“As angels in some brighter dreams

Call to the soul when man doth sleep,

So some strange thoughts transcend our wonted themes,

And into glory peep.”

Henry Vaughan.

Bà Hale cảm thấy vô cùng thích thú và tò mò trước ý định tổ chức bữa tiệc tối của gia đình Thornton. Bà cứ mòn mỏi thắc mắc về từng chi tiết, ngây thơ như một đứa trẻ mong ngóng được nghe kể trước mọi niềm vui sắp sửa diễn ra. Thế nhưng, cuộc sống đơn điệu của những người bệnh thường khiến họ trở nên trẻ con, đến mức chẳng còn ý thức được sự cân đối giữa các sự việc trong đời. Họ cứ ngỡ những bức tường và chiếc rèm nhung giam hãm thế giới nhỏ bé của mình, đồng thời che khuất mọi thứ bên ngoài, chắc chắn phải to lớn hơn bất cứ điều gì ẩn giấu ở phía sau. Hơn nữa, thời con gái bà Hale cũng từng có những nỗi niềm kiêu hãnh phù phiếm; có lẽ bà đã từng cảm thấy vô cùng cay đắng khi phải nếm mùi tủi nhục lúc trở thành vợ của một mục sư nghèo. Những ham muốn ấy đã bị đè nén và vùi lấp, nhưng chưa bao giờ tắt hẳn. Giờ đây, bà rất thích tưởng tượng cảnh Margaret xúng xính váy áo dự tiệc, rồi cùng con bàn xem nên mặc bộ nào với một nỗi lo lắng bồn chồn khiến Margaret không khỏi phì cười — cô vốn đã quen với những buổi giao tế thượng lưu trong suốt một năm ở Harley Street hơn là quãng thời gian hai mươi nhăm năm mẹ cô sống ở Helstone.

— Vậy con định mặc chiếc áo lụa trắng phải không? Con có chắc là nó còn vừa không? Đã gần một năm kể từ đám cưới của Edith đấy!

— Ồ, vâng, thưa mẹ! Thợ may Murray đã may chiếc áo ấy, chắc chắn là sẽ vừa khít; có chăng thì phần eo chỉ ngắn hơn hoặc dài hơn một sợi rơm tùy theo việc con gầy đi hay béo lên thôi. Nhưng con nghĩ mình chẳng thay đổi chút nào đâu ạ.

— Hay con đưa cho Dixon xem thử đi? Để lâu trong rương có khi áo bị ngả sang màu vàng ố rồi đấy.

— Nếu mẹ muốn ạ. Nhưng lỡ có chuyện chẳng lành thì con vẫn còn một chiếc áo voan hồng rất đẹp do dì Shaw tặng, chỉ trước đám cưới của Edith có hai, ba tháng thôi. Chắc chắn chiếc đó không thể bị ố vàng được đâu.

— Không! Nhưng nó có thể bị phai màu.

— Chà! Thế thì con vẫn còn một chiếc áo lụa xanh nữa. Con lại thấy mình giống như đang rơi vào cảnh giàu có quá mức cần thiết ấy chứ.

— Ước gì mẹ biết chính xác con nên mặc bộ nào — bà Hale lo lắng nói.

Thái độ của Margaret thay đổi ngay lập tức. — Hay để con vào mặc thử từng chiếc cho mẹ xem nhé, rồi mẹ có thể chọn xem bộ nào đẹp nhất?

— Nhưng... ừm! Có lẽ thế lại hay đấy.

Thế là Margaret chạy biến đi. Cô rất thích thú làm vài trò tinh quái khi được mặc diện vào một giờ giấc bất thường như thế; cô muốn phồng chiếc váy lụa trắng cao cấp của mình trông như một chiếc bánh phô mai, rồi lùi dần xa mẹ như thể mình là một vị nữ hoàng. Nhưng khi nhận ra những trò đùa giỡn ấy bị coi là quấy rầy một việc hệ trọng và khiến mẹ phiền lòng, cô liền trở nên nghiêm túc và điềm đạm ngay. Cô chẳng thể hiểu nổi vì sao cả thế giới (thế giới nhỏ bé của cô) lại phải bồn chồn lo lắng nhiều đến thế chỉ vì chuyện trang phục của mình. Thế nhưng, ngay chiều hôm đó, khi nhắc đến lời hẹn với Bessy Higgins (nhân chuyện người hầu mà bà Thornton hứa sẽ tìm giúp), Bessy bỗng bừng tỉnh hẳn lên trước thông tin ấy.

— Trời ơi! Thế cô lại sắp được dự tiệc tối ở nhà Thornton bên Marlborough Mills cơ à?

— Phải, Bessy ạ. Sao cô lại ngạc nhiên thế?

— Ồ, tôi cũng chẳng biết nữa. Nhưng họ toàn giao du với những tầng lớp tai mặt nhất ở Milton cơ mà.

— Và cô không nghĩ chúng tôi cũng là những người có vị trí hàng đầu ở Milton sao, hở Bessy?

Đôi má Bessy hơi ửng đỏ vì ý nghĩ của mình bị đọc trúng một cách dễ dàng.

— Chà, — cô bé nói, — cô thấy đấy, người ta ở đây rất coi trọng đồng tiền; còn tôi đoán cô thì chẳng có mấy.

