“Mỗi khi lòng đánh bạo trở về,

Tìm lại ngày vui thuở cận kề,

Vẫn thấy xót xa tình bạn cũ,

Tử sinh đành cách biệt sơn khê.

Nhưng hễ tri âm vẹn chữ tình,

Hồn thiêng tương ngộ với anh linh;

Xưa tìm hoan lạc nơi tâm tưởng,

Nay nghĩa keo sơn trọn tấc thành.”

Uhland.

Margaret đã chuẩn bị xong xuôi từ trước giờ hẹn khá lâu, thành thử cô có đủ thời gian để lén rơi vài giọt nước mắt khi không ai nhìn thấy, rồi lại nở nụ cười rạng rỡ mỗi lúc có người trông về phía mình. Mối lo sợ cuối cùng của cô là đoàn người có thể trễ chuyến tàu; nhưng may thay, tất cả đều kịp giờ. Cuối cùng cô cũng trút được tiếng thở dài nhẹ nhõm, lòng tràn trề hoan hỷ khi yên vị trong toa tàu đối diện với ông Bell. Con tàu vút nhanh qua những sân ga quen thuộc; trước mắt cô, những thị trấn và thôn xóm miền Nam cổ kính như đang say ngủ dưới ánh nắng trong trẻo và ấm áp, thứ ánh sáng phủ lên những mái ngói một sắc đỏ càng thêm thắm đượm, khác hẳn với màu đá phiến xám lạnh lẽo của miền Bắc. Từng đàn bồ câu lượn quanh những đầu hồi nhọn cổ kính, chậm rãi sà xuống đây đó rồi xù bộ lông óng ả mềm mại, như muốn phơi trọn từng sợi tơ tơ dưới hơi ấm ngọt ngào. Các sân ga thưa thớt bóng người, dường như ai nấy đều quá đỗi an phận lười biếng mà chẳng buồn đi xa; tuyệt nhiên không có cảnh nhộn nhịp, hối hả như Margaret từng chứng kiến trong hai chuyến đi trên tuyến đường sắt London và Tây Bắc. Vào cuối năm, tuyến đường này hẳn sẽ rộn ràng và đầy sức sống bởi những người giàu có đi du ngoạn; nhưng về dòng người buôn bán tấp nập ngược xuôi thì muôn đời vẫn khác xa những tuyến tàu phương Bắc. Tại hầu khắp các ga, chỉ thấy dăm ba kẻ nhàn rỗi đứng tựa lưng, hai tay thọc sâu vào túi quần, mải mê ngắm nhìn chăm chú đến mức khiến khách đi tàu phải tự hỏi chẳng biết khi đoàn tàu khuất bóng, họ sẽ tìm việc gì để làm khi trước mắt chỉ còn lại dải đường ray trống hoác, vài mái lán che và đôi ba thửa ruộng xa xa. Luồng không khí oi ả chập chờn nhảy múa trên sự tĩnh lặng vàng óng của đồng quê, từng nông trang lần lượt trôi lại phía sau, mỗi khung cảnh đều gợi Margaret nhớ tới những áng thơ điền viên nước Đức—nhớ tới Herman và Dorothea—rồi Evangeline. Cô bừng tỉnh khỏi giấc mộng mị giữa ban ngày. Đã đến trạm phải xuống tàu để đón xe ngựa về Helstone. Và giờ đây, những cảm xúc nhức nhối hơn chợt nhói lên nơi lồng ngực, chính cô cũng chẳng rõ đó là niềm đau hay nỗi hân hoan. Từng dặm đường đều ngạt ngào bao kỷ niệm mà cô chẳng nỡ đánh mất vì bất cứ điều gì trên đời, nhưng mỗi hồi ức lại khiến cô bật khóc xót xa cho “những ngày xưa không còn nữa” với nỗi khát khao khôn xiết. Lần cuối cùng cô đi qua con đường này là khi rời đi cùng cha mẹ—ngày ấy, tiết trời ảm đạm và chính cô cũng tuyệt vọng khôn cùng, nhưng ít nhất họ vẫn ở bên cô. Giờ đây cô đơn độc một mình, một kẻ mồ côi, còn cha mẹ thì lạ lùng thay, đã rời bỏ cô mà tan biến khỏi cõi đời này. Trông thấy con đường Helstone ngập tràn ánh nắng rực rỡ, từng khúc quanh và từng thân cây quen thuộc vẫn vẹn nguyên vẻ huy hoàng mùa hạ thuở trước, lòng cô đau nhói. Thiên nhiên chẳng hề biết đến đổi thay, mãi mãi xuân thì.

Ông Bell phần nào thấu hiểu những tâm sự đang cuộn trào trong lòng cô, nên ông khôn ngoan và ân cần giữ im lặng. Cỗ xe dừng lại trước quán Lennard Arms; nửa như nông trại, nửa giống quán trọ, toà nhà nằm hơi lùi lại so với mặt đường, như ngầm bảo rằng chủ quán chẳng mấy bận tâm đến mối làm ăn của khách qua đường đến mức phải đon đả chèo kéo; trái lại, khách muốn thì tự tìm đến. Mặt trước quán trọ hướng ra bãi cỏ chung của làng; ngay trước sân là một cây bồ đề cổ thụ quanh năm có ghế dài bao quanh, khuất sâu trong vòm lá um tùm là tấm huy hiệu gia tộc Lennard trông khá uy nghiêm. Cánh cửa quán trọ mở toang, nhưng chẳng có vẻ hiếu khách vội vã nào chào đón lữ khách. Mãi một lúc sau bà chủ quán mới xuất hiện—trong ngần ấy thời gian, người ta đã có thể lấy trộm đi bao nhiêu thứ—bà đon đả đón chào như thể họ là khách mời quý hoá, rồi rối rít xin lỗi vì chậm trễ, giải thích rằng đang mùa cắt cỏ khô, đồ ăn trưa cho cánh thợ ngoài đồng phải chuyển đi gấp, bà bận gói ghém các giỏ đồ nên không nghe thấy tiếng bánh xe lăn trên mặt cỏ ngắn mềm mượt kể từ khi rẽ khỏi đường cái lớn.

“Trời đất ơi!” bà thốt lên khi vừa dứt lời xin lỗi, một vệt nắng rọi vào đã soi rõ gương mặt Margaret vốn nãy giờ vẫn chìm trong bóng râm gian phòng khách. “Là cô Hale này, Jenny!” bà vừa chạy ra cửa vừa cất tiếng gọi con gái. “Ra đây mau, ra ngay đi, cô Hale đến này!” Đoạn bà bước lại gần Margaret, siết chặt tay cô với tất cả lòng trìu mến của một người mẹ.

“Cả nhà dạo này thế nào rồi cô? Đức cha và cô Dixon vẫn mạnh giỏi chứ? Nhất là Đức cha đấy! Cầu Chúa ban phước cho người! Chúng tôi chưa bao giờ thôi tiếc nuối từ ngày người rời đi.”

Margaret cố gắng cất lời để báo tin cha cô đã khuất; về phần mẹ, việc bà Purkis không nhắc tên cho thấy bà đã hay tin. Nhưng nghẹn ngào chẹn ngang cổ họng, cô chỉ có thể chạm tay vào bộ đồ tang sẫm màu của mình và thốt lên một tiếng duy nhất: “Cha cháu...”

“Chẳng lẽ lại thế thật, thưa ngài?” Bà Purkis quay sang ông Bell như muốn tìm kiếm sự xác nhận cho mối nghi hoặc đau lòng vừa nhen nhóm trong tâm trí. “Hồi mùa xuân—hoặc có lẽ từ tận mùa đông năm ngoái—có một quý ông ghé qua đây, kể biết bao nhiêu chuyện về ngài Hale và cô Margaret; ông ấy bảo bà Hale đã qua đời, tội nghiệp bà ấy quá. Nhưng chẳng nghe nói nửa lời là Đức cha lại đau ốm!”

