“Bước chân của những người khiêng, nặng nề và chậm chạp,
Tiếng nức nở của những người tang chế, sâu thẳm và nghẹn ngào.”
Shelley.
Đúng vào thời gian đã hẹn từ hôm trước, họ lên đường đến thăm Nicholas Higgins và con gái ông. Cả hai đều sực nhớ lại nỗi mất mát mới đây qua sự bẽn lẽn lạ lùng trong bộ y phục mới, và qua một thực tế rằng đây là lần đầu tiên sau nhiều tuần, họ mới cùng nhau thong thả bước ra ngoài. Họ xích lại gần nhau hơn trong một niềm đồng cảm không nói nên lời.
Nicholas đang ngồi bên lò sưởi ở góc quen thuộc của ông, nhưng không có chiếc tẩu quen thuộc. Ông chống đầu lên tay, gác khuỷu tay lên đầu gối. Ông không đứng dậy khi thấy họ, dẫu Margaret có thể đọc được sự chào đón trong ánh mắt ông.
“Ngồi xuống đi, ngồi xuống đi. Lửa gần tắt rồi,” ông nói, thọc mạnh vào lò sưởi như để hướng sự chú ý ra chỗ khác. Quả thật, trông ông có vẻ khá lôi thôi với bộ râu đen chưa cạo mấy ngày nay, làm cho gương mặt tái nhợt càng thêm tái nhợt, và chiếc áo khoác thì sẽ còn đẹp chán nếu được vá víu lại đàng hoàng.
“Chúng tôi nghĩ giờ này là lúc tiện nhất để tìm anh, ngay sau bữa trưa,” Margaret nói.
“Chúng tôi cũng có nhiều nỗi buồn kể từ lần gặp anh,” ông Hale nói.
“Ừ, ừ. Dạo này nỗi buồn còn nhiều hơn cả bữa ăn; tôi đoán giờ ăn của tôi kéo dài suốt cả ngày; cô cậu cứ đến là thể nào cũng gặp tôi.”
“Anh thất nghiệp à?” Margaret hỏi.
“Ừ,” ông đáp ngắn gọn. Rồi, sau một phút im lặng, ông nói thêm, lần đầu tiên ngẩng đầu lên: “Tôi không thiếu tiền. Đừng có tưởng thế. Con bé Bess tội nghiệp, trước lúc lâm, có giấu một ít tiền dưới gối để dúi vào tay tôi, và con Mary thì đang cắt vải thô. Nhưng tôi vẫn thất nghiệp.”
“Chúng tôi nợ Mary một ít tiền,” ông Hale nói, trước khi Margaret kịp ấn mạnh tay lên tay ông để ngăn lời lại.
“Nếu nó nhận, tôi sẽ tống cổ nó ra khỏi nhà. Tôi sẽ ở trong bốn bức tường này, còn nó thì ở ngoài. Thế thôi.”
“Nhưng chúng tôi nợ nó rất nhiều lời cảm ơn vì sự giúp đỡ ân cần,” ông Hale lại lên tiếng.
“Tôi chưa hề cảm ơn con gái ông vì những việc làm đầy yêu thương của nó dành cho đứa con gái tội nghiệp của tôi. Tôi chưa bao giờ tìm được lời lẽ thích hợp. Giờ có lẽ tôi phải bắt đầu tập nói, nếu cô cậu cứ làmùm lên về những gì con bé Mary có thể giúp cô cậu.”
“Có phải vì cuộc đình công mà anh thất nghiệp không?” Margaret dịu dàng hỏi.
“Cuộc đình công chấm dứt rồi. Hết chuyện rồi. Tôi thất nghiệp vì tôi chưa bao giờ đi xin việc. Và tôi không xin việc, bởi vì lời hay thì hiếm, mà lời cay đắng thì nhiều.”
Ông đang ở tâm trạng muốn tìm một niềm vui gắt gỏng trong việc đưa ra những câu trả lời giống như câu đố. Nhưng Margaret hiểu rằng ông rất muốn được hỏi để giải thích.
“Và những lời hay là—?”
“Xin việc làm. Tôi cho rằng đó gần như là những lời hay nhất mà một người đàn ông có thể thốt ra. ‘Hãy cho tôi việc làm’ có nghĩa là ‘và tôi sẽ làm nó như một người đàn ông.’ Đó là những lời hay.”
“Và những lời cay đắng là từ chối cho anh việc làm khi anh cất lời xin.”
