“Tôi từng quen

Ngủ những đêm say giấc tựa hài nhi,—

Nay gió thổi ào ào, lòng đã giật mình thon thót,

Và nghĩ đến đứa con thơ tội nghiệp đang dập dềnh

Giữa biển khơi cuồn cuộn sóng. Rồi lòng tôi lại thấy

Sao nỡ đành tách nó khỏi vòng tay tôi

Chỉ vì một lỗi lầm nhỏ nhặt đến thế.”

Southey.

Vào khoảng thời gian này, Margaret cảm thấy thật an ủi khi nhận ra mẹ mình nay đã gần gũi và dịu dàng với cô hơn bất cứ lúc nào kể từ những ngày thơ bé. Bà ôm cô vào lòng như một người bạn tâm giao — vị trí mà từ lâu Margaret vẫn luôn khao khát được nắm giữ, và từng ganh tỵ khi Dixon được ưu ái hơn. Margaret tận tâm đáp lại mọi lời thổ lộ cần sự đồng cảm từ mẹ — vốn có rất nhiều — ngay cả khi chúng chỉ xoay quanh những chuyệnn vụn vặt mà bản thân cô vốn chẳng thèm chú tâm hay liếc nhìn, giống như con voi chẳng thèm để ý đến chiếc kim nhỏ xíu dưới chân, thế nhưng nó vẫn cẩn thận nhặt lên theo hiệu lệnh của người quản tượng. Một cách hoàn toàn vô thức, Margaret đang tiến gần đến phần thưởng dành cho mình.

Một buổi tối nọ, khi ông Hale vắng nhà, mẹ cô bắt đầu trò chuyện về người anh trai Frederick — chính là chủ đề mà Margaret đã hằng mong mỏi được hỏi, và cũng là điều duy nhất khiến sự rụt rè lấn át bản tính cởi mở tự nhiên của cô. Càng muốn nghe về anh bao nhiêu, cô lại càng ít có khả năng cất lời bấy nhiêu.

“Ôi, Margaret, đêm qua gió lớn làm sao! Gió gào thét dọc theo ống khói phòng chúng ta! Mẹ chẳng tài nào chợp mắt được. Mẹ chưa bao giờ ngủ được khi có trận gió khủng khiếp như thế. Mẹ đã nhiễm thói quen trằn trọc từ những ngày tội nghiệp Frederick còn ở ngoài khơi; và giờ đây, dẫu có không tỉnh giấc hẳn, mẹ vẫn mơ về nó giữa một vùng biển động, với những bức tường sóng màu xanh thủy tinh trong vắt, khổng lồ ở hai mạn thuyền, cao vút vượt cả cột buồm, cuộn trào chụp xuống con tàu bằng thứ bọt trắng dã man, đáng sợ y như một con quái xà mào đỉnh đầu khổng lồ. Đó là một giấc mơ cũ, nhưng nó cứ quay trở lại vào những đêm lộng gió, cho đến khi mẹ giật mình tỉnh giấc, ngồi thẳng đơ trên giường trong nỗi khiếp hoàng. Tội nghiệp Frederick! Giờ nó đã ở trên cạn, nên gió chẳng thể làm hại gì được nó nữa. Dẫu rằng mẹ cứ nghĩ gió có thể quật đổ mấy cái ống khói cao ngất ngưởng ấy chứ.”

“Bây giờ Frederick đang ở đâu hả mẹ? Thư của chúng ta gửi theo địa chỉ của hãng Messrs. Barbour ở Cadiz, con biết rồi; nhưng bản thân anh ấy đang ở đâu?”

“Mẹ không tài nào nhớ nổi tên nơi đó, nhưng nó không dùng tên Hale; con phải ghi nhớ điều đó, Margaret. Hãy chú ý đến hai chữ cái F. D. ở mọi góc thư. Nó đã lấy tên là Dickenson. Mẹ từng muốn nó mang tên Beresford — cái tên mà nó có phần nào quyền được mang, nhưng cha con nghĩ tốt hơn là không nên. Con biết đấy, nó có thể bị nhận ra nếu dùng họ của mẹ.”

“Mẹ ơi,” Margaret nói, “con ở nhà dì Shaw khi mọi chuyện xảy ra; và có lẽ khi ấy con còn quá nhỏ để được kể rõ mọi chuyện. Nhưng bây giờ con muốn biết, nếu được phép — và nếu việc nhắc lại không khiến mẹ quá đau lòng.”

