“For never any thing can be amiss

When simpleness and duty tender it.”

Midsummer Night’s Dream.

Mr. Thornton bước vào công việc của ngày hôm sau một cách dứt khoát và rạch ròi. Thị trường có một chút nhu cầu về hàng hóa thành phẩm; và nắm bắt thời cơ này trong lĩnh vực kinh doanh của mình, anh tận dụng triệt để và ra giá rất cứng rắn. Đến giờ họp của hội đồng thẩm phán, anh có mặt đúng giờ, đem sự nhạy bén sắc sảo cùng khả năng nhìn thấu hậu quả trong chớp mắt để hỗ trợ hết mình cho các đồng nghiệp, nhờ đó đưa ra quyết định một cách nhanh chóng. Những người lớn tuổi, những bậc lão làng trong thị trấn, những người sở hữu khối tài sản kếch xù — đã quy đổi thành đất đai, trong khi toàn bộ vốn liếng của anh đều là vốn lưu động gắn liền với xưởng buôn — đều trông cậy vào sự minh mẫn và quyết đoán ở anh. Anh được ủy quyền trực tiếp gặp gỡ và dàn xếp với cảnh sát, cũng như dẫn dắt mọi bước đi cần thiết. Thế nhưng, anh hoàn toàn phớt lờ sự nể trọng vô thức mà họ dành cho mình, chẳng khác nào ngọn gió tây dịu mát hầu như chẳng làm lay chuyển nổi làn khói bay thẳng tắp từ những chiếc ống khói cao ngất. Anh không hề hay biết về sự kính trọng thầm lặng mà người ta dành cho mình. Nếu nhận thức được điều đó, anh đã cảm thấy nó trở thành vật cản trên con đường hướng tới mục tiêu trước mắt. Còn hiện tại, anh chỉ mong sớm đạt được mục tiêu ấy mà thôi. Chính đôi tai tham lam của người mẹ đã thu nhận từ giới phu nhân của những vị thẩm phán và người giàu có ấy rằng Mr. This hay Mr. That đánh giá cao Mr. Thornton đến nhường nào: rằng nếu không có anh ở đó, mọi chuyện đã diễn ra theo một chiều hướng hoàn toàn khác — thực sự là rất tồi tệ. Ngày hôm đó, anh giải quyết gọn gàng mọi công việc lớn nhỏ. Dường như nỗi nhục nhã ê chề của ngày hôm qua cùng khoảng thời gian ngẩn ngơ vô định sau đó đã quét sạch mọi sương mù khỏi trí tuệ của anh. Anh cảm nhận rõ sức mạnh của bản thân và đắm chìm trong quyền lực ấy. Anh suốt muốn thách thức cả trái tim mình. Nếu có thể, anh đã cất lên khúc ca của người thợ xay sống bên sông Dee:—

“I care for nobody—

Nobody cares for me.”

Lời khai chống lại Boucher cùng những kẻ cầm đầu cuộc bạo loạn khác đã được lấy trước mặt anh; trong khi cáo buộc chống lại ba kẻ khác tội âm mưu thì không thành. Tuy nhiên, anh nghiêm khắc chỉ thị cảnh sát phải luôn túc trực theo dõi; bởi cánh tay đắc lực và nhanh chóng của pháp luật phải sẵn sàng giáng xuống ngay khi họ chứng minh được hành vi phạm tội. Rồi anh bước ra khỏi căn phòng ngột ngạt, nồng nặc hơi người của tòa án thị trấn để hòa mình vào bầu không khí trong lành hơn nhưng vẫn đầy oi bức của phố xá. Dường như anh buông thả bản thân ngay tức khắc; anh mệt mỏi đến mức không thể kiểm soát nổi suy nghĩ của mình; chúng cứ hướng về cô: chúng tái hiện lại khung cảnh — không phải lúc anh bị cự tuyệt và xua đuổi ngày hôm qua, mà là ánh mắt, hành động của ngày hôm trước nữa. Anh cứ thế đi dọc qua những con phố đông đúc một cách máy móc, lách qua dòng người ngược xuôi nhưng chẳng hề nhìn thấy ai — lòng quặn thắt nỗi khát khao đến phát dại về khoảng thời gian nửa tiếng đồng hồ ngắn ngủi ấy, khoảng khắc ngắn ngủi khi cô nép vào người anh, và trái tim cô đập thổn thức ngực anh — mong sao nó được lặp lại một lần nữa.