“Đúng là như vậy đấy bà,” ông Bell nói. “Ông ấy ra đi rất đột ngột khi đang đến thăm tôi ở Oxford. Bà Purkis này, ông ấy là một người nhân từ, và biết bao người trong chúng ta chỉ mong có được một cái chết thanh thản như ông ấy. Thôi nào, Margaret con yêu! Cha cô ấy là người bạn thâm niên nhất của tôi, còn cô ấy là con gái đỡ đầu, nên tôi nghĩ hai bác cháu cứ cùng nhau về thăm lại chốn cũ; tôi biết thừa nơi đây bà có thể cho chúng tôi những căn phòng tiện nghi và một bữa tối tuyệt hảo. Tôi thấy bà không nhớ tôi đâu, nhưng tôi tên là Bell, ngày trước đôi ba lần nhà xứ hết chỗ, tôi từng ngủ lại đây và đã nếm thử món bia ngon tuyệt của bà rồi.”

“Hẳn rồi, xin ngài thứ lỗi cho; chỉ tại tôi mải chuyện với cô Hale quá. Để tôi đưa cô lên phòng nhé cô Margaret, cô có thể cởi mũ và rửa mặt cho mát mẻ. Mới sáng sớm nay thôi tôi vừa cắm chúc mấy bông hồng mới hái vào bình nước, bụng bảo dạ biết đâu lại có khách ghé qua, mà chẳng gì thanh nhã bằng nước giếng thơm nức hương hoa hồng xạ. Nghĩ đến chuyện Đức cha qua đời mà thương quá! Phải rồi, âu cũng là kiếp người, ai rồi chẳng phải chết; chỉ có điều quý ông dạo trước bảo ngài ấy đã dần khuây khoả sau nỗi đau mất bà Hale rồi cơ mà.”

“Lát nữa lo cho cô Hale xong thì bà xuống gặp tôi nhé, bà Purkis. Tôi muốn bàn chuyện bữa tối một chút.”

Khung cửa sổ con đóng then cài trong phòng ngủ của Margaret gần như bị những nhánh hồng và cành nho che khuất; nhưng khi gạt chúng sang bên và nhoài người ra ngoài đôi chút, cô có thể trông thấy đỉnh ống khói nhà xứ nhô lên trên tán cây, và nhận ra bao đường nét thân thuộc lấp ló sau vòm lá.

“Vâng!” Bà Purkis vừa vuốt phẳng mép giường vừa sai Jenny đi lấy một ôm khăn lau thơm nức mùi hoa oải hương, “Thời thế đổi thay rồi cô ạ; Cha xứ mới có đến bảy mặt con, lại đang xây thêm phòng trẻ để đón thêm những đứa sau, ngay đúng chỗ trước kia từng là giàn hoa và nhà kho chứa nông cụ đấy. Ngài ấy còn cho thay lò sưởi mới, rồi lắp cả cửa kính tấm lớn ở phòng khách nữa. Hai vợ chồng họ là những người năng nổ, cũng làm được khối việc thiện; chí ít người ta bảo đó là việc thiện; chứ nếu không, tôi sẽ gọi đó là xới tung mọi thứ lên mà chẳng giải quyết được việc gì ra hồn. Cha xứ mới là người kiêng rượu tuyệt đối, lại là thẩm phán nữa, còn bà vợ thì có hàng đống công thức nấu nướng tiết kiệm và chuộng làm bánh mì không cần men; hai vợ chồng họ nói nhiều khủng khiếp, lại toàn nói tranh nhau cùng lúc, át cả vía người ta, mãi đến khi họ đi khuất và mình được yên tĩnh đôi chút, người ta mới sực nhớ ra bao điều lẽ ra mình nên đối đáp lại. Ngài ấy lúc nào cũng rình rập quanh mấy cái ấm của cánh thợ cắt cỏ rồi ngó nghiêng vào trong; rồi thế nào cũng làm ầm ĩ lên vì trong đó không phải nước gừng có ga, nhưng tôi chịu thôi. Mẹ tôi rồi bà tôi thuở trước vẫn gửi thứ rượu mạch nha hảo hạng cho cánh thợ gặt, và cứ ốm đau là dùng muối xổ với lá phan tả diệp; tôi thì cứ theo nếp cũ của các cụ mà làm, dẫu bà Hepworth cứ muốn cho tôi kẹo ngậm thay thuốc, bà ấy bảo dễ chịu hơn nhiều, có điều tôi chẳng tin. Thôi tôi phải đi đây cô ơi, dẫu bụng còn muốn hỏi han bao điều; lát nữa tôi sẽ quay lại với cô ngay.”

Khi Margaret bước xuống cầu thang, ông Bell đã chuẩn bị sẵn cho cô dâu tây dầm kem, một ổ bánh mì nâu và một bình sữa tươi (kèm theo một miếng phô mai Stilton và một chai vang đỏ port dành riêng cho ông tẩm bổ); sau bữa lót dạ mộc mạc ấy, họ cùng nhau tản bộ ra ngoài, gần như chẳng biết nên rẽ hướng nào bởi ngả đường nào cũng đầy ắp những lời mời gọi thân thương.

“Chúng ta đi qua nhà xứ nhé?” Ông Bell hỏi.

“Khoan đã bác, chưa phải lúc này đâu ạ. Ta cứ đi lối này, đi một vòng rồi quay về đường đó sau,” Margaret đáp.

Đây đó, những gốc cây già đã bị đốn hạ từ mùa thu trước; hay mái nhà tranh lụp xụp, xiêu vẹo của một người ngụ cư thuở nào nay đã biến mất. Margaret tiếc nuối từng cảnh vật ấy, cô xót xa cho chúng như thể những người bạn cũ. Họ đi qua nơi cô và anh Lennox từng ngồi vẽ ký hoạ. Thân cây dẻ gai cổ thụ trắng xoá vết sẹo sét đánh, nơi họ từng ngồi tựa dưới gốc rễ năm xưa, nay chẳng còn nữa; ông lão sống trong căn chòi hoang phế đã qua đời; căn chòi bị san bằng, thay vào đó là một ngôi nhà mới tinh tươm, khang trang. Một mảnh vườn nhỏ đã mọc lên ngay trên nền đất gốc dẻ gai năm nào.

“Cháu không ngờ mình đã già đến thế này,” Margaret nói sau một hồi im lặng; cô thở dài quay mặt đi.

“Ừ!” Ông Bell tiếp lời. “Chính những đổi thay đầu tiên giữa những điều thân thuộc mới khiến cho người trẻ thấy thời gian là một điều bí ẩn đến vậy, sau này ta sẽ mất dần cái cảm giác bí ẩn ấy thôi. Bác xem những biến thiên trong mọi sự mắt thấy tai nghe là lẽ đương nhiên. Tính chất phù du của cõi nhân sinh này với bác đã quá quen thuộc, nhưng với cháu thì nó lại là điều mới mẻ và nặng nề.”

“Chúng ta đi thăm bé Susan đi bác,” Margaret nói, dắt người bạn đồng hành bước lên con đường mòn phủ cỏ dẫn vào bóng râm râm mát của trảng rừng.

“Bác sẵn lòng thôi, dù bác chẳng biết bé Susan là ai cả. Nhưng cứ tên Susan là bác có thiện cảm rồi, chỉ vì câu chuyện về bé Susan thơ ngây thôi.”

“Bé Susan của cháu hồi đó buồn lắm khi cháu rời đi mà không kịp chào tạm biệt; từ dạo ấy lòng cháu cứ áy náy mãi, chỉ vì mình thiếu chút gắng gượng mà làm con bé tổn thương. Nhưng đường còn xa lắm. Bác có chắc là mình không mệt không đấy?”

“Chắc chắn rồi. Miễn là cháu đừng đi nhanh quá. Cháu thấy đấy, ở đây chẳng có cảnh đẹp nào để người ta vin cớ dừng chân thở dốc cả. Cháu sẽ thấy thật lãng mạn nếu được đi dạo với một kẻ ‘béo tốt và hụt hơi’ nếu kẻ đó là Hamlet, Hoàng tử Đan Mạch. Hãy rủ lòng thương cho cái sự yếu ớt của bác vì chàng nhé.”

“Cháu sẽ đi chậm lại vì chính bác. Cháu quý bác gấp hai mươi lần Hamlet ấy chứ.”

“Theo cái nguyên lý ‘con lừa sống còn hơn con sư tử chết’ chứ gì?”

“Có lẽ vậy ạ. Cháu chẳng mổ xẻ cảm xúc của mình làm gì đâu.”