— Đúng vậy, — Margaret đáp, — điều đó rất đúng. Nhưng chúng tôi là những người có học thức, và từng sống giữa những người có học thức. Có gì là kỳ lạ đâu khi chúng tôi được mời đến ăn tối bởi một kẻ tự nhận thua kém cha tôi khi phải đến tìm ngài để xin chỉ giáo? Tôi không có ý chê trách gì ông Thornton cả. Hiếm có trợ lý tiệm vải nào, như ông ấy trước kia, lại có thể tự mình vươn lên thành một người như hiện tại.

— Nhưng liệu cô có thể mở tiệc đáp lễ trong cái ngôi nhà nhỏ bé của mình không? Nhà của ông Thornton rộng gấp ba lần cơ đấy.

— Chà, tôi nghĩ chúng tôi vẫn có thể sắp xếp để mời ông Thornton một bữa cơm đáp lễ, như cô gọi đấy. Có lẽ không gian sẽ không quá rộng, và cũng không mời nhiều người đến thế. Nhưng tôi nghĩ chúng tôi chẳng hề bận tâm đến chuyện đó theo cách ấy đâu.

— Tôi chưa từng nghĩ có ngày cô lại đi ăn tối với nhà Thornton đấy, — Bessy lặp lại. — Đến cả ngài thị trưởng bản xứ còn đến đó dự tiệc; rồi cả các nghị sĩ quốc hội và đủ mọi người nữa cơ mà.

— Tôi nghĩ mình đủ sức chịu đựng vinh dự được gặp ngài thị trưởng Milton.

— Nhưng mấy phu nhân nhà ấy ăn vận lộng lẫy lắm! — Bessy nói với ánh mắt lo lắng nhìn chiếc áo vải in hoa của Margaret — thứ mà đôi mắt quen thuộc với giới công nhân Milton của cô đã định giá bảy xu một thước.

Khuôn mặt Margaret ánh lên những nụ cười lúm đồng tiền vui vẻ. — Cảm ơn Bessy nhé, vì đã lo lắng chu đáo cho vẻ ngoài của tôi giữa bao nhiêu con người chưng diện ấy. Nhưng tôi cũng có khối chiếc váy lụa là kiêu sa — mới cách đây một tuần, tôi còn tưởng chúng quá ư sang trọng đối với bất cứ dịp nào mình cần đến khi ở đây. Nhưng vì tôi sẽ dự tiệc tối nhà ông Thornton, và có lẽ còn gặp cả ngài thị trưởng nữa, nên chắc chắn tôi sẽ mặc chiếc váy đẹp nhất của mình rồi.

— Thế cô sẽ mặc bộ nào? — Bessy hỏi, có phần nhẹõm hơn.

— Áo lụa trắng, — Margaret đáp. — Một chiếc váy tôi mặc trong đám cưới của một người họ hàng cách đây đúng một năm.

— Thế thì được đấy! — Bessy nói, ngả người ra thành ghế. — Tôi sẽ rất buồn nếu thấy cô bị người ta coi thường.

— Ồ! Tôi sẽ ăn vận thật lộng lẫy, nếu điều đó có thể giúp tôi thoát khỏi cảnh bị coi thường ở Milton.

— Ước gì tôi được ngắm lúc cô mặc bộ đồ ấy nhỉ, — Bessy nói. — Tôi đoán trông cô không hẳn là kiểu người mà người ta gọi là xinh đẹp; cô không có vẻ hồng hào phúng phính để mà được thế. Nhưng đố cô biết, tôi từng mơ thấy cô từ lâu lắm rồi, trước cả khi tôi gặp cô cơ đấy.

— Thật là vớ vẩn, Bessy!

— Vâng, nhưng tôi mơ thế thật mà. Chính gương mặt cô — nhìn tôi với đôi mắt sáng ngời và kiên định từ trong bóng tối, với mái tóc bay xõa khỏi vầng trán, tỏa ra như những tia sáng vây quanh trán cô, mà vầng trán ấy vẫn phẳng lì và thẳng thắn y như bây giờ — và cô luôn đến để ban cho tôi sức mạnh, thứ sức mạnh mà dường như tôi có thể chắt chiu từ đôi mắt sâu thẳm đầy an ủi của cô — rồi cô mặc những xiêm y rực rỡ sáng ngời, hệt như bộ đồ cô chuẩn bị mặc sắp tới đây. Thế nên, cô thấy đấy, chính là cô rồi còn gì!

— Thôi nào Bessy, — Margaret dịu dàng bảo, — đó chỉ là một giấc mơ thôi mà.

— Và tại sao tôi lại không thể mơ một giấc mơ trong cơn hoạn nạn của mình giống như bao người khác chứ? Chẳng phải trong Kinh Thánh có rất nhiều người mơ thế sao? Ờ, mà không chỉ mơ, họ còn thấy cả khải tượng nữa đấy chứ! Ngay cả cha tôi còn coi trọng những giấc mơ cơ mà! Tôi nói lại cho cô hay, tôi đã nhìn thấy cô rất rõ, lao nhanh về phía tôi, với mái tóc bay ngược đằng sau vì tốc độ chuyển động quá nhanh, y như kiểu tóc của cô vậy, cứ hơi bồng bềnh dựng lên một chút; cùng với chiếc váy trắng ngời sáng mà cô sắp sửa mặc kia kìa. Hãy để tôi đến ngắm cô mặc bộ đồ đó nhé. Tôi muốn được nhìn thấy cô và chạm vào cô y như những gì đã hiện ra trong giấc mơ của tôi vậy.