“Ô kìa, Mr. Thornton! Phải nói là anh phớt lờ tôi phũ phàng thật đấy. Dạo này Mrs. Thornton thế nào rồi? Thời tiết tuyệt thật đấy chứ! Bọn bác sĩ chúng tôi thì chẳng ưa chút nào đâu, nói cho anh biết trước thế đấy!”

“Tôi xin lỗi, Dr. Donaldson. Thật sự là tôi không nhìn thấy anh. Mẹ tôi vẫn hoàn toàn khỏe mạnh, cảm ơn anh. Hôm nay trời đẹp, tôi hy vọng sẽ thuận lợi cho việc thu hoạch mùa màng. Nếu lúa mì được thu gom suôn sẻ, năm tới chúng ta sẽ có một mùa kinh doanh phát đạt, mặc kệ mấy ông bác sĩ các anh ra sao.”

“Ừ thì, phải thế chứ. Ai lo phận nấy. Thời tiết xấu của anh, thời gian tồi tệ của anh, lại chính là lúc ăn nên làm ra của tôi. Khi việc kinh doanh ế ẩm, người dân Milton các anh ngầm hủy hoại sức khỏe và tự đào mồ chôn mình nhiều hơn anh tưởng đấy.”

“Không đời nào có chuyện đó với tôi đâu, Bác sĩ. Tôi làm bằng sắt thép đấy. Ngay cả tin tức về khoản nợ xấu tệ hại nhất mà tôi từng gánh chịu cũng chẳng bao giờ làm nhịp tim tôi thay đổi dù chỉ một chút. Cuộc đình công này, thứ đang tác động đến tôi nhiều hơn bất kỳ ai ở Milton — hơn cả Hamper — chưa bao giờ làm tôi mất đi cảm giác thèm ăn. Anh phải đi tìm bệnh nhân ở chỗ khác thôi, Bác sĩ ạ.”

“Nhân tiện đây, anh vừa giới thiệu cho tôi một bệnh nhân rất tuyệt đấy, tội nghiệp bác ấy! Không đùa cợt vô tâm thế này nữa, tôi thực sự tin rằng Mrs. Hale — người phụ nữ ở Crampton mà anh biết đấy — chẳng còn sống được mấy tuần nữa đâu. Tôi chưa từng nuôi hy vọng chữa khỏi, hình như tôi đã nói với anh rồi; nhưng hôm nay tôi vừa ghé thăm bà ấy, và tôi có tiên lượng rất xấu.”

Mr. Thornton lặng thím đi. Nhịp tim vốn kiên định đến mức tự hào bỗng chốc lỡ nhịp trong giây lát.

“Tôi có thể giúp gì được không, thưa Bác sĩ?” anh hỏi, giọng nói đã đổi khác. “Anh biết đấy... anh thừa hiểu tiền nong không phải lúc nào cũng dư dả, liệu có món bồi bổ hay đồ ăn ngon nào bà ấy cần dùng không?”

“Không,” vị bác sĩ đáp, lắc đầu. “Bà ấy thèm trái cây — cơ thể lúc nào cũng âm ỉ sốt; nhưng lê jargonelle cũng tốt chán như bất kỳ thứ gì khác, mà ngoài chợ thì bán đầy.”

“Anh sẽ báo cho tôi nếu có việc gì tôi có thể làm chứ, tôi chắc chắn là vậy,” Mr. Thornton đáp. “Tôi trông cậy vào anh đấy.”

“Ồ! Đừng lo! Tôi sẽ không nương tay với hầu bao của anh đâu — tôi biết nó sâu đáy thế nào mà. Ước gì anh cứ giao cho tôi một tấm séc trắng để lo cho tất cả bệnh nhân và mọi nhu cầu của họ thì hay biết mấy.”

Nhưng Mr. Thornton không có thứ lòng nhân ái bao la hay lòng vị tha phổ quát ấy; thậm chí ít ai dám tin rằng anh là người có tình cảm sâu sắc. Thế nhưng anh rảo bước thẳng đến cửa hàng bán trái cây hảo hạng nhất ở Milton, và chọn lấy chùm nho tím với lớp phấn mịn màng bám đầy trên vỏ — những quả đào mọng nước nhất với màu sắc rực rỡ — cùng những chiếc lá nho tươi nguyên nhất. Chúng được xếp gọn gàng vào một chiếc giỏ, và người bán hàng chờ đợi câu trả lời cho câu hỏi: “Thưa ông, chúng tôi sẽ đem giao đến đâu ạ?”

