“Và nàng nhè nhẹ bước chân trên bãi cát ngập nắng,
Với bao lần ngập ngừng ngây dại dọc đường đi;
Nỗi buồn mang sức mạnh trầm lắng và thánh thiêng.”
Hood.
“Chẳng phải Margaret là người thừa kế đó sao?” Edith thì thầm với chồng khi hai người ở trong phòng riêng vào ban đêm sau chuyến đi buồn bã tới Oxford. Nàng kéo đầu cao của chồng cúi xuống, kiễng chân lên, và nài nỉ anh đừng kinh ngạc, trước khi dám thưa hỏi câu hỏi này. Tuy nhiên, Đại úy Lennox hoàn toàn mù tịt; nếu từng nghe qua thì anh cũng đã quên mất; hẳn một thành viên hội đồng của một trường đại học nhỏ chẳng để lại được bao nhiêu; nhưng anh chưa bao giờ muốn nàng phải tự trả tiền ăn ở; và hai trăm năm mươi bảng một năm thì thật là nực cười, xét việc nàng chẳng bao giờ uống rượu. Edith bước trở xuống với đôi chân chạm đất, có phần buồn bã hơn một chút, cùng một mối mộng mơ đã tan tành mây khói.
Một tuần sau, nàng nhún nhảy bước đến bên chồng và nhún gối chào một cách điệu nghệ:
“Em đúng mà anh sai, thưa ngài Đại úy cao quý. Margaret đã nhận được thư của luật sư, và cô ấy là người thừa kế phần tài sản còn lại sau khi trừ các khoản di tặng—các khoản di tặng vào khoảng hai nghìn bảng, và phần còn lại khoảng bốn mươi nghìn, theo giá trị tài sản hiện tại ở Milton.”
“Thật ư! Và cô ấy đón nhận vận may của mình thế nào?”
“Ồ, có vẻ như cô ấy vẫn luôn biết mình sẽ nhận được toàn bộ; chỉ là cô ấy không ngờ lại nhiều đến thế. Trông cô ấy rất nhợt nhạt và tái mét, bảo rằng cô ấy thấy sợ; nhưng anh biết đấy, điều đó thật vớ vẩn và sẽ sớm qua mau thôi. Em để mặc mẹ đang tuôn trào những lời chúc mừng vào tai cô ấy, rồi lén chạy sang đây báo tin cho anh.”
Mọi người dường như đều ngầm thống nhất rằng điều tự nhiên nhất là coi ngài Lennox từ nay về sau là cố vấn pháp lý của Margaret. Cô hoàn toàn mù tịt về mọi thủ tục giấy tờ đến mức hầu như trong mọi việc cô đều phải nhờ đến sự can thiệp của anh. Anh chọn luật sư cho cô; anh mang giấy tờ đến cho cô ký. Anh chưa từng hạnh phúc nhường ấy như khi được giảng giải cho cô hiểu những ẩn ý và biểu tượng đằng sau những điều bí hiểm của luật pháp.
“Henry,” Edith tinh nghịch cất lời một hôm nọ; “anh có biết em hy vọng và mong đợi tất cả những cuộc trò chuyện dài đằng đẵng này với Margaret sẽ dẫn đến kết quả gì không?”
“Không, anh không biết,” anh đỏ mặt đáp. “Và anh muốn em đừng nói cho anh biết.”
“Ồ, rất tốt; vậy thì em cũng chẳng cần dặn Sholto thôi đừng mời ngài Montagu đến nhà mình thường xuyên nữa.”
“Tùy em chọn thôi,” anh nói với vẻ bình thản giả tạo. “Những gì em đang nghĩ có thể xảy ra hoặc không; nhưng lần này, trước khi dấn thân, anh sẽ nhìn cho rõ đường đi nước bước. Em muốn mời ai thì tùy. Có thể không lịch sự lắm đâu, Edith, nhưng nếu em nhúng tay vào thì em sẽ phá hỏng mất. Cô ấy đã rất lạnh lùng với anh trong một thời gian dài; và chỉ mới bắt đầu tan băng đôi chút khỏi thái độ kiêu kỳ kiểu Zenobia đó thôi. Cô ấy tiềm ẩn một bóng hình Cleopatra bên trong, chỉ tiếc là chưa đủ nét ngoại giáo mà thôi.”
