vơi đi.”
Dixon đang khóc — khóc đủ phần cho cả hai người; nhưng sau khi lau khô nước mắt và cố giữ cho giọng nói vững vàng, bà cũng kịp thưa với ông Bell rằng bà Lennox đang trong những tháng cuối thai kỳ nên hiện tại không thể thực hiện bất kỳ chuyến đi nào.
“Chà! Xem ra chúng ta đành cậy nhờ đến bà Shaw vậy; bà ấy đã trở về Anh rồi chứ nhỉ?”
“Thưa vâng, bà ấy đã về nước; nhưng tôi không nghĩ bà ấy nỡ rời xa bà Lennox vào thời điểm vô cùng nhạy cảm này đâu ạ,” Dixon nói, bởi bà không mấy mặn mà gì với việc có một người lạ bước vào gia đình để cùng chia sẻ quyền cai quản và chăm sóc Margaret với mình.
“Thời điểm nhạy cảm cái nỗi gì mà...” Ông Bell liền kìm lại bằng một tiếng ho ở cuối câu nói. “Bà ta sẵn sàng rong ruổi ở tận Venice, Naples hay xó xỉnh theo đạo Thiên Chúa nào đó vào cái ‘thời điểm nhạy cảm’ lần trước, diễn ra ở Corfu thì phải. Và cái ‘thời điểm nhạy cảm’ của người đàn bà sung túc nhỏ nhoi ấy có ý nghĩa gì, nếu đem so sánh với sinh linh tội nghiệp kia — một Margaret bất lực, không nhà không cửa, không bạn bè — đang nằm bất động trên chiếc ghế dài kia chẳng khác nào trên một nấm mồ đá, còn cô bé chính là bức tượng chạm khắc trên đó. Tôi bảo cho bà hay, bà Shaw phải đến đây. Hãy lo dọn dẹp một căn phòng, hoặc bất cứ thứ gì bà ta cần, cho kịp vào tối ngày mai. Tôi sẽ bảo đảm bà ta phải đến.”
Thế là ông Bell viết một bức thư mà sau đó bà Shaw đã vừa khóc vừa tuyên bố rằng nó giống y hệt như những bức thư của vị tướng quân quá cố mỗi khi cơn bệnh gút tái phát, khiến bà sẽ luôn trân trọng và gìn giữ nó. Giả như ông để cho bà tùy lựa chọn bằng cách thỉnh cầu hoặc nài nỉ, như thể bà có quyền từ chối, thì có lẽ bà đã chẳng thèm đến — mặc cho sự cảm thông của bà dành cho Margaret là chân thành và sâu sắc đến đâu. Phải có một mệnh lệnh sắc lạnh và trịch thượng như thế mới đủ sức đánh bại sức ỳ của bà, khiến bà chịu để người hầu gói ghém hành lý sau khi ả ta đã hoàn tất việc thu xếp các hòm xiểng.
Edith, với đầy những khăn choàng, mũ mão và nước mắt, bước ra tận chiếu nghỉ trên cầu thang khi Đại úy Lennox đang dìu mẹ mình xuống xe ngựa:
“Mẹ đừng quên nhé; Margaret phải đến sống cùng chúng ta. Sholto sẽ đi Oxford vào thứ Tư, và mẹ phải nhờ ông Bell gửi tin nhắn cho anh ấy biết khi nào chúng con có thể đón mẹ. Còn nếu mẹ cần Sholto, anh ấy có thể từ Oxford đi thẳng tới Milton. Mẹ đừng quên đấy; mẹ phải đưa Margaret trở về cùng.”
Edith bước trở lại phòng khách. Ông Henry Lennox đang ở đó, dùng dao rọc giấy để cắt những trang của một cuốn tạp chí mới. Không thèm ngẩng đầu lên, ông cất tiếng: “Nếu em không muốn Sholto phải vắng nhà lâu như vậy, Edith, anh hy vọng em sẽ cho phép anh xuống Milton và giúp đỡ được phần nào hay phần ấy.”
“Ồ, cảm ơn anh,” Edith đáp, “em đoán là cụ Bell già sẽ làm tất cả mọi thứ có thể, và có lẽ chẳng cần thêm sự giúp đỡ nào nữa. Chỉ là người ta không trông mong quá nhiều sự tháo vát từ một vị nghiên cứu sinh sống tại trường. Margaret yêu dấu của em; chẳng phải sẽ rất tuyệt vời nếu con bé lại được ở đây cùng chúng ta sao? Cả hai anh chị từng là một đôi bạn vô cùng thân thiết từ nhiều năm trước mà.”
“Vậy sao?” — anh thờ ơ hỏi, ra vẻ đang vô cùng hứng thú với một đoạn văn trên tờ tạp chí.