Không có câu trả lời nào vang lên. “Đến Marlborough Mills, phải không thưa ông?”

“Không!” Mr. Thornton nói. “Đưa giỏ đây cho tôi — tôi tự mang đi.”

Anh phải dùng cả hai tay mới xách nổi chiếc giỏ; và anh buộc phải đi xuyên qua khu vực sầm uất nhất của thị trấn, nơi tụ tập đông đúc những phụ nữ đi mua sắm. Không ít tiểu thư quen biết quay đầu nhìn theo, thảng thốt khi thấy anh làm cái việc chẳng khác gì một tên cử vửng hay đứa trẻ chạy việc vặt.

Anh thầm nghĩ: “Ta sẽ không vì nghĩ đến cô ta mà chùn bước không dám làm theo ý mình. Ta thích đem giỏ trái cây này đến cho người mẹ tội nghiệp, và đó đơn giản là điều phải làm. Cô ta đừng hòng dùng sự kiêu kỳ mà ngăn ta làm những gì mình thích. Quả là một trò hề nực cười nếu vì sợ một cô nàng ngạo mạn mà ta không dám làm ơn cho một người mà ta quý mến! Ta làm điều này vì Mr. Hale; ta làm nó để thách thức cô ta.”

Anh bước đi với tốc độ khác thường và chẳng mấy chốc đã đến Crampton. Anh bước lên gác hai bậc một lúc, rồi đột ngột xông vào phòng khách trước khi Dixon kịp xướng tên — khuôn mặt râm ran hơi ấm, đôi mắt ngời lên vẻ chân thành đầy tử tế. Mrs. Hale đang nằm trên chiếc ghế dài, người nóng bừng vì cơn sốt. Mr. Hale đang đọc sách to tiếng. Margaret đang ngồi thêu thùa trên chiếc ghế đẩu thấp cạnh bên mẹ. Trái tim cô bỗng rộn lên từng nhịp hốt hoảng, dẫu tim anh có thế hay không trong cuộc gặp gỡ này. Nhưng anh chẳng mảy may chú ý đến cô — thậm chí hầu như chẳng nhìn cả Mr. Hale; anh tiến thẳng đến bên Mrs. Hale với chiếc giỏ trên tay, và cất giọng trầm ấm, dịu dàng — thứ âm thanh vô cùng xót xa khi phát ra từ một người đàn ông lực lưỡng đang sung sức, cất lên với một bệnh nhân ốm yếu:—

“Tôi có gặp Dr. Donaldson, thưa phu nhân, và vì ông ấy nói trái cây sẽ tốt cho sức khỏe của bà, nên tôi đã mạo muội — vô cùng mạo muội — mang đến cho bà một ít trái cây mà tôi thấy rất ngon.” Mrs. Hale vô cùng hài lòng; mừng rỡ đến mức run cả người. Mr. Hale dùng ít lời hơn nhưng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc hơn.

“Margaret, con lấy cái đĩa ra đi — hay cái giỏ cũng được — thứ gì cũng được.” Margaret đứng lặng bên chiếc bàn, nửa sợ hãi việc di chuyển hay gây ra bất kỳ tiếng động nào có thể đánh động để Mr. Thornton nhận ra sự có mặt của cô trong phòng. Cô nghĩ rằng sẽ thật gượng gạo nếu hai người chạm trán nhau trong sự bối rối; và tưởng tượng rằng, vì ban đầu cô ngồi trên chiếc ghế thấp và giờ đang đứng khuất sau lưng cha, anh đã sơ ý không nhìn thấy cô trong lúc vội vã. Cứ như thể anh không hề cảm nhận rõ mồn một sự hiện diện của cô ở khắp mọi nơi, dẫu đôi mắt anh chưa từng dừng lại trên người cô vậy!

“Tôi phải đi đây,” anh nói, “tôi không ở lại được. Nếu bà tha thứ cho sự mạo muội này — cho cách hành xử thô lỗ của tôi — có lẽ là quá đường đột — nhưng lần sau tôi sẽ nhã nhặn hơn. Liệu bà có cho phép tôi được mang trái cây đến lần nữa, nếu tôi thấy loại nào ngon không? Chào buổi chiều, Mr. Hale. Chào tạm biệt phu nhân.”

Anh đã đi rồi. Không một lời: không một cái nhìn hướng về phía Margaret. Cô đinh ninh rằng anh không hề nhìn thấy mình. Cô lủi thủi đi lấy chiếc đĩa trong im lặng, rồi nhẹ nhàng nhấc từng quả trái cây ra bằng những đầu ngón tay thon thả. Thật tốt bụng biết bao khi anh mang chúng đến; mà lại là sau chuyện ngày hôm qua nữa chứ!

