“Rồi kiêu hãnh, nàng đứng thẳng lên,

Dù nước mắt đọng trên khóe mi,

Dù anh nói gì, hay nghĩ sao đi nữa,

Anh chẳng thể moi được nửa lời từ em!”

Khúc ballad Scotland.

Mr. Thornton không chỉ biết rằng Margaret đã nói dối — dẫu nàng tưởng đây là lý do duy nhất khiến cô mất điểm trong mắt anh —, mà lời nói dối ấy còn gợi lên trong tâm trí anh mối liên hệ rõ ràng với một tình nhân nào đó. Anh không thể nào quên ánh mắt đắm đuối và tha thiết từng trao nhau giữa nàng và một người đàn ông lạ — dáng vẻ thân thiết gần gũi, nếu không muốn nói là tình tứ rõ mười mươi. Ý nghĩ đó cứ dằn vặt anh mãi; nó hiện lên mồn một trước mắt, bất kể anh đi đến đâu hay làm gì. Thêm vào đó (và anh nghiến răng khi nhớ lại), đó là thời điểm lúc chiều chạng vạng; lại ở một nơi cách xa nhà và tương đối vắng vẻ. Con người cao thượng trong anh thoạt đầu từng nghĩ rằng tất cả những điều sau có thể chỉ là ngẫu nhiên, vô hại và chính đáng; nhưng một khi đã thừa nhận quyền được yêu và được đáp đền của nàng (chẳng phải nàng từng dùng những lời lẽ vô cùng dứt khoát khi cự tuyệt tình cảm của anh đó sao?), nàng hoàn toàn có thể bị lôi kéo đi dạo lâu hơn, muộn hơn dự tính. Thế nhưng, lời nói dối ấy! Nó phơi bày một sự chột dạ chết người về điều gì đó sai quấy cần phải giấu giếm, hoàn toàn không giống với bản chất của nàng. Anh vẫn dành cho nàng sự công bằng ấy, dẫu có những lúc anh chỉ muốn tin rằng nàng hoàn toàn không xứng đáng với sự kính trọng của mình. Chính điều này tạo nên nỗi thống khổ — rằng anh say đắm yêu nàng, và dẫu nàng có muôn vàn khuyết điểm đi nữa, anh vẫn thấy nàng đáng yêu và tuyệt vời hơn bất kỳ người phụ nữ nào khác; vậy mà anh lại đinh ninh nàng vướng bận một kẻ khác, bị tình cảm dành cho gã dắt mũi đến mức làm trái lại bản tính chân thật của mình. Chính vết nhơ dối trá ấy là minh chứng cho việc nàng đã mù quáng yêu một gã đàn ông khác — gã đàn ông tối tăm, mảnh khảnh, thanh lịch và bảnh bao này — trong khi bản thân anh thì thô kệch, cứng nhắc và vạm vỡ. Anh tự dằn vặt mình vào nỗi thống khổ của cơn ghen tuông cuồng nộ. Anh nghĩ đến ánh mắt ấy, dáng điệu ấy! — anh sẵn sàng dâng hiến cả cuộc đời dưới chân nàng để đổi lấy những cái liếc nhìn trìu mến, những phút giây níu giữ đong đầy ấy biết bao! Anh tự chế giễu bản thân vì đã từng đánh giá cao cái cách máy móc mà nàng dùng để bảo vệ anh khỏi cơn thịnh nộ của đám đông; giờ đây, anh đã tận mắt thấy nàng dịu dàng và quyến rũ nhường nào khi ở bên người đàn ông nàng thực sự yêu. Anh nhớ lại từng chút một sự sắc sảo trong lời nói của nàng — “Trong cả đám đông đó, chẳng có lấy một người đàn ông nào mà nàng không sẵn sàng làm thế, thậm chí còn sẵn lòng hơn nhiều so với dành cho anh.” Cùng với đám đông, nàng có mong muốn ngăn chặn cảnh đổ máu vì họ; nhưng gã đàn ông này, gã tình nhân giấu mặt này, lại chẳng chia sẻ điều đó với bất kỳ ai; gã độc chiếm tất cả ánh mắt, lời nói, những cái siết tay, những lời dối trá và cả sự che đậy.

Mr. Thornton nhận ra chưa bao giờ trong đời mình lại dễ cáu kỉnh như lúc này; anh chỉ muốn đáp lại những câu hỏi của bất kỳ ai bằng một giọng ngắn ngủn, trống không, giống tiếng chó sủa hơn là tiếng người; và sự thật đó làm tổn thương lòng tự trọng của anh: từ trước đến nay anh luôn tự hào về khả năng kiềm chế bản thân, và chắc chắn anh sẽ phải tự kiềm chế. Thế nên, thái độ của anh được nén lại thành sự điềm tĩnh từ tốn, nhưng nội dung câu chữ lại càng lạnh lùng và gay gắt hơn bình thường. Khi ở nhà, anh trầm ngâm hơn hẳn; dành trọn buổi tối để đi đi lại lại liên tục, hành động mà nếu là người khác làm chắc chắn sẽ khiến mẹ anh phiền lòng khôn xiết, và tất nhiên nó chẳng thể vun đắp chút sự khoan dung nào từ phía bà dẫu đây là người con trai yêu quý.

“Con có thể dừng lại — con có thể ngồi xuống một lát được không? Mẹ có chuyện muốn nói với con, nếu con chịu từ bỏ cái trò đi đi lại lại mãi không dứt đó.”

Anh ngồi phịch xuống chiếc ghế sát tường ngay tức khắc.

“Mẹ muốn nói chuyện với con về Betsy. Nó bảo phải nghỉ việc; rằng cái chết của người yêu đã ảnh hưởng quá lớn đến tinh thần khiến nó không thể tập trung làm việc.”

“Thế à. Con nghĩ thiếu gì đầu bếp khác mà tìm.”