“Được cháu quý là bác mãn nguyện rồi, chẳng cần săm soi xem tình cảm ấy làm bằng chất liệu gì đâu. Chỉ có điều ta đâu cần phải bò như sên thế này.”

“Được rồi ạ. Bác cứ đi theo nhịp của bác, cháu sẽ bước theo sau. Hoặc nếu cháu đi nhanh quá thì bác cứ đứng yên mà trầm tư như chàng Hamlet mà bác vừa tự so mình ấy.”

“Cảm ơn cháu nhé. Nhưng vì mẹ bác không sát hại cha bác rồi sau đó lại tái giá với chú bác, nên bác chẳng biết phải trầm tư về cái gì, hoạ chăng chỉ là cân nhắc xem bữa tối nay người ta nấu nướng có ngon miệng hay không thôi. Cháu thấy thế nào?”

“Cháu rất hy vọng đấy ạ. Theo miệng lưỡi dân Helstone thì bà ấy từng là đầu bếp cừ khôi lắm.”

“Nhưng cháu đã tính đến chuyện mùa cắt cỏ bận rộn này làm người ta phân tâm chưa?”

Margaret cảm nhận được trọn vẹn lòng tốt của ông Bell khi cố pha trò nói những chuyện bâng quơ, cốt để ngăn cô không nghĩ ngợi quá nhiều về quá khứ. Nhưng cô thà dạo bước qua những nẻo đường yêu dấu này trong câm lặng, nếu không muốn nói là tệ hơn, cô còn vô ơn đến mức ước chi mình chỉ có một mình.

Họ đến căn nhà tranh nơi người mẹ góa bụa của Susan sinh sống. Susan không có nhà. Con bé đã đến trường giáo xứ. Margaret hụt hẫng, người phụ nữ tội nghiệp nhận ra điều đó và bắt đầu nói lời phân trần như tạ lỗi.

“Ồ, thế là rất đúng đấy ạ!” Margaret bảo. “Cháu rất mừng khi nghe vậy. Lẽ ra cháu phải đoán được chứ. Chỉ tại ngày trước em nó toàn ở nhà với bác.”

“Vâng, trước nó ở nhà; tôi nhớ nó cồn cào cả ruột gan. Tối đến tôi hay dạy nó dăm ba chữ tôi biết. Chẳng được bao lăm đâu cô ạ. Nhưng nó ngày càng tháo vát, nên tôi nhớ nó ghê gớm. Giờ thì học vấn của nó bỏ xa tôi rồi.” Người mẹ thở dài.

“Tôi thì thấy sai bét,” ông Bell càu nhàu. “Đừng để tâm lời tôi nhé. Tôi là kẻ lạc hậu đi sau thời đại cả trăm năm rồi. Nhưng tôi dám bảo rằng, đứa trẻ cứ ở nhà đỡ đần mẹ nó, tối tối ngồi bên cạnh mẹ đọc một chương Tân Ước, thì còn được hưởng một nền giáo dục tốt hơn, mộc mạc và tự nhiên hơn mọi thứ trường lớp trên đời này gộp lại.”

Margaret không muốn tiếp lời để ông lấn tới rồi kéo dài cuộc tranh luận trước mặt người mẹ. Thế nên cô quay sang hỏi bà:

“Bà cụ Betty Barnes dạo này thế nào rồi ạ?”

“Tôi không biết,” người phụ nữ đáp cộc lốc. “Chúng tôi cạch mặt nhau rồi.”

“Sao lại thế ạ?” Margaret hỏi, cô vốn là người hoà giải quen thuộc của cả làng thuở trước.

“Mụ ấy trộm mất con mèo của tôi.”

“Bà ấy có biết đó là mèo của bác không?”

“Tôi chẳng biết. Chắc là không.”

“Thế thì bác không xin lại được sau khi bảo đó là mèo của mình sao?”

“Không! Vì mụ ấy thiêu nó rồi.”

“Thiêu nó ư!” Cả Margaret và ông Bell đều thảng thốt kêu lên.

“Thui nó đấy!” Người phụ nữ giải thích.

Đó chẳng phải là một lời giải thích thoả đáng. Bằng cách gặng hỏi, Margaret mới vỡ lẽ ra sự thật kinh hoàng: mụ Betty Barnes bị một bà thầy bói Digan dụ dỗ mượn bộ quần áo ngày Chủ nhật của chồng mụ, với lời hứa chắc như đinh đóng cột là sẽ trả lại vào tối thứ Bảy trước khi lão Barnes phát hiện ra. Nhưng mãi không thấy áo quần đâu, mụ hoảng loạn vì sợ cơn thịnh nộ của chồng, và theo một tập tục mê tín dị đoan dã man chốn thôn quê, tiếng kêu gào thảm thiết của con mèo khi bị luộc chín hoặc thui sống sẽ như ép buộc các thế lực hắc ám phải đáp ứng ước nguyện của kẻ hành quyết; thế là mụ đã dùng đến trò tà thuật ấy. Người đàn bà tội nghiệp rõ ràng tin sái cổ vào sự linh nghiệm của nó; mối bận tâm duy nhất của bà ta chỉ là nỗi phẫn uất vì sao con mèo của mình lại bị chọn làm vật hiến tế thay vì con khác. Margaret kinh hãi lắng nghe; cô ra sức khai sáng đầu óc người đàn bà, nhưng rốt cuộc đành tuyệt vọng buông xuôi. Từng bước một, cô dẫn dắt người phụ nữ thừa nhận những sự thật mà tính logic và hệ quả của nó đối với Margaret là vô cùng rõ ràng; nhưng cuối cùng, người đàn bà ngơ ngác chỉ lặp lại lời khẳng định ban đầu, rằng “đúng là dã man thật đấy, tôi cũng chẳng nỡ làm thế đâu; nhưng chẳng có cách nào giúp người ta toại nguyện bằng cách ấy cả; tôi nghe người ta nói thế cả đời rồi; dẫu vậy thì nó vẫn dã man thật.” Margaret đành tuyệt vọng chịu thua, cô bước đi với cõi lòng buồn nôn và trĩu nặng.

“Cháu thật là một cô bé ngoan khi không thừa thắng xông lên với bác đấy,” ông Bell lên tiếng.

“Dạ? Bác nói thế là ý làm sao ạ?”

“Bác thừa nhận mình sai về chuyện trường lớp rồi. Thà thế nào cũng được, chứ không thể để đứa bé ấy lớn lên trong cái thứ tà giáo man rợ đến mức này.”

“Ôi! Cháu nhớ rồi. Tội nghiệp bé Susan quá! Cháu phải ghé thăm con bé thôi; bác có phiền nếu ta tạt qua trường học không ạ?”

“Chẳng phiền chút nào. Bác cũng tò mò muốn xem con bé được dạy dỗ những gì.”

Họ không nói thêm nhiều, chỉ lặng lẽ lách qua những thung lũng rậm rạp bóng cây, nơi sắc xanh dịu dàng cũng chẳng thể xua tan nỗi bàng hoàng và nhức nhối trong lòng Margaret trước câu chuyện về sự tàn ác đến thế; một câu chuyện được kể lại bằng cái giọng để lộ sự thiếu thốn trí tưởng tượng đến cùng cực, và do đó tuyệt nhiên chẳng có chút trắc ẩn nào với nỗi đau đớn của con vật.

Tiếng xôn xao trò chuyện, tựa như tiếng rì rầm của một tổ ong người bận rộn, bắt đầu vọng lại ngay khi họ vừa bước ra khỏi cánh rừng để tiến vào bãi cỏ làng thoáng đãng hơn, nơi toạ lạc của ngôi trường. Cánh cửa mở toang, và họ bước vào trong. Một quý bà lanh lợi bận đồ đen, thoăn thoắt đi lại khắp nơi, lập tức nhận ra họ và cất lời chào đón với vẻ đoan trang của một bà chủ nhà—Margaret nhớ mẹ cô ngày trước cũng thường làm ra vẻ như thế, chỉ có điều với nét dịu dàng và uể oải hơn, mỗi khi có vị khách hiếm hoi nào ghé qua thanh tra trường học. Cô nhận ra ngay đó là phu nhân của vị Cha xứ đương nhiệm, người kế nhiệm vị trí của mẹ cô; giá như có thể lùi bước tránh né cuộc gặp gỡ này thì cô đã làm rồi; nhưng chỉ trong chớp mắt cô đã kìm nén được cảm xúc, khiêm nhường tiến lên phía trước, đón nhận bao ánh mắt nhận ra mình lấp lánh niềm vui, và nghe những tiếng thì thầm khe khẽ: “Cô Hale kìa.” Vợ ngài Cha xứ nghe thấy cái tên đó, thái độ lập tức trở nên niềm nở hơn. Margaret ước chi mình không cảm thấy cái sự niềm nở ấy cũng ngập tràn vẻ kẻ cả, ban ơn. Người phụ nữ chìa tay ra đón ông Bell kèm lời chào:

“Tôi đoán đây là thân phụ của cô, thưa cô Hale. Tôi nhìn nét mặt là nhận ra ngay. Tôi rất lấy làm vinh hạnh được gặp ngài, và Cha xứ hẳn cũng sẽ mừng lắm.”

