“Chà—tôi cho rằng chúng ta phải làm thế.”

Friends in Council.

Mr. Thornton đã tốn không ít công sức để thuyết phục người mẹ đạt đến mức độ lịch thiệp cần thiết. Bà không thường xuyên đi thăm hỏi; và mỗi khi đi, bà luôn tiến hành bổn phận của mình trong một sự trang trọng nặng nề. Con trai bà đã mua cho bà một chiếc xe ngựa; nhưng bà kiên quyết không cho giữ ngựa riêng để nuôi; chúng chỉ được thuê cho những dịp trọng thể khi bà đi trả lễ các chuyến viếng thăm buổi sáng hay buổi chiều. Chưa đầy nửa tháng trước, bà đã thuê ngựa trong ba ngày, và thong thả “hạ gục” toàn bộ những người quen của mình, những người giờ đây có thể tựchuốc lấy rắc rối và tốn kém để đáp lễ. Thế nhưng Crampton lại quá xa để có thể đi bộ; và bà đã nhiều lần gặng hỏi con trai xem liệu mong muốn để cô đến thăm nhà Hales của anh có đủ lớn để gánh vác chi phí thuê xe ngựa hay không. Bà sẽ rất biết ơn nếu câu trả lời là không; bởi như bà đã nói, “bà chẳng thấy ích lợi gì trong việc kết thân và làm bạn với tất cả các giáo viên và thầy chủ nhiệm ở Milton; trời ạ, rồi có ngày nó lại muốn bà đến thăm vợ của thầy dạy nhảy cho Fanny nữa cho mà xem!”

“Và con sẽ làm thế đấy, thưa mẹ, nếu Mr. Mason và vợ ông ấy cũng bơ vơ ở một nơi xa lạ như nhà Hales.”

“Ồ! con không cần phải nói năng vội vã như vậy. Ngày mai mẹ sẽ đi. Mẹ chỉ muốn con hiểu rõ vấn đề thôi.”

“Nếu ngày mai mẹ đi, con sẽ đặt xe ngựa.”

“Lại nhảm nhí rồi, John. Người ta nhìn vào lại tưởng con giàu sụ không bằng.”

“Vẫn chưa hẳn thế. Nhưng chuyện xe ngựa thì con đã quyết. Lần trước lúc mẹ đi xe ngựa thuê, lúc về đầu đau như búa bổ vì xe xóc.”

“Mẹ có bao giờ phàn nàn điều đó đâu, chắc chắn là thế.”

“Không! mẹ tôi vốn không hay phàn nàn,” anh nói với một chút tự hào. “Nhưng vì thế mà tôi lại càng phải để ý chăm sóc mẹ hơn. Giờ thì, xét về con bé Fanny kìa, chịu đựng chút khó khăn lại là điều tốt cho nó.”

“Nó không được làm bằng thứ chất liệu giống như con đâu, John. Nó không chịu nổi đâu.”