— Bessy thân mến của tôi ơi, đó hoàn toàn chỉ là một sự tưởng tượng của cô thôi.

— Tưởng tượng hay không thì mặc kệ — cô đã đến, đúng như tôi biết là cô sẽ đến khi tôi nhìn thấy những bước chuyển động của cô trong giấc mơ; và khi cô ở đây bên cạnh tôi, tôi cảm thấy lòng mình nhẹ nhõm và được an ủi biết bao, hệt như cái cảm giác ngọn lửa sưởi ấm lòng người trong một ngày buốt giá. Cô bảo hôm đó là ngày hai mươi mốt phải không; ơn Chúa, tôi sẽ đến thăm cô.

— Ồ Bessy! Cô đến thì tôi luôn hoan nghênh; nhưng đừng nói thế nữa — thực sự điều đó làm tôi thấy buồn đấy. Buồn thật sự đấy.

— Vậy thì tôi sẽ giữ kín chuyện đó trong lòng, thà tôi tự cắn đứt lưỡi mình còn hơn. Không phải là vì dù sao đi nữa thì nó cũng là sự thật đâu nhé.

Margaret im lặng. Cuối cùng cô cất lời: — Thỉnh thoảng chúng ta hãy bàn về nó, nếu cô thực sự tin đó là sự thật. Nhưng không phải lúc này. Nói cho tôi biết đi, cha cô đã đình công rồi à?

— Vâng! — Bessy đáp giọng nặng nề — với một vẻ mặt hoàn toàn khác hẳn so với lúc cô bé vừa mới nói chỉ cách đó một hai phút. — Ông ấy và rất nhiều người khác nữa — toàn bộ công nhân của Hamper — cùng nhiều người khác nữa. Đám phụ nữ kỳ này cũng hung hãn chẳng kém gì đàn ông. Giá lương thực thì đắt đỏ — và tôi đoán họ buộc phải có cái ăn cho lũ trẻ chứ. Giá như nhà Thornton mang phần cơm tối của họ phát cho mấy người đó — thì số tiền ấy đem mua khoai tây và bột mì cũng đủ làm dịu đi cái bụng đói meo của bao đứa trẻ đang khóc thét, và dỗ dành trái tim người mẹ đang quặn thắt lại được dăm bữa nửa tháng rồi!

— Đừng nói thế chứ! — Margaret kêu lên. — Cô sẽ làm tôi cảm thấy tội lỗi và như kẻ mang trọng tội khi đi dự bữa tiệc này mất.

— Không đâu! — Bessy nói. — Có kẻ được định sẵn cho những yến tiệc linh đình, mặc áo điều tía và lụa là là lượt — có lẽ cô là một trong số đó. Còn những kẻ khác thì phải đầu tắt mặt tối lao nhọc suốt cả cuộc đời — và thời buổi này ngay cả loài chó còn chẳng biết thương xót người nghèo như thời của Lazarus nữa là. Nhưng nếu cô xin tôi dùng đầu ngón tay để làm dịu đi cái lưỡi đang khô cháy của cô, tôi vẫn sẽ vượt qua vực thẳm sâu thẳm để đến với cô, chỉ vì nghĩ đến những gì cô đã dành cho tôi ở chốn này.

— Bessy; người cô đang sốt rất cao đấy! Tôi có thể nhận ra điều đó qua cái chạm tay vào người cô, cũng như qua những gì cô đang nói vậy. Trong Ngày Kinh Hoàng ấy, sự phân định sẽ không chỉ dựa vào việc một số người trong chúng ta từng là kẻ ăn xin, còn một số người khác từng giàu có — chúng ta sẽ không bị phán xét bởi cái sự tai nạn nghèo hèn hay phú quý ấy, mà bằng sự kiên định bước theo dấu chân Chúa Kitô.

Margaret đứng dậy, tìm chút nước; rồi nhúng chiếc khăn tay của mình vào đó, cô đắp tấm vải mát lạnh ướt đẫm lên trán Bessy, và bắt đầu xoa bóp đôi bàn chân lạnh ngắt như đá. Bessy nhắm nghiền mắt lại, để mặc cho bản thân được xoa dịu. Cuối cùng, cô bé cất lời:

— Cô cũng sẽ phát điên lên mất thôi, chẳng kém gì tôi đâu, nếu cứ hết người này đến người khác kéo vào hỏi tìm cha tôi, rồi nán lại để kể lể cho tôi nghe câu chuyện của từng người. Có người thì hằn học căm thù đến độ làm máu trong người tôi đông đặc lại bởi những lời cay độc khủng khiếp mà họ trút lên đầu giới chủ — nhưng phần lớn, vì là phụ nữ, họ cứ mãi than van, than van (với dòng nước mắt đầm đìa trên má chẳng bao giờ được lau đi, cũng chẳng ai thèm bận tâm) về giá cả thịt thà đắt đỏ, và việc con cái họ chẳng tài nào chợp mắt nổi vì cái đói cào xé ban đêm.

— Và họ nghĩ rằng cuộc bãi công này sẽ cải thiện được tình hình sao? — Margaret hỏi.

