I see my way as birds their trackless way—

I shall arrive! what time, what circuit first,

I ask not: but unless God sends his hail

Or blinding fire-balls, sleet, or stifling snow,

In some time—his good time—I shall arrive;

He guides me and the bird. In His good time!

Browning’s Paracelsus.

Thế là mùa đông dần trôi qua, và những ngày bắt đầu dài thêm, nhưng chẳng mang theo chút hơi ấm hy vọng nào vốn thường đi kèm với những tia nắng tháng Hai. Bà Thornton dĩ nhiên đã hoàn toàn ngưng việc đến ngôi nhà này. Ông Thornton thỉnh thoảng vẫn ghé, nhưng các chuyến thăm của ông là dành cho cha cô, và chỉ quẩn quanh trong phòng làm việc. Ông Hale luôn nhắc đến ông ấy với thái độ trước sau như một; quả thực, chính sự thưa vắng trong những lần gặp gỡ ấy lại dường như khiến ông Hale càng trân trọng nó hơn. Và qua những gì Margaret có thể góp nhặt từ lời ông Thornton, việc ông ngưng đến thăm chẳng hề bắt nguồn từ bất kỳ sự hờn dỗi hay bực bội nào. Công việc kinh doanh của ông đã trở nên phức tạp trong thời gian diễn ra cuộc bãi công, đòi hỏi sự chăm chú nhiều hơn so với mùa đông năm ngoái. Thậm chí, Margaret còn nhận ra thỉnh thoảng ông vẫn nhắc đến cô, và theo những gì cô biết, luôn với một giọng điệu bình tĩnh và thân thiện quen thuộc, chưa từng né tránh nhưng cũng chẳng hề tìm cách nhắc tên cô.

Tâm trạng cô chẳng đủ khá khơi gợi tinh thần cho cha mình. Sự yên bình buồn tẻ của hiện tại đã bị kéo dài sau một khoảng thời gian dài lo âu và bận rộn — thậm chí đan xen cả giông bão — khiến tâm trí cô đã mất đi sự linh hoạt vốn có. Cô cố tìm cách khuây khỏa bằng việc dạy học cho hai đứa con nhỏ của nhà Boucher, và nỗ lực hết mình để sống lương thiện; phải nói là cố gắng hết sức, thật lòng là vậy, bởi trái tim cô dường như đã tê dại trước mọi kết quả của sự nỗ lực ấy; và dù cô thực hiện chúng một cách đầy đúng giờ và nhọc nhằn, cô vẫn xa rời sự tươi vui như trước; cuộc đời cô vẫn cứ ảm đạm và xám xịt. Điều duy nhất cô làm tốt, chính là những gì xuất phát từ sự sùng kính vô thức, đó là sự an ủi và vỗ về thầm lặng dành cho cha mình. Chẳng có tâm trạng nào của ông mà không tìm được sự đồng cảm sẵn có ở Margaret; chẳng có mong muốn nào của ông mà cô không cố gắng đoán trước và hoàn thành. Đó chắc chắn là những mong ước nhỏ nhoi, hiếm khi được cất lên mà không có sự ngập ngừng và áy náy. Tinh thần vâng lời nhu mì của cô nhờ thế càng trở nên trọn vẹn và đẹp đẽ hơn biết bao. Tháng Ba mang đến tin tức về đám cưới của Frederick. Anh và Dolores cùng viết thư; cô ấy viết bằng thứ tiếng Tây Ban Nha pha tiếng Anh, điều rất đỗi tự nhiên, còn anh thì dùng những cú xoay chuyển câu chữ nhỏ nhặt, minh chứng cho việc thành ngữ ở quê hương người vợ đang ảnh hưởng sâu sắc đến anh thế nào.