“Ồ, ngon quá đi mất!” Mrs. Hale thốt lên bằng giọng yếu ớt. “Sao mà anh ấy chu đáo khi nghĩ đến ta thế nhỉ! Margaret yêu quý, con nếm thử nho này xem! Có phải anh ấy rất tốt bụng không?”

“Vâng!” Margaret đáp khẽ.

“Margaret!” Mrs. Hale nói, có chút hờn dỗi, “con chẳng bao giờ chịu vừa lòng với bất cứ việc gì Mr. Thornton làm cả. Mẹ chưa từng thấy ai thành kiến như con.”

Mr. Hale đang gọt một quả đào cho vợ; và cắt một miếng nhỏ cho chính mình, ông nói:—

“Nếu cha có bất kỳ thành kiến nào đi nữa, món quà trái cây tuyệt vời thế này cũng sẽ làm chúng tan biến hết. Cha chưa từng nếm được loại trái cây nào ngon thế này — không! ngay cả ở Hampshire — kể từ hồi còn là một đứa trẻ; mà với lũ trẻ con thì hình như thứ trái cây nào cũng ngon cả. Cha nhớ hồi nhỏ mình từng ăn quả ô môi và táo dại với tất cả sự háo hức. Con có nhớ những bụi lý chua mọc um tùm ở góc bức tường phía tây khu vườn nhà mình không, hả Margaret?”

Sao mà cô không nhớ cho được? Sao cô lại có thể quên được từng vết ố do thời tiết trên bức tường đá cổ kính; những mảng địa y màu xám và vàng vẽ lên đó như một tấm bản đồ; hay những đóa hoa mỏ sếu nhỏ xíu mọc lên từ các khe nứt? Cô đã bị chấn động bởi những biến cố trong hai ngày qua; toàn bộ cuộc sống của cô lúc bấy giờ là một thử thách sức chịu đựng; và không hiểu sao, những lời bâng quơ của người cha khi nhắc lại ký ức về những ngày tháng nắng ấm ngày xưa đã làm cô giật mình, đánh rơi cả đồ thêu xuống đất, rồi vội vã chạy thình thịch ra khỏi phòng để về căn phòng nhỏ của riêng mình. Cô vừa mới bật ra tiếng nấc nghẹn ngào đầu tiên thì đã nhận ra Dixon đang đứng lục lọi ở ngăn kéo, rõ ràng là đang tìm kiếm thứ gì đó.

“Lạy Chúa tôi, thưa cô! Sao cô lại làm tôi giật mình thế? Phu nhân không mệt hơn đấy chứ, thưa cô? Có chuyện gì xảy ra thế ạ?”

“Không, chẳng có gì đâu. Chỉ là tôi hơi ngốc nghếch chút thôi, Dixon, và muốn xin một cốc nước. Cô đang tìm gì thế? Tôi để váy muslin ở ngăn kéo đó mà.”

Dixon không nói gì, tiếp tục cúi xuống lục lọi. Mùi hương hoa oải hương sực nức tỏa ra khắp căn phòng.

Cuối cùng Dixon cũng tìm thấy thứ mình muốn; đó là gì thì Margaret không thể nhìn rõ. Dixon quay phắt lại, cất tiếng nói với cô:—

— Bây giờ tôi không thích nói ra điều mình đang tìm đâu, bởi vì cô đã phải chịu đựng quá nhiều muộn phiền rồi, và tôi biết cô sẽ lại lo lắng cho xem. Lẽ ra tôi định giấu cô cho đến tận tối, hoặc lúc nào đó tương tự thế.

“Có chuyện gì vậy? Xin cô hãy nói cho tôi biết ngay đi, Dixon.”

“Chính là cô gái trẻ mà cô hay đến thăm ấy — ý tôi là Higgins.”

“Sao cơ?”

“Thì đấy! Sáng nay cô ấy chết rồi, và em gái cô ấy đang ở dưới nhà — đến để xin một việc kỳ lạ lắm. Hình như cô gái vừa qua đời có tâm nguyện được khâm liệm bằng một thứ gì đó của cô, thế nên đứa em gái mới đến để xin — và tôi đang tìm một chiếc mũ ngủ nào không quá đẹp để có thể đem cho.”