“Đàn ông các con lúc nào cũng nói câu đó. Vấn đề không chỉ là nấu nướng, mà là con bé đã quen thuộc mọi ngóc ngách trong nhà. Hơn nữa, nó còn kể cho mẹ nghe vài điều về bạn của con — Miss Hale.”

“Miss Hale không phải bạn của con. Mr. Hale mới là bạn con.”

“Mẹ rất mừng khi nghe con nói thế, vì nếu nó là bạn con, những gì Betsy kể chắc chắn sẽ làm con phiền lòng đấy.”

“Cứ nói cho con nghe xem,” anh đáp, với vẻ điềm tĩnh đến cực độ mà anh đã cố duy trì suốt mấy ngày qua.

“Betsy bảo rằng vào đêm mà người yêu nó — mẹ quên bén tên rồi — vì nó toàn gọi gã là ‘hắn’——”

“Leonards.”

“Đêm mà Leonards được nhìn thấy lần cuối ở nhà ga — thực chất là lần cuối hắn túc trực làm nhiệm vụ — Miss Hale cũng có mặt ở đó, đi lại cùng một thanh niên mà Bessy tin là đã ra tay đấm hoặc đẩy khiến Leonards thiệt mạng.”

“Leonards không hề thiệt mạng vì cú đấm hay cái đẩy nào cả.”

“Sao con biết?”

“Vì chính miệng con đã đem câu hỏi đó hỏi bác sĩ ở bệnh viện. Ông ấy bảo rằng gã mắc bệnh nội tạng lâu năm do thói quen chè chén vô độ; việc tình trạng của Leonards trở nên trầm trọng nhanh chóng khi đang say xỉn đã chấm dứt mọi tranh cãi về việc cơn bộc phát chí mạng cuối cùng là do uống quá chén hay do cú ngã.”

“Cú ngã! Cú ngã nào?”

“Do cú đấm hoặc cái đẩy mà Betsy nhắc đến.”

“Vậy ra đúng là có cú đấm hoặc cái đẩy à?”

“Con tin là vậy.”

“Và ai đã làm thế?”

“Vì không có cuộc điều tra tử thi nào diễn ra dựa theo ý kiến của bác sĩ, nên con không thể nói cho mẹ biết.”

“Nhưng Miss Hale có ở đó chứ?”

Không có câu trả lời.

“Và đi cùng một thanh niên?”

Vẫn không một tiếng đáp. Cuối cùng, anh lên tiếng: “Con nói thật với mẹ, không có cuộc điều tra tử thi nào cả — không có sự thẩm vấn nào hết. Ý con là không có cuộc điều tra tư pháp nào cả.”

“Betsy nói rằng Woolmer (một người nó quen làm ở cửa hàng tạp hóa ngoài Crampton) có thể thề là Miss Hale đã có mặt ở nhà ga vào giờ đó, đi lại qua lại cùng một thanh niên.”

“Con chẳng thấy việc đó liên quan gì đến chúng ta. Miss Hale có quyền tự do làm những gì cô ấy thích.”

“Mẹ rất vui khi nghe con nói vậy,” Mrs. Thornton hăm hở đáp. “Chuyện đó rõ ràng chẳng mấy quan trọng với chúng ta — và hoàn toàn chẳng can gì đến con sau những gì đã xảy ra cả! Nhưng mẹ — mẹ từng hứa với Mrs. Hale rằng sẽ không để con gái cô ấy sa ngã mà không khuyên nhủ hay can ngăn. Mẹ nhất định sẽ cho cô ta biết suy nghĩ của mẹ về cách hành xử đó.”

“Con không thấy có gì sai trái trong việc cô ấy làm tối hôm đó cả,” Mr. Thornton nói, đứng phắt dậy và tiến lại gần mẹ; anh đứng tựa vào bệ lò sưởi, quay mặt đi hướng khác.

“Con sẽ chẳng đời nào chấp thuận việc Fanny ra ngoài sau khi trời tối, ở một nơi khá vắng vẻ, lại còn đi dạo cùng một gã thanh niên đâu. Mẹ chưa thèm nói đến cái gu thẩm mỹ chọn đúng thời điểm người mẹ vừa khuất núi chưa kịp chôn cất để đi dạo như thế. Con có thích việc em gái mình bị nhân viên cửa hàng tạp hóa để ý vì những chuyện đó không?”

“Thứ nhất, vì bản thân con cũng từng là nhân viên cửa hàng vải cách đây không lâu, nên việc một nhân viên tạp hóa chú ý đến hành động nào đó chẳng hề làm thay đổi bản chất của hành động đó trong mắt con. Và thứ hai, con thấy Miss Hale khác xa Fanny. Con có thể tưởng tượng rằng người kia có những lý do quan trọng, những lý do khiến cô ấy có thể và nên phớt lờ bất kỳ sự bất ổn bề ngoài nào trong cách hành xử của mình. Con chưa bao giờ thấy Fanny có lý do quan trọng cho bất cứ việc gì cả. Người khác phải bảo bọc con bé. Còn con tin Miss Hale là người tự bảo vệ được chính mình.”

“Quả là một lời khen hay ho dành cho em gái con đấy! Thật sự mà nói, John, ai nhìn vào cũng tưởng Miss Hale đã làm đủ mọi cách để khiến con phải sáng mắt ra rồi chứ. Hẳn nó đã giăng bẫy con ngỏ lời bằng cách trơ trẽn bày tỏ sự quan tâm giả tạo — cốt để lợi dụng con làm bình phong đối đầu với chính gã thanh niên kia chứ gì, mẹ dám cá là vậy. Giờ thì mọi hành vi của cô ta đã rõ mồn một trong mắt mẹ rồi. Con chắc cũng tin gã đó là người tình của nó chứ — con đồng ý với chuyện đó chứ.”