“À, có lẽ là không — em quên mất. Lúc đó em chỉ mải nghĩ đến Sholto. Nhưng chẳng phải mọi chuyện thật khéo sắp đặt sao, nếu ông bác của em có qua đời, thì lại đúng vào lúc này, khi chúng ta đã trở về, ổn định trong ngôi nhà cũ, và hoàn toàn sẵn sàng đón tiếp Margaret? Tội nghiệp con bé! đó sẽ là một sự thay đổi lớn nhường nào đối với nó sau quãng thời gian ở Milton chứ! Em sẽ chọn loại vải chintz mới cho phòng ngủ của con bé, làm cho nó trông thật tươi mới, sáng sủa và giúp con bé vơi đi nỗi buồn.”
Cũng với tinh thần tử tế ấy, bà Shaw đã thực hiện chuyến hành trình đến Milton, thỉnh thoảng lại cảm thấy e sợ cuộc gặp gỡ đầu tiên và tự hỏi mọi chuyện sẽ trôi qua thế nào; nhưng phần lớn thời gian, bà vạch ra những dự tính xem làm sao để có thể nhanh chóng đưa Margaret rời khỏi “cái xó xỉnh tồi tệ ấy” và trở về với sự tiện nghi dễ chịu ở phố Harley.
“Ôi trời ơi!” bà thốt lên với cô hầu gái; “nhìn kìa những cái ống khói kia! Chị Hale tội nghiệp của tôi! Tôi không nghĩ mình có thể yên lòng nghỉ ngơi ở Naples, nếu như tôi sớm biết nơi này ra sao! Nhất định tôi đã đến và lôi cổ bà ấy cùng Margaret đi rồi.” Và trong thâm tâm, bà thầm thừa nhận rằng mình vẫn luôn cho người em rể là một kẻ có phần yếu đuối, nhưng chưa bao giờ ông lại tỏ ra yếu đuối như lúc này, khi tận mắt chứng kiến cái chốn mà ông đã đánh đổi lấy tổ ấm đáng yêu ở Helstone.
Margaret vẫn duy trì nguyên trạng thái cũ; tái nhợt, bất động, không một lời, không một giọt lệ. Người ta đã báo cho cô biết rằng dì Shaw sắp tới; thế nhưng cô không hề bày tỏ sự ngạc nhiên, niềm vui thích hay chút ác cảm nào trước ý nghĩ đó. Ông Bell — người đã lấy lại được cảm giác thèm ăn và vô cùng trân trọng những nỗ lực chiều chuộng vị giác của Dixon — hoài công nài nỉ cô nhấm nháp chút món nạc thăn bê hầm hàu; cô vẫn lắc cái đầu với sự ngoan cố tĩnh lặng hệt như ngày hôm trước; và ông đành phải tự an ủi sự từ chối của cô bằng cách một mình ăn hết sạch số thức ăn ấy. Nhưng Margaret lại là người đầu tiên nghe thấy tiếng xe taxi dừng bánh đưa người dì từ nhà ga tàu hỏa tới.
Mi mắt cô khẽ rung lên, đôi môi bớt trắng bệch và run rẩy. Ông Bell bước xuống để đón bà Shaw; và khi họ bước lên lầu, Margaret đang đứng đó, cố gắng giữ cho cơ thể đang chóng mặt của mình được vững vàng. Ngay khi nhìn thấy người dì, cô liền lao về phía vòng tay rộng mở đang đón chờ, và lần đầu tiên tìm thấy sự giải tỏa mãnh liệt của những giọt nước mắt trên bờ vai của dì. Mọi ý nghĩ về tình cảm gắn bó quen thuộc và bình lặng, về sự dịu dàng qua năm tháng, về mối quan hệ huyết thống với người đã khuất, về tất cả những nét tương đồng khó lý giải trong ánh nhìn, giọng nói và cử chỉ vốn dĩ thuộc về một gia đình — những điều vào khoảnh khắc ấy đã gợi nhắc Margaret một cách mạnh mẽ về người mẹ quá cố — tất cả đã hòa quyện lại, làm tan chảy và làm mềm dịu trái tim đang tê dại của cô, tuôn trào thành dòng lệ ấm nóng.
Ông Bell lặng lẽ bước ra khỏi phòng, đi xuống phòng làm việc, nơi ông cho đốt lò sưởi và cố gắng chuyển hướng suy nghĩ bằng cách với lấy những cuốn sách khác nhau để lật giở, nghiên cứu. Mỗi một tập sách lại mang đến một ký ức hoặc gợi nhắc về người bạn quá cố. Đó có lẽ là sự thay đổi về công việc so với hai ngày ròng rã túc trực canh chừng Margaret, nhưng chẳng hề có sự thay đổi nào trong tâm trí. Ông cảm thấy nhẹ nhõm khi nghe thấy giọng nói của ông Thornton đang cất lên hỏi han ở ngoài cửa.