Khi nhận được bức thư của Henry Lennox, thông báo về việc có quá ít hy vọng để anh được minh oan trước hội đồng binh pháp trong sự vắng mặt của các nhân chứng mất tích, Frederick đã viết cho Margaret một bức thư khá phừng phừng tức giận, chứa đựng tuyên bố từ bỏ nước Anh quê hương; anh ước gì mình có thể rũ bỏ gốc gác xứ sở, và quả quyết rằng anh sẽ chẳng nhận lấy sự ân xá dẫu nó có được ban phát, cũng chẳng thèm sống ở đất nước này dẫu có được cho phép. Tất cả những điều đó khiến Margaret khóc nức nở, bởi ngay khi vừa đọc, mọi thứ thật quá đỗi phi lý đối với cô; nhưng ngẫm lại, cô lại nhìn thấy trong những lời lẽ ấy nỗi thất vọng cay đắng đã bóp nghẹt hy vọng của anh; và cô cảm thấy chẳng còn cách nào khác ngoài sự kiên nhẫn. Trong bức thư tiếp theo, Frederick viết về tương lai với niềm vui rạng rỡ đến mức anh chẳng màng nhớ đến quá khứ; và Margaret tìm thấy lý do để tự nhủ phải kiên nhẫn — điều mà cô từng khẩn khoản cầu xin cho anh. Cô sẽ phải kiên nhẫn thôi. Nhưng những bức thư ngây thơ, rụt rè và đậm chất thiếu nữ của Dolores bắt đầu có sức hút đối với cả Margaret lẫn cha cô. Nữ thiếu gia người Tây Ban Nha rõ ràng rất lo lắng làm sao để tạo được ấn tượng tốt đẹp với những người họ hàng bên chồng người Anh, đến mức sự chu đáo mang tính nữ ấy thấp thoáng qua từng nét tẩy xóa; và những bức thư báo tin kết hôn được gửi kèm theo một chiếc khăn trùm đầu ren đen lộng lẫy, do chính tay Dolores chọn cho người chị chồng chưa từng gặp mặt — người mà Frederick đã miêu tả là một tuyệt đỉnh sắc đẹp, trí tuệ và đức hạnh. Vị thế xã hội của Frederick đã được nâng lên một tầm cao như họ hằng mong ước nhờ cuộc hôn nhân này. Barbour và Co. là một trong những hãng buôn lớn nhất Tây Ban Nha, và anh được chào đón vào đó với tư cách là một đối tác trẻ. Margaret mỉm cười đôi chút rồi lại thở dài khi sực nhớ lại những bài tràng giang đại hải phản đối việc buôn bán của mình trước kia. Kìa vị hiệp sĩ lừng lẫy của cô nay đã hóa thành một thương gia, một kẻ buôn bán! Nhưng rồi cô tự chống lại chính mình, thầm phản đối sự đánh đồng giữa một thương gia Tây Ban Nha và một chủ xưởng sợi ở Milton. Thôi thì, buôn bán hay không, Frederick cũng đã rất, rất hạnh phúc. Dolores hẳn phải vô cùng duyên dáng, và chiếc khăn trùm đầu quả là tuyệt mỹ! Và rồi cô quay trở lại với thực tại cuộc sống.

Mùa xuân này, cha cô thỉnh thoảng gặp khó khăn trong việc hô hấp, điều từng khiến ông vô cùng mệt mỏi trong chốc lát. Margaret ít lo lắng hơn vì triệu chứng ấy biến mất hoàn toàn trong những khoảng giữa; nhưng cô vẫn mong mỏi ông rứt bỏ hoàn toàn căn bệnh này đến mức giục giã ông nhận lời mời của ông Bell đến thăm Oxford vào tháng Tư này. Lời mời của ông Bell bao gồm cả Margaret. Hơn thế nữa, ông còn viết một bức thư riêng yêu cầu cô phải đến; nhưng cô cảm thấy việc ở lại nhà một cách yên bình, hoàn toàn thảnh thơi khỏi mọi trách nhiệm sẽ mang lại cho cô sự nhẹ nhõm lớn hơn biết bao, nhờ đó vỗ về tâm trí và trái tim theo cách mà cô đã không thể làm được trong hơn hai năm qua.

Khi cha cô đã lên xe khởi hành ra ga tàu, Margaret mới cảm nhận được áp lực đè nặng lên thời gian và tâm trạng của mình bấy lâu nay lớn và kéo dài đến nhường nào. Thật kinh ngạc, suýt như choáng váng khi thấy bản thân được tự do đến thế; không có ai phải trông cậy vào sự chăm sóc đầy khích lệ của cô, nếu không muốn nói là mang lại niềm hạnh phúc đích thực; không có bệnh nhân nào để phải lên kế hoạch và suy tính; cô có thể lười biếng, có thể lặng thim vàng quên lãng,—và điều có vẻ vô giá hơn mọi đặc quyền khác — cô có được quyền đau khổ nếu cô muốn. Suốt bao tháng qua, mọi lo âu và phiền muộn cá nhân của cô đều phải nhồi nhét vào một chiếc tủ tối tăm; nhưng giờ đây cô đã có thời gian rảnh rỗi để lôi chúng ra, để gặm nhấm nỗi buồn, để nghiên cứu bản chất của chúng, và tìm kiếm phương cách đích thực để thuần hóa chúng thành những khoảnh khắc bình yên. Bao tuần nay, cô vẫn lờ mờ nhận thức được sự tồn tại của chúng dẫu chúng bị che khuất khỏi tầm mắt. Giờ đây, một lần cho tất cả, cô sẽ nhìn nhận chúng và giao cho mỗi nỗi niềm một nhiệm vụ thích hợp trong cuộc đời mình. Thế là cô ngồi gần như bất động hàng giờ liền trong phòng khách, nghiền ngẫm nỗi cay đắng của từng ký ức với một sự quyết tâm không nao núng. Chỉ một lần duy nhất cô bật khóc thành tiếng, trước ý nghĩ nhức nhối về sự bội phản đã sinh ra lời dối trá hạ thấp nhân phẩm ấy.