“Phần em,” Edith đáp với chút ý cười tinh quái, “em rất mừng vì cô ấy là một tín đồ Thiên Chúa giáo. Số người em quen biết thuộc đạo này ít lắm!”
Mùa thu năm ấy chẳng có chuyến đi Tây Ban Nha nào cho Margaret cả; dù cho đến phút chót cô vẫn hy vọng một cơ hội may mắn nào đó sẽ đưa Frederick đến Paris, nơi cô có thể dễ dàng tìm người đi cùng để hội ngộ. Thay vì Cadiz, cô đành phải bằng lòng với Cromer. Đó là nơi dì Shaw và gia đình Lennox hướng về. Từ lâu họ đã muốn cô đi cùng, và theo đúng tính cách của họ, họ chỉ miễn cưỡng bỏ ra chút ít nỗ lực để thúc đẩy mong ước riêng của cô. Có lẽ Cromer, theo mộth nghĩa nào đó, lại là lựa chọn tốt nhất cho cô. Cô đang cần được bồi bổ thể chất, rèn luyện gân cốt cũng như cần được nghỉ ngơi.
Trong số những hy vọng đã tiêu tan, có cả niềm tin và hy vọng rằng ông Bell sẽ kể cho ông Thornton nghe những chi tiết giản dị về hoàn cảnh gia đình đã dẫn đến tai nạn bất hạnh gây ra cái chết của Leonards. Dù quan điểm của ông Thornton ra sao—dù nó có thay đổi thế nào so với những gì ông từng nghĩ, cô vẫn muốn nó phải dựa trên một sự thấu hiểu chân thực về những gì cô đã làm và lý do cô làm thế. Đó sẽ là niềm an ủi lớn cho cô: sẽ mang lại cho cô sự bình yên trong tâm hồn về một vấn đề mà suốt đời này cô sẽ mãi canh cánh không nguôi, trừ khi cô tự quyết định không bao giờ nghĩ đến nó nữa. Đã quá lâu kể từ thời điểm xảy ra những sự kiện ấy, đến mức chẳng còn cách nào khả dĩ để giải thích chúng ngoại trừ cách duy nhất mà cô đã đánh mất sau cái chết của ông Bell. Cô có lẽ chỉ đành nhẫn nhục chịu đựng sự hiểu lầm như bao người khác; nhưng dẫu tự nhủ rằng hoàn cảnh của mình chẳng có gì là hiếm hoi, trái tim cô vẫn không bớt nhói đau vì khao khát rằng một lúc nào đó—nhiều năm nhiều tháng sau—dù sao thì trước khi ông qua đời, ông cũng sẽ biết cô đã bị giằng xé đến nhường nào. Cô nghĩ mình không cần nghe rằng mọi chuyện đã được giải thích cho ông hiểu, chỉ cần cô chắc chắn rằng ông sẽ biết. Nhưng ước muốn ấy cũng vô vọng như bao điều khác; và khi cô đã tự rèn giũa bản thân để chấp nhận thực tế này, cô dồn toàn bộ tâm can và sức lực vào cuộc sống đang hiện ra trước mắt, tự nhủ sẽ nỗ lực để tận dụng nó một cách tốt nhất.