Dixon đang có thái độ khá bề trên khi muốn tống khứ ông đi; bởi vì sự xuất hiện của cô hầu gái bên bà Shaw đã gợi lại trong đầu bà những viễn cảnh về sự sang trọng thuở trước, về dòng máu quý tộc Beresford, về cái “địa vị” (theo cách bà thích gọi) mà cô tiểu thư của mình đã bị tước đoạt, và ơn Chúa, giờ đây sắp được khôi phục lại. Những viễn cảnh ấy — thứ mà bà vừa đem ra ngấu nghiến tán gẫu đầy đắc ý với cô hầu gái của bà Shaw (kéo theo đó là màn khéo léo gặng hỏi mọi chi tiết về sự uy quyền và thế lực gắn liền với cơ ngơi ở phố Harley để làm quà thị uy cho cô nàng Martha đang ngẩn ngơ lắng nghe) — khiến Dixon có phần kiêu kỳ hơn trong cách đối xử với bất kỳ cư dân nào của Milton. Thế nên, dẫu vẫn luôn có phần e dè trước ông Thornton, bà cũng tỏ ra cộc lốc hết mức có thể khi thông báo rằng ông không thể gặp bất kỳ ai trong nhà vào tối hôm đó.
Thật là có chút ngượng ngùng khi lời tuyên bố của bà lại bị bác bỏ ngay lập tức bởi hành động mở cửa phòng làm việc của ông Bell, và ông gọi lớn:
“Thornton đấy phỏng? Vào đây một lát xem nào; tôi muốn nói chuyện với anh.”
Thế là ông Thornton bước vào phòng làm việc, còn Dixon đành phải lủi thủi rút lui xuống nhà bếp, tự vớt vát lại lòng tự tôn của mình bằng một câu chuyện bịa hú họa hoành tráng về cỗ xe sáu ngựa kéo của ngài Sir John Beresford hồi ông còn làm quan tổng trấn hạt.
“Rốt cuộc thì tôi cũng chẳng biết mình muốn nói gì với anh nữa. Chỉ là ngồi mãi trong một căn phòng mà bất cứ thứ gì cũng gợi nhắc đến một người bạn đã khuất quả thật rất ngột ngạt. Thế mà Margaret và người dì của con bé lại phải nhường hẳn phòng khách cho họ độc chiếm!”
“Bà... dì của cô ấy đã đến rồi sao?” — ông Thornton hỏi.
“Đến rồi chứ! Cả người hầu lẫn hành lý. Ai mà ngờ được bà ta có thể thân chinh đến đây một mình vào cái thời điểm thế này cơ chứ! Và giờ thì tôi lại phải khăn gói cuốn xéo ra ngoài để tìm đường đến khách sạn Clarendon thôi.”
“Anh không được đến Clarendon đâu. Nhà chúng tôi còn trống tới năm, sáu phòng ngủ cơ mà.”
“Đã được thông gió kỹ càng chưa đấy?”
“Tôi nghĩ anh có thể tin tưởng mẹ tôi khoản đó.”
“Vậy thì tôi chỉ chạy tót lên lầu để chúc cô gái xanh xao ấy ngủ ngon, chào tạm biệt người dì của cô ấy, rồi cắp va-li đi thẳng với anh luôn.”
Ông Bell ở trên lầu mất một lúc lâu. Ông Thornton bắt đầu thấy sốt ruột, bởi ông đang có rất nhiều công việc bề bộn và vừa vặn lắm mới tranh thủ được chút thời gian ghé qua Crampton để hỏi thăm tình hình của cô Hale.
Khi họ đã bắt đầu bước đi trên đường dạo bước, ông Bell lên tiếng:
“Tôi bị mấy người phụ nữ trong phòng khách níu chân lại. Bà Shaw tỏ ra vô cùng sốt sắng muốn về nhà — bà ta nại lý do là vì cô con gái — và cứ nằng nặc bắt Margaret phải lên đường cùng bà ấy ngay lập tức. Trong khi hiện giờ con bé chẳng đủ sức khỏe để đi du lịch, cũng như tôi không thể bay lượn vậy. Hơn nữa, con bé nói — và hoàn toàn có lý — rằng nó còn có những người bạn phải gặp, phải nói lời từ biệt với biết bao nhiêu người; rồi người dì lại cứ chì chiết nó về những mối quan hệ cũ, rằng nó có quên đi những người bạn cũ hay không? Và rồi con bé bật khóc nức nở, thốt lên rằng nó sẽ vô cùng nhẹ nhõm khi được rời khỏi một nơi mà nó đã phải chịu đựng quá nhiều đau khổ. Giờ thì ngày mai tôi phải quay về Oxford rồi, mà chẳng biết nên ngả nghiêng về bên nào cho phải.”