“Đau lòng ư? Không,” bà Hale đáp, má ửng đỏ. “Nhưng đau lòng khi nghĩ rằng có lẽ mẹ sẽ không bao giờ được gặp lại đứa con trai dấu yêu của mình nữa. Hoặc dẫu sao thì nó đã làm đúng, Margaret. Họ có muốn nói gì mặc họ, nhưng mẹ có chính những lá thư của nó để làm chứng, và mẹ sẽ tin nó, dẫu nó là con trai của mẹ, còn hơn bất kỳ tòa án quân sự nào trên đời này. Hãy đến chiếc tủ sơn mài nhỏ của mẹ, con yêu, và ở ngăn kéo bên trái thứ hai, con sẽ tìm thấy một tập thư.”

Margaret bước đi. Nơi đó có những lá thư đã ngả vàng, vương mùi mặn mòi của biển và mang thứ hương thơm đặc trưng của những bức thư từ đại dương gửi về. Margaret mang chúng trở lại cho mẹ, người đang run rẩy tháo sợi dây lụa, và sau khi kiểm tra ngày tháng, bà đưa chúng cho Margaret đọc, liên tục đưa ra những lời nhận xét vội vã, lo âu về nội dung trước cả khi con gái kịp hiểu chúng nói về điều gì.

“Con thấy đấy, Margaret, ngay từ đầu nó đã không ưa Đại úy Reid. Ông ta là trung úy thứ hai trên con tàu — chiếc Orion — nơi Frederick phục vụ trong chuyến hải hành đầu tiên. Thằng bé tội nghiệp, trông nó mới bảnh bao làm sao trong bộ đồng hồ chuẩn úy, tay cầm đoản kiếm rạch tung tất cả các tờ báo cứ như thể đó là chiếc dao dọc giấy! Nhưng cái ông Reid này, khi ấy, hình như đã đem lòng ác cảm với Frederick ngay từ phút ban đầu. Và rồi — khoan đã! Đây là những lá thư nó viết khi ở trên chiến hạm Russell. Khi được điều chuyển sang đó và phát hiện kẻ thù cũ là Đại úy Reid làm thuyền trưởng, nó thực sự đã định chịu đựng mọi sự cay nghiệt của ông ta một cách kiên nhẫn. Nhìn xem! Đây là bức thư đây. Hãy đọc nó đi, Margaret. Chỗ nào mà nó nói ấy nhỉ — Khoan đã — ‘Cha có thể tin tưởng con, rằng con sẽ chịu đựng với tất cả sự kiên nhẫn thích đáng mọi điều mà một sĩ quan kiêm quý ông có thể phải chịu đựng từ một người khác. Nhưng từ sự hiểu biết trước đây của con về vị thuyền trưởng hiện tại, con thú thật là con nhìn nhận chặng đường dài đầy bất công sắp tới trên tàu Russell với nỗi lo âu.’ Con thấy đấy, nó hứa sẽ chịu đựng trong kiên nhẫn, và mẹ chắc chắn rằng nó đã làm thế, vì nó là đứa trẻ có tính tình ngọt ngào nhất, khi không bị chọc giận, mà người ta có thể tưởng tượng được. Đó có phải là bức thư nó kể về việc Đại úy Reid thiếu kiên nhẫn với các thủy thủ, vì họ không thực hiện các thao tác trên tàu nhanh bằng chiến hạm Avenger hay không? Con thấy đấy, nó nói rằng họ có rất nhiều tân binh trên tàu Russell, trong khi tàu Avenger đã hoạt động gần ba năm tại vùng biển đó, chẳng có việc gì làm ngoài việc ngăn chặn tàu buôn nô lệ, và bắt các thủy thủ làm việc đến mức họ chạy leo lên leo xuống giàn mây nhện như loài chuột hay khỉ vậy.”

Margaret chậm rãi đọc bức thư, vốn đã mờ một nửa vì mực phai màu. Đó có thể là — và có lẽ đúng là — một lời trần tình về sự hách dịch trong những chuyện vặt vãnh của Đại úy Reid, đã bị người viết phóng đại lên rất nhiều trong lúc cảm xúc hãy còn tươi mới và nóng hổi từ chính hiện trường vụ tranh cãi. Một số thủy thủ đang ở trên giàn rigging của buồm chính (main-topsail), thuyền trưởng đã ra lệnh cho họ trượt nhanh xuống, đồng thời đe dọa kẻ xuống sau cùng bằng roi da chín khúc. Người ở vị trí xa nhất trên xà ngang, cảm thấy không thể vượt qua các bạn đồng hành, lại vừa nơm nớp sợ hãi nỗi nhục nhã vì bị đánh đòn, đã liều mình lao xuống để bám lấy một sợi thừng ở thấp hơn đáng kể, nhưng không thành và rơi bất tỉnh xuống sàn tàu. Anh ta chỉ sống thêm được vài giờ ngắn ngủi sau đó, và sự phẫn nộ của toàn thể thủy thủ đoàn đã lên đến đỉnh điểm khi cậu thanh niên Hale đặt bút viết.