Mrs. Thornton im lặng sau câu nói này; bởi những lời cuối của bà chạm đến một vấn đề khiến bà phiền muộn. Bà mang một sự khinh miệt vô thức đối với một tính cách yếu đuối; và Fanny lại yếu đuối ở chính những điểm mà mẹ và anh trai nó lại tỏ ra mạnh mẽ. Mrs. Thornton không phải là người hay suy tính thiệt hơn; sự phán đoán nhanh nhạy và quyết tâm vững vàng của bản thân đã giúp bà chẳng cần đến những lời tranh luận hay suy ngẫm kéo dài nào; bà cảm nhận bằng bản năng rằng không gì có thể làm cho Fanny mạnh mẽ để kiên nhẫn chịu đựng gian khổ, hay dũng cảm đối mặt với khó khăn; và dẫu bà có hơi nao núng khi thừa nhận điều đó với chính mình về cô con gái, thì nó chỉ khơi gợi trong bà một thứ tình cảm dịu dàng đầy thương xót dành cho con bé; phần lớn có cung cách giống hệt như cách mà những người mẹ thường đối xử với những đứa con yếu ớt và bệnh tật của mình. Một người lạ, một kẻ quan sát hời hợt có thể sẽ cho rằng thái độ của Mrs. Thornton đối với các con mình biểu lộ tình yêu thương dành cho Fanny nhiều hơn là cho John. Nhưng một kẻ như thế chắc chắn đã lầm to. Chính sự táo bạo mà trong đó mẹ và con trai nói ra những sự thật khó nghe với nhau, người này dành cho người kia, đã cho thấy sự dựa dẫm vào tâm hồn vững chãi của nhau, thứ mà sự dịu dàng đầy bất an trong thái độ của Mrs. Thornton đối với con gái, cùng nỗi hổ thẹn khi bà muốn che giấu sự kém cỏi của con bé trước tất cả những phẩm chất cao quý mà chính bản thân bà sở hữu một cách vô thức và đánh giá rất cao ở người khác—nỗi hổ thẹn ấy, tôi xin nói rằng, đã làm lộ rõ sự thiếu vắng một chốn nương náu vững chắc cho tình mẫu tử của bà. Bà chưa bao giờ gọi con trai bằng cái tên nào khác ngoài John; những tiếng “cưng”, “thưa cục cưng”, và những từ ngữ tương tự đều được dành riêng cho Fanny. Nhưng trái tim bà vẫn thầm tạ ơn vì anh ngày đêm; và vì anh, bà ngẩng cao đầu kiêu hãnh giữa những người phụ nữ.

“Fanny cưng! Hôm nay mẹ sẽ cho đánh xe ngựa để đi thăm gia đình nhà Hales này. Con có muốn đi thăm vú không? Hướng đi cũng một đường, mà vú lúc nào cũng mừng rỡ khi gặp con. Con có thể ghé lại đó trong lúc mẹ sang nhà Mrs. Hale.”

“Ồ! thưa mẹ, đường xa lắm ạ, với lại con cũng mệt lắm.”

“Vì cái gì mà mệt?” Mrs. Thornton hỏi, trán hơi nhíu lại.

“Con cũng chẳng biết nữa—chắc tại thời tiết. Oải người thế nào ấy ạ. Mẹ có thể đón vú đến đây được không, thưa mẹ? Xe ngựa có thể đón vú, và vú có thể dành phần lớn thời gian trong ngày ở đây, con biết chắc là vú sẽ thích lắm.”

Mrs. Thornton không nói gì; nhưng bà đặt đai thêu xuống bàn và có vẻ trầm ngâm.

“Đi bộ về nhà vào ban đêm sẽ là một quãng đường dài đối với bà ấy đấy!” Cuối cùng bà nhận xét.

“Ồ, nhưng con sẽ cho vú về bằng xe ngựa thuê. Con có bao giờ nghĩ đến chuyện bắt vú đi bộ đâu.”

Đến lúc này, Mr. Thornton bước vào, ngay trước giờ đi đến nhà xưởng.

“Mẹ! Con thiết nghĩ chẳng cần phải nói nhiều, rằng nếu có chút ít vật dụng nào có thể giúp ích cho một người bệnh như Mrs. Hale, chắc chắn mẹ sẽ mang biếu bà ấy.”

“Nếu mẹ tìm ra, mẹ sẽ mang. Nhưng bản thân mẹ chưa từng bị ốm đau bao giờ, nên mẹ không rành lắm về sở thích của mấy người bệnh.”

“Chà! Thế thì ở đây có Fanny, đứa hiếm khi nào mà không ngã bệnh. Nó có lẽ sẽ gợi ý được điều gì đó—phải không Fan?”

“Con đâu phải lúc nào cũng đau ốm,” Fanny phụng phịu đáp; “và con cũng chẳng đi cùng mẹ đâu. Hôm nay con bị nhức đầu, con không ra ngoài đâu.”

Mr. Thornton tỏ vẻ khó chịu. Đôi mắt mẹ anh đang dán vào chiếc khăn thêu, nơi bà đang cặm cụi từng mũi kim.