— Họ bảo thế đấy, — Bessy đáp. — Họ bảo buôn bán bấy lâu nay rất phát đạt, và giới chủ đã vơ vét được khối tiền; kiếm được bao nhiêu thì cha tôi không rõ, nhưng chắc chắn Công đoàn thì nắm rõ trong lòng bàn tay; và hiển nhiên là họ muốn đòi phần lợi nhuận đáng lẽ thuộc về mình, bây giờ khi mà lương thực ngày một đắt đỏ; và Công đoàn tuyên bố họ sẽ không hoàn thành trách nhiệm nếu không ép giới chủ phải nhường lại phần lợi nhuận đó cho công nhân. Nhưng giới chủ đằng nào cũng nắm đằng chuôi rồi; và tôi sợ rằng họ sẽ giữ thế thượng đỉnh ấy mãi mãi muôn đời. Mọi chuyện cứ giống như trận chiến Armageddon vĩ đại vậy, cách họ cứ nhe răng gầm gừ và cấu xé lẫn nhau, cho đến tận lúc vừa đánh nhau vừa bị lôi tuột xuống vực sâu lúc nào chẳng hay.

Vừa lúc đó, Nicholas Higgins bước vào. Ông ta nghe trọn những lời cuối cùng của con gái.

— Phải! Và tôi cũng sẽ chiến đấu đến cùng; và lần này tôi nhất định sẽ giành được nó. Sẽ chẳng mất nhiều thời gian để buộc bọn chúng phải chịu thua đâu, bởi vì chúng đã nhận được một đống đơn đặt hàng lớn, toàn là những hợp đồng ràng buộc; và chúng sẽ sớm nhận ra rằng thà nhường cho chúng tôi năm phần trăm lợi nhuận còn hơn là đánh mất món hời béo bở thu được từ đơn hàng, chưa kể đến khoản tiền phạt vì không hoàn thành hợp đồng đúng hạn nữa chứ. Hả mấy ngài chủ của tôi ơi! Tôi thừa biết ai sẽ là kẻ chiến thắng mà.

Nhìn cách cưỡi ngựa xem hoa của ông ta, Margaret đoán chắc là ông đã uống rượu, không hẳn vì những gì ông nói, mà bởi cái vẻ phấn khích thái quá trong giọng điệu ấy; và cô càng có cơ sở để tin vào phỏng đoán đó khi thấy Bessy tỏ rõ vẻ sốt ruột muốn giục cô ra về. Bessy quay sang bảo cô:

— Ngày hai mươi mốt — tức là thứ Năm của tuần tới. Chắc tôi có thể sang ngắm cô diện đồ để đi dự tiệc nhà Thornton nhỉ. Mấy giờ thì tiệc nhà cô bắt đầu vậy?

Chưa để Margaret kịp đáp lời, Higgins đã xen vào:

— Nhà Thornton à! Mày sắp đi ăn tiệc ở nhà Thornton đấy phỏng? Nhớ bảo hắn nâng một cốc mừng cho sự thành công của mấy cái đơn đặt hàng nha. Tao cá là đến ngày hai mươi mốt, cái đầu hắn sẽ rối tung lên vì không biết làm sao để hoàn thành kịp tiến độ cho mà xem. Nhắn với hắn rằng, có đúng bảy trăm con người sẽ kéo rầm rầm vào Marlborough Mills vào buổi sáng ngay sau ngày hắn chịu nhường ra năm phần trăm kia, và sẽ giúp hắn hoàn thành cái hợp đồng đó trong chớp mắt cho mà xem. Cô cứ việc gom hết bọn họ ở đấy đi. Còn chủ của tao, lão Hamper ấy. Lão ta thuộc cái giống người cổ lỗ sĩ. Gặp ai là chửi thề văng tục câu nấy; tao mà nghe lão nói năng tử tế với tao chắc tao tưởng lão sắp sửa chầu diêm vương đến nơi rồi quá; nhưng rốt cuộc thì "chó sủa là chó không cắn", và cô cứ bảo thẳng với lão là một trong số những công nhân đình công của lão đã nói thế đấy, nếu cô thích. Ồ! Mà cô sẽ được gặp một đám chủ xưởng giàu sụ ở nhà Thornton cho mà xem! Tao rất rất muốn được nói chuyện với bọn chúng, vào lúc bọn chúng ngà ngà sau bữa tối và ngồi lì một chỗ chẳng thèm nhúc nhích nổi dẫu có bắt chạy bán sống bán chết đi nữa. Tao sẽ nói cho chúng mày nghe suy nghĩ của tao. Tao sẽ vạch mặt cái lối đối xử tàn nhẫn mà chúng mày đang đè đầu cưỡi cổ chúng tao!

— Cháu chào bác nhé! — Margaret vội vã lên tiếng. — Chào Bessy nha! Tôi sẽ ghé thăm cô vào ngày hai mươi mốt, nếu cô khỏe.

Những loại thuốc men và phương pháp điều trị mà bác sĩ Donaldson kê đơn cho bà Hale đã mang lại hiệu quả tuyệt vời ngay từ đầu, khiến không chỉ riêng bà mà cả Margaret bắt đầu nuôi hy vọng rằng có lẽ vị bác sĩ đã chẩn đoán nhầm, và mẹ cô hoàn toàn có thể bình phục hẳn. Về phần ông Hale, mặc dù chưa bao giờ hình dung được tính chất nghiêm trọng trong nỗi lo lắng của hai mẹ con, ông vẫn tỏ ra hoan hỉ trước sự thuyên giảm ấy với một vẻ nhẹ nhõm rõ rệt, điều đó chứng minh rằng việc thoáng nhìn thấu nỗi sợ của họ đã tác động sâu sắc đến ông ra sao. Chỉ có điều là Dixon vẫn cứ càm ràm mãi bên tai Margaret như một con quạ đen điềm gở. Mặc dù vậy, Margaret vẫn bất chấp con quạ ấy và kiên quyết nuôi hy vọng.