Anh quay phắt lại nhìn mẹ; gương mặt xám xịt và đanh lại. “Vâng, thưa mẹ. Con thực sự tin gã là người tình của cô ấy.” Nói xong, anh lại quay mặt đi; anh oằn người như đang chịu đựng nỗi đau thể xác. Anh tỳ khuôn mặt vào bàn tay. Rồi trước khi bà kịp cất lời, anh lại đột ngột quay ngoắt lại:

“Mẹ. Gã đích thị là người tình của cô ấy, dù gã là ai đi nữa; nhưng cô ấy có thể đang cần sự giúp đỡ và những lời khuyên từ phụ nữ; — có thể có những khó khăn hay cám dỗ nào đó mà con không hề hay biết. Con sợ là có thật. Con không muốn biết chúng là gì; nhưng vì mẹ từ trước đến nay vẫn luôn là một người mẹ hiền hậu — à không! Và chu đáo đối với con, xin mẹ hãy đến gặp cô ấy, lấy được lòng tin của cô ấy, và chỉ cho cô ấy điều tốt nhất nên làm. Con biết có điều gì đó không ổn; một nỗi sợ hãi nào đó, hẳn đang là sự hành hạ khủng khiếp đối với cô ấy.”

“Lạy Chúa tôi, John!” mẹ anh thốt lên, thực sự bàng hoàng, “con đang nói cái quái gì vậy? Con đang nói gì thế? Con biết những gì?”

Anh không đáp lời bà.

“John! Mẹ chẳng biết mình sẽ phải nghĩ ngợi đến đâu nếu con cứ ngậm tăm như thế. Con chẳng có quyền thốt ra những lời vừa rồi bôi nhọ con bé nếu không nói rõ ngọn ngành.”

“Không phải bôi nhọ cô ấy đâu, thưa mẹ! Con không tài nào nói những lời cay độc về cô ấy nổi.”

“Thôi đi! Con chẳng có quyền thốt ra những điều đó trừ khi con chịu nói rõ hơn. Chính những câu nói lửng lơ nửa vời thế này mới là thứ hủy hoại danh tiết của một người phụ nữ.”

“Danh tiết của cô ấy ư! Mẹ, mẹ dám cả gan—” anh quay phắt người lại, xoáy sâu đôi mắt đang bừng bừng lửa giận vào mặt mẹ. Rồi, tự thu mình lại trong vẻ điềm tĩnh và uy nghi kiên quyết, anh nói: “Con sẽ không nói thêm bất cứ điều gì ngoài những điều này — nó chẳng hơn không kém sự thật trần trụi, và con chắc chắn mẹ tin con — con có đầy đủ lý do để tin rằng Miss Hale đang vướng vào một hoàn cảnh ngặt nghèo và khó khăn gắn liền với một tình cảm vốn dĩ, qua sự hiểu biết của con về nhân cách của Miss Hale, là hoàn toàn trong sáng và đúng đắn. Lý do của con là gì, con xin phép không tiết lộ. Nhưng từ nay đừng để mẹ nghe bất kỳ ai thốt ra lời nào chống lại cô ấy, mang hàm ý phán xét nghiêm trọng hơn việc hiện tại cô ấy đang cần lời khuyên từ một người phụ nữ nhân hậu và dịu dàng. Mẹ từng hứa với Mrs. Hale sẽ trở thành người phụ nữ ấy cơ mà!”

“Không!” Mrs. Thornton đáp gọn lỏn. “Mẹ rất mừng vì lúc đó mình đã không hứa sẽ dịu dàng và nhân hậu, bởi ngay từ đầu mẹ cảm thấy bản thân có thể không đủ khả năng đối xử như thế với một kẻ có tính cách và bản chất như Miss Hale. Mẹ chỉ hứa sẽ đưa ra lời khuyên và chỉ bảo, y hệt như những gì mẹ dành cho con gái ruột của mình; mẹ sẽ nói chuyện với cô ta hệt như cách mẹ nói với Fanny, nếu con bé dám trốn đi chơi bời lông bông với một gã trai vào lúc chạng vạng. Mẹ sẽ nói dựa trên những tình tiết mẹ được biết, mà không hề bị chi phối dù chỉ một chút bởi những cái gọi là ‘lý do to tát’ mà con nhất quyết giấu giếm không cho mẹ hay. Có như thế, mẹ mới hoàn thành lời hứa và trọn vẹn bổn phận của mình.”

“Cô ấy sẽ chẳng đời nào chịu đựng nổi đâu,” anh thốt lên đầy nghẹn ngào.

“Con bé buộc phải chịu đựng, nếu mẹ dùng danh nghĩa người mẹ quá cố của nó ra để nói chuyện.”

“Thôi được!” anh nói, gạt phắt đi, “đừng kể cho con nghe thêm gì nữa. Con không tài nào chịu nổi khi nghĩ về nó. Mẹ cứ đến nói chuyện với cô ấy theo cách nào cũng được, còn hơn là cứ để mặc chẳng ai thọ giáo câu nào.—Ôi! Ánh mắt đắm đuối ấy!” anh tiếp tục lẩm bẩm qua kẽ răng khi sập cửa khóa chặt mình trong căn phòng riêng. “Và cái thói dối trá chết tiệt đó; nó phơi bày một nỗi ô nhục khủng khiếp ẩn giấu đằng sau, cần phải che giấu khỏi thứ ánh sáng mà tao từng nghĩ nàng vẫn luôn sống trong đó! Ôi Margaret, Margaret! Mẹ ơi, sao mẹ lại đày đọa con thế này! Ôi! Margaret, sao em không thể yêu anh? Anh dẫu có thô kệch và cộc cằn, nhưng đời nào lại đẩy em vào bất kỳ lời nói dối nào vì anh cơ chứ.”