“Fanny! Anh muốn em đi,” anh nói với giọng ra lệnh. “Đi sẽ có ích cho em hơn là ở nhà. Em hãy làm đẹp lòng anh bằng cách đi đi, mà không cần anh phải nói thêm lời nào nữa.”

Nói xong, anh bước vội ra khỏi phòng.

Nếu anh ở lại thêm một phút nữa, chắc chắn Fanny đã khóc vì giọng điệu ra lệnh của anh, ngay cả khi anh dùng những từ “Em sẽ làm đẹp lòng anh”. Cớ sự là vậy, cô nàng bèn lầm bầm cằn nhằn.

“John lúc nào cũng nói cứ như thể là con cứ hay tưởng tượng ra mình bị bệnh ấy, và con chắc chắn là mình chưa bao giờ tơ tưởng đến chuyện vớ vẩn ấy cả. Nhà Hales này là ai mà anh ấy cứ làm quá lên thế nhỉ?”

“Fanny, đừng nói về anh trai con như thế. Nó phải có lý do tốt đẹp nào đó thì mới muốn chúng ta đến thăm chứ. Mau chuẩn bị và mặc đồ vào đi.”

Nhưng cuộc cãi vã nhỏ giữa con trai và con gái không làm cho thiện cảm của Mrs. Thornton hướng về “gia đình nhà Hales” nhiều hơn chút nào. Trái tim đầy đố kỵ của bà lặp lại câu hỏi của cô con gái, “Họ là ai mà khiến nó lo lắng đến mức chúng ta phải dồn hết sự chú ý thế này?” Nó cứ văng vẳng bên tai như điệp khúc của một bài hát, tận lâu sau khi Fanny đã quên bén đi mất vì cái sự hào hứng dễ chịu khi ngắm nghía hiệu ứng của chiếc mũ mới trong gương.

Mrs. Thornton là người rụt rè. Mới chỉ vài năm gần đây bà mới có đủ thời gian thảnh thơi trong đời để bước chân vào giới thượng lưu; và với tư cách là một phần của giới ấy, bà chẳng lấy gì làm thích thú. Bà cảm thấy thỏa mãn với việc tổ chức các bữa tiệc tối và phê phán tiệc tối của nhà người khác. Nhưng việc đi làm quen với những kẻ xa lạ lại là một chuyện hoàn toàn khác. Bà thấy không được tự nhiên cho lắm, và trông có vẻ nghiêm nghị cùng khó gần hơn thường lệ khi bước vào phòng khách nhỏ của nhà Hales.

Margaret đang bận rộn thêu một mảnh vải cambric nhỏ để làm món đồ quần áo nào đó cho đứa bé sắp chào đời của Edith—“Thứ công việc phù phiếm, vô tích sự,” như Mrs. Thornton thầm nhủ trong lòng. Bà thích kiểu đan đôi của Mrs. Hale hơn; cái đó thực tế hơn nhiều. Căn phòng nhìn chung đầy những món đồ trang trí vặt vãnh, hẳn sẽ tốn khối thời gian để phủi bụi; mà thời gian đối với những kẻ thu nhập hạn hẹp chính là tiền bạc.

Bà ngẫm nghĩ tất cả những điều đó trong lúc đang trò chuyện theo cung cách đài cát với Mrs. Hale, và thốt ra tất cả những lời sáo rỗng quen thuộc mà hầu hết mọi người đều có thể nói ra khi bị bịt mắt. Mrs. Hale có phần cố gắng hơn trong các câu trả lời, bị thu hút bởi một số ren cổ thực thụ mà Mrs. Thornton đang mặc; “loại ren,” như sau đó bà trò chuyện với Dixon, “đúng là loại ren chỉ nổi tiếng kiểu Anh cổ đã không còn được làm từ bảy mươi năm nay, và không thể mua được. Chắc hẳn nó phải là vật gia bảo truyền đời, và điều đó cho thấy bà ta có gia thế.” Thế là chủ nhân của món ren gia bảo đã trở nên xứng đáng nhận được nhiều hơn là sự cố gắng uể oải để tỏ ra lịch sự với một vị khách, thứ mà qua đó những nỗ lực trò chuyện của Mrs. Hale lẽ ra đã bị giới hạn. Và chẳng mấy chốc, Margaret, đang vắt óc suy nghĩ để nói chuyện với Fanny, nghe thấy mẹ mình và Mrs. Thornton lao vào chủ đề không có hồi kết về những người hầu.