Giờ đây, cô thậm chí không màng thừa nhận sức mạnh của sự cám dỗ ấy nữa; những kế hoạch dành cho Frederick đều đã đổ bể, và sự cám dỗ nằm đó như một trò hề chết chóc — một trò hề chưa từng có sự sống; lời nói dối ấy mới thảm hại và ngốc nghếch làm sao khi nhìn dưới ánh sáng của những sự kiện tiếp theo, và niềm tin vào sức mạnh của sự thật mới khôn ngoan vô tận biết bao!

Trong cơn xúc động thần kinh, cô vô thức mở một cuốn sách của cha mình để trên bàn — những từ ngữ đập vào mắt cô dường như được sinh ra dành riêng cho trạng thái tự sỉ nhục cay đắng hiện tại của cô:—

“Je ne voudrois pas reprendre mon cœur en ceste sorte: meurs de honte, aveugle, impudent, traistre et desloyal à ton Dieu, et sembables choses; mais je voudrois le corriger par voye de compassion. Or sus, mon pauvre cœur, nous voilà tombe dans la fosse, laquelle nous avions tant resolu d’eschapper. Ah! revelons-nous, et quittons-la pour jamais, reclamons la misericorde de Dieu, et esperons en ella qu’elle nous assistera pour desormais estra plus fermes; et remettons-nous au chemin de l’humilitè. Courage, soyons meshuy sur nos gardes, Dieu nous aydera.”

“Con đường của sự khiêm nhường. À,” Margaret thầm nghĩ, “đó là điều mình đã đánh mất! Nhưng can đảm lên, trái tim bé nhỏ ơi. Chúng ta sẽ quay đầu, và với sự giúp đỡ của Chúa, chúng ta có thể tìm lại con đường đã mất.”

Thế là cô đứng dậy, quyết định ngay lập tức lao vào một công việc nào đó có thể đưa cô thoát khỏi chính mình. Để bắt đầu, khi đi ngang qua cửa phòng khách lúc lên lầu, cô gọi Martha vào, và cố tìm hiểu xem đằng sau vẻ nghiêm nghị, kính cẩn, đúng mực của một người hầu — thứ lớp vỏ che lấp đi cá tính riêng bằng một sự vâng lời gần như máy móc — thực chất là gì. Cô thấy khó lòng khơi gợi để Martha bộc bạch về bất kỳ góc khuất cá nhân nào; nhưng cuối cùng cô đã chạm đúng phím đàn khi nhắc đến bà Thornton. Toàn bộ khuôn mặt Martha bừng sáng, và chỉ cần một chút khích lệ, một câu chuyện dài liền tuôn ra: về việc cha cô từng gắn bó với chồng của bà Thornton từ thời trai trẻ — thậm chí từng có ơn giúp đỡ ông ấy; giúp thế nào thì Martha chẳng rõ, bởi chuyện xảy ra khi cô còn là một đứa trẻ rất nhỏ; và rồi bao biến cố xen vào khiến hai gia đình xa cách cho đến khi Martha suýt khôn lớn, lúc ấy, khi cha cô ngày càng sa sút khỏi công việc ban đầu là thư ký trong kho hàng và mẹ cô đã qua đời, thì cô và em gái, nếu dùng chính biểu đạt của Martha, đã “tiêu đời” nếu không có bà Thornton; chính bà đã tìm kiếm họ, lo lắng và chăm sóc cho họ.

“Con từng mắc bệnh sốt, người lại ốm yếu; thế là bà Thornton và cả ông Thornton nữa, họ chẳng ngơi nghỉ cho đến khi chăm bẵm con khỏe lại ngay trong nhà mình, rồi còn cho con ra biển đổi gió này nọ. Bác sĩ bảo bệnh sốt có thể lây, nhưng họ chẳng màng đến điều đó — chỉ có cô Fanny là đi thăm nom mấy người mà cô ấy sắp kết thông gia. Thế nên dẫu lúc ấy cô ấy sợ, mọi chuyện rồi cũng kết thúc tốt đẹp.”

“Cô Fanny sắp kết hôn ư!” Margaret kinh ngạc thốt lên.

“Vâng; lại còn lấy một quý ông giàu có nữa, chỉ là tuổi tác lớn hơn cô ấy nhiều. Tên ông ấy là Watson; các xưởng sợi của ông ấy nằm đâu đó mãi ngoài Hayleigh; đó là một đám cưới rất tốt, dù tóc ông ấy đã điểm bạc kha khá.”

Trước mẩu tin tức này, Margaret giữ im lặng đủ lâu để Martha lấy lại vẻ đoan trang, và cùng với đó là thói quen đáp lời ngắn gọn. Cô bé quét dọn lò sưởi, hỏi lúc nào nên chuẩn bị trà, rồi rời khỏi phòng với cái vẻ mặt gỗ đá y hệt lúc bước vào. Margaret phải tự chấn chỉnh bản thân khỏi việc chìm đắm vào một thói xấu mà cô mới mắc phải gần đây: cố tưởng tượng xem mọi sự kiện cô nghe được liên quan đến ông Thornton sẽ tác động đến ông thế nào: rằng ông sẽ thích hay ghét nó.