“Nhưng chúng ta không nhận được bức thư này cho đến tận rất lâu, rất lâu sau khi nghe tin về cuộc nổi loạn. Fred tội nghiệp! Mẹ dám cá là việc viết ra nó cũng mang lại cho nó đôi chút khuây khỏa, dẫu cho tội nghiệp thằng bé, nó chẳng biết phải gửi đi bằng cách nào! Và rồi chúng ta đọc được một bản tin trên báo — ý mẹ là, rất lâu trước khi bức thư của Fred đến tay chúng ta — rằng một cuộc nổi loạn tàn bạo đã nổ ra trên tàu Russell, rằng những kẻ nổi loạn vẫn nắm quyền kiểm soát con tàu, và con tàu đã bỏ đi, người ta phỏng đoán là để làm tàu cướp biển; còn Đại úy Reid bị thả trôi dạt trên một chiếc xuồng cùng một số người — các sĩ quan hay ai đó — mà tên tuổi đều được đăng tải hết, vì họ được một chiếc tàu hơi nước Tây Ấn cứu vớt. Ôi, Margaret! Cha và con đã lả đi vì buồn nôn trước danh sách đó thế nào, khi chẳng có lấy cái tên Frederick Hale nào ở đó. Chúng ta đã nghĩ chắc có sự nhầm lẫn gì đây; vì Fred tội nghiệp là một chàng trai tuyệt vời, chỉ có điều có lẽ hơi quá bồng bột; và chúng ta đã hy vọng cái tên Carr nằm trong danh sách chỉ là lỗi in nhầm của cái tên Hale — báo chí dạo này bất cẩn lắm. Và gần giờ phát thư vào ngày hôm sau, cha đã lên đường đi bộ đến Southampton để mua báo; còn mẹ không thể ở nhà nổi, nên mẹ đã đi ra để đón ông. Ông về rất muộn — muộn hơn nhiều so với tưởng tượng của mẹ; và mẹ đã ngồi xuống dưới chân hàng rào để đợi ông. Cuối cùng ông cũng đến, hai tay buông thõng, đầu gục xuống, lê bước nặng nhọc như thể mỗi bước đi là một nỗi nhọc nhằn và đày ải. Margaret, bây giờ mẹ vẫn nhìn thấy hình ảnh ấy.”

“Đừng kể nữa, mẹ ơi. Con có thể hiểu hết mà,” Margaret nói, nép sát vào người mẹ một cách đầyâu yếm và hôn lên bàn tay bà.

“Không, con không hiểu được đâu, Margaret. Chẳng ai có thể hiểu nếu không tận mắt chứng kiến ông ấy lúc đó. Mẹ hầu như không thể tự nhấc người lên để đi đón ông — mọi thứ cứ chao đảo trước mắt mẹ tất cả cùng một lúc. Và khi mẹ đến bên ông, ông không hề nói năng gì, cũng chẳng có vẻ ngạc nhiên khi thấy mẹ ở đó, cách nhà hơn ba dặm, ngay bên cạnh cây sồi Oldham; nhưng ông luồn tay mẹ vào tay ông, và cứ vuốt ve bàn tay mẹ, như thể ông muốn vỗ về cho mẹ thật bình tĩnh trước một cú giáng khủng nhọc nặng nề nào đó; và khi toàn thân mẹ run lẩy bẩy đến mức chẳng thốt nên lời, ông ôm chầm lấy mẹ, cúi đầu áp vào đầu mẹ, rồi bắt đầu run rẩy và khóc bằng một thứ giọng nghẹn ngào, rên rỉ kỳ lạ, đến nỗi chính mẹ, vì quá sợ hãi, đã đứng bất động và chỉ biết van xin ông hãy nói cho mẹ nghe những gì ông vừa nghe được. Và rồi, với bàn tay run bần bật như thể có ai đó đang cưỡng ép nó cử động, ông đưa cho mẹ một tờ báo độc ác để đọc, trong đó gọi Frederick của chúng ta là ‘kẻ phản bội nhơ nhớp nhất’, ‘một vết nhơ hèn hạ, vô ơn của nghề nghiệp’. Ôi! Mẹ không tài nào kể hết những từ ngữ tồi tệ mà chúng đã dùng. Ngay khi đọc xong, mẹ cầm lấy tờ báo trong tay — mẹ xé nát nó ra thành từng mảnh nhỏ — mẹ xé — ôi! Mẹ tin là, Margaret, mẹ đã xé nó bằng cả hàm răng của mình. Mẹ không khóc. Mẹ không thể khóc. Má mẹ nóng như lửa đốt, và đôi mắt như muốn cháy bùng lên trong đầu. Mẹ thấy cha con nhìn mẹ với vẻ mặt nghiêm nghị. Mẹ bảo đó là một lời dối trá, và sự thật đúng là như vậy. Nhiều tháng sau, bức thư này đến, và con thấy đấy, Frederick đã phải chịu đựng sự khiêu khích lớn nhường nào. Nó nổi giận không phải vì bản thân hay vì những tổn thương của chính nó; mà vì nó phải nói lên suy nghĩ của mình với Đại úy Reid, và rồi mọi chuyện cứ thế tồi tệ dần đi; và con thấy đấy, phần lớn các thủy thủ đã đứng về phía Frederick.”