“Ừ. Lời cay đắng là thế này: ‘Aha, anh bạn quý! Anh đã trung thành với hội của anh, và tôi sẽ trung thành với hội của tôi. Anh đã làm hết sức mình vì những kẻ cần giúp đỡ; đó là cách anh trung thành với đồng loại của anh: và tôi sẽ trung thành với đồng loại của tôi. Anh đã là một kẻ ngốc nghếch đáng thương, chẳng biết gì ngoài việc làm một tên ngốc trung thành và tín nghĩa. Cho nên hãy xéo đi và mặc xác anh. Chẳng có việc gì cho anh ở đây cả.’ Đó là những lời cay đắng. Tôi không phải là kẻ ngốc; và nếu tôi là thế, thì người ta đáng lẽ phải dạy tôi cách để khôn ngoan theo lối của họ. Chắc tôi cũng đã học được, nếu có ai chịu khó dạy tôi.”
“Chẳng lẽ không đáng thử,” ông Hale nói, “để hỏi ông chủ cũ xem ông ấy có nhận anh trở lại không? Dù cơ hội có mong manh, nhưng đó vẫn là một cơ hội.”
Ông lại ngẩng lên, liếc sắc bén về phía người đặt câu hỏi; rồi bật lên một tiếng cười khẽ đầy cay đắng.
“Thưa ông chủ! Nếu không phiền, đến lượt tôi xin hỏi ông một vài câu.”
“Anh cứ tự nhiên,” ông Hale nói.
“Tôi đoán ông cũng có cách để kiếm miếng ăn chứ. Người ta hiếm khi sống ở Milton chỉ vì sở thích, nếu họ có thể sống ở bất cứ nơi nào khác.”
“Anh nói rất phải. Tôi có một khoản tài sản độc lập, nhưng ý định khi tôi đến định cư ở Milton là để làm gia sư.”
“Để dạy học. À! Tôi đoán họ trả tiền cho ông để dạy họ, phải không?”
“Vâng,” ông Hale mỉm cười đáp. “Tôi dạy học để được trả công.”
“Và những kẻ trả tiền cho ông, họ có bảo ông phải làm gì, hay không được làm gì với số tiền họ trả cho ông để đổi lấy công sức—một sự trao đổi sòng phẳng như vậy không?”
“Không; dĩ nhiên là không rồi!”
“Họ không bảo rằng: ‘Ông có thể có một người anh em, hoặc một người bạn thân thiết như anh em, người đang cần số tiền này cho một mục đích mà cả ông và anh ta đều cho là đúng; nhưng ông phải hứa không được đưa cho anh ta. Ông có thể thấy một mục đích tốt, theo ý ông, để dùng tiền của mình; nhưng chúng tôi không cho là tốt, và vì thế nếu ông tiêu tiền vào việc đó, chúng tôi sẽ cắt đứt quan hệ với ông.’ Họ không nói thế, đúng không?”
“Không: dĩ nhiên là không rồi!”
“Ông có chịu đựng nổi nếu họ làm thế không?”
“Phải có sức ép rất lớn mới có thể khiến tôi dù chỉ nghĩ đến chuyện khuất phục trước sự sai khiến đó.”
“Trên cõi đời này chẳng có sức ép nào làm tôi chịu khuất phục cả,” Nicholas Higgins nói. “Thế đấy. Ông đã gãi đúng chỗ ngứa rồi. Xưởng Hampers—nơi tôi từng làm việc—bắt công nhân của họ phải thề độc là không được quăng dù chỉ một xu để giúp Công đoàn hay cứu những người đình công khỏi chết đói. Họ cứ việc bắt thề với thối,” ông tiếp tục với giọng đầy khinh bỉ; “họ chỉ tạo ra những kẻ dối trá và đạo đức giả mà thôi. Và theo ý tôi, tội đó còn nhẹ hơn tội làm cho trái tim con người trở nên chai đá đến mức không thèm làm một điều tử tế cho những ai đang cần, hay giúp đỡ chính nghĩa, mặc cho nó đi ngược lại với cường quyền. Nhưng tôi sẽ không bao giờ bội thề vì bất cứ công việc nào mà nhà vua có thể ban cho tôi. Tôi là thành viên của Công đoàn; và tôi nghĩ đó là cách duy nhất đem lại điều tốt đẹp cho người lao động. Và tôi đã từng tham gia đình công, đã nếm mùi đói khổ; thế nên nếu tôi kiếm được một shilling, thì sáu xu sẽ thuộc về họ nếu họ đòi hỏi. Hậu quả là, tôi chẳng biết mình sẽ kiếm đâu ra nổi một shilling đây.”
“Quy định không đóng góp cho Công đoàn đó có được áp dụng ở tất cả các nhà máy không?” Margaret hỏi.