Càng ngẫm nghĩ về những lời con trai đã nói để biện hộ cho sự nông nổi của Margaret, Mrs. Thornton lại càng cảm thấy cay đắng và ác cảm hơn với cô. Bà lấy làm thích thú một cách tàn nhẫn trước ý nghĩ được “nói thẳng suy nghĩ của mình” với cô, dưới cái cớ làm tròn bổn phận. Bà tận hưởng cảm giác tự mãn rằng bản thân hoàn toàn miễn nhiễm trước thứ “ma lực” mà bà thừa biết Margaret có khả năng phủ lên rất nhiều người. Bà khịt mũi khinh bỉ khi liên tưởng đến nhan sắc của nạn nhân; mái tóc đen tuyền như mun, làn da mịn màng không tì vết và đôi mắt trong veo ấy sẽ chẳng thể cứu vớt cô dù chỉ một câu trách mắng đanh thép và chính đáng mà Mrs. Thornton đã mất toi nửa đêm để chuẩn bị sẵn trong đầu.

“Miss Hale có ở nhà không?” Bà thừa biết cô có ở nhà, vì vừa trông thấy cô bên cửa sổ, và bà đã đặt chân bước vào sảnh nhỏ trước khi Martha kịp trả lời hết câu.

Margaret đang ngồi một mình, viết thư cho Edith và kể tường tận về những ngày cuối đời của mẹ. Đó là một công việc khiến lòng người mềm lại, và cô phải vội đưa tay gạt đi những giọt nước mắt chực trào ngay khi Mrs. Thornton được xướng tên.

Thái độ đón tiếp của cô quá đỗi dịu dàng và đài các khiến vị khách đâm ra chùn bước; và trở nên chẳng tài nào thốt nổi bài diễn văn đã được dượt sẵn vô cùng trơn tru khi chẳng có ai ở đây để đối chất. Giọng nói trầm ấm của Margaret dịu dàng hơn ngày thường; phong thái tao nhã hơn hẳn, bởi tận đáy lòng cô đang cảm thấy vô cùng biết ơn Mrs. Thornton vì sự viếng thăm nhã nhặn này. Cô tự xoay xở tìm những chủ đề thú vị để trò chuyện; ca ngợi Martha, người hầu mà Mrs. Thornton đã tìm giúp họ; rồi hỏi thăm Edith về một khúc giai điệu Hy Lạp nhỏ mà cô từng nhắc với Miss Thornton. Mrs. Thornton hoàn toàn bị đánh cho tơi tả không kịp trở tay. Thanh gươm Damascus sắc bén của bà bỗng trở nên lạc lõng và vô dụng giữa những cánh hồng nhung. Bà giữ im lặng vì đang cố gắng tự ép bản thân phải hoàn thành sứ mệnh. Cuối cùng, bà tự kích động bản thân thực hiện nó bằng một sự ngờ vực — dẫu trái ngược với mọi xác suất, bà vẫn để nó lướt qua tâm trí — rằng tất cả sự ngọt ngào này chỉ là vỏ bọc giả tạo nhằm lấy lòng Mr. Thornton; rằng bằng cách nào đó, mối tình với kẻ kia đã đứt gánh giữa đường, và việc gọi lại người tình đã bị cự tuyệt chính là mục đích phù hợp lúc bấy giờ của Miss Hale. Tội nghiệp Margaret! Hoài nghi đó có lẽ đúng ở điểm này: Mrs. Thornton chính là mẹ của người đàn ông mà cô trân quý tình cảm và hằng sợ hãi việc sẽ đánh mất; và ý nghĩ ấy một cách vô thức đã bồi đắp thêm cho mong muốn tự nhiên của cô là làm vui lòng người đang bày tỏ lòng tốt qua chuyến ghé thăm này. Mrs. Thornton đứng dậy định đi, nhưng dường như vẫn còn điều muốn nói. Bà hắng giọng rồi bắt đầu:

“Miss Hale, tôi có một bổn phận phải hoàn thành. Tôi từng hứa với người mẹ quá cố của cô rằng, trong tầm hiểu biết hạn hẹp của mình, tôi sẽ không để cô hành động sai trái, hay (đoạn này bà hạ giọng dịu xuống một chút) lơ đễnh, mà lại làm ngơ không can ngăn; ít nhất cũng phải đưa ra lời khuyên, dẫu cô có chịu nghe hay không.”

Margaret đứng trước mặt bà, đỏ bừng mặt như một phạm nhân, đôi mắt mở to trân trân nhìn Mrs. Thornton. Cô đinh ninh rằng bà đến đây để nói về lời dối trá cô từng thốt ra — rằng Mr. Thornton đã sai phái bà đến để vạch trần mối nguy hiểm mà cô tự chuốc lấy khi có nguy cơ bị đối chất trước tòa án! Và mặc dù tim cô chùng xuống khi nghĩ rằng anh đã không chọn cách tự mình thân chinh đến đây, để quở trách cô, để nhận lấy sự hối hận của cô rồi tha thứ đưa cô trở lại vị trí tốt đẹp trong lòng anh, thì cô vẫn đủ khiêm nhường để đón nhận mọi lời trách cứ về vấn đề này một cách nhẫn nhịn và ngoan ngoãn.

Mrs. Thornton nói tiếp:

“Ban đầu, khi nghe một người hầu trong nhà kể rằng người ta bắt gặp cô đi dạo cùng một người đàn ông, ở một nơi xa nhà như ga Outwood, vào thời điểm muộn màng trong ngày như thế, tôi suýt chẳng thể tin nổi. Nhưng con trai tôi, tôi lấy làm tiếc phải nói điều này, đã xác nhận câu chuyện đó. Nói giảm nói tránh thì đó là hành động thiếu kín đáo; biết bao cô gái đã đánh gia mất danh tiết chỉ vì những chuyện như thế từ trước đến nay rồi——”

Đôi mắt Margaret lóe lên những tia giận dữ. Đây là một khía cạnh hoàn toàn mới — đây là sự lăng mạ quá quắt. Nếu Mrs. Thornton đến đây để tra hỏi cô về lời nói dối, thì mọi chuyện vẫn ổn — cô sẵn sàng thừa nhận và tự nhục nhã bản thân. Nhưng lại xen vào cách hành xử của cô — lại dám bàn tán về danh tiết của cô! Mà cô ta — Mrs. Thornton, chỉ là một kẻ xa lạ chẳng họ hàng — thật quá ư xấc láo! Cô sẽ không thèm đáp lời bà — nửa lời cũng không. Mrs. Thornton nhìn thấy ngọn lửa chiến đấu bùng cháy trong đôi mắt Margaret, và nó cũng khơi dậy tinh thần hiếu chiến trong lòng bà.