Hôm sau, cô dạy học cho mấy đứa nhỏ nhà Boucher, đi dạo một quãng đường dài, và kết thúc bằng chuyến thăm Mary Higgins. Hơi ngạc nhiên làm sao, Margaret thấy Nicholas đã đi làm về; ánh sáng ngày dài ra đã đánh lừa cô về sự muộn màng của buổi tối. Qua phong thái, có vẻ như anh ta cũng đã bước thêm một bước trên con đường khiêm nhường; anh ta trầm tính hơn và bớt kiêu ngạo hơn.

“Thế là ông cụ đi chu du thiên hạ rồi phải không?” anh ta nói. “Mấy đứa nhỏ bảo thế đấy. Chà! Mà chúng lanh lợi phết đấy chứ; tôi suýt nghĩ chúng còn lanh hơn cả mấy cô con gái nhà tôi, dẫu nói thế có khi chẳng phải, mà một đứa trong số chúng lại nằm dưới cỏ rồi. Chắc tại thời tiết thế nào ấy mới khiến người ta thích lang thang. Sếp tôi, lão ở cái xưởng đằng kia kìa, cũng đang lượn lờ đâu đó khắp thế giới rồi.”

“Đó là lý do tối nay anh về sớm thế sao?” Margaret ngây thơ hỏi.

“Cô chẳng biết quái gì sất, thế thôi,” anh ta khinh khỉnh đáp. “Tôi không phải loại người hai mặt — một mặt với sếp, mặt kia sau lưng lão. Tôi nghe đủ mấy cái đồng hồ trong thị trấn điểm chuông rồi mới chịu rời xưởng đấy nhé. Không! Cái lão Thornton đấy đủ tốt để mà chiến đấu cùng, nhưng lại quá tử tế để mà bị lừa lọc. Chính cô là người kiếm cho tôi công việc này, và tôi cảm ơn cô vì điều đó. Xưởng của Thornton không phải chỗ tồi tệ gì so với thời buổi này. Đứng sang một bên đi nhóc, đọc bài thánh ca hay ho của cô Marget nghe xem nào. Thế mới phải; đứng cho vững vào, giơ tay phải ra thẳng đuột như cái que xiên thịt ấy. Một để dừng, hai để ở, ba chuẩn bị, và bốn là chạy!”

Cậu nhóc lặp lại một bài thánh ca Giám lý, thứ ngôn ngữ vượt quá tầm hiểu cảm của cậu, nhưng có nhịp điệu dồn dập đã lọt vào tai, và cậu đọc nó với đầy đủ âm điệu lên xuống uyển chuyển như một nghị sĩ quốc hội. Khi Margaret đã vỗ tay tán thưởng đầy đủ, Nicholas lại đòi thêm bài nữa, rồi lại thêm bài nữa, khiến cô vô cùng ngạc nhiên khi thấy anh ta bị dẫn dắt một cách kỳ lạ và vô thức đến chỗ quan tâm tới những điều thiêng liêng mà trước kia anh từng chế giễu.

Đã qua giờ uống trà thường ngày khi cô về đến nhà; nhưng cô thấy được an ủi vì không có ai phải đợi mình; và được suy ngẫm những suy nghĩ của riêng mình trong lúc nghỉ ngơi, thay vì phải lo lắng quan sát người khác để dò xem nên buồn hay vui. Sau bữa trà, cô quyết định kiểm tra một bưu kiện thư từ lớn và chọn ra những bức cần phải tiêu hủy.

Trong số đó, cô bắt gặp bốn hoặc năm bức thư của ông Henry Lennox, liên quan đến chuyện của Frederick; và cô cẩn thận đọc lại chúng, với mục đích duy nhất khi bắt đầu là xác định chính xác sự minh oan của anh trai mình mong manh đến mức nào. Nhưng khi đọc xong bức cuối cùng, cân nhắc kỹ lưỡng các mặt lợi hại, sự bộc lộ tính cách cá nhân nhỏ nhoi ẩn chứa trong đó đã lọt vào mắt cô. Nhìn vào sự cứng nhắc trong câu chữ, quá đủ để thấy rằng ông Lennox chưa từng quên đi mối quan hệ với cô trong bất kỳ sự quan tâm nào ông dành cho chủ đề của những bức thư. Đó là những lá thư khôn ngoan; Margaret nhận ra điều đó trong chớp mắt; nhưng cô hoàn toàn không tìm thấy bầu không khí nồng nhiệt và cởi mở nào trong đó. Dẫu sao chúng vẫn cần được giữ lại vì có giá trị; thế nên cô cẩn thận đặt chúng sang một bên. Khi công việc nhỏ nhặt này kết thúc, cô chìm vào mơ màng; và hình ảnh người cha vắng nhà cứ lảng vảng lạ kỳ trong tâm trí Margaret tối hôm đó. Cô gần như tự trách bản thân vì đã cảm thấy sự cô độc của mình (và hệ quả là sự vắng mặt của ông) như một sự giải thoát; nhưng hai ngày qua đã vực cô dậy với nguồn sức mạnh mới và hy vọng rạng rỡ hơn. Những kế hoạch từng mang bộ dạng của những cực hình nay bỗng hóa thành niềm vui. Tấm màn bệnh hoạn đã rơi khỏi mắt cô, giúp cô nhìn nhận vị thế và công việc của mình một cách chân thực hơn. Giá như ông Thornton trả lại cho cô tình bạn đã mất — giá như ông ấy thỉnh thoảng đến để cổ vũ cha cô như những ngày xưa cũ — dù cô sẽ chẳng bao giờ gặp lại ông, cô cảm thấy như con đường tương lai của mình, dẫu chẳng rực rỡ trong viễn cảnh, cũng có thể trải dài rõ ràng và phẳng lặng trước mắt. Cô thở dài khi đứng dậy đi ngủ. Bất chấp câu “Một bước là đủ cho tôi,” — bất chấp bổn phận cống hiến thuần túy cho cha — sâu thẳm trong tim cô vẫn tồn tại một nỗi âu lo và một niềm đau đớn xót xa.