Ông dừng lại, như thể đang chờ đợi một câu hỏi; thế nhưng người bạn đồng hành của ông chẳng đưa ra một lời đáp nào, bởi âm vang trong tâm trí vị ấy cứ lặp đi lặp lại mãi một câu —
“Nơi mà nó đã phải chịu đựng quá nhiều đau khổ.” Than ôi! Hóa ra đó lại chính là cách mà quãng thời gian mười tám tháng ở Milton này — đối với ông là vô giá biết bao, trân quý đến từng giọt cay đắng vốn còn đáng giá hơn mọi ngọt ngào trên đời — sẽ được ghi nhớ. Chẳng có nỗi mất mát cha hay mất mát mẹ nào, dù người mẹ có được ông Thornton yêu quý đến đâu, có thể vấy bẩn nổi ký ức về những tuần lễ, những ngày, những giờ mà mỗi bước chân trên quãng đường dài hai dặm đều ngập tràn niềm vui sướng, bởi chúng đưa ông đến gần hơn nữa với sự hiện diện ngọt ngào của cô — mỗi bước đi đều trọn vẹn biết bao, khi từng khoảnh khắc trôi qua mang ông rời xa cô lại khiến ông hồi tưởng lại một vẻ duyên dáng mới mẻ nào đó trong phong thái, hay nét sắc sảo thú vị trong tính cách của cô. Đúng vậy! Bất kể điều gì đã xảy ra với ông, ngoài mối liên hệ giữa ông với cô đi chăng nữa, ông chưa bao giờ có thể nhắc đến cái khoảng thời gian mà ông có thể nhìn thấy cô mỗi ngày — khi mà ông gần như có thể nắm bắt cô trong tầm tay — như một khoảng thời gian khổ đau cả. Đó là một khoảng thời gian xa hoa vương giả đối với ông, dẫu cho có đủ mọi gai góc và lời lăng nhũ đi nữa, nếu đem so sánh với sự nghèo nàn đang rón rén bò đến, bóp nghẹt mọi viễn cảnh về tương lai thành những thực tế trần trụi, một cuộc sống không bóng dáng của cả hy vọng lẫn nỗi sợ hãi.
Bà Thornton và Fanny đang ở phòng ăn; cô con gái thì đang phơi phới trong niềm phấn khích nhỏ nhoi khi cô hầu gái lần lượt giơ lên từng mảnh vải bóng bẩy để thử hiệu ứng của những bộ váy cưới dưới ánh nến. Bà mẹ thực sự đã cố gắng tỏ ra đồng điệu với con gái, nhưng đành lực bất tòng tâm. Cả gu thẩm mỹ lẫn váy vóc chẳng bao giờ nằm trong tầm quan tâm của bà, và bà thực sự ước gì Fanny đã chịu chấp nhận lời đề nghị của anh trai về việc để một tiệm may hạng sang nào đó ở Luân Đôn lo toàn bộ trang phục cưới, thay vì cứ phải trải qua những buổi tranh luận rườm rà bất tận cùng sự do dự không dứt nguồn cơn từ mong muốn tự tay lựa chọn và giám sát mọi thứ của Fanny. Ông Thornton thì quá đỗi vui mừng khi có thể bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến bất kỳ người đàn ông sáng suốt nào chịu lọt vào lưới tình với mấy thứ điệu đà nửa mùa của Fanny, bằng cách tài trợ cho cô khoản tiền xông xênh để sắm sửa mớ xiêm y lộng lẫy — thứ chắc chắn sánh ngang, nếu không muốn nói là vượt trội hơn cả chú rể trong sự đánh giá của cô ta.
Khi người anh trai và ông Bell bước vào, Fanny đỏ mặt thẹn thùng, cười tủm tỉm và phấp phỏng lướt qua những thứ chuẩn bị cho đám cưới của mình theo cách chắc chắn sẽ thu hút sự chú ý của bất kỳ ai, trừ ông Bell. Nếu ông có mảy may chú ý đến cô ta và đống lụa là sa tanh ấy đi chăng nữa, thì đó chỉ là sự so sánh giữa cô ta cùng mớ vải vóc đó với nỗi đau đớn tiều tụy mà ông vừa bỏ lại sau lưng — người con gái đang ngồi bất động, cúi gằm đầu và buông thõng đôi bàn tay trong căn phòng tĩnh mịch đến mức người ta suýt tưởng tiếng ù ù trong đôi tai đang căng phồng lên của mình là do những linh hồn của người đã khuất vẫn đang văng vẳng lượn lờ quanh những người thân yêu. Bởi khi ông Bell vừa bước lên lầu lúc trước, bà Shaw đang nằm ngủ trên chiếc ghế dài; và chẳng có lấy một âm thanh nào phá vỡ sự tĩnh lặng ấy.