“Tôi không dám chắc. Đó là quy định mới ở xưởng chúng tôi; và tôi đoán họ sẽ sớm nhận ra là họ không thể giữ nổi nó đâu. Nhưng hiện tại thì nó đang có hiệu lực. Rồi dần dà họ sẽ nhận ra, chính bạo chúa đẻ ra những kẻ dối trá.”
Có một khoảng lặng ngắn. Margaret đang do dự không biết có nên nói ra điều trong tâm trí mình hay không; cô không muốn làm phật lòng một con người vốn đã luôn ủ rột và chán nản. Cuối cùng thì cô cũng thốt lên. Nhưng với giọng nói dịu dàng và vẻ ngập ngừng cho thấy cô không hề muốn nói điều gì khó nghe, điều đó dường như chẳng làm Higgins bực mình, mà chỉ khiến ông bối rối.
“Anh có nhớ tội nghiệp Boucher từng nói Công đoàn là một kẻ bạo chúa không? Hình như anh ta bảo đó là kẻ bạo chúa tồi tệ nhất. Và tôi nhớ, lúc đó tôi đã đồng ý với anh ta.”
Phải một lúc lâu sau ông mới lên tiếng. Ông đang chống hai tay lên đầu, cúi dòm đống lửa, nên cô không thể đọc được biểu cảm trên gương mặt ông.
“Tôi không chối cãi chuyện Công đoàn thấy cần thiết phải ép một người vào con đường lương thiện của chính anh ta. Tôi sẽ nói thật. Cuộc sống của một kẻ đứng ngoài Công đoàn sẽ rất ư tẻ nhạt khổ sở. Nhưng một khi đã vào Công đoàn, quyền lợi của anh ta sẽ được chăm sóc tốt hơn chính anh ta tự lo, hoặc tự mình làm lấy. Đó là cách duy nhất để người lao động giành được quyền lợi của mình, bằng cách tất cả cùng đoàn kết lại. Càng đông thành viên, thì càng có nhiều cơ hội để mỗi cá nhân được thực thi công lý. Chính phủ bảo vệ những kẻ khes khắt và kẻ điên; và nếu ai đó có ý định làm tổn thương chính mình hay hàng xóm, chính phủ sẽ chặn lại ngay, dù kẻ đó có thích hay không. Công đoàn chúng tôi cũng chỉ làm thế thôi. Chúng tôi không thể tống cổ người ta vào ngục tối; nhưng chúng tôi có thể làm cho cuộc sống của một kẻ trở nên nặng nề đến mức hắn buộc phải gia nhập, trở nên khôn ngoan và biết giúp đỡ dù hắn có muốn hay không. Boucher từ đầu đến cuối vẫn là kẻ ngốc, và ngốc nhất là vào lúc cuối đời.”
“Anh ta đã làm hại anh chứ?” Margaret hỏi.
“Ừ, có chứ. Chúng tôi đã từng có dư luận xã hội đứng về phía mình, cho đến khi hắn và cái đám giống hắn bắt đầu bạo loạn và phá hoại luật pháp. Thế là tiêu tùng cả cuộc đình công.”
“Vậy há chẳng phải tốt hơn nếu để mặc anh ta, đừng ép anh ta gia nhập Công đoàn sao? Anh ta chẳng đem lại lợi ích gì cho các anh; và các anh đã đẩy anh ta đến phát điên.”
“Margaret,” bố cô cất giọng trầm trầm cảnh báo, vì ông thấy đám mây giông đang tụ lại trên nét mặt Higgins.
“Tôi thích con bé này,” Higgins bất ngờ lên tiếng. “Nó nói thẳng tuột những gì trong đầu. Dù vậy, nó chẳng hiểu gì về Công đoàn cả. Đó là một sức mạnh lớn lao: đó là sức mạnh duy nhất của chúng tôi. Tôi đã từng đọc một bài thơ về cái cày đi ngang qua một bông cúc dại, khiến nước mắt tôi trào ra, trước khi tôi có nỗi buồn nào khác để mà khóc. Nhưng chắc chắn kẻ dắt trâu cày chẳng bao giờ dừng lại chỉ vì thương hại bông cúc ấy đâu. Hắn thừa khôn ngoan để làm thế. Công đoàn chính là cái cày, dọn đất sẵn cho mùa gặt. Những kẻ như Boucher—nếu ví hắn với hoa cúc thì quá đề cao hắn, hắn giống một thứ cỏ dại mọc lan tràn trên mặt đất hơn—phải tự chấp nhận số phận bị quét sạch thôi. Giờ thì tôi đang bực hắn lắm. Thế nên có lẽ tôi nói về hắn không được khách quan cho lắm. Tự tay tôi cũng sẵn sàng cho cày qua người hắn, vui vẻ hết sẩy.”