Và ông Hale cũng nghĩ về Margaret vào buổi tối tháng Tư ấy, một cách kỳ lạ và dai dẳng y như cách cô đang nghĩ về ông. Ông đã mệt mỏi vì đi thăm những người bạn cũ và những chốn quen xưa. Ông từng ôm những ý nghĩ phóng đại về việc những quan điểm đã thay đổi của mình sẽ tạo ra sự khác biệt thế nào trong cách bạn bè đón tiếp ông; nhưng mặc dù một số người có thể cảm thấy sốc, đau buồn hoặc phẫn nộ trước sự sa sút về mặt lập trường trừu tượng của ông, ngay khi nhìn thấy khuôn mặt của người mà họ từng yêu quý, họ liền quên đi quan điểm của ông để hướng về chính con người ấy; hoặc chỉ nhớ đến chúng vừa đủ để tô điểm thêm nét dịu dàng trầm ngâm vào phong thái của họ. Bởi ông Hale vốn không nổi danh với nhiều người; ông từng thuộc về một trong những trường cao đẳng nhỏ và luôn rụt rè, kín đáo; nhưng những ai thời trẻ từng muốn thấu hiểu sự tinh tế trong tư tưởng và cảm xúc ẩn giấu sau sự im lặng và thiếu quyết đoán của ông, đều đã ôm lấy ông vào lòng bằng thứ tình cảm bao bọc tựa như họ dành cho một người phụ nữ. Và sự hồi sinh của lòng tốt ấy, sau bao năm tháng trôi qua cùng khoảng thời gian biến động, đã làm ông ngợp ngờ hơn bất kỳ sự thô lỗ hay biểu hiện bất mãn nào có thể gây ra.

“Tôi sợ chúng ta đã đi lại quá nhiều,” ông Bell nói. “Anh đang mệt mỏi vì sống quá lâu trong bầu không khí ở Milton đấy.”

“Tôi mệt,” ông Hale đáp. “Nhưng chẳng phải do không khí Milton đâu. Tôi đã năm mươi lăm tuổi rồi, và cái sự thật nho nhỏ đó tự nó đã giải thích cho việc suy giảm sức lực.”

“Vớ vẩn! Tôi hơn sáu mươi mà chẳng cảm thấy suy giảm sức lực tẹo nào, cả thể chất lẫn tinh thần. Đừng để tôi nghe anh nói nhảm kiểu đó nữa. Năm mươi lăm á! Chà, anh hãy còn trẻ chán.”

Ông Hale lắc đầu. “Mấy năm gần đây chứ lỵ!” ông nói. Nhưng sau một phút ngập ngừng, ông nhổm người dậy khỏi tư thế nửa nằm nửa ngồi trên chiếc ghế bành sang trọng của ông Bell, và cất lời với vẻ tha thiết run rẩy:

“Bell! Anh đừng tưởng rằng, giả sử tôi có thể tiên đoán trước mọi chuyện sẽ xảy ra từ sự thay đổi quan điểm và việc từ bỏ giáo chức của mình — không! Thậm chí ngay cả khi tôi biết cô ấy sẽ phải chịu đựng nhường nào — mà tôi sẽ muốn hủy bỏ nó — hành động công khai thừa nhận rằng tôi không còn giữ chung đức tin với giáo hội nơi tôi từng là một linh mục. Như tôi nghĩ lúc này, dẫu tôi có thể lường trước cuộc tử đạo đầy đớn đau tột cùng ấy, thông qua nỗi thống khổ của một người tôi yêu thương, tôi vẫn sẽ làm y như vậy đối với bước đi rời bỏ giáo hội một cách công khai đó. Tôi có thể đã hành xử khác đi, khôn ngoan hơn trong mọi việc tôi làm sau đó cho gia đình mình. Nhưng tôi không nghĩ Chúa ban cho tôi quá nhiều sự khôn ngoan hay sức mạnh,” ông nói thêm, rồi ngả người trở lại tư thế cũ.