Margaret giải thích rằng đây không phải là cha mình, rồi ấp úng thông báo tin ông đã qua đời; trong lòng không khỏi tự hỏi nếu đúng như phu nhân Cha xứ nghĩ thì làm sao ông Hale có thể chịu đựng nổi việc trở lại thăm Helstone. Cô chẳng buồn nghe xem bà Hepworth đang nói những gì, nhường lại việc ứng đáp cho ông Bell, còn bản thân thì đưa mắt dáo dác tìm kiếm những người quen cũ.

“A! Tôi thấy dường như cô Hale muốn đứng lớp một tiết đấy. Tôi nhìn là tôi biết ngay. Lớp một đứng dậy làm bài phân tích ngữ pháp với cô Hale nào.”

Margaret tội nghiệp, người đến đây thuần túy vì tình cảm chứ chẳng hề có ý định thanh tra chút nào, bỗng thấy mình bị đưa vào tròng; nhưng vì điều này giúp cô được tiếp xúc với những gương mặt bé bỏng đầy háo hức từng một thời thân thuộc, những đứa trẻ từng được chính tay cha cô làm lễ rửa tội thiêng liêng, nên cô ngồi xuống, lòng lâng lâng chìm đắm trong việc ngắm nhìn những đường nét đang dần thay đổi của các cô bé, và nắm lấy bàn tay nhỏ bé của Susan trong đôi ba phút mà không ai để ý; trong khi lớp một loay hoay tìm sách vở, còn phu nhân Cha xứ thì gần như kéo sát cúc áo ông Bell lại để giải thích cho ông nghe về hệ thống Ngữ âm, rồi kể lể về cuộc trò chuyện giữa bà ta với ngài Thanh tra học chính về vấn đề đó.

Margaret cúi đầu nhìn vào trang sách, chẳng thấy gì ngoài những dòng chữ—văng vẳng bên tai tiếng trẻ con lao xao, những ký ức xưa cũ trỗi dậy trong tâm trí khiến mắt cô nhoè lệ, cho đến khi không gian bỗng khựng lại—một cô bé đang ngập ngừng trước chữ “a” tưởng chừng rất đơn giản, phân vân không biết phải gọi từ loại của nó là gì.

“‘A’ là mạo từ bất định,” Margaret dịu dàng nói.

“Xin lỗi cô nhé,” vợ ngài Cha xứ lên tiếng, mắt sáng quắc, tai vểnh lên; “nhưng thầy Milsome dạy chúng ta gọi ‘a’ là gì nào—ai nhớ không?”

“Là tính từ tuyệt đối ạ!” năm sáu đứa trẻ đồng thanh đáp. Margaret ngồi đó ngượng ngùng, bẽ bàng. Bọn trẻ biết nhiều hơn cả cô. Ông Bell quay mặt đi, mỉm cười kín đáo.

Suốt tiết học, Margaret không nói thêm lời nào nữa. Nhưng khi buổi học kết thúc, cô lặng lẽ đi một vòng đến bên vài đứa trẻ cô từng yêu quý ngày trước để chuyện trò dăm câu. Chúng đã bắt đầu rời khỏi tuổi ấu thơ để trở thành những cô thiếu nữ phổng phao; sự lớn nhanh của chúng khiến hình bóng cô phai nhạt dần trong ký ức non nớt ấy, hệt như việc cô vắng bóng suốt ba năm qua cũng làm mờ dần hình ảnh của chúng trong tâm trí mình. Dẫu vậy cô vẫn mừng vì được gặp lại tất cả, dẫu niềm vui ấy có thoáng chút u sầu. Khi tan trường, buổi chiều mùa hạ vẫn còn sớm; bà Hepworth ngỏ ý mời Margaret và ông Bell cùng đi về nhà xứ để xem—từ “những cải tiến” suýt nữa buột ra khỏi miệng bà ta, nhưng bà ta đã kịp đổi lại bằng từ ngữ thận trọng hơn là “những đổi thay” mà vị Cha xứ đương nhiệm đang thực hiện. Margaret chẳng mảy may bận tâm đến việc xem những sự thay đổi ấy, chúng chỉ làm kinh động đến những hồi ức êm đềm về mái ấm xưa kia của cô; nhưng cô lại khao khát được nhìn thấy chốn cũ thêm một lần nữa, dẫu bản thân rùng mình run sợ trước nỗi đau mà cô biết chắc mình sẽ phải nếm trải.

Nhà xứ đã đổi thay đến mức, từ trong ra ngoài, nỗi đau đớn thực sự trong lòng cô lại vơi bớt so với những gì cô từng mường tượng. Nó chẳng còn giống nơi chốn năm xưa nữa. Khu vườn và thảm cỏ xanh mướt, thuở trước tinh tươm đến độ dẫu một cánh hoa hồng rụng lạc loài cũng bị xem như một tì vết trên sự bài trí và nề nếp hoàn mỹ, nay vương vãi ngổn ngang đồ chơi trẻ con; đây một túi bi ve, kia một chiếc vòng tròn; một chiếc mũ rơm bị cắm phập lên một bụi hồng như cắm vào cọc treo, làm gãy nát cả một nhánh hoa non tơ, tuyệt đẹp trĩu nặng những bông, cành hoa mà thuở trước hẳn đã được nâng niu uốn nắn như báu vật. Tiền sảnh nhỏ lót chiếu vuông vức cũng đầy rẫy dấu tích của tuổi thơ ồn ào, khoẻ khoắn nhưng nghịch ngợm.

“A!” Bà Hepworth phân trần, “cô Hale lượng thứ cho sự bừa bộn này nhé. Khi nào phòng trẻ xây xong, tôi sẽ chấn chỉnh lại trật tự ngay. Chúng tôi đang xây phòng trẻ ngay trên nền phòng cũ của cô đấy, tôi nghĩ thế. Hồi đó các vị xoay xở thế nào hở cô Hale, khi nhà không có phòng trẻ?”

“Nhà cháu chỉ có hai anh em thôi ạ,” Margaret đáp. “Cháu đoán là bác có nhiều con lắm phải không ạ?”

“Bảy đứa cả thảy. Cô xem này! Chúng tôi đang trổ thêm một cửa sổ nhìn ra đường cái phía này. Nhà tôi tốn kém bộn tiền cho cái nhà này đấy; chứ thực tình lúc chúng tôi mới đến nó hầu như chẳng ở được—ý tôi là đối với một gia đình đông đúc như nhà tôi ấy mà.” Mọi căn phòng trong nhà đều bị xáo trộn, ngoài căn phòng bà Hepworth vừa nhắc tới, nơi từng là phòng làm việc của ông Hale; chốn xưa kia ngập tràn sắc xanh u tịch cùng sự tĩnh lặng ngọt ngào từng hun đúc nên, như lời ông nói, một thói quen trầm tư mặc tưởng, nhưng có lẽ cũng phần nào nhào nặn nên một tính cách thiên về suy ngẫm hơn là hành động. Khung cửa sổ mới mở ra tầm nhìn hướng thẳng ra đường, và có rất nhiều lợi ích như bà Hepworth chỉ ra. Từ đây người ta có thể trông chừng những con chiên lạc lối trong đàn của chồng bà, những kẻ len lén lủi vào quán bia đầy cám dỗ, dẫu chúng cứ đinh ninh là không ai để ý, nhưng thực ra mọi hành tung đều bị lộ tẩy; bởi vị Cha xứ mẫn cán luôn dõi mắt ra đường, ngay cả trong lúc đang soạn những bài thuyết giáo mẫu mực nhất của mình, và ngài luôn để sẵn mũ gậy trong tầm tay để chộp lấy ngay trước khi lao ra đuổi theo các con chiên, những kẻ ắt phải chạy bán sống bán chết mới mong kịp lẩn vào quán “Bác thợ rừng vui tính” trước khi bị vị Cha xứ bài rượu tóm gáy. Cả gia đình này đều thuộc tuýp người nhanh nhẹn, hoạt bát, ăn to nói lớn, tốt bụng, nhưng chẳng mấy tinh tế trong cảm nhận. Margaret sợ rằng bà Hepworth sẽ nhận ra ông Bell đang trêu chọc bà, qua việc ông hết lời tán dương mọi thứ vốn làm ông gai mắt nhất. Nhưng không! Bà ta đón nhận tất cả theo nghĩa đen và với lòng tin tuyệt đối, đến nỗi Margaret không thể không cất lời trách móc ông khi hai bác cháu rảo bước chậm rãi rời khỏi nhà xứ để quay về quán trọ.