Họ rất cần chút ánh sáng le lói ấy ở trong nhà, bởi vì bên ngoài kia, ngay cả đối với đôi mắt thiếu kinh nghiệm của họ, vẫn bao trùm một bầu không khí u ám, nặng nề của sự bất mãn chực chờ bùng nổ. Ông Hale có những mối quan hệ riêng với tầng lớp công nhân, và ông cảm thấy suy sụp trước những câu chuyện đẫm nước mắt về sự khổ ức cùng sức chịu đựng bền bỉ của họ. Họ vốn khinh bỉ việc phải kể lể những gì mình phải chịu đựng cho bất kỳ ai — những kẻ mà do vị trí xã hội của họ — có thể hiểu được hoàn cảnh ấy mà chẳng cần đến một lời bộc bạch. Thế nhưng ở đây lại xuất hiện con người này, đến từ một hạt xa xôi, đang hoang mang trước sự vận hành của một cỗ máy công nghiệp mà ông vô tình bị cuốn vào, và ai nấy đều hăm hở muốn biến ông thành một vị quan tòa, đồng thời mang theo những nhân chứng cho chính những uất ức của họ. Thế rồi ông Hale gom hết tất cả những trăn trở phàn nàn ấy bày ra trước mặt ông Thornton, mong ông ấy, với bề dày kinh nghiệm của một chủ xưởng, có thể sắp xếp và giải thích nguồn gốc của chúng; và ông Thornton luôn làm điều đó dựa trên những nguyên tắc kinh tế học vững chắc — chỉ ra rằng, theo cách thức vận hành của thương mại, sự thịnh vượng kinh tế bao giờ cũng có lúc hưng thịnh rồi lại lụi tàn; và trong thời kỳ lụi tàn ấy, một số lượng nhất định các ông chủ cũng như công nhân chắc chắn sẽ phải lụi bại, chìm nghỉm và không bao giờ còn xuất hiện trong hàng ngũ những kẻ hạnh phúc, giàu sang nữa. Ông nói cứ như thể hậu quả đó hoàn toàn là một quy luật tất yếu đến mức cả giới chủ lẫn người làm công chẳng có quyền gì mà oán trách nếu đó trở thành số phận của họ: giới chủ phải từ bỏ cuộc đua mà họ không còn đủ sức bám trụ, với một cảm giác cay đắng về sự bất tài và thất bại — bị vùi dập trong cuộc chiến tranh giành tiền tài — bị giày xéo dưới chân những kẻ khác trong cơn hối hả làm giàu — bị coi thường ở nơi từng được kính trọng — phải cất lời xin xỏ một cách nhún nhường thay vì ban phát việc làm với uy quyền của một bậc bề trên. Tất nhiên, khi nói về cái số phận có thể sẽ trở thành của chính mình trong những biến động thương trường ấy, ông chẳng đời nào tỏ ra đồng cảm mấy với số phận của những người thợ — những kẻ bị gạt sang một bên trong cỗ máy cải tiến hay thay đổi tàn nhẫn và chóng mặt; những kẻ thèm khát được ngả lưng chết lặng đi cho khuất mắt một thế giới chẳng cần đến sự hiện diện của họ, nhưng lại cảm thấy trong mồ mả cũng chẳng thể nhắm mắt xuôi tay vì những tiếng khóc bám riết của những người thân yêu bất lực mà họ sẽ để lại phía sau; những kẻ thèm khát quyền năng của loài chim hoang dã có thể nuôi nấng bầy con bằng chính dòng máu trong tim mình. Cả tâm hồn Margaret sục sôi chống lại ông ta khi ông lập luận theo cái cách ấy — cứ như thể thương mại là tất cả còn nhân tính chẳng là gì cả. Cô khó lòng mà cất lời cảm ơn lòng tốt cá nhân của ông, khi chiều hôm ấy ông đã cất công đến để mang cho cô — với sự tế nhị giúp ông hiểu rằng mình phải trao tặng một cách kín đáo — mọi tiện nghi phục sự bệnh tật mà sự giàu có của bản thân hoặc sự chu đáo của người mẹ đã giúp họ tích lũy trong gia đình, và như ông đã hay tin từ bác sĩ Donaldson, rất có thể bà Hale sẽ cần đến. Sự hiện diện của ông ta, sau những lời lẽ mà ông vừa thốt ra — việc ông gợi lại trước mặt cô cái án tử hình mà cô đang vô vọng tự thuyết phục bản thân rằng vẫn có thể cứu vãn khỏi mẹ mình — tất cả đã cấu kết lại làm cho hàm răng Margaret nghiến chặt vào nhau mỗi khi cô nhìn và lắng nghe ông. Ông ta có tư cách gì mà lại là kẻ duy nhất, ngoại trừ bác sĩ Donaldson và Dixon, được phép đặt chân vào bí mật kinh hoàng mà cô đang chôn giấu ở nơi tối tăm và thiêng liêng nhất trong tim mình — không dám nhìn vào nó, trừ khi cô khẩn cầu sức mạnh từ trên cao để có đủ can đảm đối mặt — rằng một ngày nào đó không xa nữa, cô sẽ gào thét gọi mẹ, nhưng sẽ chẳng có hồi âm nào vọng lại từ cõi hư vô lạnh lẽo, câm lặng ấy? Thế mà ông ta lại biết tuốt. Cô nhìn thấy điều đó trong ánh mắt đầy thương cảm của ông. Cô nghe thấy nó qua giọng nói trầm buồn và run rẩy của ông. Làm sao có thể dung hòa được ánh mắt ấy, giọng nói ấy, với cái cách lý luận khô khan, lạnh lùng, tàn nhẫn đến cay nghiệt khi ông đặt ra những định luật thương mại và thản nhiên tuân thủ chúng cho đến tận cùng hệ quả? Sự bất đồng ấy va đập vào tâm trí cô một cách đau đớn khôn cùng. Càng tồi tệ hơn khi cô cứ mãi nghe về nỗi bất hạnh ngày càng dâng cao qua lời kể của Bessy. Tất nhiên, Nicholas Higgins, người cha, lại nói những điều hoàn toàn khác. Ông ta đã được bầu vào ban chấp hành, và tuyên bố mình nắm giữ những bí mật mà người ngoài chẳng thể nào hay biết. Ông ta càng nói rõ và cụ thể hơn điều này vào đúng ngày trước bữa tiệc tối của bà Thornton. Lúc Margaret bước vào để thăm Bessy, cô bắt gặp ông đang tranh luận gay gắt với Boucher, người hàng xóm mà cô từng nghe nhắc đến nhiều lần, lúc thì khiến Higgins động lòng trắc ẩn vì là một thợ tay nghề kém có một gia đình đông đúc phụ thuộc vào chu cấp, lúc khác lại khiến người hàng xóm sôi nổi và nhiệt tình hơn phải nổi giận vì thiếu đi cái mà ông gọi là khí phách. Rõ ràng là Higgins đang vô cùng tức giận khi Margaret bước vào. Boucher đứng đó, hai tay bấu chặt lên tấm bệ lò sưởi khá cao, người đu đưa theo điểm tựa từ đôi tay đang chống vào đó, đôi mắt thẫn thờ nhìn đăm đăm vào ngọn lửa với một vẻ tuyệt vọng châm chọc sự kiên nhẫn của Higgins, dù nó cũng chạm đến tận đáy lòng ông ta. Bessy thì đang đung đưa người dữ dội từ trước ra sau, đúng như thói quen (mà Margaret lúc này đã quá rõ) mỗi khi cô bé kịch liệt dao động. Người em gái Mary của cô đang hì hục thắt dây nón (với những cái nơ to tướng luộm thuộm hệt như đôi bàn tay vụng về của nó) để chuẩn bị đi làm nghề xén vải nhung, vừa làm vừa nức nở khóc thành tiếng và rõ ràng là đang rất nóng lòng muốn chuồn khỏi cái khung cảnh não nề đang đè nặng lên tâm trí nó.

