“Tôi đã tìm thấy chốn nghỉ ngơi thánh thiện ấy
Vẫn chẳng hề đổi thay.”
Bà Hemans.
Khi ông Thornton rời khỏi nhà vào buổi sáng hôm ấy, lòng ông tối sầm lại vì cơn giận dữ bị kìm nén đến mức ngột ngạt. Ông cảm thấy chóng mặt khôn tả, tựa hồ như Margaret, thay vì diện mạo, lời ăn tiếng nói và dáng điệu của một người phụ nữ dịu dàng, uyển chuyển, lại là một bà hàng cá lực lưỡng vừa giáng cho ông một cú đấm trời giáng bằng cả hai tay. Ông thực sự cảm thấy đau đớn về thể xác—một cơn đau đầu dữ dội và nhịp mạch đập thình thịch, ngắt quãng. Ông không tài nào chịu nổi tiếng ồn ào, ánh sáng chói chang, cùng tiếng xe cộ ì à ì ạch và sự chuyển động không ngừng ngoài đường phố. Ông tự mắng mình là kẻ ngốc vì đã phải chịu đựng nỗi thống khổ nhường ấy; thế mà ngay lúc đó, ông lại chẳng thể nhớ nổi nguyên nhân khiến mình đau khổ là gì, và liệu nó có đáng với những hậu quả mà nó gây ra hay không. Sẽ là một sự giải thoát biết bao nếu ông có thể ngồi thụp xuống và khóc nức nở trên bậc thềm cửa ngay cạnh một đứa trẻ đang gào thét, giận dữ tuôn trào những giọt nước mắt cay đắng vì một tổn thương nào đó mà nó vừa phải gánh chịu. Ông tự nhủ rằng mình căm ghét Margaret, thế nhưng một cảm giác yêu đương hoang dại, buốt nhói lại rạch ngang qua tâm trạng nặng nề, âm ỉ trong lòng ông tựa như tia chớp, ngay cả khi thốt ra những lời đầy căm phẫn ấy. Niềm an ủi lớn nhất của ông lúc này là được ôm ấp nỗi niềm dằn vặt của chính mình và cảm nhận rõ, như ông từng nói thẳng với nàng, rằng dù nàng có khinh bỉ ông, miệt thị ông, đối xử với ông bằng thái độ lãnh đạm kiêu kỳ và bề trên đi chăng nữa, thì ông vẫn không hề thay đổi mảy may. Nàng không thể bắt ông thay đổi được. Ông vẫn yêu nàng, và sẽ mãi yêu nàng; sẽ thách thức cả nàng lẫn nỗi đau thể xác khốn khổ này.
Ông đứng lặng đi một phút để củng cố quyết tâm ấy cho thật vững vàng và minh bạch. Có một chiếc xe buýt đang chạy tới—hướng về vùng ngoại ô; người thu vé tưởng ông muốn bắt xe liền ra hiệu dừng lại gần lề đường. Ông thấy việc phải cất lời xin lỗi và giải thích thật quá ư phiền toái; thế là ông trèo lên xe, và bị cuốn đi—qua những dãy nhà dài dằng dặc—rồi qua những căn biệt thự nằm riêng biệt với khu vườn được cắt tỉa gọn gàng, cho đến khi họ tiến vào những hàng rào cây xanh thực thụ chốn thôn quê, và chẳng mấy chốc đã tới một thị trấn nhỏ miền quê. Rồi tất cả mọi người đều xuống xe; ông Thornton cũng xuống theo, và bởi vì họ tản bộ rời đi nên ông cũng bước đi theo họ. Ông rẽ vào những cánh đồng, sải bước thật nhanh bởi nhịp điệu dồn dập ấy giúp tâm trí ông được khuây khỏa đôi chút. Giờ đây ông đã có thể nhớ lại mọi chuyện; cái dáng vẻ thật