Bà Thornton cất lời chào mừng vị khách theo một cách vừa trang trọng vừa hiếu khách. Bà chưa bao giờ niềm nở hơn thế khi tiếp đón những người bạn của con trai mình dưới mái nhà của nó; và khách càng đến bất ngờ bao nhiêu, thì niềm vinh dự đối với công tác chuẩn bị chu đáo đến hoàn hảo của bà lại càng lớn bấy nhiêu.
“Cô Hale thế nào rồi?” — bà hỏi.
“Gần như gục ngã hoàn toàn sau cú sốc vừa rồi.”
“Tôi chắc chắn rằng thật may mắn cho cô ấy khi có được một người bạn như ông.”
“Tôi ước gì mình là người bạn duy nhất của con bé, thưa bà. Nghe có vẻ thật nhẫn tâm làm sao; thế nhưng tôi đã bị hất cẳng, bị tước đoạt khỏi vị trí người an ủi và quân sư bởi một bà dì quý phái điệu đà; rồi nào họ hàng hang hốc ở Luân Đôn xúm vào nhận vơ con bé như thể nó là một con chó cảnh thuộc quyền sở hữu của họ vậy. Và con bé thì quá đỗi yếu đuối, khốn khổ nên chẳng còn nổi một chính kiến cho riêng mình.”
“Quả thực con bé hẳn phải rất yếu đuối,” bà Thornton nói, kèm theo một ẩn ý mà con trai bà thừa sức hiểu. “Nhưng mà,” bà tiếp lời, “những người họ hàng ấy đã trốn ở đâu suốt thời gian qua, khi mà cô Hale có vẻ như cô độc không nơi nương tựa và rõ ràng phải gánh chịu biết bao nhiêu muộn phiền?” Nhưng bà chẳng mảy khơi gợi đủ sự tò mò để chờ đợi câu trả lời cho câu hỏi của chính mình. Bà rời khỏi phòng để lo liệu việc gia đình.
“Họ sống ở nước ngoài. Họ có chút quan hệ họ hàng ràng buộc với con bé. Tôi phải công nhận điều đó. Người dì đã nuôi nấng con bé, và nó với cô con gái coi nhau như chị em ruột thịt. Điều làm tôi bực mình, anh thấy đấy, là tôi muốn nhận con bé làm con nuôi của chính mình; và tôi cảm thấy ghen tị với những kẻ không biết trân trọng đặc quyền chính đáng của họ. Mọi chuyện sẽ khác đi nếu Frederick đứng ra nhận con bé.”
“Frederick!” — ông Thornton thốt lên. “Cậu ta là ai? Dựa vào quyền gì...?” Ông bỗng khựng lại giữa câu hỏi đầy phẫn nộ.
“Frederick,” ông Bell ngạc nhiên đáp. “Ơ hay, anh không biết sao? Cậu ta là anh trai của con bé. Anh chưa từng nghe nói đến...”
“Tôi chưa từng nghe thấy tên cậu ta bao giờ. Cậu ta ở đâu? Là ai vậy?”
“Chắc chắn là tôi đã kể cho anh nghe rồi chứ, hồi gia đình họ mới chuyển đến Milton ấy — người con trai dính líu đến vụ bạo loạn trên biển.”
“Tôi chưa từng nghe về cậu ta cho đến tận giây phút này. Cậu ta sống ở đâu?”
“Ở Tây Ban Nha. Cậu ta có nguy cơ bị bắt bão bất cứ lúc nào đặt chân lên đất Anh. Tội nghiệp cậu ta! Cậu ta sẽ đau lòng lắm khi không thể tham dự đám tang của cha mình. Chúng ta đành phải bằng lòng với Đại úy Lennox vậy; vì tôi chẳng biết còn người thân nào khác nữa.”
“Liệu tôi có được phép đi cùng không?”
“Chắc chắn rồi; rất hoan nghênh là đằng khác. Dẫu sao thì anh cũng là một người tốt, Thornton ạ. Cả ông Hale cũng quý mến anh. Chỉ mới hôm nọ thôi, ở Oxford, ông ấy đã nhắc đến anh. Ông ấy lấy làm tiếc vì dạo gần đây có quá ít thời gian gặp gỡ anh. Tôi rất cảm kích vì anh đã muốn tỏ lòng thành kính với ông ấy.”