Margaret bước vào giữa khung cảnh hỗn độn đó. Cô đứng lặng một lúc ngay ngưỡng cửa — rồi đặt ngón tay lên môi, cô rón rén bước đến ngồi xuống chiếc đi văng dài gần chỗ Bessy. Nicholas thấy cô vào bấy giờ liền chào bằng một cái gật đầu cộc lốc nhưng không lấy gì làm thù nghịch. Mary vội vã chuồn ra khỏi nhà, mừng rỡ chộp lấy cánh cửa đang mở tung và oà khóc nức nở ngay khi thoát khỏi sự hiện diện của người cha. Chỉ có John Boucher là hoàn toàn chẳng thèm để ý xem ai bước vào hay ai đi ra.

— Chẳng ích gì đâu, Higgins. Con nhỏ không thể sống nổi lâu hơn nữa với cái cảnh này đâu. Nó đang lịm dần đi thôi — không phải vì bản thân không có gì để bỏ bụng — nhưng là vì nó không cách nào chịu đựng nổi cảnh nhìn tụi nhỏ chết đói. Ừ, chết đói đấy! Năm shilling một tuần có lẽ đủ cho anh, với cái miệng ăn chỉ có hai người, lại thêm một đứa con gái đã tự kiếm đủ miếng ăn cho nó. Nhưng với chúng tôi thì đó là cái chết đói. Và tôi nói thẳng cho anh biết — nếu cô ấy chết, điều mà tôi vô cùng sợ hãi là sẽ xảy ra trước khi chúng ta giành được mức tăng năm phần trăm, tôi sẽ ném thẳng đống tiền ấy vào mặt gã chủ xưởng và gào lên rằng, ‘Đồ khốn kiếp tụi bây; khốn kiếp cho cái thế giới tàn nhẫn của tụi bây; đã chẳng thể chừa lại cho tao người vợ hiền thảo nhất từng sinh con đẻ cái cho một người đàn ông.’ Và nhìn cho kỹ đây anh bạn trẻ, tao sẽ căm ghét mày, và cả cái lũ trong Công đoàn tụi mày nữa. Ờ, tao sẽ đuổi theo tụi mày đến tận cửa thiên đàng bằng lòng căm hận của tao — tao thề đấy, anh bạn trẻ ạ! Tao sẽ làm thế — nếu như mày đang dẫn dắt tao đi sai đường trong chuyện này. Mày từng nói, Nicholas, vào ngày thứ Tư của tuần trước nữa — và bây giờ đã là thứ Ba của tuần thứ hai rồi — rằng trước hai tuần chúng ta sẽ thấy giới chủ phải lết thân đến cầu xin chúng ta nhận lại công việc, với mức lương do chúng ta tự định đoạt — và thời gian thì sắp hết rồi — thế mà thằng cu Jack bé bỏng của chúng tôi đang nằm liệt giường kìa, yếu đến mức chẳng còn sức mà khóc nổi, chỉ thỉnh thoảng lại nấc lên từng hồi vì thèm khát miếng ăn — thằng cu Jack bé bỏng của tôi, tao nói cho mày hay đấy, anh bạn trẻ ạ! Nó chưa từng ngẩng mặt lên nổi từ lúc lọt lòng, và mẹ nó thương nó như thể nó chính là sinh mạng của cô ấy — đúng thế đấy — vì tao đoán nó sẽ phải đánh đổi bằng cái giá đắt đỏ ấy — thằng cu Jack bé bỏng của chúng tôi, đứa trẻ từng đánh thức tao dậy mỗi sớm mai bằng cách áp đôi môi ngọt ngào bé nhỏ ấy lên cái bộ mặt thô kệch nhám nhúa của tao để tìm chỗ mịn màng mà hôn — vậy mà giờ đây nó đang nằm đó chết dần vì đói.” Đến đây, những tiếng nấc nghẹn ngào bóp nghẹt người đàn ông khốn khổ, và Nicholas ngước lên nhìn Margaret với đôi mắt ngấn lệ, trước khi lấy lại được can đảm để cất lời.