thảm hại mà ông hẳn đã bày ra; cái cách thức ngớ ngẩn khi ông lại đi làm đúng cái điều mà ông vẫn thường tự nhủ với lòng rằng đó sẽ là việc ngu ngốc nhất trên đời; để rồi rốt cuộc lại vướng phải chính những hậu quả mà trong những phút giây sáng suốt ấy, ông vẫn luôn tiên đoán là chắc chắn sẽ xảy ra nếu ông dám cư xử ngu ngốc như vậy. Phải chăng ông đã bị bỏ bùa bởi đôi mắt đẹp đẽ ấy, bởi bờ môi mềm mại, khẽ hé mở và vương chút tiếng thở dài từng áp sát vào vai ông chỉ mới ngày hôm qua thôi? Ông thậm chí không sao rũ bỏ được ký ức rằng nàng đã từng ở đó; rằng vòng tay nàng đã từng ôm lấy ông, dẫu chỉ có một lần này thôi—và có lẽ sẽ chẳng bao giờ có lần thứ hai. Ông chỉ được ngắm nhìn nàng qua những khoảnh khắc chớp nhoáng; ông chưa bao giờ hiểu thấu trọn vẹn con người nàng. Có lúc nàng thật dũng cảm, nhưng có lúc lại vô cùng rụt rè; lúc thì dịu dàng xiết bao, lúc lại kiêu hãnh và quyền quý ngút ngàn. Và rồi ông lại nghiền ngẫm lại từng khoảnh khắc từng được gặp nàng một lần nữa, như một cách để vĩnh viễn quên đi nàng. Ông hình dung ra nàng trong mọi bộ trang phục, trong mọi cung bậc cảm xúc, mà chẳng biết bộ dạng nào mới thực sự hợp với nàng nhất. Ngay cả trong buổi sáng hôm nay, nàng trông mới lộng lẫy làm sao—với đôi mắt lóe lên vẻ giận dữ hướng về ông khi nghĩ rằng, chỉ vì nàng đã chia sẻ hiểm nguy cùng ông ngày hôm qua, mà nàng lại có chút mảy may quan tâm đến ông!
Nếu buổi sáng ông Thornton là một kẻ ngốc, như ông đã tự nhủ ít nhất là hai mươi lần, thì đến buổi chiều ông cũng chẳng khôn ngoan lên được bao nhiêu. Tất cả những gì ông thu được sau chuyến xe buýt sáu xu chính là một niềm xác tín mãnh liệt hơn bao giờ hết rằng chưa từng có, và sẽ chẳng bao giờ có ai sánh được với Margaret; rằng nàng không yêu ông và sẽ chẳng bao giờ yêu ông; nhưng cả nàng—không! hay thậm chí là cả thế giới này—cũng đừng hòng ngăn cản ông yêu nàng. Và thế là ông quay trở lại khu chợ nhỏ, lên lại chuyến xe buýt để trở về Milton.
Trời đã về chiều khi ông xuống xe gần khu nhà xưởng của mình. Những khung quen thuộc đã khơi gợi lại những thói quen và luồng suy nghĩ quen thuộc. Ông biết mình còn rất nhiều việc phải làm—nhiều hơn cả khối lượng công việc thường ngày, hệ quả từ vụ náo loạn của ngày hôm trước. Ông phải gặp gỡ các vị đồng nghiệp trong hội đồng thẩm phán; ông phải hoàn tất những sắp xếp hãy còn dang dở từ buổi sáng nhằm đảm bảo sự thoải mái và an toàn cho số nhân công người Ireland mới được đưa đến; ông phải bảo vệ họ khỏi mọi nguy cơ tiếp xúc với những công nhân đang bất mãn ở Milton. Và nhiệm vụ cuối cùng, cũng là thử thách nhất, là phải trở về nhà và đối mặt với mẹ mình.