“Đừng mắng bác, Margaret à. Tất cả là vì cháu đấy thôi. Nếu bà ta không khoe khoang từng sự đổi thay với vẻ đắc thắng lộ liễu về sự cao minh của mình, khi nhận ra cái này cái nọ là một sự cải tiến vượt bậc, thì bác đã cư xử phải phép rồi. Nhưng nếu cháu nhất quyết muốn lên lớp dạy đời bác, thì cứ để sau bữa tối đi, khi ấy nó sẽ ru bác ngủ và giúp bác tiêu cơm dễ hơn.”

Cả hai đều đã mỏi mệt, và bản thân Margaret cũng mệt đến nỗi cô chẳng buồn bước ra ngoài như dự định ban đầu để dạo thêm một vòng qua những cánh rừng và đồng bãi sát cạnh mái nhà ấu thơ. Và dường như, chuyến về thăm Helstone này đã không hoàn toàn—không hẳn đúng như những gì cô từng mong đợi. Đổi thay hiện hữu khắp mọi nơi; khẽ khàng thôi, nhưng len lỏi vào từng ngóc ngách. Bao gia đình đã đổi thay vì ly tán, vì cái chết, vì hôn nhân, hay bởi quy luật biến thiên tự nhiên của ngày tháng năm ròng, những thứ âm thầm cuốn ta đi từ thuở ấu thơ sang thời hoa niên, rồi từ tuổi tráng niên bước vào lúc tuổi già xế bóng, để rồi từ đó ta rụng rơi như quả chín mọng vào lòng đất mẹ bình yên. Cảnh vật cũng đổi thay—đây mất một cây, kia rụng một cành, rọi một vệt sáng dài vào nơi xưa kia chưa từng có ánh mặt trời—con đường được xén tỉa và thu hẹp lại, còn dải cỏ xanh uốn lượn ven đường thì bị rào lại để canh tác. Người ta gọi đó là một sự cải tiến lớn lao; nhưng Margaret chỉ biết thở dài tiếc nuối nét thơ mộng xưa cũ, sự âm u thâm nghiêm ngày trước, và những lề cỏ ven đường của những tháng ngày đã qua. Cô ngồi bên cửa sổ trên chiếc ghế dài nhỏ nhắn, buồn bã dõi mắt nhìn bóng đêm đang dần buông xuống, cảnh vật hoà quyện khít khao với những suy tư trĩu nặng của cô. Ông Bell ngủ say sưa sau một ngày vận động nhiều hơn thường lệ. Cuối cùng, ông bừng tỉnh bởi tiếng khay trà được mang vào, do một cô thôn nữ mặt ửng hồng bưng tới, người rõ ràng vừa tìm thấy chút đổi mới trong công việc phục vụ bàn thường nhật bằng cách ra đồng phụ giúp cắt cỏ ngày hôm nay.

“Kìa! Ai đấy! Chúng ta đang ở đâu thế này? Ai kia,—Margaret đấy à? Ồ, giờ thì bác nhớ ra hết rồi. Bác chẳng thể hình dung nổi người phụ nữ nào lại ngồi đờ đẫn ở kia trong dáng vẻ sầu não đến thế, hai tay chắp thẳng trên đầu gối, mắt thì cứ nhìn chăm chăm về phía trước. Cháu đang nhìn cái gì thế?” Ông Bell vừa hỏi vừa bước lại gần cửa sổ, đứng ngay sau lưng Margaret.

“Chẳng có gì đâu ạ,” cô đáp, vội vã đứng dậy và cố cất giọng vui vẻ nhất có thể ngay lúc ấy.

“Chẳng có gì thật đấy! Một rặng cây trơ trụi phía xa, vài mảnh vải trắng phơi trên hàng rào tầm xuân, và một luồng gió ẩm ùa vào. Đóng cửa sổ lại đi, rồi vào đây pha trà nào.”

Margaret im lặng một hồi lâu. Cô nghịch chiếc thìa khuấy trà, chẳng mấy để tâm đến những gì ông Bell đang nói. Ông tranh luận phản bác cô, và cô cũng chỉ mỉm cười đón nhận ý kiến của ông hệt như thể ông vừa đồng tình với mình vậy. Rồi cô thở dài, đặt chiếc thìa xuống, bắt đầu mở lời một cách đột ngột chẳng ăn nhập gì với câu chuyện trước đó, bằng cái giọng the thé vốn dĩ chỉ xuất hiện khi người ta đã nghiền ngẫm khá lâu về chủ đề mình sắp sửa nói ra: “Bác Bell này, bác có nhớ chuyện tối qua chúng ta nói về anh Frederick không ạ?”

“Tối qua à. Lúc đó bác đang ở đâu nhỉ? Ồ, bác nhớ rồi! Chà, cứ như chuyện của cả tuần trước ấy. Phải rồi, bác nhớ là chúng ta có nói về cậu ấy, tội nghiệp thằng bé.”

“Vâng—và bác có nhớ anh Lennox từng kể về việc anh ấy từng có mặt ở Anh vào khoảng thời gian mẹ cháu qua đời không ạ?” Margaret hỏi, giọng cô giờ đây trầm xuống hơn thường lệ.

“Bác nhớ chứ. Trước đó bác chưa từng nghe nói về chuyện này.”

“Và cháu cứ ngỡ—cháu luôn đinh ninh rằng cha cháu đã kể cho bác nghe chuyện đó rồi cơ.”

“Chưa! Ông ấy chưa bao giờ kể cả. Nhưng có chuyện gì thế Margaret?”

“Cháu muốn thú nhận với bác về một việc làm sai trái tày trời của cháu vào dạo ấy,” Margaret đột ngột ngước nhìn ông bằng đôi mắt trong sáng, thẳng thắn. “Cháu đã nói dối!” Gương mặt cô đỏ bừng lên như gấc.

“Ừ thì, điều đó không hay thật, bác thừa nhận; nhưng mà trong đời bác cũng đã từng nói dối cả trăm lần ấy chứ, không phải lúc nào cũng bằng lời nói huỵch toẹt ra như cháu, mà bằng hành động, hoặc bằng cái lối quanh co lươn lẹo, khiến người ta hoặc là không tin vào sự thật, hoặc là tin vào điều giả dối. Cháu biết ai là cha đẻ của sự dối trá rồi đấy, Margaret? Chà! Rất nhiều kẻ tự cho mình là tốt đẹp lại có những mối dây liên hệ kỳ quặc với sự dối trá, kiểu như hôn nhân không hôn thú, hay họ hàng xa bắn đại bác không tới ấy mà. Dòng máu nhiễm độc của sự giả trá chảy trong huyết quản của tất cả chúng ta. Bác cứ ngỡ cháu là người đứng xa cái thói ấy nhất trên đời này rồi đấy. Kìa! Khóc đấy ư, cô bé? Thôi nào, ta sẽ không bàn về chuyện ấy nữa nếu nó lại kết thúc thế này. Bác dám chắc là cháu đã ân hận rồi, và cháu sẽ không tái phạm nữa đâu, vả lại chuyện cũng qua lâu rồi, tóm lại là tối nay bác muốn cháu phải thật vui vẻ, chứ không phải ủ rũ thế này đâu.”