“Vì nghĩ đến người mẹ quá cố của cô, tôi mới thấy mình có trách nhiệm phải cảnh báo cô trước những thói hư tật xấu đó; chung quy lại chúng sẽ hạ thấp giá trị của cô trong mắt người đời, dẫu trên thực tế chúng chưa dẫn cô đến những tai họa nhãn tiền đi chăng nữa.”

“Vì nghĩ đến mẹ tôi,” Margaret cất lời bằng giọng nghẹn ngào đẫm nước mắt, “tôi có thể chịu đựng rất nhiều; nhưng tôi không thể nuốt trôi tất cả. Tôi chắc chắn mẹ chưa từng có ý định đẩy tôi vào những lời lăng mạ thế này.”

“Lăng mạ sao, Miss Hale!”

“Vâng, thưa bà,” Margaret đáp bằng giọng kiên quyết hơn, “đó chính là lăng mạ. Bà biết gì về tôi mà lại dám nghi ngờ — Ôi!” cô bỗng nấc lên, hai tay ôm che lấy khuôn mặt — “Bây giờ thì tôi hiểu rồi, Mr. Thornton đã kể cho bà nghe tất cả——”

“Không, Miss Hale,” Mrs. Thornton nói, bản tính trung thực đã kìm giữ bà lại không cho phép khoét sâu thêm lời thú nhận mà Margaret đang chực chờ thốt ra, dẫu lòng tò mò đang cào cấu muốn nghe cho bằng được. “Dừng lại. Mr. Thornton chẳng nói với tôi điều gì cả. Cô không hiểu con trai tôi đâu. Cô không đáng mặt để hiểu nó. Nó đã nói thế này. Lắng nghe đây, thưa cô gái trẻ, để cô có thể hiểu được, nếu có thể, mẫu đàn ông mà cô đã nhẫn tâm cự tuyệt. Nhà sản xuất ở Milton đó, với trái tim bao dung rộng lượng bị khinh bỉ phũ phàng, đã nói với tôi tối hôm qua rằng: ‘Hãy đến gặp cô ấy. Con có lý do chính đáng để tin rằng cô ấy đang vướng vào rắc rối nào đó bắt nguồn từ một mối tình; và cô ấy cần những lời khuyên từ phụ nữ.’ Tôi tin đó chính xác là những lời nó nói. Ngoài điều đó ra — ngoại trừ việc thừa nhận sự thật cô đã có mặt ở nhà ga Outwood cùng một người đàn ông vào tối ngày 26 — nó chẳng hé răng nửa lời — không một lời nào bôi nhọ cô cả. Nếu nó có biết bất kỳ chuyện gì khiến cô phải sụt sùi đến mức này đi nữa, nó cũng tự giữ kín cho riêng mình.”

Khuôn mặt Margaret vẫn vùi trong hai bàn tay, những ngón tay ướt đẫm nước mắt. Mrs. Thornton có chút mềm lòng.

“Nào, Miss Hale. Sẽ có những hoàn cảnh, tôi công nhận, mà nếu được giải thích rõ ràng, có lẽ sẽ xóa bỏ được vẻ bất thường bề ngoài.”

Vẫn không có câu trả lời. Margaret đang cân nhắc xem nên nói gì; cô muốn duy trì ấn tượng tốt đẹp trong mắt Mrs. Thornton; thế nhưng cô không thể, và cũng không được phép, đưa ra bất kỳ lời giải thích nào. Mrs. Thornton đâm ra sốt ruột.

“Tôi rất tiếc nếu phải chấm dứt mối quan hệ quen biết này; nhưng vì lợi ích của Fanny — như tôi từng nói với con trai mình, nếu Fanny làm thế chúng tôi sẽ coi đó là một nỗi ô nhục lớn — và Fanny có thể bị lôi kéo hư hỏng——”

“Tôi không thể đưa ra bất kỳ lời giải thích nào hết,” Margaret đáp bằng giọng trầm thấp. “Tôi đã làm sai, nhưng không phải theo cách mà bà nghĩ hay được biết. Tôi nghĩ Mr. Thornton phán xét tôi bao dung hơn bà;” — cô phải oằn mình chống chọi để không nghẹn ngào vì dòng nước mắt chực trào — “nhưng tôi tin, thưa bà, xuất phát điểm của bà là muốn làm điều đúng đắn.”

“Cảm ơn cô,” Mrs. Thornton nói, ngẩng cao đầu kiêu hãnh; “tôi không hề hay biết rằng lòng tốt của mình lại bị hoài nghi mục đích. Đây là lần cuối cùng tôi nhúng tay vào việc này đấy. Bản thân tôi vốn chẳng mặn mà gì khi nhận lời, lúc mẹ cô ngỏ lời nhờ vả. Tôi chưa từng ưng thuận tình cảm mà con trai tôi dành cho cô, ngay từ khi tôi mới chỉ lờ mờ hoài nghi về nó. Cô chẳng có vẻ gì là xứng đáng với nó trong mắt tôi. Nhưng khi cô tự làm hạ thấp chính mình như cách cô đã làm vào thời điểm bạo loạn xảy ra, rồi tự đẩy bản thân vào những lời bàn tán cay nghiệt của đám gia nhân và công nhân, tôi cảm thấy mình không thể tiếp tục đứng ra phản đối ước muốn ngỏ lời của con trai mình được nữa — một ước muốn mà nhân tiện đây tôi phải nói rằng, nó luôn miệng chối đây đẩy cho đến tận ngày bạo loạn nổ ra.” Margaret co rút người lại, hít một hơi thật sâu phát ra tiếng rít dài; tuy nhiên, Mrs. Thornton hoàn toàn phớt lờ điều đó. “Nó đã đến; còn cô thì dường như đã thay đổi ý định. Tôi đã bảo với con trai mình ngày hôm qua rằng, tôi nghĩ có khả năng, dẫu khoảng thời gian ngắn ngủi đến đâu đi nữa, cô có thể đã nghe ngóng hoặc hay biết điều gì đó về gã tình nhân khác này——”