Ông Bell hỉ mũi một cách khoa trương trước khi đáp lời. Đoạn ông nói:

“Ngài đã ban cho anh sức mạnh để làm những gì lương tâm bảo là đúng; và tôi thấy chúng ta chẳng cần thứ sức mạnh nào cao cả hay thiêng liêng hơn thế; trí tuệ cũng vậy. Tôi biết mình chẳng có nổi ngần ấy; thế mà người ta vẫn nhét tôi vào mấy cuốn sách khờ dại của họ với danh xưng kẻ uyên bác; một nhân cách độc lập; đầu óc cứng rắn và mấy thứ lý lẽ ba hoa đó. Kẻ đần độn nhất tuân theo quy luật đúng đắn đơn giản của chính mình, dẫu chỉ là chùi giày trên tấm thảm chùi chân, còn khôn ngoan và mạnh mẽ hơn tôi. Đúng là loài người thật dễ bị lừa phỉnh!”

Cả phòng chìm vào im lặng. Ông Hale lên tiếng trước, tiếp nối dòng suy nghĩ của mình:

“Về phần Margaret.”

“Ừ! Về Margaret. Thì sao nào?”

“Nếu tôi qua đời——”

“Vớ vẩn!”

“Tôi thường tự hỏi rồi con bé sẽ ra sao? Tôi đoán nhà Lennox sẽ mời con bé đến sống cùng họ. Tôi cứ cố nghĩ là họ sẽ làm thế. Dì Shaw của con bé rất mực yêu thương nó theo cách trầm lặng của riêng bà; nhưng bà lại hay quên yêu thương những kẻ vắng mặt.”

“Một lỗi lầm quá đỗi phổ biến. Nhà Lennox là kiểu người thế nào?”

“Hắn ta bảnh bao, ăn nói lưu loát và dễ mến. Edith là một cô tiểu thư xinh đẹp được nuông chiều ngọt ngào. Margaret yêu nó bằng cả trái tim, còn Edith yêu Margaret bằng phần trái tim ít ỏi mà nó có thể sẻ chia.”

“Này, Hale; anh biết thừa là cô con gái của anh đã chiếm gần như trọn vẹn trái tim tôi rồi còn gì. Tôi đã bảo anh điều đó trước đây rồi. Dĩ nhiên, với tư cách là con gái anh, là con đỡ đầu của tôi, tôi đã dành rất nhiều sự quan tâm cho con bé trước cả lần gặp cuối cùng. Nhưng chuyến ghé thăm của tôi đến Milton mới chính biến tôi thành nô bộc của nó. Tôi đã đến đó, một kẻ chịu ơn già nua tự nguyện, lẽo đẽo đi theo cỗ xe của kẻ chinh phục. Bởi vì quả thực, con bé trông cao cả và thanh thản hệt như một người từng giấu mình trong tranh đấu, có lẽ vẫn đang đấu tranh, nhưng chắc chắn đã nắm chắc chiến thắng trong tầm mắt. Phải, bất chấp mọi nỗi âu lo hiện tại, thần thái đó vẫn ngự trị trên khuôn mặt con bé. Thế nên, tất cả những gì tôi có đều phục vụ cho nó, nếu nó cần; và sẽ thuộc về nó, dù nó muốn hay không, khi tôi qua đời. Hơn nữa, chính tôi sẽ là hiệp sĩ của nó, dẫu tôi đã sáu mươi và bị gút đi chăng nữa. Nói nghiêm túc đấy, bạn già ạ, con gái anh sẽ là trọng tâm cuộc đời tôi, và mọi sự giúp đỡ mà trí tuệ, sự khôn ngoan hay trái tim sẵn lòng của tôi có thể mang lại đều sẽ thuộc về nó. Tôi không chọn con bé làm chủ đề để phải bận lòng lo lắng đâu. Tôi biết thừa anh lúc nào chẳng phải bận tâm về thứ gì đó, bằng không thì anh đâu có hạnh phúc. Nhưng anh sẽ sống thọ hơn tôi khối năm đấy. Mấy gã gầy gò, khô khan như anh lúc nào cũng thách thức và lừa gạt Thần Chết! Chính mấy gã béo tốt, đỏ đao như tôi mới là kẻ đi trước đấy.”

Giá như ông Bell có được đôi mắt tiên tri, hẳn ông đã nhìn thấy ngọn đuốc suýt chút nữa bị chúi ngược, và vị thiên sứ với gương mặt trầm mặc, nghiêm cẩn đang đứng rất gần, vẫy gọi người bạn của mình. Đêm hôm ấy, ông Hale gối đầu lên chiếc gối mà từ đó về sau chẳng bao giờ còn cựa quậy vì sự sống nữa. Người đầy tớ bước vào phòng ông vào buổi sáng hôm ấy chẳng nhận được lời hồi đáp nào cho tiếng gọi của mình; hắn tiến lại gần chiếc giường, và nhìn thấy khuôn mặt điềm tĩnh, đẹp đẽ nằm trắng bệch và lạnh ngắt dưới lớp ấn tín không thể phai mờ của cái chết. Tư thế nằm vô cùng tự nhiên, chẳng có lấy một chút đau đớn hay giãy giụa. Hoạt động của trái tim hẳn đã ngừng lại ngay lúc ông đặt lưng xuống.