“Tại sao? Anh ta lại làm gì à? Có chuyện gì mới sao?”
“Ừ, chứ sao nữa. Gã đó chẳng bao giờ chịu thôi gây rắc rối. Trước hết hắn lồng lộn như một tên điên, gây ra cái vụ bạo loạn kia. Rồi hắn phải trốn chui trốn lủi, và có lẽ vẫn còn đang ẩn trốn nếu Thornton chịu lùng bắt hắn như tôi từng hy vọng. Nhưng Thornton, sau khi đạt được mục đích của mình, chẳng thèm theo đuổi vụ kiện bạo loạn nữa. Thế là Boucher lủi thủi bò về nhà. Hắn không dám bén mảng ra đường suốt một hai ngày. Hắn vẫn còn chút tự trọng đó. Và rồi, cô nghĩ hắn đi đâu? Chà, đến xưởng Hampers! Mẹ kiếp hắn chứ! Hắn mang cái bộ mặt giả tạo đáng tởm nhìn vào là muốn ọe ấy đến xin việc, dẫu hắn thừa biết cái quy định mới: thề không cho một xu nào tới Công đoàn; không giúp đỡ những người đình công đang chết đói! Hắn đã chết đói lăn quay ra rồi nếu Công đoàn không cứu giúp lúc ngặt nghèo. Vậy mà hắn dám lê thân đến đó, hứa hẹn đủ điều, thề thốt trăm bề—khai sạch mọi việc trong buổi họp của chúng tôi, cái đồ Giu-đa vô tích sự! Nhưng tôi phải nói thế này về lão Hamper, và mang ơn lão cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay, là lão đã đuổi cổ Boucher đi, chẳng thèm nghe hắn một lời—dù mấy kẻ đứng ngó xung quanh bảo rằng tên phản bội đã khóc lóc như một đứa trẻ!”
“Ôi! Thật kinh khủng! Thật đáng thương làm sao!” Margaret thốt lên. “Higgins, hôm nay tôi không nhận ra anh nữa. Anh không thấy chính anh đã đẩy Boucher đến nông nỗi này, khi ép anh ấy gia nhập Công đoàn trái với ý nguyện—khi trái tim anh ấy không hướng về nó sao? Chính các anh đã biến anh ấy thành ra thế này!”
Biến anh ấy thành ra thế này! Anh ấy ra sao cơ chứ?
Vọng lại, vọng lại dọc theo con phố nhỏ là một âm thanh rỗng tuếch, đều đặn; giờ đây đang áp đảo sự chú ý của họ. Nhiều giọng nói bỗng thầm thì, nhỏ hẳn đi; nhiều bước chân vang lên, không tiến về phía trước, chí ít là chẳng có chút vội vã hay kiên định nào, mà giống như đang vây quanh một điểm nào đó. Đúng vậy, có một tiếng bước chânậm ạch, chậm chạp thật rõ ràng, tự vạch cho mình một con đường rõ rệt trong không gian và lọt vào tai họ: đó là bước đi nặng nhọc, mệt mỏi của những người đang khiêng một vật nặng. Tất cả bọn họ đều bị cuốn ra cửa nhà bởi một sức hút không thể cưỡng lại; bị đẩy tới đó—không phải vì sự tò mò tầm thường, mà như thể bởi một luồng gió u buồn, trang nghiêm.
Sáu người đàn ông đi giữa lòng đường, ba trong số đó là cảnh sát. Họ đang vác trên vai một cánh cửa được thỡ khỏi bản lề, trên đó đặt một xác chết; và từ hai bên cánh cửa, những giọt nước cứ rỉ xuống liên hồi. Cả con phố đổ ra xem, và khi thấy vậy, họ cùng hòa vào đoàn người đưa tang, hết người này đến người khác gặng hỏi những người khiêng xác, những người lúc này đành miễn cưỡng đáp lời vì đã phải kể lại quá nhiều lần.
“Chúng tôi tìm thấy hắn ở con lạch ngoài cánh đồng đằng kia.”
“Con lạch ư!—làm gì có đủ nước để chết đuối chứ!”
“Hắn là kẻ quyết tâm. Hắn nằm úp mặt xuống đất. Hắn đã quá chán ngấy cuộc đời này rồi, bất kể lý do hắn có là gì đi nữa.”