“Bà nghĩ về tôi ra sao chứ, thưa bà?” Margaret hỏi, ngẩng phắt đầu lên với vẻ khinh miệt kiêu hãnh, đến mức phần cổ uốn cong ra phía sau trông hệt như chiếc cổ thiên nga. “Bà chẳng thể nói thêm được điều gì nữa đâu, Mrs. Thornton. Tôi từ chối mọi nỗ lực thanh minh cho bất cứ chuyện gì. Mong bà vui lòng rời khỏi phòng cho.”

Rồi cô lướt đi với dáng vẻ uyển chuyển không tiếng động của một vị công chúa đang phật ý. Mrs. Thornton có thừa sự hài hước bẩm sinh để nhận ra sự nực cười trong tình cảnh hiện tại của mình. Chẳng còn cách nào khác ngoài việc tự thân vận động bước ra ngoài. Bà không hề cảm thấy quá phiền lòng trước cách hành xử của Margaret. Bà chẳng màng quan tâm đủ nhiều đến cô để mà bận tâm điều đó. Cô đã tiếp nhận những lời quở trách của Mrs. Thornton sâu sắc và nhức nhối y như những gì vị quý bà kia hằng trông đợi; và sự phẫn nộ bộc phát của Margaret ngay lập tức làm dịu lòng vị khách hơn gấp bội so với bất kỳ sự im lặng hay dè dặt nào khác. Nó minh chứng rõ nét cho sức nặng từ những lời bà thốt ra. “Này cô nương,” Mrs. Thornton thầm nghĩ trong đầu; “cô cũng đanh đá ra phết đấy. Nếu John và cô mà thành đôi, chắc nó sẽ phải quản cô thật chặt để cô biết điều mà giữ mình. Nhưng mẹ đố cô dám bén mảng đi dạo cùng tình nhân vào cái giờ khắc đó trong ngày thêm lần nữa đấy. Cô có thừa lòng kiêu hãnh và khí phách để không bao giờ tái phạm chuyện đó. Tôi vốn thích ngắm nhìn một cô gái nổi đóa lên khi bị đàm tiếu dèm pha. Nó chứng tỏ bọn họ chẳng phải kiểu đàn bà lẳng lơ hay táo tợn bẩm sinh. Riêng con bé đó, nó có thể bướng bỉnh, nhưng đời nào lại lẳng lơ. Tôi phải công nhận điều đó với nó. Còn như con bé Fanny nhà tôi ấy à, nó mà lẳng lơ thì có thừa chứ táo tợn thì không. Con bé chẳng có lấy một giọt gan dạ nào trong người, tội nghiệp làm sao!”

Mr. Thornton không trải qua buổi sáng suôn sẻ như mẹ mình. Ít ra bà cũng đang thực hiện trọn vẹn mục đích đã định. Còn anh đang cố gắng tìm hiểu xem mình đang đứng ở đâu; cuộc đình công đã gây ra những tổn hại gì cho anh. Phần lớn tư bản của anh đã bị chôn vác vào hệ thống máy móc mới đắt đỏ; và anh cũng đã mua gom một lượng lớn bông để phục vụ cho một số đơn đặt hàng khổng lồ đang nhận làm. Cuộc đình công đã đẩy anh tụt lại phía sau một cách khủng khiếp trong tiến độ hoàn thành những đơn hàng ấy. Ngay cả với những công nhân lành nghề quen thuộc của mình, anh cũng đã gặp không ít khó khăn để thực hiện các cam kết; đằng này, sự kém cỏi của đám công nhân người Ireland — những kẻ phải được đào tạo lại từ đầu cho công việc trong một thời điểm đòi hỏi sự năng suất phi thường — lại là nỗi bực dọc diễn ra hằng ngày.

Đây không phải là thời điểm thuận lợi để Higgins đưa ra yêu cầu. Nhưng anh đã hứa với Margaret là sẽ làm bằng mọi giá. Thế nên, dù từng khoảnh khắc trôi qua lại càng nhân lên sự ghê tởm, niềm kiêu hãnh và tính khí lầm lì trong anh, anh vẫn đứng tựa lưng vào bức tường chết chóc ấy hết giờ này qua giờ khác, lúc chồn chân trụ chân này, lúc lại đổi sang chân kia. Cuối cùng, tiếng lách cách của then cài vang lên sắc lẹm, và Mr. Thornton bước ra.

“Tôi muốn nói chuyện với ngài một lát.”

“Bây giờ tôi không rảnh. Tôi đã muộn giờ lắm rồi đây.”

“Vâng, thưa ngài, tôi đoán mình có thể đứng đợi cho đến khi ngài quay lại.”

Mr. Thornton đã đi được nửa đoạn đường. Higgins thở dài. Nhưng chẳng ích gì. Chặn đường anh ta chính là cơ hội duy nhất để gặp được “ông chủ lớn!” nếu anh bấm chuông cổng hoặc thậm chí tiến thẳng vào nhà để xin gặp, anh sẽ bị đẩy ngược ra cho quản xưởng giải quyết. Thế nên anh lại đứng im lặng phăng phắc, chẳng thèm đáp lại điều gì ngoài một cái gật đầu cụt lủn chào xã giao vài người quen biết cất lời chào khi đám đông ùa ra khỏi cổng nhà máy vào giờ ăn trưa, đồng thời trừng mắt giận dữ hết cỡ vào đám “côn đồ” người Ireland vừa được tuyển dụng sang. Cuối cùng Mr. Thornton cũng quay trở lại.

“Hả! Vẫn đứng đây cơ à!”