“Nhưng còn về Frederick. Cậu ta chưa từng về Anh sao?”
“Chưa bao giờ.”
“Cậu ta không có mặt ở đây vào khoảng thời gian bà Hale qua đời chứ?”
“Không. Mà này, lúc đó tôi đang ở đây cơ mà. Tôi đã không gặp ông Hale suốt bao nhiêu năm trời; và nếu anh nhớ, tôi đến... Không, phải một thời gian sau đó tôi mới đến. Nhưng tội nghiệp Frederick Hale lúc đó không có mặt ở đây. Điều gì khiến anh nghĩ cậu ta có ở đó thế?”
“Tôi đã nhìn thấy một thanh niên đi dạo cùng cô Hale một hôm,” ông Thornton đáp, “và tôi nghĩ là vào khoảng thời gian đó.”
“Ồ, chắc chắn là cậu thanh niên nhà Lennox này rồi, em trai của vị đại úy. Cậu ta là luật sư, và họ thường xuyên thư từ qua lại với cậu ta; tôi nhớ ông Hale từng bảo với tôi rằng hình như cậu ta sẽ ghé xuống đây. Anh có biết không,” ông Bell đột ngột quay phắt lại, nheo một mắt để dồn toàn lực từ bên mắt còn lại soi mói sắc bén vào khuôn mặt ông Thornton, “có đôi lần tôi đã tưởng lầm rằng anh có chút tình ý với Margaret đấy?”
Không một lời đáp. Không một biến sắc trên nét mặt.
“Cả ông Hale tội nghiệp cũng nghĩ thế. Không phải lúc đầu, và chỉ sau khi tôi tiêm vào đầu ông ấy ý nghĩ đó.”
“Tôi ngưỡng mộ cô Hale. Bất kỳ ai cũng phải thế thôi. Cô ấy là một sinh linh tuyệt mỹ,” ông Thornton đáp, bị dồn vào chân tường trước những câu hỏi gặng gỏi dai dẳng của ông Bell.
“Chỉ có thế thôi sao! Anh có thể nói về cô ấy bằng một giọng điệu cân nhắc, hờ hững như thể chỉ là một ‘sinh linh tuyệt mỹ’ — chỉ là một thứ để ngắm cho vui mắt thế thôi ư. Tôi đã từng hy vọng anh có đủ sự cao thượng trong tâm hồn để dâng lên cô ấy sự tôn sùng từ trái tim. Dẫu cho tôi tin rằng — thực ra tôi biết rõ — cô ấy sẽ từ chối anh, thì việc yêu cô ấy mà không cần được đáp đền cũng sẽ nâng anh lên cao hơn tất thảy những kẻ, dù là ai đi nữa, từng có dịp biết đến tình yêu của cô ấy. ‘Sinh linh tuyệt mỹ’ cơ đấy! Anh đang nói về cô ấy cứ như thể đang bàn về một con ngựa hay một con chó vậy chắc?”
Đôi mắt ông Thornton rực sáng như những hòn than hồng.
“Ông Bell,” ông cất lời, “trước khi thốt ra những lời đó, ông nên nhớ rằng không phải người đàn ông nào cũng được tự do bộc lộ cảm xúc của mình như ông. Chúng ta hãy nói chuyện khác đi.” Bởi dẫu cho trái tim ông đang thổn thức hân hoan như nghe thấy tiếng kèn xung trận trước từng lời ông Bell vừa thốt lên, và dẫu ông thừa biết những lời ấy từ nay sẽ khắc ghi hình bóng vị nghiên cứu sinh già người Oxford gắn chặt với những điều trân quý nhất trong lòng mình, thì ông cũng quyết không để bản thân bị ép buộc phải bộc lộ bất cứ điều gì về tình cảm dành cho Margaret. Ông chẳng phải là thứ chim nhại đi bắt chước lời ca tụng, để rồi thấy người khác tán dương những gì mình kính ngưỡng và yêu thương say đắm mà lại hùa theo nhằm tranh phần hơn kém. Thế nên, ông quay sang những công việc khô khan liên quan giữa ông và ông Bell trên danh nghĩa chủ nhà và người thuê mướn.
“Cái đống gạch vữa ngổn ngang ngoài sân mà chúng ta vừa đụng phải là gì thế? Có cần sửa sang gì không?”
“Không, không cần đâu, cảm ơn anh.”
“Anh đang tự xây cất gì cho mình đấy phỏng? Nếu đúng thế, tôi phải cảm ơn anh rối rít mất.”