Higgins lủi thủi bước đến bên Margaret, cất giọng yếu ớt, lanh lảnh: “Không phải John Boucher đấy chứ? Hắn làm gì có gan đó. Chắc chắn không phải John Boucher! Sao họ cứ nhìn về phía này thế nhỉ? Lắng nghe xem nào! Đầu tôi cứ ù lên chẳng nghe thấy gì cả.”
Họ cẩn thận đặt cánh cửa xuống những phiến đá, và ai nấy đều có thể nhìn thấy kẻ khốn khổ chết đuối—đôi mắt đờ đẫn, một nửa nhắm nửa mở, trân trân nhìn thẳng lên bầu trời. Do tư thế lúc được tìm thấy, mặt hắn sưng vù và biến dạng; hơn nữa, làn da hắn còn bị ngấm thứ nước từ con lạch vốn dùng trong công nghệ nhuộm vải. Phần trước đầu hắn hói; nhưng tóc phía sau thưa và dài, từng lọn tóc bết lại thành những rãnh dẫn nước. Dù bị biến dạng đến nhường ấy, Margaret vẫn nhận ra đó là John Boucher. Cô thấy việc cứ trân trân nhìn vào gương mặt méo mó, đau đớn tội nghiệp kia là một hành động bất kính, nên theo một phản xạ tức thời, cô bước tới, nhẹ nhàng dùng khăn tay che mặt người đã khuất. Ánh mắt của những người nhìn thấy cô làm vậy liền dõi theo khi cô bước khỏi việc làm phước đức của mình, và nhờ thế họ hướng về phía Nicholas Higgins, người đang đứng chết trân tại chỗ. Mấy người đàn ông thầm thì với nhau vài câu, rồi một người tiến lại phía Higgins, kẻ nãy giờ vẫn muốn lùi hẳn vào trong nhà.
“Higgins, cậu quen hắn mà! Cậu phải đi báo cho vợ hắn chứ. Nói cho khéo vào, anh bạn ạ, nhưng phải nhanh lên, vì chúng ta không thể để hắn ở đây lâu được.”
“Tôi không đi được đâu,” Higgins nói. “Đừng bắt tôi. Tôi không dám đối mặt với cô ấy đâu.”
“Cậu là người rành cô ấy nhất mà,” người đàn ông nói. “Bọn tôi đã lo xong việc khiêng hắn về đây rồi—cậu cũng phải gánh phần việc của mình chứ.”
“Tôi không làm nổi,” Higgins nói. “Tôi phát khiếp lên được khi nhìn thấy hắn. Chúng tôi vốn chẳng phải bạn bè gì; mà giờ thì hắn chết rồi.”
“Thôi, nếu cậu không chịu thì đành chịu. Nhưng phải có ai đó báo tin chứ. Đó là một việc nặng nhọc; nhưng nếu chậm trễ, nhỡ cô ấy biết tin từ ai đó thô lỗ hơn thay vì có người từ từ hé lộ cho cô ấy hay thì nguy.”
“Bố, bố đi đi ạ,” Margaret khẽ nói.
“Nếu bố có thể—nếu bố có thời gian để suy nghĩ xem nên nói thế nào; nhưng bất ngờ thế này thì——” Margaret thấy bố cô quả thật không thể chịu nổi. Ông đang run lẩy bẩy từ đầu đến chân.
“Con sẽ đi,” cô nói.
“Chúa phù hộ cô, tiểu thư, đó là một việc làm nhân đức đấy; vì nghe nói cô ấy vốn hay ốm đau bệnh tật, mà quanh đây ít ai quen thân với cô ấy.”
Margaret gõ cửa; nhưng tiếng ồn ào của đám trẻ con nheo nhóc khiến cô chẳng nghe thấy tiếng đáp lại nào; quả thực, cô hoài nghi không biết người bên trong có nghe thấy mình không, và vì mỗi giây phút chần chừ lại càng làm cô chùn bước trước nhiệm vụ trước mắt, cô bèn đẩy cửa bước vào, khép lại phía sau lưng, thậm chí còn cài then cửa lại mà người phụ nữ chưa kịp nhìn thấy.
Bà Boucher đang ngồi trên chiếc ghế bập bênh ở phía bên kia của cái lò sưởi bừa bộn; trông căn nhà đã mấy ngày chẳng có lấy một bàn tay dọn dẹp.
Margaret nói gì đó, cô hầu như chẳng biết mình đang nói gì, vòm họng và miệng cô khô khốc, và tiếng ồn của lũ trẻ át đi hoàn toàn khiến người ta chẳng thể nghe thấy gì. Cô thử lại lần nữa.