“Ồ, để tôi tìm một cái,” Margaret nói giữa dòng nước mắt. “Tội nghiệp Bessy! Tôi chưa từng nghĩ có ngày mình lại không thể gặp lại em ấy nữa.”

“Chưa hết đâu. Con bé ở dưới nhà còn muốn tôi hỏi xem cô có muốn đến nhìn mặt em ấy lần cuối không.”

“Nhưng em ấy đã mất rồi cơ mà!” Margaret nói, mặt tái đi một chút. “Tôi chưa từng nhìn thấy người chết bao giờ. Không! Tốt nhất là tôi không nên đi.”

“Lẽ ra tôi đã chẳng hỏi cô nếu cô không bước vào đây. Tôi đã bảo con bé là cô sẽ không đi rồi.”

“Tôi xuống dưới đó nói chuyện với em ấy đây,” Margaret nói, sợ rằng thái độ gay gắt của Dixon sẽ làm tổn thương cô bé tội nghiệp. Thế là, cầm chiếc mũ trên tay, cô đi thẳng xuống nhà bếp. Khuôn mặt của Mary sưng húp vì khóc, và cô bé lại bật khóc nức nở ngay khi nhìn thấy Margaret.

“Ôi, thưa cô, nó yêu quý cô lắm, yêu quý cô lắm, nó thực sự rất yêu cô!” Và trong suốt một hồi lâu, Margaret không thể nào ganya được lời nào khác ngoài câu nói ấy. Cuối cùng, sự đồng cảm của cô cùng những lời cằn nhằn của Dixon mới moi ra được một vài sự thật. Nicholas Higgins đã ra ngoài từ sáng sớm, để Bessy ở nhà vẫn khỏe mạnh như ngày hôm trước. Nhưng chỉ trong vòng một tiếng đồng hồ, bệnh tình cô bỗng trở nặng; một người hàng xóm chạy hộc tốc đến căn phòng nơi Mary đang làm việc; họ không biết tìm cha cô ở đâu; Mary chỉ vừa mới về đến nhà vài phút trước khi chị mình qua đời.

“Cách đây một hai ngày, nó cứ nài nỉ được châm liệm bằng một món đồ nào đó của cô. Nó chẳng bao giờ chán kể về cô cả. Nó cứ hay bảo cô là người xinh đẹp nhất mà nó từng thấy trên đời này. Nó yêu cô thiết tha. Lời trăn trối cuối cùng của nó là: ‘Gửi lời thăm hỏi và kính trọng đến cô ấy; và hãy ngăn cha uống rượu nhé.’ Cô sẽ đến thăm nó chứ thưa cô. Em biết nó sẽ coi đó là một vinh hạnh lớn lắm.”

Margaret hơi chần chừ không dám đáp lời.

“Ừ, có lẽ tôi sẽ đến. Vâng, tôi sẽ đến. Tôi sẽ ghé qua trước giờ uống trà. Thế cha em đâu rồi, Mary?”

Mary lắc đầu, rồi đứng dậy cáo lui.

“Miss Hale,” Dixon nói bằng giọng trầm thấp, “cô đến nhìn cái xác tội nghiệp ấy nằm đấy để làm gì chứ? Tôi sẽ chẳng bao giờ phản đối nếu điều đó đem lại chút ích lợi gì cho con bé; và bản thân tôi cũng chẳng ngại ngùng gì nếu việc đó làm nó thỏa mãn. Mấy kẻ dưới đáy xã hội này cứ có cái quan niệm cổ hủ rằng đó là sự tôn kính đối với người đã khuất. Nào,” cô nói, quay phắt người lại, “tôi sẽ đến thăm em gái cô. Miss Hale đang bận, cô ấy không đi được, nếu không thì cô ấy đã đi rồi.”

Cô bé nhìn Margaret với ánh mắt đầy hy vọng. Sự xuất hiện của Dixon có thể coi là một cử chỉ tôn kính, nhưng nó không giống với việc chính Margaret đến, người mà trong suốt thời gian Bessy còn sống đã từng khiến cô em gái phải trải qua những ghen tỵ nho nhỏ vì sự gắn bó thân thiết giữa cô và tiểu thư.

“Không, Dixon!” Margaret quả quyết nói. “Tôi sẽ đi. Mary, em cứ đợi gặp tôi chiều nay nhé.” Và vì sợ sự yếu đuối của chính mình, cô bước đi ngay để tự tước đi bất kỳ cơ hội nào có thể làm thay đổi quyết định đã định.