— Cố nén lại đi anh bạn. Thằng cu Jack của anh sẽ không chết đói đâu. Tôi có sẵn tiền đây, tụi mình sẽ đi mua ngay cho thằng bé một ca sữa và ổ bánh mì bốn cân bự chảng ngay phút này đây. Của tao cũng là của mày, chắc chắn thế rồi, nếu anh đang quẫn bách. Chỉ là đừng có nản lòng, anh bạn trẻ! — ông tiếp tục nói trong lúc đang hì hục lục lọi trong cái ấm trà để tìm số tiền mình đang có. — Tôi xin lấy cả tâm can ra hứa với anh rằng chúng ta sẽ thắng dẫu có chuyện gì xảy ra đi nữa: chỉ cần gồng mình chịu đựng thêm một tuần nữa thôi, rồi anh cứ chống mắt lên mà xem cái cách mà giới chủ sẽ phải quay lại, van xin chúng ta trở về xưởng. Và Công đoàn — nghĩa là tôi đây — sẽ lo sao cho anh đủ ăn cho lũ vợ con. Thế nên đừng có mềm lòng rồi chạy đi tìm bọn bạo chúa để xin việc nữa.

Người đàn ông quay phắt lại trước những lời đó — quay lại với một gương mặt trắng bệch, hốc hác, đầm đìa nước mắt và tuyệt vọng đến mức chính sự tĩnh lặng đến đến cực điểm ấy đã buộc Margaret phải rơi nước mắt.

— Anh thừa biết rõ rằng, còn có một tên bạo chúa tàn nhẫn hơn bất kỳ tên chủ xưởng nào từng có đang gào thét rằng, ‘Cứ chết đói đi, và nhìn tất cả lũ trẻ chết đói đi, chứ đời nào chúng mày dám chống lại Công đoàn.’ Anh thừa biết điều đó mà, hỡi Nicholas, dẫu anh cũng là một thành viên của bọn chúng. Từng người các anh có thể rất tốt tính; nhưng một khi đã buông mình liên kết lại với nhau, các anh chẳng còn chút lòng trắc ẩn nào dành cho một con người ngoài kia nữa, khác nào loài sói hoang đang điên cuồng vì đói khát.

Nicholas đặt tay lên ổ khóa cửa — ông khựng lại rồi quay người đối mặt với Boucher đang bám sát phía sau:

— Chúa làm chứng cho tôi! — hỡi người anh em — nếu tôi không nghĩ rằng mình đang làm những điều tốt nhất cho anh, và cho tất cả chúng ta. Nếu tôi có đang bước đi sai đường trong khi tưởng rằng mình đúng, thì đó là tội lỗi của bọn chúng, những kẻ đã đẩy tôi vào hoàn cảnh tăm tối và dốt nát này. Tôi đã suy nghĩ đến mức nhức cả óc rồi đây — tin tôi đi, John ạ. Và tôi xin nhắc lại lần nữa, chúng ta chẳng còn cách nào khác ngoài việc đặt trọn niềm tin vào Công đoàn. Tụi nó sẽ chiến thắng cho mà xem, cứ chờ đấy xem có đúng không!

Cả Margaret lẫn Bessy không một ai thốt lên lời. Họ thậm chí còn chẳng dám phát ra những tiếng thở dài mà ánh mắt của mỗi người đang khẩn khoản đòi đối phương nén lại từ tận đáy lòng. Cuối cùng Bessy cất lời:

— Tôi chưa từng nghĩ có ngày lại được nghe cha thốt ra lời thề danh dự trước Chúa. Thế mà cô vừa nghe ông ấy nói ‘Chúa làm chứng cho tôi’ đấy thôi.”

— Đúng vậy! — Margaret nói. — Hãy để tôi mang cho anh số tiền tôi có thể tiết kiệm được — hãy để tôi mang chút ít thức ăn cho những đứa con của người đàn ông tội nghiệp ấy. Đừng để họ biết nó xuất phát từ ai ngoài cha cô. Chỉ một chút ít thôi mà.