“Chị khỏe không, thưa bà Boucher? Nhưng tôi e là chị đang không được khỏe lắm.”
“Tôi có được ngày nào khỏe mạnh đâu,” bà ta càu nhàu đáp. “Tôi bị bỏ lại đây một mình loay hoay với ngần này đứa con, mà chẳng có gì cho chúng ăn để chúng chịu ngồi yên. Lẽ ra John không nên bỏ mặc tôi trong lúc tôi ốm đau thế này.”
“Anh ấy đi lâu chưa?”
“Bốn ngày nay rồi. Chẳng ai ở đây chịu nhận anh ấy làm việc, nên anh ấy phải đi bộ hướng về Greenfield. Nhưng đáng lẽ anh ấy phải về từ lâu rồi chứ, hoặc gửi cho tôi dăm ba chữ nếu kiếm được việc. Lẽ ra anh ấy——”
“Ôi, xin đừng trách anh ấy,” Margaret nói. “Tôi chắc chắn anh ấy đã rất đau lòng——”
“Mày có câm cái mồm đi để tao nghe cô này nói không hả!” bà ta trút giận, bằng giọng chẳng mấy dịu dàng gì, vào một đứa nhóc chừng một tuổi. Rồi bà ta quay sang phân trưa với Margaret: “Nó cứ quấy khóc đòi ‘bố’ với ‘bánh’ hoài; mà tôi làm gì có bánh mà cho nó, còn bố thì đi vắng, chắc quên bố con tôi luôn rồi. Nó là cục cưng của bố nó cơ mà,” bà ta đột ngột đổi giọng, vừa kéo thốc đứa trẻ vào lòng vừa ôm hôn nó đắm đuối.
Margaret đặt tay lên tay người phụ nữ để thu hút sự chú ý. Ánh mắt họ giao nhau.
“Cậu nhóc tội nghiệp!” Margaret chậm rãi nói; “thằng bé là cục cưng của bố nó.”
“Nó là cục cưng của bố nó,” người phụ nữ vừa nói vừa lật đật đứng phắt dậy, đối mặt với Margaret. Cả hai chìm đặng trong thinh lặng suốt một thoáng. Rồi bà Boucher cất giọng rền rỉ, thấp thỏm, vẻ hoang dại dâng trào theo từng lời: “Nó là cục cưng của bố nó, tôi bảo thế đấy. Người nghèo cũng biết yêu con cái họ chẳng kém gì người giàu. Sao cô không nói gì? Sao cô cứ trân trân nhìn tôi bằng đôi mắt đầy thương hại thế hả? John đâu rồi?” Dù yếu ớt, bà ta vẫn lay mạnh người Margaret để ép phải trả lời. “Ôi, lạy Chúa tôi!” bà ta thốt lên khi hiểu ra ý nghĩa của ánh mắt đẫm lệ ấy. Bà ngã khụy xuống ghế. Margaret bế thốc đứa bé lên và đặt vào lòng bà.
“Anh ấy rất thương thằng bé,” cô nói.
“Ừ,” người phụ nữ vừa lắc đầu vừa nói, “anh ấy thương tất cả chúng tôi. Chúng tôi từng có người để yêu thương chứ bộ. Lâu lắm rồi; nhưng khi anh ấy còn sống và ở bên chúng tôi, anh ấy thực sự yêu thương chúng tôi, đúng thế đấy. Có lẽ anh ấy thương đứa bé này nhất; nhưng anh ấy thương tôi và tôi thương anh ấy, mặc cho năm phút trước tôi còn chì chiết anh ấy. Cô có chắc là anh ấy chết rồi không?” bà ta nói, cố vùng dậy. “Nếu anh ấy chỉ ốm thập tử nhất sinh thôi, người ta vẫn có thể cứu được chứ. Thân tôi đây cũng đau ốm suốt—tôi đau ốm mãi chẳng dứt.”
“Nhưng anh ấy đã chết rồi—anh ấy chết đuối!”
“Người ta vẫn được cứu sống sau khi chết đuối cơ mà. Sao tôi lại cứ ngồi thừ ra đây trong khi lẽ ra phải vùng dậy chứ? Nào, nín đi con—nín đi! cầm lấy cái này, lấy cái gì mà chơi đi, đừng khóc nữa khi tim mẹ đang vỡ vụn thế này chứ! Ồ, sức lực của tôi đi đâu hết rồi? Ồ John—chồng tôi ơi!”