Margaret lau nước mắt, cố gắng chuyển sang chuyện khác, nhưng rồi bất thình lình cô lại bật khóc nấc lên.

“Xin bác Bell, hãy để cháu kể hết cho bác nghe—có lẽ bác có thể giúp cháu đôi chút; không, không phải giúp, mà nếu bác biết rõ ngọn ngành, biết đâu bác có thể giải oan cho cháu—không phải thế, sau cùng thì cũng chẳng phải vậy đâu,” cô nói trong nỗi tuyệt vọng vì không thể diễn đạt trọn vẹn điều mình hằng mong muốn.

Thái độ của ông Bell hoàn toàn thay đổi. “Kể hết cho bác nghe đi con,” ông bảo.

“Đó là một câu chuyện dài; nhưng khi anh Fred về, mẹ cháu đang bệnh rất nặng, còn cháu thì rối bời vì lo âu, lại nơm nớp sợ rằng chính mình đã đẩy anh ấy vào chốn hiểm nguy; rồi ngay sau khi mẹ mất, cả nhà lại hoảng hồn vì chị Dixon bắt gặp một kẻ ở Milton—hắn tên là Leonards—kẻ từng biết mặt anh Fred và dường như có thù oán với anh ấy, hoặc ít ra cũng bị mờ mắt trước món tiền thưởng truy nã; và trước mối đe dọa mới này, cháu nghĩ tốt nhất là nên giục anh Fred đi London ngay lập tức, nơi mà như bác đã hiểu qua câu chuyện đêm nọ, anh ấy sẽ đến xin ý kiến của anh Lennox về cơ hội thoát tội nếu ra toà. Thế là chúng cháu—nghĩa là anh ấy và cháu—cùng nhau ra ga xe lửa; lúc đó vào một buổi chiều tối, trời vừa chập choạng nhá nhem nhưng vẫn đủ sáng để nhìn rõ mặt người, vì đến quá sớm nên hai anh em rủ nhau đi dạo ở cánh đồng ngay sát bên; lòng cháu lúc nào cũng nơm nớp lo sợ cái tên Leonards ấy, kẻ mà cháu biết là đang lảng vãng đâu đó quanh vùng; và rồi khi chúng cháu đang ở trên đồng, ánh hoàng hôn đỏ quạch chiếu thẳng vào mặt cháu, thì có một người cưỡi ngựa đi qua trên con đường ngay bên dưới bậc thang dẫn vào ruộng nơi chúng cháu đang đứng.—Cháu thấy người ấy nhìn mình, nhưng ban đầu cháu chẳng nhận ra ai vì ánh nắng chói loà mắt, nhưng chỉ một thoáng sau khi cơn chói mắt qua đi, cháu nhận ra đó là anh Thornton, và chúng cháu đã cúi đầu chào nhau”——

“Và cậu ta đương nhiên là nhìn thấy Frederick rồi,” ông Bell tiếp lời, bụng nghĩ là mình đang giúp cô kể tiếp câu chuyện.

“Vâng; và rồi tại sân ga, có một gã đàn ông bước tới—say xỉn ngả nghiêng—hắn định túm cổ áo anh Fred, rồi mất đà khi anh Fred giằng mạnh ra, khiến hắn ngã nhào qua hàng rào chắn của sân ga; không xa, cũng chẳng sâu; chỉ độ ba bộ thôi; nhưng ôi, bác Bell ơi, chẳng hiểu sao cú ngã ấy lại cướp đi mạng sống của hắn!”

“Rắc rối thật đấy. Bác đoán gã đó chính là tên Leonards. Rồi Fred trốn thoát thế nào?”

“Ôi! Anh ấy rời đi ngay sau cú ngã đó, chúng cháu chẳng bao giờ ngờ rằng cú ngã ấy lại có thể hại chết gã khốn khổ, nó có vẻ chỉ là một vết thương nhẹ thôi mà.”

“Vậy là hắn không chết ngay tại chỗ ư?”

“Vâng! Mãi hai ba ngày sau hắn mới chết. Và rồi—ôi, bác Bell ơi! Giờ mới đến phần tồi tệ nhất đây,” cô vừa nói vừa bồn chồn đan chặt các ngón tay vào nhau. “Một viên thanh tra cảnh sát tìm đến và quy tội cho cháu là đồng phạm của người thanh niên đã có hành vi xô đẩy hoặc đánh đập dẫn đến cái chết của Leonards; đó là một lời buộc tội vô căn cứ, bác biết đấy, nhưng dạo ấy chúng cháu chưa nhận được tin tức gì cho thấy anh Fred đã lên tàu xuất ngoại, anh ấy có thể vẫn còn ở London và có nguy cơ bị bắt vì tội danh oan uổng này, rồi thân phận Trung uý Hale bị cáo buộc cầm đầu vụ nổi loạn của anh ấy sẽ bị phanh phui, anh ấy có thể bị xử bắn; tất cả những điều đó loé lên trong đầu cháu, và cháu đã chối bay rằng đó không phải là mình. Cháu không hề có mặt ở ga xe lửa đêm hôm ấy. Cháu không biết gì hết. Lương tâm cháu khi ấy chẳng còn nghĩ được gì ngoài việc cứu lấy anh Frederick.”

“Bác bảo việc đó là đúng. Bác cũng sẽ làm như vậy thôi. Cháu đã quên mình để nghĩ cho người khác. Bác hy vọng mình cũng làm được như thế.”

“Không, bác sẽ không làm vậy đâu. Đó là điều sai trái, ngỗ nghịch và thiếu đức tin. Ngay chính lúc ấy anh Fred đã an toàn rời khỏi nước Anh rồi, vậy mà trong cơn mù quáng cháu đã quên mất rằng còn có một nhân chứng khác có thể làm chứng cho sự hiện diện của cháu ở đó.”

“Là ai?”

“Anh Thornton. Bác biết đấy, anh ấy đã nhìn thấy cháu ngay gần sân ga; chúng cháu đã chào nhau mà.”

“Chà! Nhưng cậu ta sẽ chẳng biết gì về vụ xô xát dẫn đến cái chết của gã say rượu kia đâu. Bác đoán vết thương ấy cũng chẳng đi đến đâu cả.”

“Không đâu bác! Thủ tục điều tra mà người ta rục rịch nhắc đến trong phiên điều trần đã bị đình chỉ rồi. Anh Thornton biết hết mọi chuyện. Anh ấy là thẩm phán, và anh ấy đã tìm ra bằng chứng cho thấy cú ngã không phải là nguyên nhân gây ra cái chết. Nhưng trước đó anh ấy đã biết những lời cháu nói dối rồi. Ôi, bác Bell ơi!” Cô bỗng lấy hai tay bưng mặt, như muốn trốn chạy khỏi sự hiện diện của ký ức đau đớn ấy.

“Cháu đã bao giờ giải thích với cậu ta chưa? Đã bao giờ kể cho cậu ta nghe về động cơ mãnh liệt mang tính bản năng ấy chưa?”

“Bản năng thiếu đức tin, và việc bám víu vào một tội lỗi để cứu mình khỏi chìm nghỉm ấy ạ,” cô cay đắng nói. “Chưa! Làm sao cháu có thể chứ? Anh ấy đâu biết gì về anh Frederick. Để khôi phục lại hình ảnh tốt đẹp của mình trong mắt anh ấy, chẳng lẽ cháu lại đi phơi bày những bí mật của gia đình, những điều dường như nắm giữ cơ hội rửa sạch hoàn toàn tội danh cho anh Frederick tội nghiệp sao? Lời dặn dò cuối cùng của anh Fred là bắt cháu phải giữ kín chuyến về thăm này với tất cả mọi người. Bác thấy đấy, ngay cả bác mà cha cháu còn chẳng dám hé răng. Không! Cháu có thể chịu đựng nỗi tủi hổ này—ít nhất thì cháu từng nghĩ mình chịu được. Cháu đã cam chịu nó. Nhưng từ dạo ấy anh Thornton chẳng bao giờ còn tôn trọng cháu nữa.”