“Mẹ nghĩ rằng, Margaret,” bà tiếp lời sau một khoảng lặng, bằng giọng yếu ớt, run rẩy và kiệt sức, “mẹ thấy mừng vì điều đó — mẹ tự hào về việc Frederick đứng lên chống lại bất công hơn là việc nó chỉ đơn thuần là một sĩ quan ngoan ngoãn.”

“Con chắc chắn cũng nghĩ vậy,” Margaret đáp bằng giọng quả quyết, kiên định. “Lòng trung thành và sự vâng lời đối với trí tuệ và công lý là những điều tốt đẹp; nhưng việc thách thức quyền lực chuyên quyền bị sử dụng một cách bất công và tàn nhẫn — không phải vì lợi ích của chính chúng ta, mà vì những kẻ khác bất lực hơn — lại càng cao cả hơn nhiều.”

“Dẫu vậy, mẹ vẫn ước gì được nhìn thấy Frederick thêm một lần nữa — chỉ một lần thôi. Nó là đứa con đầu lòng của mẹ, Margaret.” Bà Hale nói với vẻ tha thiết, và hầu như có vẻ đang ngụy biện cho niềm khao khát đến cháy bỏng ấy, cứ như thể đó là sự xem nhẹ đối với đứa con còn lại bên cạnh. Nhưng ý nghĩ ấy chưa từng thoáng qua trong tâm trí Margaret. Cô đang suy nghĩ xem làm thế nào để ước nguyện của mẹ có thể thành hiện thực.

“Đã sáu hay bảy năm trôi qua rồi — liệu họ còn truy nã anh ấy nữa không, mẹ? Nếu anh ấy về và chịu ra tòa xét xử, hình phạt sẽ là gì? Chắc chắn anh ấy có thể đưa ra bằng chứng về sự khiêu khích to lớn mà anh ấy phải chịu đựng chứ.”

“Chẳng ích gì đâu,” bà Hale đáp. “Một số thủy thủ đi cùng Frederick đã bị bắt, và một phiên tòa quân sự đã được tổ chức xét xử họ trên chiến hạm Amicia; mẹ tin mọi điều họ nói để tự vệ, những con người tội nghiệp ấy, bởi vì nó hoàn toàn trùng khớp với câu chuyện của Frederick — nhưng chẳng có tác dụng gì cả—” và lần đầu tiên trong suốt cuộc trò chuyện, bà Hale bắt đầu khóc; thế nhưng có cái gì đó thôi thúc Margaret phải moi cho bằng được thứ thông tin mà cô đã lường trước nhưng lại vô cùng khiếp sợ từ mẹ mình.

“Điều gì đã xảy ra với họ vậy mẹ?” cô hỏi.

“Họ bị treo cổ ở xà ngang tàu,” bà Hale nói với giọng trang nghiêm. “Và điều tồi tệ nhất là tòa án, khi kết án tử hình họ, đã tuyên bố rằng họ đã để cho các cấp trên dẫn dắt đi chệch khỏi bổn phận của mình.”

Cả hai chìm trong im lặng một thời gian dài.

“Và Frederick đã ở Nam Mỹ trong vài năm, phải không mẹ?”

“Đúng vậy. Và giờ nó đang ở Tây Ban Nha. Ở Cadiz, hoặc đâu đó gần đó. Nếu nó đặt chân về nước Anh, nó sẽ bị treo cổ. Mẹ sẽ không bao giờ được nhìn thấy mặt nó nữa — bởi vì nếu nó về Anh, nó sẽ bị treo cổ.”

Chẳng có lời an ủi nào có thể thốt lên. Bà Hale quay mặt vào tường, nằm bất động hoàn toàn trong nỗi tuyệt vọng của một người mẹ. Chẳng có gì có thể nói để xoa dịu bà. Bà rút tay ra khỏi tay Margaret với một cử động thiếu kiên nhẫn nhẹ, như thể bà rất muốn được ở lại một mình với ký ức về người con trai. Khi ông Hale bước vào, Margaret bước ra ngoài, trĩu nặng bởi bóng tối u sầu, và chẳng nhìn thấy chút hứa hẹn tươi sáng nào ở bất cứ góc nào của chân trời.