Ông Bell chết sững vì cú sốc; và chỉ tỉnh lại khi đến thời điểm nổi giận trước mọi đề xuất của tên đầy tớ.

“Khám nghiệm tử thi ư? Xàm ghê. Mợ mày nghĩ tao đầu độc ổng chắc! Bác sĩ Forbes bảo đó chỉ là cái kết tự nhiên của bệnh tim thôi mà. Lão Hale tội nghiệp! Cậu đã vắt kiệt cái trái tim dịu dàng ấy trước cả hạn kỳ. Bạn già tội nghiệp! Cách lão ấy nói về—— Wallis, đóng gói một cái túi xách du lịch cho tôi trong vòng năm phút đi. Nãy giờ tôi cứ đứng đây lải nhải mãi. Đóng gói vào, bảo thế cơ mà. Tôi phải đến Milton bằng chuyến tàu tiếp theo.”

Chiếc túi được đóng gói, chiếc xe taxi được gọi, nhà ga được tiếp cận, tất cả chỉ trong vòng hai mươi phút kể từ thời điểm đưa ra quyết định này. Đoàn tàu đi Luân Đôn vút qua, lùi lại vài thước, và ông Bell bị người soát vé đang số ruột đẩy vội lên tàu. Ông ngả người ra sau ghế, nhắm nghiền mắt cố thấu hiểu làm thế nào mà một người sống ngày hôm qua nay lại có thể chết; và chẳng mấy chốc, những giọt nước mắt rỉ ra giữa hàng mi đã điểm bạc, cảm nhận được điều đó, ông mở bừng đôi mắt tinh anh và trưng ra vẻ mặt kiên định rạng rỡ nhất có thể. Ông sẽ không thèm sướt mướt trước mặt một đám người lạ đâu. Đời nào!

Chẳng có đám người lạ nào cả, chỉ có một người ngồi tít đằng xa ở cùng phía. Chẳng mấy chốc, ông Bell nheo mắt nhìn sang để dò xem kẻ nào có thể đã chứng kiến nỗi xúc động của mình; và đằng sau tờ báo “Times” to lớn đang mở rộng, ông nhận ra ông Thornton.

“Ơ kìa, Thornton! Cậu đấy ư?” ông nói, vội vã chuyển chỗ ngồi lại gần hơn. Ông siết chặt tay ông Thornton đến mức cái nắm tay kết thúc bằng một sự thả lỏng đột ngột, bởi bàn tay ấy cần dùng để lau đi những giọt nước mắt. Lần cuối ông nhìn thấy ông Thornton là khi anh ở cạnh người bạn Hale của ông.

“Tôi đang đến Milton, mang theo một sứ mệnh đẫm buồn. Đi báo tin cái chết đột ngột của ông Hale cho con gái ổng!”

“Chết ư! Ông Hale mất rồi sao?”

“Ừ; tôi cứ tự lặp đi lặp lại trong đầu, ‘Hale chết rồi!’ nhưng điều đó chẳng làm mọi thứ thực tế hơn chút nào. Dù sao thì Hale cũng chết thật rồi. Tối qua ông ấy lên giường trong vẻ bề ngoài hoàn toàn khỏe mạnh, thế mà sáng nay lúc đầy tớ tôi vào gọi thì người đã lạnh ngắt rồi.”

“Ở đâu cơ? Tôi không hiểu!”

“Ở Oxford. Ông ấy đến thăm tôi: mười bảy năm rồi chưa đặt chân đến Oxford — và đây là cái kết của nó đấy.”

Không một lời nào được thốt lên trong hơn mười lăm phút. Sau đó ông Thornton mới cất lời:

“Còn con bé!” rồi khựng lại hẳn.

“Margaret ý cậu hả. Phải! Tôi đang đến để báo tin cho con bé đây. Tội nghiệp lão! Tối qua tư tưởng lão cứ quẩn quanh đầy ắp về con bé! Chúa tôi! Mới tối qua thôi. Thế mà giờ đây khoảng cách giữa họ lại xa vời vợi đến nhường nào! Nhưng vì nghĩ cho ông ấy, tôi sẽ nhận Margaret làm con nuôi của mình. Tối qua tôi đã nói là sẽ nhận con bé vì chính bản thân nó. Thôi thì, tôi nhận nó vì cả hai lý do vậy.”

Ông Thornton cố gắng vô ích một hai lần trước khi thốt nổi nên lời:

“Rồi con bé sẽ ra sao?”