“Cậu ta tôn trọng cháu chứ, bác tin chắc thế,” ông Bell nói. “Hẳn rồi, điều đó phần nào giải thích cho... Nhưng cậu ta luôn nói về cháu với tất cả sự trân trọng và quý mến, dẫu bây giờ bác mới hiểu được đôi chút sự dè dặt trong thái độ của cậu ta.”

Margaret không đáp; cô chẳng buồn để tai nghe những gì ông Bell nói; tâm trí cô hoàn toàn trống rỗng. Một lúc sau, cô mới cất tiếng:

“Bác có thể cho cháu biết bác muốn ám chỉ điều gì về ‘sự dè dặt’ trong cách anh ấy nói về cháu không?”

“Ồ! Đơn giản là cậu ta làm bác bực mình khi không chịu hùa theo những lời khen ngợi của bác dành cho cháu. Như một lão già lẩm cẩm, bác cứ đinh ninh ai nấy cũng đều có chung nhận định như mình; còn cậu ta thì rõ ràng không thể đồng tình với bác. Lúc đó bác thấy khó hiểu lắm. Nhưng cậu ta hẳn phải hoang mang lắm, nếu như câu chuyện chưa từng được sáng tỏ dù chỉ một chút. Trước hết là việc cháu đi dạo với một thanh niên lạ mặt trong đêm tối——”

“Nhưng đó là anh trai cháu mà!” Margaret ngạc nhiên thốt lên.

“Đúng thế. Nhưng làm sao cậu ta biết được điều đó?”

“Cháu không biết. Cháu chưa bao giờ nghĩ đến những chuyện như thế,” Margaret đỏ mặt, vẻ mặt lộ rõ nỗi tổn thương và phật ý.

“Và có lẽ cậu ta cũng chẳng bao giờ nghĩ thế đâu, nếu không có lời nói dối ấy—mà trong hoàn cảnh đó, bác vẫn khẳng định là điều cần thiết.”

“Không cần thiết đâu bác. Giờ thì cháu biết rồi. Cháu cay đắng ăn năn về điều đó.”

Một khoảng lặng kéo dài bao trùm căn phòng. Margaret là người lên tiếng trước.

“Chắc cháu chẳng còn cơ hội gặp lại anh Thornton nữa đâu,”—nói đến đó cô ngập ngừng dừng lại.

“Bác thấy còn khối chuyện khó xảy ra hơn thế nhiều,” ông Bell đáp.

“Nhưng cháu tin là mình sẽ không bao giờ gặp lại nữa. Dẫu vậy, chẳng hiểu sao người ta không đành lòng để mình tụt dốc thảm hại trong—trong mắt một người bạn như cháu đối với anh ấy.” Mắt cô ngấn lệ, nhưng giọng nói vẫn vững vàng, và ông Bell không nhìn về phía cô. “Và giờ đây khi anh Frederick đã từ bỏ mọi hy vọng, và gần như cả ý muốn thanh minh cho bản thân để quay về Anh, thì việc giãi bày mọi chuyện này cũng chỉ là để đòi lại sự công bằng cho chính cháu thôi. Nếu bác vui lòng, và nếu bác có thể, nếu có cơ hội thuận tiện, (xin bác đừng gượng ép thanh minh với anh ấy nhé,) nhưng nếu có thể, bác hãy kể cho anh ấy nghe toàn bộ sự tình, và cũng bảo với anh ấy rằng chính cháu đã cho phép bác làm vậy, bởi cháu cảm thấy vì người cha tội nghiệp của mình, cháu không muốn đánh mất sự tôn trọng của anh ấy, dẫu chúng cháu có lẽ chẳng bao giờ gặp lại nhau nữa?”

“Chắc chắn rồi. Bác nghĩ cậu ta cần phải biết. Bác không muốn cháu phải chịu đựng dù chỉ là một bóng mây ngờ vực về sự đoan chính; cậu ta đâu biết phải nghĩ sao khi thấy cháu đi một mình với một chàng trai trẻ.”

“Về chuyện đó,” Margaret nói với vẻ hơi kiêu hãnh, “cháu luôn tâm niệm câu ‘Tâm tà thì ý mới gian’. Dẫu vậy cháu vẫn muốn mọi chuyện được sáng tỏ, nếu có một cơ hội tự nhiên nào đó để giãi bày. Nhưng cháu muốn nói cho anh ấy biết không phải để thanh minh cho bản thân khỏi bất kỳ mối nghi ngờ nào về hành vi bất chính—nếu cháu nghĩ anh ấy nghi ngờ nhân phẩm mình, cháu đã chẳng thèm bận tâm đến việc anh ấy nghĩ tốt về mình làm chi—không! Cháu chỉ muốn anh ấy hiểu cháu đã bị cám dỗ ra sao, và đã sa vào cạm bẫy thế nào; tóm lại là vì sao cháu lại nói ra lời dối trá ấy.”

“Bác chẳng trách cháu về chuyện đó đâu. Bác nói thật lòng chứ chẳng hề thiên vị đâu, bác cam đoan đấy.”

“Người đời nghĩ đó là điều đúng hay sai chẳng thấm tháp gì so với sự thấu suốt sâu sắc của chính cháu, sự xác tín bẩm sinh trong lòng cháu rằng đó là điều sai trái. Nhưng thôi ta đừng nói về chuyện đó nữa, nếu bác vui lòng. Mọi sự đã rồi—tội lỗi cháu phạm thì cũng đã phạm rồi. Giờ đây cháu phải gạt nó lại phía sau, và sống chân thật mãi mãi về sau, nếu cháu có thể.”

“Được thôi. Nếu cháu cứ thích dằn vặt và bi lụy như thế thì tùy cháu. Bác thì lúc nào cũng nhốt chặt lương tâm của mình như một món đồ chơi hộp bật lò xo ấy, vì mỗi khi nó nhảy tót ra là bác lại phát hoảng trước kích thước khổng lồ của nó. Thế nên bác lại dỗ dành nhét nó trở lại, hệt như người đánh cá dỗ dành tên thần đèn vậy. ‘Kỳ lạ thật,’ bác bảo, ‘nghĩ mà xem nhà ngươi đã ẩn náu bấy lâu nay trong một phạm vi nhỏ hẹp đến thế, đến mức ta thực sự chẳng hay biết về sự tồn tại của ngươi. Xin ngài, thay vì cứ mỗi lúc một phình to ra và làm tôi hoang mang trước những đường nét mờ ảo của ngài, ngài có thể thu mình lại về kích thước ban đầu được không?’ Và một khi đã nhét được hắn vào trong, bác sẽ lập tức đóng chặt nắp bình lại, và cẩn thận hết mức để không bao giờ mở nó ra nữa, kẻo lại đi ngược lại ý nguyện của Solomon, bậc thông thái nhất thế gian, người đã giam cầm hắn nơi đó.”

Nhưng với Margaret, đây tuyệt nhiên chẳng phải chuyện đùa vui. Cô gần như không để tâm đến những lời bông đùa của ông Bell. Tâm trí cô cứ luẩn quẩn quanh cái ý nghĩ vốn đã nhen nhóm từ trước, nhưng giờ đây đã hoá thành một niềm xác tín vững chắc, rằng anh Thornton không còn giữ ấn tượng tốt đẹp về cô như xưa nữa—rằng anh đã thất vọng về cô. Cô không cảm thấy bất kỳ lời giải thích nào có thể giúp cô khôi phục lại vị thế năm nào—không phải trong tình yêu của anh, bởi về tình cảm ấy và bất kỳ sự đáp lại nào từ phía mình, cô đã hạ quyết tâm không bao giờ tơ tưởng tới nữa, và cô kiên định giữ vững quyết tâm ấy—mà là trong sự tôn kính và trân trọng sâu sắc mà cô từng hy vọng sẽ mãi mãi khiến anh sẵn lòng, theo đúng tinh thần trong những vần thơ tuyệt mỹ của Gerald Griffin,

“Ngoảnh đầu quay lại ngóng trông,

Mỗi khi văng vẳng bên lòng tên em.”