“Vâng, thưa ngài, tôi buộc phải nói chuyện với ngài.”

“Vào đây vậy. Khoan đã, chúng ta sẽ qua bên kia sân; công nhân chưa quay lại đâu, chúng ta sẽ có không gian riêng. Mấy người thiện lành kia, tôi thấy, đang đi ăn trưa cả rồi,” anh nói, đoạn khép cửa phòng gác cổng lại.

Anh dừng lại để trao đổi với gã quản xưởng. Gã này hạ giọng thầm thì:

“Chắc ngài biết rõ, gã đàn ông đó chính là Higgins, một trong những thủ lĩnh của Nghiệp đoàn; kẻ từng đọc bài diễn văn ở Hurstfield ấy ạ.”

“Không, tao không biết,” Mr. Thornton đáp, ngoảnh lại nhìn chằm chằm kẻ đi theo mình với ánh mắt sắc lẹm. Higgins vốn là cái tên quen thuộc trong mắt anh như một phần tử gây rối.

“Đi theo tao,” anh cất lời, giọng điệu cộc cằn hơn lúc trước. “Chính những kẻ thế này đây,” anh thầm nghĩ, “những kẻ chuyên phá hoại thương mại và làm lụi tàn chính thị trấn nơi chúng sinh sống: chỉ là bọn mị dân, khát vọng quyền lực bất chấp mọi tổn thất giáng xuống đầu người khác.”

“Nào, ngài! Ngài muốn tìm tôi có chuyện gì?” Mr. Thornton quay phắt người lại đối diện với anh ngay khi họ đặt chân vào văn phòng kiểm toán của nhà máy.

“Tên tôi là Higgins”——

“Tôi biết rồi,” Mr. Thornton cắt lời. “Anh muốn gì nào, Mr. Higgins? Đó mới là vấn đề.”

“Tôi muốn xin việc làm.”

“Việc làm á! Anh thật quá mặt dày khi dám đến đây xin tôi công việc đấy. Trơ trẽn vừa thôi chứ, rõ mười mươi còn gì.”

“Tôi cũng có kẻ thù và phường bới móc sau lưng hệt như những bậc bề trên của tôi; nhưng chưa đời nào tôi nghe thấy ai dám mắng mình là quá khiêm tốn cả,” Higgins đáp. Máu trong người anh bỗng sục sôi đôi chút vì thái độ của Mr. Thornton nhiều hơn là vì lời nói của hắn.

Mr. Thornton nhìn thấy bức thư đề tên mình nằm trên bàn. Anh cầm lên đọc ngấu nghiến từ đầu đến cuối. Đến cuối thư, anh ngẩng lên lạnh lùng hỏi: “Còn đứng đực ra đó làm gì nữa?”

“Chờ câu trả lời cho câu hỏi tôi vừa thưa.”

“Tôi trả lời anh từ nãy rồi đấy thôi. Đừng có lãng phí thời gian của anh nữa.”

“Ngài vừa có lời châm chọc về sự trơ trẽn của tôi: nhưng tôi được dạy dỗ rằng phép lịch sự tối thiểu là phải thốt ra câu ‘có’ hoặc ‘không’ khi được người ta hỏi một câu hỏi đàng hoàng. Tôi sẽ rất cảm kích nếu ngài ban cho tôi công việc. Hamper sẽ đứng ra bảo lãnh tay nghề của tôi là thợ lành nghề.”

“Tao khuyên mày tốt nhất đừng có dại dột đem cái tên Hamper ra để xin bảo chứng, anh bạn ạ. Tao e rằng tao sẽ nghe được nhiều điều còn khó lọt tai hơn mày tưởng đấy.”

“Tôi xin chịu mọi rủi ro. Tệ nhất thì người ta cũng chỉ nói rằng tôi đã làm những gì mình cho là đúng, dẫu có phải chịu thiệt thòi về phần mình.”

“Thế thì tốt nhất mày cứ xách mé xác đi mà tìm bọn chúng, rồi xem tụi nó có thèm bố thí cho mày việc làm không nhé. Tao đã sa thải hơn một trăm người thợ giỏi nhất của mình, chẳng vì lý do gì khác ngoài việc đâm đầu đi theo mày và lũ giống mày đấy; và mày nghĩ tao sẽ nhận lại mày chắc? Chẳng khác nào tao tự tay ném một hòn than hồng vào giữa đống bông phế liệu cả.”

Higgins quay người bước đi; nhưng rồi ký ức về Boucher bất chợt ùa về chiếm lấy tâm trí, anh xoay phắt lại, nhượng bộ đến mức tối đa mà bản thân có thể tự thuyết phục nổi.

“Tôi xin hứa với ngài, thưa ông chủ, tôi sẽ không thốt ra nửa lời có thể gây hại, miễn là ngài đối xử công bằng với chúng tôi; và tôi xin hứa thêm điều này nữa: tôi xin hứa rằng khi nào trông thấy ngài đi chệch đường ray hoặc hành xử bất công, tôi sẽ đến góp ý riêng với ngài trước tiên; và đó sẽ là một lời cảnh báo sòng phẳng. Nếu tôi và ngài không tìm được tiếng nói chung về cách hành xử của ngài, ngài có quyền sa thải tôi chỉ với một tiếng đồng hồ thông báo.”

“Nói cho phải phép thì cái tôi của anh cũng lớn choán chỗ phết đấy nhỉ! Hamper chắc hẳn phải tiếc hùi hụi khi mất đi một nhân tài như anh đấy. Sao lão ta lại chịu buông tha cho anh và cái trí tuệ siêu phàm của anh cơ chứ?”

“Thì đôi bên cùng không hài lòng nên đành đường ai nấy đi. Tôi không chịu ký vào cái bản cam kết mà bọn họ đòi hỏi; còn họ thì dù thế nào cũng nhất quyết không chịu nhận tôi. Thế nên tôi hoàn toàn tự do để kiếm một mối làm ăn khác; và như tôi đã thưa từ trước, dẫu tự khen mình thì hơi quá quắt, nhưng tôi là một tay thợ cứng cỏi, thưa ông chủ, lại là một người điềm đạm — đặc biệt khi tôi giữ mình tránh xa bia rượu; và tôi sẽ làm được điều đó từ nay về sau, dẫu trước kia chưa từng làm đi chăng nữa.”