“Tôi đang xây một phòng ăn — ý tôi là dành cho công nhân — những người thợ ấy mà.”
“Tôi cứ tưởng anh là kẻ rất khó chiều, nếu như căn phòng này chưa đủ sức làm hài lòng một gã độc thân như anh.”
“Tôi có quen biết một gã có tính tình kỳ lạ, và tôi gửi gắm dăm ba đứa trẻ mà hắn ta quan tâm vào trường học. Thế rồi, nhân hôm tình cờ đi ngang qua nhà hắn, tôi ghé vào để giải quyết chút chuyện tiền nong nhỏ nhặt; và chính cái cảnh tượng bữa tối đen thui đạm bạc đến não nề — một mảng thịt cháy khét nhão nhoét mỡ — là thứ đầu tiên khơi gợi tôi suy nghĩ. Nhưng phải mãi cho đến khi vật giá leo thang phi mã vào mùa đông này, tôi mới nghĩ ra rằng việc mua sắm nhu yếu phẩm với số lượng lớn và nấu chung một lượng lớn thức ăn sẽ giúp tiết kiệm được khối tiền và mang lại sự tiện nghi đáng kể. Thế là tôi liền bàn với người bạn của mình — hay đúng hơn là kẻ thù — cái gã mà tôi vừa kể với anh ấy; và hắn ta moi ra đủ thứ lỗi trong mọi chi tiết của bản kế hoạch; thế nên cuối cùng tôi đành gác nó sang một bên, vừa vì thấy nó bất khả thi, vừa vì nếu tôi cố ép nó đi vào hoạt động thì chẳng khác nào đang xâm phạm vào quyền tự do độc lập của công nhân; ấy thế mà, đột ngột làm sao, cái tay Higgins đó lại tìm đến tôi và nhã ý tỏ sự đồng thuận với một kế hoạch gần như tương tự bản của tôi đến mức tôi hoàn toàn có thể đứng ra tranh quyền phát minh; hơn thế nữa, hắn còn mang theo sự ủng hộ của một vài người thợ khác mà hắn đã thuyết phục. Phải thú nhận là tôi có chút ‘nóng mặt’ trước thái độ của hắn, và từng nghĩ đến việc vứt xó luôn cái ý tưởng đó cho chìm nổi đến đâu thì đến. Nhưng làm thế thì thật trẻ con khi từ chối một kế hoạch mà bản thân từng cho là khôn ngoan và chu đáo, chỉ vì mình không nhận được trọn vẹn vinh quang cùng sự nể trọng đáng lẽ phải thuộc về người khởi xướng. Thế nên tôi đành bình tĩnh nhận lấy phần việc được giao, nghe có vẻ tựa như vị quản lý của một câu lạc bộ vậy. Tôi đứng ra mua sắm thực phẩm sỉ và thuê một bà quản gia hoặc đầu bếp phù hợp.”
“Tôi hy vọng anh hoàn thành xuất sắc vai trò mới này. Anh có phải là một tay sành sỏi về khoai tây và hành tây không? Nhưng chắc là có bà Thornton phụ giúp việc đi chợ chứ nhỉ?”
“Không đời nào,” ông Thornton đáp. “Bà ấy phản đối toàn bộ kế hoạch này, và giờ thì chúng tôi chẳng bao giờ đả động đến nó trước mặt nhau nữa. Nhưng tôi vẫn xoay sở khá ổn, đặt mua những khối lượng lớn từ Liverpool và được cung cấp thịt tươi từ chính hàng thịt quen của gia đình. Tôi có thể đảm bảo với anh rằng những bữa ăn trưa nóng hổi do bà quản bếp nấu ra hoàn toàn không tệ chút nào đâu.”
“Thế với tư cách là người phụ trách, anh có nếm thử từng món trước khi dọn lên không? Tôi hy vọng anh được trang bị một cây quyền trượng trắng.”