Cô cứ nghẹn ngào, nuốt nước mắt vào trong suốt thời gian suy nghĩ về điều đó. Cô cố tự an ủi mình bằng cái ý nghĩ rằng những gì anh hình dung về cô đâu có làm thay đổi bản chất con người thực của cô. Nhưng đó chỉ là một chân lý sáo rỗng, một ảo ảnh mờ nhạt, và nó sụp đổ hoàn toàn dưới sức nặng của nỗi ân hận khôn nguôi. Hai mươi câu hỏi chực trào nơi đầu lưỡi muốn hỏi ông Bell, nhưng rốt cuộc cô chẳng thốt ra lời nào. Ông Bell nghĩ rằng cô mệt mỏi nên bảo cô về phòng sớm; nơi đó, cô ngồi hàng giờ bên khung cửa sổ mở toang, ngước nhìn lên vòm trời tím ngắt trên cao, nơi những vì sao mọc lên, lấp lánh rồi lại khuất sau những tán cây râm mát khổng lồ trước khi cô đi ngủ. Suốt cả đêm dài, dưới trần gian cũng leo lét một đốm sáng nhỏ nhoi; ngọn nến thắp trong căn phòng ngủ cũ của cô, nơi đang được những chủ nhân hiện tại của nhà xứ dùng làm phòng trẻ tạm thời trong lúc chờ gian phòng mới xây xong. Cảm giác về sự đổi thay, về sự nhỏ bé hư vô của phận người, về nỗi bẽ bàng và thất vọng bao trùm lấy Margaret. Chẳng có gì còn vẹn nguyên như trước; và sự đổi thay khẽ khàng, len lỏi khắp nơi này lại mang đến cho cô nỗi đớn đau lớn hơn nhiều so với việc mọi thứ thay đổi đến mức cô hoàn toàn không thể nhận ra.

“Giờ thì mình bắt đầu hiểu thiên đàng là gì rồi—và ôi, sự vĩ đại cùng nỗi an yên trong những lời kinh—‘Hôm qua, ngày nay, và cho đến đời đời không hề biến cải.’ Đời đời! ‘Từ trước vô cùng cho đến đời đời, Chúa là Đức Chúa Trời.’ Bầu trời tuyệt đẹp trên cao kia trông như thể chẳng bao giờ biến đổi, vậy mà rồi nó cũng sẽ đổi thay thôi. Mình mệt mỏi quá—quá đỗi mệt mỏi vì bị cuốn phăng qua bao biến thiên của cuộc đời, nơi chẳng có thứ gì chịu ở lại bên mình, không một sinh linh, không một chốn dung thân; nó hệt như vòng xoáy luân hồi nơi những nạn nhân của dục vọng trần thế không ngừng bị cuốn theo. Mình đang ở trong cái tâm trạng của những người phụ nữ thuộc tôn giáo khác khi quyết định khoác lên mình tấm khăn tu. Mình tìm kiếm sự kiên định chốn thiên đường trong sự đơn điệu của cõi trần gian. Nếu mình là người Công giáo và có thể làm cho trái tim mình tê dại đi, làm nó choáng váng bởi một đòn giáng sấm sét nào đó, có lẽ mình đã trở thành một nữ tu rồi. Nhưng rồi mình sẽ lại mòn mỏi nhớ thương đồng loại; không, chẳng phải đồng loại, bởi tình yêu thương dành cho nhân loại chẳng bao giờ có thể lấp đầy trái tim mình đến mức gạt bỏ hoàn toàn tình yêu dành cho những cá nhân cụ thể. Có lẽ đời phải thế, mà cũng có lẽ chẳng phải vậy; đêm nay mình chẳng thể nào quyết định được.”

Cô chìm vào giấc ngủ trong mệt mỏi, rồi lại thức dậy trong uể oải sau bốn năm tiếng đồng hồ. Nhưng cùng với ánh ban mai, niềm hy vọng và một cái nhìn tươi sáng hơn về vạn vật đã trở lại.

“Rốt cuộc thì mọi sự đều đúng đắn,” cô tự nhủ khi nghe tiếng lũ trẻ nô đùa trong lúc sửa soạn xiêm y. “Nếu thế giới cứ đứng yên một chỗ, nó sẽ thụt lùi và trở nên thối nát, dẫu cách nói này nghe có vẻ ngược đời kiểu người Ireland. Bước ra khỏi cái tôi của mình và nỗi đau đớn trước sự đổi thay của riêng bản thân, sự tiến bộ của vạn vật xung quanh là điều đúng đắn và tất yếu. Mình không được nghĩ quá nhiều về việc hoàn cảnh tác động đến bản thân ra sao, mà phải nghĩ xem nó tác động đến những người khác như thế nào, nếu mình muốn có một phán đoán công tâm, hay một trái tim đầy hy vọng và tin yêu.” Và với nụ cười rạng rỡ chực trào từ khoé mắt lan xuống bờ môi, cô bước vào phòng khách và cất lời chào ông Bell.

“A, tiểu thư! Đêm qua cháu thức muộn nên sáng nay mới dậy trễ thế đấy. Giờ thì bác có một mẩu tin mới cho cháu đây. Cháu nghĩ sao về một lời mời dự bữa tối nhỉ? Một chuyến viếng thăm buổi sáng, đúng nghĩa là vào lúc ban mai còn đẫm sương đêm. Cha xứ vừa mới ghé qua đây đấy, trên đường ngài ấy đến trường học. Bác chẳng rõ việc ngài ấy muốn đến sớm thế này có bao nhiêu phần là vì muốn lên lớp cho bà chủ quán một bài về việc kiêng rượu vì lợi ích của cánh thợ cắt cỏ; nhưng ngài ấy đã ở đây rồi, lúc bác bước xuống cầu thang trước chín giờ một chút; và hai bác cháu mình được mời đến đó dùng bữa tối nay.”

“Nhưng Edith đang đợi cháu về—cháu không thể đi được đâu ạ,” Margaret nói, lòng thầm cảm ơn vì có được một cái cớ chính đáng đến thế.

“Ừ! Bác biết chứ; thế nên bác đã từ chối hộ cháu rồi. Bác đoán là cháu chẳng muốn đi đâu. Dẫu vậy lời mời vẫn còn để ngỏ, nếu cháu muốn.”

“Ồ không đâu ạ!” Margaret nói. “Chúng ta cứ theo đúng kế hoạch mà làm thôi bác. Mười hai giờ ta sẽ khởi hành. Họ thật tốt bụng và tử tế quá; nhưng quả thực cháu không thể đi được.”

“Được rồi. Đừng bồn chồn nữa, bác sẽ thu xếp ổn thoả mọi chuyện.”

Trước khi rời đi, Margaret lén vòng ra phía sau khu vườn nhà xứ, ngắt một nhánh kim ngân hoa dại nhỏ nhắn. Hôm trước cô không dám hái bông hoa nào vì sợ bị người ta dòm ngó rồi bàn tán về động cơ và cảm xúc của mình. Nhưng khi quay trở lại qua bãi cỏ làng, nơi đây dường như lại được khoác lên bầu không khí mê hoặc năm nào. Những âm thanh đời thường nơi đây nghe êm tai hơn bất cứ chốn nào trên cõi đời này, ánh nắng vàng óng ả hơn, cuộc sống thanh bình và tràn ngập niềm vui mơ màng hơn. Nhớ lại những cảm xúc của mình ngày hôm qua, Margaret thầm tự nhủ:

“Và chính mình cũng không ngừng đổi thay—hết thế này lại thế khác—vừa mới thất vọng và hờn dỗi vì mọi sự không hoàn toàn giống như mình mường tượng, thì giờ đây lại bất chợt nhận ra rằng thực tế còn tươi đẹp hơn nhiều so với những gì mình hằng tưởng tượng. Ôi, Helstone! Cả đời này tôi sẽ chẳng bao giờ yêu nơi nào tha thiết như yêu người.”

Vài ngày sau, tâm trạng cô đã tìm lại được sự thăng bằng, và cô nhận ra mình rất đỗi vui mừng vì đã về thăm chốn ấy, vì được nhìn thấy nó thêm một lần nữa, và với cô, nơi đó muôn đời vẫn là chốn đẹp đẽ nhất trần gian; nhưng nó lại đong đầy bao kỷ niệm về những ngày xưa cũ, đặc biệt là về cha và mẹ cô, đến mức nếu phải làm lại từ đầu, cô sẽ chùn bước trước một chuyến viếng thăm tương tự như chuyến đi mà cô vừa trải qua cùng ông Bell.