Margaret vội chồm tới đỡ lấy để bà không ngã quỵ. Cô ngồi xuống chiếc ghế bập bênh, ôm trọn người phụ nữ vào lòng, đầu bà tựa lên vai cô. Bấy giờ, bầy trẻ túm tụm lại một góc vì sợ hãi mới bắt đầu láng mờ hiểu ra bi kịch đang diễn ra trước mắt; nhưng nhận thức của chúng vốn chậm chạp nên ý niệm cũng ngấm vào rất từ từ. Khi láng mờ đoán ra sự thật, chúng liền bật khóc nức nở đến mức Margaret chẳng biết phải xoay xở thế nào. Tiếng khóc của thằng Johnny là to nhất, dù tội nghiệp làm sao, nó chẳng hiểu vì sao mình lại khóc.
Người mẹ run lẩy bẩy trong vòng tay Margaret. Margaret nghe thấy tiếng động ngoài cửa.
“Mở cửa đi. Mở nhanh lên,” cô bảo đứa con lớn nhất. “Cửa cài then rồi; đừng làm ồn—cứ giữ im lặng nhé. Ồ, bố ơi, bảo họ bước lên lầu thật nhẹ nhàng cẩn thận vào ạ, có khi cô ấy sẽ không nghe thấy đâu. Cô ấy ngất đi thôi—chỉ thế thôi mà.”
“Thế lại hay cho cô ấy, tội nghiệp ghê,” một người phụ nữ vừa bước vào theo sau những kẻ khiêng xác nói. “Nhưng cô đâu có đủ sức để ôm mãi thế này. Khoan đã, tôi chạy đi lấy cái gối, rồi chúng ta hạ cô ấy xuống sàn cho nhẹ nhàng.”
Người hàng xóm tốt bụng này đã giúp Margaret trút được gánh nặng lớn; rõ ràng bà là người lạ ở khu nhà này, quả thật là một người mới chuyển đến vùng; nhưng bà vô cùng tử tế và chu đáo khiến Margaret thấy mình không còn cần thiết ở đây nữa; và có lẽ tốt hơn hết là nên làm gương dẹp bớt đám đông đang đứng nghẹt nhà, dẫu họ chỉ là những kẻ tò mò hiếu kỳ.
Cô đảo mắt tìm Nicholas Higgins. Ông không có ở đó. Thế là cô bèn nói với người phụ nữ vừa đứng ra lo liệu việc hạ bà Boucher xuống sàn.
“Chị có thể ra hiệu cho tất cả những người này nhẹ nhàng rời đi được không? Để khi cô ấy tỉnh lại, cô ấy sẽ chỉ thấy một hoặc hai người quen bên cạnh mình thôi. Bố ơi, bố nói với mấy người đàn ông bảo họ đi về đi ạ. Tội nghiệp, cô ấy không thở nổi với đám đông bu quanh thế này đâu.”
Margaret đang quỳ xuống bên cạnh bà Boucher và xoa giấm lên mặt bà; nhưng chỉ vài phút sau, cô bất ngờ cảm nhận được một luồng không khí mát mẻ thổi vào. Cô ngoảnh lại và bắt gặp một nụ cười thoáng qua giữa bố cô và người phụ nữ kia.
“Có chuyện gì thế ạ?” cô hỏi.
“Chỉ là người bạn tốt bụng của chúng ta đây thôi,” bố cô đáp, “đã nghĩ ra một cách tuyệt hay để giải tán đám đông.”
“Tôi bảo họ cút đi, và mỗi người dẫn theo một đứa trẻ, nhớ dặn rằng chúng đã mồ côi và mẹ chúng giờ là góa phụ. Ai nấy tranh nhau làm phúc, và lũ trẻ chắc chắn hôm nay sẽ được ăn no nê lại còn được cưng chiều nữa. Cô ấy biết nguyên nhân cái chết chưa?”
“Chưa,” Margaret đáp; “cháu không thể nói cho cô ấy biết tất cả cùng một lúc được.”
“Phải nói cho cô ấy biết vì còn phải khám nghiệm tử thi nữa. Nhìn kìa! Cô ấy sắp tỉnh lại rồi; cô hay tôi làm việc đó đây? Hay là để bố cô làm thì hơn nhỉ?”
“Không; chính chị, chính chị đi,” Margaret nói.
Họ lặng lẽ chờ đợi cho đến khi bà hồi tỉnh hoàn toàn. Sau đó, người hàng xóm ngồi bệt xuống sàn, đỡ đầu và vai bà Boucher lên đùi mình.
“Chị láng giềng ơi,” bà nói, “chồng chị mất rồi. Chị đoán xem anh ấy chết thế nào?”