Bà Thornton đã ngồi trong phòng ăn suốt cả ngày, từng khoảnh khắc đều ngóng chờ tin con trai mình được tiểu thư Hale chấp thuận. Bà đã phải tự gồng mình lên hết lần này đến lần khác trước mỗi tiếng động bất chợt trong nhà; đã vội vã vớ lấy món đồ khâu hãy còn dang dở trên tay, bắt đầu chăm chỉ nhấp kim, dẫu qua cặp kính mờ đục và bằng đôi bàn tay run rẩy! Và không biết bao nhiêu lần cánh cửa bật mở, chỉ để một kẻ dã tâm vô danh nào đó bước vào với dăm ba thứ vặt vãnh không đâu. Khi ấy, nét mặt cứng ngắc của bà lại giãn ra khỏi vẻ xám xịt lạnh lẽo như băng giá, và các cơ mặt chùng xuống trong nỗi thất vọng rã rời, hoàn toàn khác lạ so với vẻ nghiêm nghị thường ngày. Bà tự dứt ra khỏi nỗi ám ảnh về những đổi thay ảm đạm sẽ giáng xuống cuộc đời mình một khi con trai kết hôn; bà ép tâm trí mình quay trở lại với những guồng quay gia sự quen thuộc. Cặp vợ chồng mới cưới tương lai chắc chắn sẽ cần đến những dự trữ vải vóc mới trong nhà; và bà Thornton đã cho khiêng hết giỏ quần áo này đến giỏ quần áo khác, đầy ắp khăn trải bàn và khăn ăn, ra để bắt đầu kiểm kê lại số tài sản ấy. Có chút nhầm lẫn giữa đồ của bà, vốn được thêu ký hiệu G.H.T. (viết tắt cho George và Hannah Thornton), và đồ của con trai bà—được mua bằng tiền của nó, thêu chính những chữ cái đầu tên nó. Vấy món mang ký hiệu G.H.T. là loại vải gấm Damask của Hà Lan thuộc kiểu cũ, tinh xảo tuyệt mỹ; giờ đây chẳng còn loại nào sánh kịp nữa. Bà Thornton đứng ngắm nhìn chúng hồi lâu—chúng từng là niềm kiêu hãnh của bà vào thuở mới gót chân về nhà chồng. Rồi bà cau mày, mím chặt đôi môi lại đến mức hằn cả nếp, và cẩn thận gỡ từng đường chỉ thêu ba chữ cái G.H. ra. Bà thậm chí còn cất công đi tìm cuộn chỉ thêu màu đỏ Thổ Nhĩ Kỳ để chuẩn bị thêu những ký tự mới vào; nhưng chỉ đã cạn sạch—và bà chẳng còn chút tâm trí đâu mà sai người đi mua thêm nữa. Thế là bà đờ đẫn nhìn vào khoảng không vô định; một chuỗi những hình ảnh lần lượt lướt qua tâm trí bà, trong đó con trai bà luôn là nhân vật trung tâm, là đối tượng duy nhất—đứa con trai, niềm kiêu hãnh, và là tài sản độc tôn của đời bà. Thế nhưng nó vẫn chưa về. Chắc hẳn nó đang ở bên tiểu thư Hale. Bóng hình của tình yêu mới ấy đã sớm đánh cắp vị trí độc tôn của bà trong trái tim nó. Một nỗi đau đớn tột cùng—một nhát cắt của sự ghen tuông vô vọng—xoáy sâu vào lồng ngực bà: bà khó lòng phân định nổi đó là nỗi đau thể xác hay tinh thần nữa, nhưng nó buộc bà phải ngồi thụp xuống. Chỉ một thoáng sau, bà lại đứng phắt dậy, thẳng người như trước—trên môi thoáng hiện nụ cười lạnh lẽo lần đầu tiên trong ngày, sẵn sàng chờ đón cánh cửa mở ra và sự xuất hiện của kẻ chiến thắng đầy hoan hỉ kia, kẻ sẽ chẳng bao giờ thấu hiểu được nỗi tiếc nuối cay đắng mà người mẹ phải chịu đựng vì cuộc hôn nhân của nó. Trong tất cả những điều ấy, bóng dáng của cô con gái dâu tương lai gần như không hề được đoái hoài với tư cách là một cá thể độc lập. Cô ấy đơn giản chỉ là vợ của John. Việc thay thế vị trí làm chủ gia đình của bà Thornton chỉ là một trong những hệ quả xa hoa tô điểm thêm cho vinh quang tột đỉnh ấy: mọi sự