“Tôi đoán chừng sẽ có hai kẻ đang chầu chực đợi con bé đây: một là chính tôi. Tôi sẵn sàng rước một con rồng sống về nhà nuôi, nếu việc thuê một mụ giám thị như thế và tự dựng lấy một cơ ngơi riêng có thể khiến tuổi già của tôi hạnh phúc khi có Margaret làm con gái. Nhưng ngặt nỗi lại vướng mấy kẻ nhà Lennox ấy chứ!”

“Họ là ai thế?” ông Thornton hỏi với sự tò mò run rẩy.

“À, mấy kẻ chưng diện ở Luân Đôn, rất có thể chúng sẽ nghĩ bản thân có quyền hạn lớn nhất đối với con bé. Đại úy Lennox đã cưới họ hàng của con bé — đứa con gái cùng nó lớn lên. Chắc cũng là những kẻ đàng hoàng thôi. Rồi còn dì của con bé, bà Shaw nữa chứ. Biết đâu lại có lối thoát nếu tôi mở lời cầu hôn người phụ nữ đáng kính ấy! Nhưng đó chỉ là hạ sách cuối cùng thôi. Và rồi còn cả ông anh trai nữa chứ!”

“Anh trai nào cơ? Anh trai của dì nó à?”

“Không, không; một tay Lennox thông minh (còn gã đại úy thì ngốc nghếch, cậu phải hiểu thế); một luật sư trẻ tuổi, kẻ chắc chắn đang nhắm ngó Margaret. Tôi biết gã đã chôn giấu con bé trong tâm trí suốt năm năm nay hoặc hơn thế; một thằng bạn chí cốt của gã đã kể cho tôi nghe ngần ấy; và gã chỉ bị cản trở bởi gia cảnh nghèo túng. Giờ thì điều đó không còn nữa.”

“Bằng cách nào?” ông Thornton hỏi, vì quá tò mò thiết tha nên chẳng màng nhận ra sự vô duyên trong câu hỏi của mình.

“Thì, khi tôi chết con bé sẽ hưởng gia tài của tôi. Và nếu cái gã Henry Lennox này đủ tốt với con bé bằng một nửa, và con bé thích gã — ừm! Tôi có thể tìm cách khác để có một mái ấm thông qua việc kết hôn. Tôi sợ phát khiếp việc bị cám dỗ vào một phút lơ đễnh bởi người dì của con bé mất thôi.”

Cả ông Bell lẫn ông Thornton đều chẳng có tâm trạng để cười cợt; thế nên sự kỳ quặc trong bất kỳ câu nói nào của ông lão đều bị họ phớt lờ. Ông Bell huýt sáo, chẳng phát ra âm thanh nào ngoài tiếng thở dài xì xì kéo dài; đổi chỗ ngồi mà chẳng tìm được sự thoải mái hay tĩnh tâm; trong khi ông Thornton ngồi bất động như tượng, đôi mắt dán chặt vào một điểm trên tờ báo mà ông cầm lên cốt để có thời gian suy ngẫm.

“Cậu vừa đi đâu về thế?” Cuối cùng ông Bell cất lời hỏi.

“Đến Havre. Cố tìm ra bí mật đằng sau việc giá bông tăng vọt.”

“Hừ! Bông với chả đầu cơ, khói bụi, máy móc được lau chùi chăm chút kỹ lưỡng cùng những bàn tay lấm lem nhơ nhớp chẳng ai màng. Lão Hale tội nghiệp! Lão Hale tội nghiệp! Giá như cậu biết được sự thay đổi đó là cú sốc lớn nhường nào đối với ông ấy khi rời khỏi Helstone. Cậu có biết khu New Forest tí nào không?”

“Có.” (Cộc lốc.)

“Thế thì cậu có thể hình dung được sự khác biệt giữa nó và Milton rồi đấy. Cậu từng ở vùng nào thế? Cậu đã bao giờ đến Helstone chưa? Một ngôi làng nhỏ đẹp như tranh vẽ, giống vài nơi ở Odenwald ấy? Cậu biết Helstone chứ?”

“Tôi từng thấy nó rồi. Rời khỏi nơi đó để đến Milton quả là một sự thay đổi lớn.”

Anh cầm tờ báo lên với vẻ mặt quyết đoán, như thể quyết tâm tránh né mọi cuộc trò chuyện tiếp theo; và ông Bell đành phải quay trở lại với công việc cũ là tìm cách làm sao để báo tin dữ cho Margaret một cách êm thấm nhất.

Cô đang ở cửa sổ tầng trên; cô nhìn thấy ông bước xuống; bằng trực giác sắc bén, cô đoán ngay được sự thật. Cô đứng chết trân giữa phòng khách, hệt như bị chặn lại ngay từ bước chân đầu tiên định lao xuống lầu, và chính suy nghĩ níu kéo ấy đã biến cô thành tượng đá; cô trắng bệch và bất động đến thế là cùng.

“Ôi! Đừng nói với cháu! Nhìn mặt bác là cháu biết rồi! Bác đã cho người đưa tin — bác đã chẳng bỏ mặc bố — nếu bố còn sống! Ôi, bố ơi, bố ơi!”