Cô thường ngồi hàng giờ liền trên bãi biển, đắm mình nhìn những con sóng vỗ không ngừng nghỉ vào bờ đá cuội,—hoặc phóng tầm mắt ra vùng biển xa xôi đang dập dềnh và lấp lánh dưới bầu trời, để rồi lắng nghe, dẫu chẳng mấy bận tâm, khúc thánh ca muôn thuở cứ vang lên hoài không dứt. Cô được xoa dịu mà chẳng hiểu vì sao hay bằng cách nào. Cô cứ thế ngồi thẫn thờ trên cát, hai tay ôm lấy đầu gối, trong lúc dì Shaw đi mua sắm những món đồ vụn vặt, còn Edith và Đại úy Lennox thì cưỡi ngựa đi khắp chốn trên bờ lẫn trong nội địa. Những vú em thong thả dắt theo lũ trẻ đi qua đi lại trước mặt cô, thì thầm tò mò không hiểu ngày này qua ngày khác cô có thể ngắm nhìn cái gì mà lâu đến thế. Và khi gia đình quây quần bên bữa tối, Margaret lại vô cùng trầm lặng và chìm đắm trong suy nghĩ riêng đến mức Edith đâm chán nản, và vô cùng phấn khởi đón nhận đề xuất của chồng rằng ngài Henry Lennox nên được mời đến nghỉ một tuần tại Cromer trên đường từ Scotland trở về vào tháng Mười.
Nhưng khoảng thời gian dành cho suy ngẫm ấy đã giúp Margaret đặt lại mọi sự việc vào đúng vị trí của chúng, xét về cội nguồn lẫn ý nghĩa, đối với cả quá khứ lẫn tương lai của cô. Những giờ phút bên bờ biển ấy không hề uổng phí, như bất kỳ ai có sự tinh tế để nhận ra, hay sự quan tâm để thấu hiểu, đều có thể thấy được qua nét mặt đang dần đổi thay của Margaret. Ngài Henry Lennox vô cùng kinh ngạc trước sự biến chuyển đó.
“Tôi có cảm giác biển cả đã mang lại cho cô Hale những chuyển biến vô cùng tích cực,” anh nói khi cô vừa bước ra khỏi phòng khách sau khi anh đến hội ngộ gia đình họ. “Trông cô ấy trẻ ra đến mười tuổi so với hồi ở Harley Street chiếc mũ kia đấy chứ.”
“Đó là nhờ cái mũ em mua cho cô ấy đấy!” Edith đắc ý nói. “Em biết ngay nó sẽ hợp với cô ấy từ khoảnh khắc em nhìn thấy nó.”
“Xin lỗi em,” ngài Lennox nói, với giọng điệu nửa coi thường nửa nuông chiều mà anh vẫn thường dùng với Edith. “Nhưng anh tin là mình phân biệt được sự quyến rũ của một bộ trang phục với sức hút của một người phụ nữ. Chẳng có chiếc mũ nào có thể làm cho đôi mắt của cô Hale vừa long lanh lại vừa dịu dàng đến thế, hay bờ môi cô ấy mọng đỏ và tươi tắn đến vậy—và tổng thể khuôn mặt lại tràn ngập sự bình yên và rạng rỡ đến thế. Cô ấy vừa giống, lại vừa hơn cả,”—anh hạ thấp giọng,—“giống như Margaret Hale của Helstone thuở nào.”
Kể từ lúc đó, người đàn ông tài năng và đầy tham vọng dốc toàn lực để chinh phục Margaret. Anh say đắm vẻ đẹp dịu dàng của cô. Anh nhìn thấy tầm vóc tư duy tiềm ẩn ở cô, thứ mà (anh nghĩ) có thể dễ dàng dẫn dắt để ôm trọn mọi mục tiêu mà anh hằng ấp ủ. Anh chỉ xem gia tài của cô như một phần bổ sung cho nét tính cách hoàn mỹ, tuyệt vời cùng địa vị của chính cô; song anh hoàn toàn ý thức được sự thăng tiến mà nó sẽ ngay lập tức mang lại cho anh, một luật sư nghèo. Về sau, anh sẽ gặt hái được những thành công và danh vọng đủ để trả lại cho cô, kèm theo cả lãi suất, khoản đầu tư tài chính ban đầu mà anh nợ cô. Anh đã đến Milton vì công việc liên quan đến tài sản của cô trên đường từ Scotland trở về; và với con mắt tinh tường của một luật sư lão luyện, luôn sẵn sàng đón nhận và cân nhắc mọi khả năng, anh nhận thấy giá trị ngày càng gia tăng theo từng năm của những mảnh đất và ngôi nhà thuộc quyền sở hữu của cô tại thành phố đang phát triển thịnh vượng đó. Anh rất đỗi vui mừng khi nhận ra mối quan hệ hiện tại giữa anh và Margaret—từ chỗ là khách hàng và cố vấn pháp lý—đang dần xóa nhòa đi ký ức về ngày tháng xui xẻo, đầy rối ren ở Helstone. Nhờ đó, anh có được những cơ hội đặc biệt để gần gũi cô, bên cạnh những cơ hội vốn có từ mối quan hệ giữa hai gia đình.