ấm no sung túc trong nhà, nào lụa là gấm vóc, nào danh vọng, ái tình, sự phục tùng, cùng lớp lớp bạn bè vây quanh, tất cả sẽ tự nhiên kéo đến hệt như những viên ngọc quý đính trên chiếc áo bào của vị vua, và người ta cũng chẳng bận tâm đến giá trị riêng lẻ của từng món. Chỉ cần được John chọn lựa, thì dẫu có là một ả mạn bếp cũng sẽ được tách biệt khỏi phần còn lại của thế giới. Và tiểu thư Hale cũng chẳng đến nỗi nào. Giá mà cô ta là một cô gái gốc Milton, hẳn bà Thornton đã thực sự quý mến cô ấy rồi. Cô ta sắc sảo, có gu thẩm mỹ, có cá tính và cả chiều sâu trong tính cách nữa. Quả thực, cô ta mang nặng những thành kiến đáng buồn và còn rất nhiều điều ngây ngô; nhưng điều đó vốn là hiển nhiên đối với một kẻ lớn lên ở miền Nam. Một sự so sánh đầy ấm ức và tổn thương giữa Fanny và cô gái kia cứ thế diễn ra trong tâm trí bà Thornton; và để rồi lần đầu tiên, bà cất lời la mắng con gái mình một cách cay nghiệt; mắng cho một trận tơi bời; và sau đó, như một hình thức tự phạt mình, bà vớ lấy bộ Chú giải Kinh thánh của Henry và cố gắng dồn sự tập trung vào đó, thay vì tiếp tục theo đuổi công việc vốn mang lại cho bà niềm kiêu hãnh cũng như việc tiếp tục kiểm kê đống khăn trải bàn.
Tiếng bước chân của nó cuối cùng cũng vang lên! Bà nghe thấy tiếng nó, ngay cả khi bà tưởng rằng mình đang đọc dứt câu; trong khi ánh mắt bà vẫn lướt qua những dòng chữ ấy và trí nhớ có thể máy móc đọc lại từng từ một, bà đã nghe thấy tiếng nó bước vào cửa chính. Giác quan nhạy bén của bà có thể nhận diện từng âm thanh chuyển động: giờ nó đang ở chỗ để mũ—giờ thì đã đứng ngay trước cửa phòng. Tại sao nó lại chần chừ? Hãy để bà phải đối mặt với điều tồi tệ nhất.
Thế nhưng đầu bà vẫn cúi gằm trên cuốn sách; bà không ngẩng lên nhìn. Nó bước sát lại chiếc bàn, đứng lặng ở đó, chờ đợi cho đến khi bà đọc xong đoạn văn có vẻ đang thu hút toàn bộ tâm trí bà. Bằng một nỗ lực lớn, bà ngẩng đầu lên. “John đấy ư?”
Nó thừa hiểu câu nói ngắn ngủi ấy hàm ý điều gì. Nhưng nó đã tự phơi bày một lớp áo giáp sắt bọc lấy tâm can. Nó rất muốn đáp lại bằng một lời bông đùa; sự cay đắng trong lòng thừa sức thốt ra một câu như thế, nhưng mẹ nó xứng đáng nhận được nhiều hơn thế. Nó vòng ra phía sau lưng bà, để bà không thể nhìn thấy nét mặt mình, và, nhẹ nhàng ngửa tấm gương mặt xám xịt, cứng đờ của bà ra sau, nó đặt một nụ hôn lên đó, thì thầm:
“Chẳng ai yêu con—chẳng ai quan tâm đến con ngoài mẹ cả.”
Nó quay người bước đi, đứng tựa đầu vào bệ lò sưởi, những giọt nước mắt chực trào ra trong đôi mắt nam tính. Bà đứng bật dậy—rồi lảo đảo. Lần đầu tiên trong đời, người đàn bà kiên cường ấy lại lảo đảo. Bà đặt đôi tay lên vai nó; bà là một người phụ nữ cao lớn. Bà nhìn thẳng vào khuôn mặt nó: bắt nó phải nhìn vào mắt mình.
“Tình mẫu tử là do Thượng đế ban tặng, hỡi John. Nó bền chặt đến muôn đời muôn thuở. Tình yêu của một cô gái chẳng khác nào làn khói thoảng—nó đổi thay theo từng cơn gió. Và cô ta đã không chọn con, đứa con trai ruột thịt của mẹ, phải vậy không?” Bà nghiến chặt hàm răng; nhe ra như loài chó dại lộ rõ qua khóe miệng. Nó lắc đầu.