“Chắc để dành dụm tiền cho một cuộc đình công khác nữa chứ gì, tôi đoán thế đấy?”

“Không đời nào! Tôi nguyện ơn trên nếu bản thân được rảnh rang làm chuyện đó; số tiền này là để nuôi sống người vợ góa và bầy con thơ của một kẻ đã bị bức đến mức phát điên bởi chính lũ công nhân gạt gẫm của ngài; bị hất cẳng khỏi chỗ làm chỉ vì một thằng ôn người Ireland đến cái thoi dệt ngang dệt dọc còn chẳng phân biệt nổi.”

“Thế thì hay nhất là anh nên xoay xở sang việc khác đi, nếu trong đầu anh đang ấp ủ cái ý định tốt đẹp đó. Tôi chẳng khuyên anh nên tha thẩn ở Milton này làm gì đâu: mặt mũi anh ở cái xứ này ai mà chẳng nhẵn.”

“Giả sử đang là mùa hè,” Higgins đáp, “thì tôi đã đi làm công việc của tụi Ireland kia, làm phu đào đường, gặt cỏ hay việc vặt nào đấy, và vĩnh viễn chẳng thèm đặt chân về Milton nữa. Nhưng bây giờ là mùa đông, và lũ trẻ sẽ chết đói mất.”

“Một tay phu đào đường cừ khôi làm sao! Sao nào, nửa ngày đào bới của anh đố mà bì kịp một góc công nhân người Ireland cho nổi.”

“Tôi chỉ xin nhận tiền công nửa ngày cho mười hai tiếng lao động đó, nếu năng suất của tôi chỉ làm được nửa ngày trong ngần ấy thời gian. Ngài có biết xó xỉnh nào có thể cho tôi thử việc, cách xa mấy cái nhà máy này ra không, nếu bản thân tôi mang tiếng là phần tử nguy hiểm thế này? Tôi sẵn sàng nhận bất kỳ mức lương nào mà họ thấy tôi xứng đáng, tất cả chỉ vì bầy trẻ thơ đó thôi.”

“Anh không nhận ra bản thân mình đang định làm gì à? Anh sẽ trở thành một kẻ phá rào. Anh sẽ nhận mức lương thấp hơn những lao động khác — tất cả chỉ vì con cái của một gã đàn ông khác. Thử nghĩ xem anh sẽ mạt sát tơi bời mấy gã khốn khổ sẵn sàng nhận bất kỳ mức lương nào kiếm được chỉ để nuôi con cái họ ra sao. Anh và cái Nghiệp đoàn của anh sẽ sớm lao vào vùi dập hắn ngay ấy mà. Không! Không đời nào! Chỉ riêng việc nhớ lại cái cách mà anh và đồng bọn từng đối xử tệ bạc với những người công nhân nghèo khổ kia trước đây thôi, tôi cũng đủ để nói KHÔNG với câu hỏi của anh rồi. Tôi sẽ không đời nào bố thí cho anh công việc đâu. Tôi không thèm nói rằng mình không tin cái lý do anh lết xác đến đây xin việc; tôi chẳng biết gì về nó cả. Nó có thể là thật, hoặc cũng có thể là bị đặt. Dù thế nào đi nữa thì đó cũng là một câu chuyện hoang đường khó lòng tin nổi. Tránh ra cho tôi đi. Tôi không giao việc cho anh đâu. Đó là câu trả lời dành cho anh đấy.”

“Tôi nghe rõ rồi, thưa ngài. Tôi đã chẳng thèm hạ mình đến làm phiền ngài đâu, ngặt nỗi tôi được sai phái đến bởi một người cứ ngỡ rằng ngài vẫn còn sót lại chút tình người trong lồng ngực. Cô ấy đã lầm, và tôi thì bị dắt mũi. Nhưng tôi chẳng phải là gã đàn ông đầu tiên bị phụ nữ dắt mũi đâu.”

“Bảo cô ta lần sau lo mà quản cho tốt chuyện của mình đi, đừng có rảnh rỗi đi bao đồng thời gian của anh lẫn của tôi nữa. Tôi đinh ninh phụ nữ chính là cội nguồn của mọi tai ương trên cõi đời này. Biến đi cho khuất mắt tao.”

“Cảm ơn lòng tốt bao la của ngài nhé, thưa ông chủ, và đặc biệt cảm ơn cái cách nói lời tạm biệt đầy nhã nhặn của ngài nữa.”

Mr. Thornton chẳng thèm rủ lòng thương bố thí cho một câu trả lời. Nhưng chỉ một phút sau, khi nhìn qua cửa sổ, anh bỗng bị thu hút bởi dáng người gầy guộc, còng cueung đang lủi thủi bước ra khỏi sân; bước đi nặng nhọc ấy tương phản kỳ lạ với sự quyết đoán và kiên định rõ mười mươi của gã đàn ông vừa đứng tranh cãi với anh hồi nãy. Anh bước sang phòng gác cổng:

“Gã đàn ông tên Higgins đó đứng chờ để nói chuyện với tôi từ bao giờ thế?”

“Hắn đứng ngoài cổng trước cả tám giờ sáng rồi, thưa ngài. Chắc hắn đứng đó suốt từ lúc ấy đến giờ luôn đấy ạ.”

“Và bây giờ là—?”

“Dạ vừa đúng một giờ trọn, thưa ngài.”

“Năm tiếng đồng hồ,” Mr. Thornton thầm nghĩ; “đó là khoảng thời gian quá dài để một người đứng chờ đợi, chẳng làm quái gì ngoài việc hết nuôi hy vọng rồi lại chìm trong lo sợ.”