Margaret chẳng màng gì hơn là lắng nghe chừng nào anh còn nói về Milton, dẫu anh chưa từng gặp bất kỳ ai trong số những người mà cô quen biết. Từ trước đến nay, dì và chị họ cô luôn quen miệng nhắc đến Milton với sự chán ghét và khinh miệt; đúng những cảm xúc mà Margaret nay cảm thấy hổ thẹn khi nhớ lại rằng mình từng bày tỏ và trải qua trong những ngày đầu đến đó sinh sống. Nhưng ngài Lennox gần như vượt qua cả Margaret trong sự trân trọng của anh đối với tính cách của người dân Milton và bản chất của thành phố ấy. Năng lượng, sức mạnh, lòng dũng cảm bất khuất trong công cuộc đấu tranh và vươn lên; sức sống mãnh liệt và rực rỡ của họ đã thu hút và níu giữ sự chú ý của anh. Anh chưa từng thấy chán khi nói về họ; và anh chưa từng nhận ra sự ích kỷ và thực dụng đằng sau quá nhiều mục tiêu tầm thường mà họ tự đặt ra cho bản thân sau tất cả những nỗ lực vĩ đại, không biết mệt mỏi ấy, cho đến khi Margaret, ngay giữa niềm vui thích của mình, đã có sự sòng phẳng để chỉ ra điều đó như một vết nhơ làm ô uế biết bao phẩm chất cao quý và đáng ngưỡng mộ. Dẫu vậy, khi những chủ đề khác trở nên nhàm chán và cô chỉ đáp lại cộc lốc trước nhiều câu hỏi, Henry Lennox lại phát hiện ra rằng một câu hỏi về nét tính cách đặc trưng nào đó ở Darkshire lại có thể thắp lên ánh sáng trong đôi mắt cô, khơi dậy sắc hồng trên đôi má cô.
Khi họ trở về thành phố, Margaret thực hiện một trong những quyết định đã vạch sẵn bên bờ biển, tự mình nắm lấy vận mệnh cuộc đời. Trước khi đến Cromer, cô vốn dĩ vô cùng vâng lời những quy tắc của người dì cứ như thể cô vẫn chỉ là một vị khách nhỏ bé, sợ sệt từng khóc đến lịm đi vào giấc ngủ trong đêm đầu tiên ở căn phòng trẻ em tại Harley Street. Nhưng cô đã học được, trong những giờ phút tĩnh lặng suy ngẫm ấy, rằng chính cô sẽ phải là người chịu trách nhiệm cho cuộc đời mình và những việc mình đã làm; và cô cố gắng giải quyết bài toán hóc búa nhất dành cho người phụ nữ: rằng bao nhiêu phần nên hoàn toàn hòa lẫn vào sự vâng phục quyền uy, và bao nhiêu phần có thể được tách riêng cho sự tự do hành động. Bà Shaw dễ tính hết mức có thể; và Edith cũng thừa kế phẩm chất gia đình tuyệt vời này; bản thân Margaret có lẽ là người có tính khí tệ nhất trong ba người, bởi sự nhạy bén cùng trí tưởng tượng quá đỗi phong phú khiến cô hay nổi nóng, và sự cô lập thiếu thốn sự đồng cảm từ thuở nhỏ đã khiến cô trở nên kiêu kỳ: nhưng cô lại có một nét ngọt ngào ngây thơ khó tả trong tim, thứ khiến cho phong thái của cô, ngay cả trong những khoảnh khắc hiếm hoi bướng bỉnh, vẫn giữ được sức hút không thể chối từ như xưa; và giờ đây, được tôi luyện qua cả những điều mà người thế gian gọi là vận may tốt đẹp, cô đã khuất phục được người dì vốn đầy vẻ e dè để đồng ý theo ý nguyện của mình. Thế là Margaret giành được sự công nhận cho quyền tự chủ theo đuổi những lý tưởng đạo đức của riêng cô.