“Ban đầu tôi vô cùng cẩn trọng trong việc chỉ giới hạn bản thân ở khâu mua sắm, thậm chí ngay cả trong việc đó, tôi còn tuân thủ theo đơn đặt hàng của công nhân qua sự chuyển đạt của quản gia hơn là dựa vào phán đoán cá nhân. Có lúc thì miếng thịt bò quá to, có khi thịt cừu lại chưa đủ độ béo. Tôi nghĩ họ nhìn thấy sự cẩn trọng của tôi trong việc để họ được tự do, không áp đặt những ý tưởng cá nhân của mình lên họ; thế nên, vào một ngày nọ, hai ba người thợ — trong đó có tay bạn thân Higgins của tôi — ngỏ lời mời tôi vào dùng chung một bữa lẩu. Hôm đó là một ngày vô cùng bận rộn, nhưng tôi hiểu rằng những người thợ sẽ cảm thấy chạnh lòng nếu sau khi họ đã chủ động bước đến mà tôi lại từ chối đáp lại nửa đoạn đường, thế là tôi bước vào, và đó quả thực là bữa trưa ngon lành nhất đời tôi. Tôi đã nói với họ (ý tôi là những người ngồi cạnh, chứ tôi có phải diễn giả tài ba gì đâu) rằng tôi thích thú đến nhường nào; và thế là từ đó trở đi, bất cứ khi nào món đặc biệt ấy xuất hiện trong thực đơn, thể nào tôi cũng được mấy gã chào đón bằng câu: ‘Này sếp, hôm nay có món lẩu nóng đấy, ngài có ghé vào không?’ Giả như họ không cất lời mời, tôi thà chịu nhịn chứ chẳng đời nào xông xẻo bước vào đó, giống như việc tự ý xông vào phòng ăn của lính canh mà chẳng có thiếp mời vậy.”
“Tôi cho rằng sự có mặt của anh sẽ phần nào kìm hãm cuộc trò chuyện của những vị chủ nhà đấy. Họ chẳng thể nào chửi rủa các ông chủ khi có mặt anh ở đó. Tôi đoán là họ sẽ trút hết ấm ức vào những ngày không có món lẩu nóng mất thôi.”
“Chà! Cho đến nay chúng tôi vẫn né tránh được mọi vấn đề gây tranh cãi. Nhưng nếu bất kỳ tranh chấp cũ nào tái diễn, chắc chắn tôi sẽ nói lên suy nghĩ của mình vào bữa lẩu nóng tiếp theo. Dù sao thì anh cũng chẳng mấy am hiểu về những gã trai ở Darkshire này, dẫu bản thân anh cũng là người gốc Darkshire. Họ có một khiếu hài hước vô cùng đặc biệt và cách diễn đạt thì mộc mạc, sống động làm sao! Giờ đây tôi thực sự đã bắt đầu thân thiết với một số người trong số họ, và họ trò chuyện khá cởi mở trước mặt tôi.”
“Chẳng có hành động nào san bằng khoảng cách giữa người với người tốt hơn việc ăn uống cả. Cái chết cũng chẳng sánh bằng. Triết gia chết một cách triết lý — kẻ đạo đức giả chết một cách phô trương — người đơn hậu chết một cách khiêm nhường — kẻ đần độn khốn khổ chết trong u mê mù quáng hệt như con chim sẻ rơi xuống đất; nhưng triết gia hay kẻ đần, người thu thuế hay kẻ đạo đức giả, tất cả đều ăn uống theo một cách y hệt nhau — miễn là có một hệ thống tiêu hóa tốt ngang ngửa. Đó là lý thuyết đối trọng với lý thuyết dành cho anh đấy!”
“Thành thật mà nói tôi chẳng có lý thuyết nào ráo; tôi ghét mọi thứ lý thuyết.”
“Tôi xin lỗi nhé. Để tỏ lòng hối cải, anh có chịu nhận tờ mệnh giá mười bảng đóng góp vào quỹ chợ búa của anh để thiết đãi mấy gã tội nghiệp một bữa tiệc linh đình không?”
“Cảm ơn ông; nhưng tôi xin phép từ chối. Họ trả tiền thuê lò nướng và khu vực nấu nướng phía sau xưởng cho tôi: và sắp tới sẽ phải trả thêm tiền cho phòng ăn mới. Tôi không muốn biến nó thành một việc làm từ thiện. Tôi không cần những khoản quyên góp. Một khi đã dung túng cho nguyên tắc đó, tôi sẽ sớm thấy người ta xúm lại bàn tán xì xào và phá nát đi sự nguyên bản mộc mạc của toàn bộ sự việc.”
“Người ta sẽ bàn tán về bất kỳ kế hoạch mới nào thôi. Anh chẳng thể ngăn cản điều đó được đâu.”
“Kẻ thù của tôi, nếu tôi có, có thể làm ầm ĩ lên theo kiểu từ thiện đối với kế hoạch bữa ăn này; nhưng ông là một người bạn, và tôi kỳ vọng rằng giờ đây ông sẽ dành cho cuộc thử nghiệm của tôi sự tôn trọng bằng cách giữ im lặng. Nó cũng chỉ là một cái chổi mới quét nhà ở thời điểm hiện tại và quét sạch sẽ đủ đường mà thôi. Nhưng chẳng mấy chốc nữa chúng ta chắc chắn sẽ vấp phải vô số chướng ngại vật cho mà xem.”