“Con không xứng đáng với cô ấy, thưa mẹ; từ đầu con đã biết mình không xứng rồi.”
Bà nghiến răng rít lên từng chữ qua bờ môi mím chặt. Nó không thể nghe rõ bà đang nói gì; nhưng ánh mắt tóe lửa của bà ngầm diễn dịch đó là một lời nguyền rủa—dù câu chữ có thể không thô tục, nhưng sự cay độc trong tâm ý thì chẳng thua kém bất kỳ lời nguyền rủa nào từng được thốt ra trên đời. Thế nhưng trái tim bà lại nhảy cót lên vì nhẹ nhõm khi biết rằng nó đã hoàn toàn thuộc về mình.
“Mẹ!” nó vội vã thốt lên, “Con không thể nghe thêm nửa lời lăng mạ nào nhắm vào cô ấy nữa đâu. Xin mẹ hãy tha cho con—tha cho con! Trái tim con đang rớm máu và vô cùng yếu đuối;—con vẫn yêu cô ấy; con yêu cô ấy hơn bao giờ hết.”
“Còn ta thì căm ghét nó,” bà Thornton cất giọng trầm đục và hung ác. “Ta đã cố gắng không căm ghét nó, khi nó đứng giữa con và ta, bởi vì—ta tự nhủ với lòng—nó sẽ mang lại hạnh phúc cho con; và ta sẵn sàng đánh đổi bằng cả tâm can để làm được điều đó. Nhưng giờ đây, vì sự đau khổ của con, ta căm ghét nó. Phải, John ạ, con có giấu giếm trái tim đang oằn mình vì đau đớn của con khỏi ta đi chăng nữa thì cũng vô ích thôi. Ta là người mẹ đã mang nặng đẻ đau ra con, và nỗi buồn của con chính là sự đọa đày của ta; và nếu con không căm ghét nó, thì ta sẽ là kẻ căm ghét thay phần con.”
“Vậy thì, thưa mẹ, mẹ càng khiến con yêu cô ấy nhiều hơn. Cô ấy đang bị mẹ đối xử bất công, và con buộc phải làm cho cán cân ấy được cân bằng lại. Nhưng sao chúng ta lại cứ phải nhắc đến chuyện yêu hay ghét làm gì? Cô ấy chẳng hề mảy may quan tâm đến con, và điều đó là quá đủ, thậm chí là quá thừa thãi rồi. Từ nay chúng ta đừng bao giờ nhắc đến chủ đề này nữa. Đó là điều duy nhất mẹ có thể làm cho con trong chuyện này. Xin đừng bao giờ nhắc đến tên cô ấy nữa.”
“Ta hoàn toàn đồng ý. Ta chỉ ước gì nó, và tất cả những thứ liên quan đến nó, bị cuốn phăng trở lại cái xó xỉnh mà chúng đã chui rúc từ cái thuở ban đầu.”
Nó đứng lặng người, đăm đăm nhìn vào đống lửa thêm một hai phút nữa. Đôi mắt khô khốc, mờ đục của bà ngấn lên những giọt nước mắt lạ lẫm khi nhìn con; nhưng bà lại tỏ ra lạnh lùng và tĩnh lặng hệt như thường ngày khi cất lời tiếp theo.
“Lệnh bắt giữ ba kẻ vì tội âm mưu đã được ban hành rồi đấy, con trai ạ. Vụ bạo loạn ngày hôm qua đã góp phần giáng một đòn chí mạng vào cuộc đình công.”
Và cái tên Margaret từ đó không bao giờ được nhắc đến giữa hai mẹ con bà Thornton nữa. Họ lại quay về với nhịp điệu giao tiếp quen thuộc hàng ngày—bàn về những sự thật trần trụi, chứ không phải những quan điểm, và càng không phải những rung cảm trong lòng. Giọng điệu của họ đều đặn và lạnh băng; một người lạ mặt bước vào hẳn sẽ nghĩ rằng chưa từng chứng kiến sự thờ ơ lạnh lẽo đến thế trong cách hành xử giữa những người thân máu mủ ruột rà.