“Chỉ là đừng tỏ ra quá tháo vát, độc lập nhé,” Edith nài nỉ. “Mẹ muốn em có một người hầu riêng cho mình; và chị chắc chắn em sẽ hoan nghênh thôi, vì họ đúng là rắc rối lớn. Chỉ để làm vui lòng chị thôi, cưng ạ, đừng có mà tỏ ra quá độc lập, kiên quyết; đó là điều duy nhất chị xin em. Có người hầu hay không, cũng đừng có tỏ ra quá tháo vát.”
“Đừng lo, Edith. Em sẽ ngất xỉu ngay trước mặt chị vào giờ ăn tối của lũ gia nhân, ngay cơ hội đầu tiên; và rồi, với việc Sholto nghịch lửa và đứa bé khóc thét lên, chị sẽ bắt đầu ước gì có một người phụ nữ tháo vát, đủ sức xoay sở trong mọi tình huống khẩn cấp cho mà xem.”
“Và em sẽ không trở nên quá khô khan đến mức quên mất chuyện đùa giỡn và vui vẻ chứ?”
“Không đời nào. Em sẽ còn vui vẻ hơn cả trước đây nữa, giờ thì em đã được làm theo ý mình rồi.”
“Và em sẽ không tự làm xấu mình bằng cách ăn mặc lôi thôi chứ, hãy để chị mua quần áo cho em nhé?”
“Thực tình là em định tự mua chúng. Chị có thể đi cùng em nếu thích; nhưng chẳng ai làm em hài lòng ngoại trừ chính em cả.”
“Ồ! Chị cứ sợ em sẽ ăn mặc toàn màu nâu với màu bụi đất, để không bị lộ vết bẩn mà em sẽ vớ phải ở tất cả những nơi đó chứ. Chị rất mừng vì em vẫn giữ lại một hai thói hư tật xấu, coi như chút mẫu vật lưu niệm của bản tính con người cũ.”
“Em sẽ vẫn y như cũ thôi, Edith ạ, nếu chị và dì chịu hình dung ra điều đó. Chỉ là vì em chẳng có chồng hay con để gánh vác những bổn phận tự nhiên, nên em phải tự tạo ra cho mình vài thứ, ngoài việc lo đặt may váy vóc.”
Trong cuộc họp kín của gia đình, gồm có Edith, mẹ cô và chồng cô, người ta đi đến kết luận rằng có lẽ tất cả những dự tính ấy của Margaret sẽ chỉ càng khiến cô thuộc về Henry Lennox mà thôi. Chúng giúp cô tránh xa những người bạn trai khác có thể là những người con trai hay người anh trai phù hợp; và mọi người cũng đồng tình rằng cô dường như chẳng mấy mặn mà với sự hiện diện của bất kỳ ai ngoài Henry khi ở ngoài phạm vi gia đình. Những người theo đuổi khác, bị thu hút bởi diện mạo hoặc tiếng tăm về khối gia tài của cô, đều bị sự thờ ơ mỉm cười đầy vô tâm của cô quét sạch sang những lối đi lui tới của những người đẹp dễ dãi hơn, hay những nàng tiểu thư thừa kế với khối lượng vàng bạc lớn hơn. Henry và cô từ từ tiến đến sự thân thiết gắn bó hơn; nhưng cả anh lẫn cô đều chẳng phải kiểu người chịu để cho những hành động của mình bị soi mói dù chỉ là chút ít.