“Tôi đoán cô không có khiếu âm nhạc,” Fanny nói, “vì tôi chẳng thấy có cây đàn piano nào cả.”

“Tôi thích nghe nhạc hay; còn bản thân tôi chơi không giỏi lắm; và bố mẹ tôi cũng không mấy bận tâm về nó; thế nên chúng tôi đã bán chiếc đàn piano cũ khi chuyển đến đây.”

“Tôi tự hỏi làm sao cô có thể tồn tại mà không có đàn được nhỉ. Tôi cứ thấy nó như một thứ nhu yếu phẩm của cuộc sống vậy.”

“Mười lăm shilling một tuần, và tiết kiệm được ba shilling trong số đó!” Margaret thầm nghĩ. “Nhưng chắc hẳn cô ta phải còn rất trẻ. Có lẽ cô ta đã quên mất những trải nghiệm của chính mình rồi. Nhưng thế nào cô ta cũng phải biết về những ngày tháng đó chứ.” Thái độ của Margaret mang thêm một chút lạnh lùng khi cô cất lời lần sau.

“Tôi tin là ở đây các cô có những buổi hòa nhạc hay.”

“Ồ, vâng! Tuyệt vời lắm! Chỉ có điều là quá đông đúc, đó là điểm tệ nhất. Ban quản lý nhận khách một cách vô tội vạ. Nhưng bù lại người ta chắc chắn sẽ được nghe những bản nhạc mới nhất ở đó. Ngày nào có hòa nhạc xong là hôm sau tôi thể nào cũng phải đặt một đơn hàng lớn bên Johnson.”

“Thế cô thích nhạc mới chỉ vì nó mới thôi sao?”

“Ồ; người ta thừa biết đó là mốt ở London, bằng không thì các ca sĩ đã chẳng mang nó xuống đây. Dĩ nhiên là cô đã từng đến London rồi chứ.”

“Vâng,” Margaret nói, “tôi đã sống ở đó mấy năm.”

“Ồ! London và Alhambra là hai nơi tôi khao khát được nhìn thấy nhất!”

“London và Alhambra!”

“Vâng! Kể từ khi tôi đọc Truyện kể về Alhambra. Chẳng lẽ cô không biết chúng sao?”

“Tôi không nghĩ là mình biết. Nhưng chắc chắn là, đi London rất dễ dàng mà.”

“Vâng; nhưng ngặt một nỗi,” Fanny hạ giọng nói, “mẹ chưa từng đến London bao giờ và không thể hiểu được khao khát của tôi. Mẹ rất tự hào về Milton; dẫu tôi thấy nó là một nơi bẩn thỉu và ngập khói bụi. Tôi tin là mẹ càng ngưỡng mộ nó chính vì những phẩm chất đó.”

“Nếu Milton đã là mái nhà của Mrs. Thornton trong nhiều năm, tôi hoàn toàn có thể hiểu được tại sao bà ấy lại yêu nơi này,” Margaret cất giọng trong trẻo như tiếng chuông vang lên.

“Cô đang nói gì về tôi thế, Miss Hale? Tôi có thể xin phép hỏi được không?”

Margaret không kịp tìm ra lời để đáp lại câu hỏi này, vốn khiến cô hơi bất ngờ, thế nên Miss Thornton bèn thay lời đáp:

“Ồ, thưa mẹ! Chúng con chỉ đang cố tìm lý do giải thích tại sao mẹ lại yêu Milton đến thế thôi ạ.”

“Cảm ơn,” Mrs. Thornton nói. “Mẹ không thấy rằng sự yêu thích hết sức tự nhiên của mình đối với nơi mẹ sinh ra và lớn lên—và kể từ đó đã là chốn cư ngụ của mẹ trong nhiều năm—lại cần phải có ai giải thích cả.”