“Anh ấy chết đuối,” bà Boucher thều thào đáp, lần đầu tiên bật khóc trước sự khơi gợi đau đớn đến xé lòng này.
“Người ta tìm thấy anh ấy chết đuối. Anh ấy trở về nhà với sự tuyệt vọng cùng cực về mọi thứ trên đời. Anh ấy nghĩ Chúa chắc chẳng thể tàn nhẫn hơn con người; có lẽ còn ít tàn nhẫn hơn; có lẽ giàu lòng trắc ẩn như một người mẹ; có khi còn trắc ẩn hơn thế. Tôi không bảo anh ấy làm thế là đúng, và tôi cũng chẳng bảo anh ấy làm thế là sai. Tôi chỉ muốn nói rằng, mong sao tôi và người nhà tôi không bao giờ phải chịu cái đau đớn xé lòng như anh ấy, kẻo rồi chúng tôi lại hành xử giống như vậy.”
“Anh ấy bỏ lại tôi cô độc với ngần này đứa con!” người góa phụ rên rỉ, nỗi đau về cách thức cái chết dường như không lớn như Margaret tưởng; nhưng điều đó hoàn toàn phù hợp với tính cách bất lực của bà, khi mà nỗi mất mát được nhìn nhận chủ yếu qua ảnh hưởng đối với bản thân và con cái.
“Không cô độc đâu,” ông Hale trang nghiêm nói. “Ai đang ở bên chị? Ai sẽ đứng ra lo liệu cho mẹ con chị?” Người góa phụ mở trừng trừng đôi mắt, nhìn chằm chằm vào người vừa lên tiếng mà nãy giờ bà không hề hay biết sự hiện diện.
“Ai đã hứa sẽ làm cha của những kẻ mồ côi?” ông tiếp lời.
“Nhưng tôi có tới sáu đứa con, thưa ông, đứa lớn nhất chưa tròn tám tuổi. Ý tôi không phải là nghi ngờ quyền năng của Ngài đâu, thưa ông,—chỉ là đòi hỏi niềm tin quá lớn thế này thì...” và bà lại bắt đầu khóc nức nở.
“Ngày mai cô ấy sẽ dễ nói chuyện hơn, thưa ông,” người hàng xóm nói. “Sự an ủi lớn nhất lúc này chính là cảm giác có đứa con áp vào ngực. Tiếc thật, họ lại bế đứa bé đi mất.”
“Để cháu đi đón nó về,” Margaret nói. Chỉ vài phút sau, cô quay lại, bế theo thằng Johnny, mặt mày dính đầy vết thức ăn, hai tay ôm đầy những “báu vật” nào vỏ sò, mảnh thủy tinh, và cả cái đầu của một bức tượng thạch cao. Cô đặt nó vào lòng mẹ nó.
“Đấy!” người phụ nữ nói, “bây giờ cô đi đi. Chúng sẽ ôm nhau khóc, và tự an ủi nhau tốt hơn bất kỳ ai ngoài đứa trẻ. Tôi sẽ ở lại với cô ấy chừng nào còn cần thiết, và nếu ngày mai cô quay lại, cô có thể trò chuyện khuyên nhủ cô ấy những điều mà hôm nay cô ấy chưa đủ sức để tiếp thu đâu.”
Khi Margaret và bố chậm rãi bước đi trên con phố, cô khựng lại trước cánh cửa đóng kín của Higgins.
“Chúng ta vào trong chứ?” bố cô hỏi. “Bố cũng đang nghĩ về cậu ta.”
Họ gõ cửa. Không có tiếng trả lời, bèn thử vặn tay nắm. Cửa đã cài then, nhưng họ dường như nghe thấy tiếng động bước chân bên trong.
“Nicholas!” Margaret gọi. Vẫn không có tiếng đáp, và suýt nữa họ đã bỏ đi vì đinh ninh căn nhà trống không, nếu bên trong không phát ra tiếng động bất ngờ kiểu như một cuốn sách rơi.
“Nicholas!” Margaret gọi lại lần nữa. “Chỉ có chúng tôi thôi. Anh không cho chúng tôi vào à?”
“Không,” ông đáp. “Lúc cài then cửa, tôi đã nói rõ hết mức có thể rồi. Hãy để mặc tôi yên trong ngày hôm nay.”
Ông Hale toan thuyết phục, nhưng Margaret liền đưa ngón tay đặt lên môi ông.
“Con chẳng thấy lạ gì cả,” cô nói. “Chính con cũng khao khát được ở một mình. Đó có vẻ là điều duy nhất làm con người ta khá hơn sau một ngày thế này.”