Bessy ngả người ra sau mà chẳng mảy may để ý đến những gì Margaret vừa nói. Cô bé không khóc — chỉ có hơi thở là rung lên từng nhịp bần bật.

— Trái tim tôi đã cạn khô nước mắt rồi, — cô nói. — Mấy ngày nay Boucher cứ sang đây để kể lể với tôi về những nỗi sợ hãi và cơ cực của anh ta. Tôi biết anh ta chỉ là một gã yếu bóng vía, nhưng dù sao đi nữa anh ta vẫn là một người đàn ông chân chính; và dẫu cho đã bao lần tôi từng nổi giận với anh ta và vợ anh ta — những kẻ chẳng biết cách xoay sở giỏi giang gì hơn thế — thế nhưng cô thấy đấy, đâu phải ai sinh ra cũng khôn ngoan sáng suốt, vậy mà Thượng đế vẫn để họ được sống — ừ, lại còn ban cho họ một ai đó để yêu thương và được yêu thương, chẳng khác nào vua Solomon cả. Và nếu bất hạnh giáng xuống đầu những người họ yêu quý, nó cũng cứa vào lòng họ đau đớn chẳng kém gì vua Solomon năm xưa. Tôi chẳng thể tài nào hiểu nổi. Có lẽ việc một kẻ như Boucher có Công đoàn chống lưng cũng là điều may. Nhưng tôi thực sự chỉ muốn được diện kiến mấy gã đứng ra lập ra cái Công đoàn ấy, rồi lôi từng tên một ra đối chất trực diện với Boucher. Tôi tin chắc rằng, nếu họ tận tai nghe anh ta than thở, họ sẽ bảo anh ta (nếu tôi túm được từng tên một) rằng cứ việc quay về làm việc và kiếm lấy chút gì đó để đắp đổi qua ngày, dẫu cho tiền công có chẳng được như mức bọn họ quy định đi chăng nữa.

Margaret ngồi lặng im như tờ. Làm thế nào cô có thể bước đi để trở về với cuộc sống sung túc an nhàn, rồi cứ thế quên đi giọng nói của người đàn ông ấy — với âm điệu đau đớn khôn cùng, bộc lộ rõ hơn gấp nhiều lần so với ngôn từ về những đớn đau mà anh ta phải gánh chịu? Cô rút ví ra; số tiền tự chủ mà cô có chẳng đáng là bao, nhưng có bao nhiêu cô đều nhét hết vào tay Bessy mà chẳng nói thêm lời nào.

— Cảm ơn cô nhé. Ngoài kia khối kẻ còn chẳng nhận được nhiều đến thế, và tình cảnh cũng chẳng khá khẩm gì hơn — ít ra là họ không bày tỏ ra ngoài như anh ta. Nhưng giờ biết chuyện rồi thì cha tôi sẽ không để họ phải chịu đói khát đâu. Cô thấy đấy, Boucher đã kiệt quệ sức lực vì đám con cái — lại thêm bà vợ thì hay hờn dỗi bệnh hoạn, và tất cả những gì có thể đem đi cầm cố đều đã bốc hơi sạch sẽ trong suốt năm qua rồi. Cô đừng nghĩ là chúng tôi sẽ để mặc họ chết đói nhé, dù bản thân gia đình tôi cũng đang túng thiếu chật vật; nếu hàng xóm mà không quan tâm đùm bọc lấy hàng xóm, thì tôi cũng chẳng biết ai sẽ làm điều đó nữa.” Bessy có vẻ hầu như sợ rằng Margaret sẽ nghĩ họ không có nổi tấm lòng, và ở một chừng mực nào đó, cả năng lực để giúp đỡ một kẻ mà cô bé rõ ràng xem là có quyền nhận được sự chở che từ họ. — “Hơn thế nữa,” cô nói tiếp, “cha tôi đinh ninh chắc chắn rằng giới chủ thế nào cũng phải đầu hàng trong vài ngày tới thôi — rằng họ không thể trụ vững lâu hơn được nữa. Nhưng dù sao tôi vẫn cảm ơn cô — tôi cảm ơn cô vì chính bản thân tôi, cũng nhiều như vì Boucher vậy, bởi vì nó khiến trái tim tôi cảm thấy ấm áp hơn đối với cô biết bao.

Hôm nay Bessy có vẻ tĩnh tâm hơn rất nhiều, nhưng lại bơ phờ và kiệt sức đến đáng sợ. Dứt lời, cô bé trông phờ phạc và mệt mỏi đến nỗi Margaret không khỏi hoảng hốt.

— Chẳng có gì đâu, — Bessy thều thào. — Chưa chết được đâu. Tôi vừa trải qua một đêm ác mộng khủng khiếp — hoặc đại loại thế, vì tôi hoàn toàn tỉnh táo — và hôm nay đầu óc tôi cứ mụ mẫm quay cuồng như đang ngất lịm đi vậy — chỉ có anh bạn tội nghiệp kia mới vừa kéo tôi tỉnh lại thôi. Không! Chưa chết được đâu, nhưng thần chết cũng chẳng còn cách xa lắm đâu. Vâng. Đắp chăn lại giúp tôi đi, có lẽ tôi sẽ chợp mắt được một lát, nếu cái ho này buông tha cho tôi. Chúc ngủ ngon — à không, phải nói là chúc buổi chiều tốt lành mới phải — nhưng hôm nay ánh sáng mờ mịt và sương mù quá.