Margaret cảm thấy bực mình. Như Fanny đã diễn đạt, có vẻ như họ đang bàn tán một cách xấc láo về tình cảm của Mrs. Thornton; nhưng cô cũng nổi đóa trước thái độ thể hiện sự bất bình của người phụ nữ ấy.

Mrs. Thornton nói tiếp sau một thoáng dừng lại:

“Cô có biết gì về Milton không, Miss Hale? Cô đã đi xem các nhà máy của chúng tôi chưa? Những nhà kho tráng lệ của chúng tôi ấy?”

“Chưa!” Margaret đáp. “Tôi chưa xem bất cứ thứ gì thuộc loại đó cho đến tận bây giờ.”

Rồi cô cảm thấy rằng, bằng cách che giấu sự thờ ở tột cùng của mình đối với tất cả những nơi như thế, cô hầu như đã nói không thật lòng; thế nên cô nói tiếp:

“Tôi dám chắc là bố đã đưa tôi đi từ lâu rồi nếu tôi để tâm. Nhưng thực tình tôi chẳng thấy có mấy hứng thú trong việc đi tham quan các công xưởng.”

“Chúng là những nơi rất kỳ lạ,” Mrs. Hale nói, “nhưng lúc nào cũng có quá nhiều tiếng ồn và bụi bặm. Tôi nhớ có lần mặc chiếc áo lụa màu hoa cà đi xem người ta làm nến, thế là chiếc áo của tôi tiêu đời luôn.”

“Rất có thể,” Mrs. Thornton nói với vẻ cộc cằn và khó chịu. “Tôi chỉ nghĩ rằng, vì các cô là những người mới đến cư ngụ tại một thị trấn đã vươn lên hàng nổi danh trong cả nước, nhờ vào tính cách và sự tiến bộ của ngành thương mại đặc thù nơi đây, thì có lẽ cô sẽ quan tâm đến việc ghé thăm một số nơi người ta tiến hành sản xuất những thứ đó; những nơi có một không hai trong vương quốc này, theo như tôi được biết. Nếu Miss Hale thay đổi ý định và hạ cố tò mò về các ngành nghề thủ công của Milton, tôi chỉ có thể nói rằng tôi rất sẵn lòng giúp cô được vào tham quan các xưởng in ấn, xưởng làm lược dệt, hay những thao tác kéo sợi đơn giản hơn được tiến hành tại nhà máy của con trai tôi. Tôi tin là mọi cải tiến về máy móc đều có thể được nhìn thấy ở đó, ở mức độ hoàn hảo nhất.”

“Tôi rất mừng vì cô không thích các nhà máy và công xưởng, cùng đủ thứ loại như thế,” Fanny thì thầm một nửa, khi đứng dậy tiễn mẹ, người đang tạm biệt Mrs. Hale với một vẻ uy nghi sột soạt.

“Tôi nghĩ nếu tôi ở vào hoàn cảnh của cô, tôi sẽ muốn tìm hiểu tất cả về chúng đấy,” Margaret bình thản đáp.

“Fanny!” mẹ con bé nói khi họ xe lăn bánh rời đi, “chúng ta sẽ cư xử lịch sự với gia đình nhà Hales này: nhưng đừng có kết thân chớp nhoáng với cô con gái đấy nhé. Con bé đó sẽ chẳng mang lại điều tốt đẹp gì cho con đâu, mẹ thấy rõ rồi đấy. Người mẹ trông có vẻ rất ốm yếu, và có vẻ là một người tử tế, điềm đạm.”

“Con đâu muốn kết bạn gì với Miss Hale đâu, thưa mẹ,” Fanny phụng phịu nói. “Con tưởng mình đang làm tròn bổn phận khi nói chuyện và cố gắng làm cô ta vui vẻ cơ mà.”

“Thế thì! Dù sao đi nữa thì bây giờ John cũng phải hài lòng rồi.”