NGÀY THỨ TƯ

6

Vào Chủ nhật 7 tháng 4, ngày làm việc của tôi bắt đầu lúc khoảng 10 giờ sáng tại phố Krebs. Tôi đã gọi điện thoại để báo trước với bà vợ ông gác dan rằng tôi cần gặp bà. Thế nên bà ngồi trực rất nghiêm túc, cho dù đó là một buổi sáng Chủ nhật yên tĩnh. Bà vẫy tay và cười với tôi, nhưng từ xa tôi đã phát hiện ra một chút không chắc chắn và sợ sệt trong cử chỉ của bà. Như dự tính, tôi đi thẳng vào vấn đề.

“Việc cung cấp lời khai gian dối cho cảnh sát trong phạm vi một vụ án hình sự được gọi là hành vi khai man và là một tội nặng có thể dẫn đến ngồi tù hoặc phạt nặng.”

Tôi gần như không nghi ngờ về tác dụng hiệu quả của ngón đòn. Bà Randi nhìn tôi chằm chằm, người đờ ra, mặt trắng như phấn và quai hàm co giật. Tôi bồi tiếp.

“Tuy nhiên, do chưa có biên bản lời khai chính thức nào trong trường hợp này, và đây là một tình huống khó khăn cho bà, chúng tôi có thể bỏ qua chút nhầm lẫn ban đầu, nếu bây giờ bà cung cấp cho tôi một liệt kê đầy đủ và chân thật về thời điểm những người hàng xóm về nhà vào tối hôm xảy ra án mạng…”

Bà ta bình tĩnh lại rất nhanh và lập tức nói không ngừng.

“Cảm ơn anh rất nhiều. Tôi đã rất lo lắng và hối hận cả ngày lẫn đêm vì đã không nói luôn cho anh biết sự thật. Nhưng như anh đã biết đấy, tình huống này không dễ dàng đối với tôi, vì tôi đã ghi sổ là Kristian về nhà lúc 9 giờ tối, và tôi đã thề với anh ta rằng tôi sẽ nói đúng như vậy nếu có ai đó hỏi. Nhưng làm sao chúng tôi biết người đến hỏi sẽ là cảnh sát kia chứ? Vả lại tôi cũng rất chắc chắn rằng Kristian không liên quan gì đến vụ án mạng. Thế là tôi đâm ra lúng túng không biết phải làm sao, nên tôi nghĩ tốt nhất mình cứ theo những gì đã viết và đã hứa. Việc Kristian về nhà sớm hơn một chút thật ra không ảnh hưởng đến ai trừ bản thân anh và vợ.”

Tôi lập tức chớp lấy cơ hội để tạo sức ép thêm một chút.

“Và cô Sara Sundqvist trẻ trung nữa, đương nhiên rồi.”

Bà Randi đã vượt qua cú sốc nặng nhất nên chỉ thoáng mỉm cười trước khi tiếp tục.

“Thật khó tin là ngài thanh tra đã phát hiện được nhiều đến thế. Vâng, dĩ nhiên rồi, nhưng cô Sara thật là một quý cô quyến rũ và tốt bụng. Cô ấy không liên quan gì đến vụ án mạng; tôi hoàn toàn chắc chắn như vậy.”

Bà cười tươi hơn trước khi nói tiếp, và tôi đoán rằng bà đang mơ lại những ngày yêu đương trẻ trung của chính mình.

‘Thực ra là tôi đã để ý thấy chuyện đó, trước khi tôi biết rõ mọi việc. Sara dường như bay xuống chứ không phải đi xuống cầu thang, lưng cô ấy thẳng hơn và nụ cười tươi hơn trước, thế nên bà già lỗi thời như tôi đoán rằng ắt phải có liên quan đến một người đàn ông điển trai nào đó. Tôi đoán ra vào một buổi sáng khi cô ấy đi như chạy xuống cầu thang ngay sau lúc cậu ấy vừa đi ra. Buổi sáng hôm sau, cô ấy xuống sớm hơn thường lệ, nhưng đứng đợi ở ngoài vỉa hè chờ. Và ngày hôm sau nữa, cô nàng đi trước, anh chàng tiếp bước theo sau vài phút. Tôi biết ngay có chuyện gì đó đang diễn ra. Dĩ nhiên là tôi không nói gì với họ hoặc với vợ anh Lund. Đó không phải là việc của tôi, và tôi không muốn gây rắc rối cho ai cả’.

Tôi gật đầu thông cảm.

“Cho đến lúc này, mọi việc đều rõ ràng. Ngoại trừ việc bà cố tình làm sai lệch danh sách và nói dối cảnh sát. Nhưng có lẽ đó không phải là ý của riêng bà?”

Bà vợ ông gác dan lắc đầu một cách quả quyết.

“Không, không, bản thân tôi không bao giờ nghĩ ra những điều đó được đâu. Chính là Kristian đã xuống tìm tôi vào đầu tuần sau đó. Thật là cảm động; anh ấy đã rất cởi mở khi nói với tôi là mình đang yêu say đắm Sara và đã bắt đầu mối quan hệ với cô. Anh ấy nói mình đang rất khó xử và phải cân nhắc thật kỹ xem nên làm gì. Trong khi chờ đợi, Kristian đề nghị tôi đừng nói gì với vợ anh ta hoặc bất kỳ ai về những gì tôi có thể nhìn thấy hoặc nghe được. Tôi hứa sẽ không làm thế. Nhưng sau đó, anh ta đề nghị tôi nói dối nếu ai đó hỏi thẳng liệu tôi có thấy điều gì đó khả nghi, cũng như ghi vào sổ thời điểm anh ta về nhà muộn hơn một giờ vào những ngày anh ta gọi điện và thông báo với vợ là mình sẽ về trễ. Tôi như từ trên cao rơi xuống đất. Không ngồi lê đôi mách chuyện người khác là một lẽ, nhưng tôi chưa từng muốn nói dối…”

Có một khoảng im lặng ngắn giữa hai chúng tôi.

“Thế rồi…” tôi ướm lời.

Bà gật đầu.

“Thế rồi anh ta rút cái hóp ra và nói rằng dĩ nhiên tôi xứng đáng với một phần thưởng nho nhỏ cho sự giúp đỡ này. Kristian cho rằng mỗi tháng 100 kron là phù hợp, và đưa trước 200 kron, vì cũng gần đến Giáng sinh rồi. Anh ta rút ra bốn tờ 50 kron.”

Bà Randi ngồi thừ ra; không nói gì nữa. Hai dòng nước mắt từ từ lăn xuống gò má nhăn nheo của bà. Sau đó bà đứng dậy một cách nặng nhọc và ra dấu bảo tôi chờ một phút. ‘Tôi có vài tấm hình muốn cho anh xem’ bà ấy nói khẽ; sau đó rời đi.

Vài phút sau, bà quay lại với hai khung hình trong tay. Cái đầu là một tấm hình đen trắng đã ngả vàng chụp lễ thành hôn của một đôi vợ chồng trẻ tươi cười. Người đàn ông cao lớn và tóc màu sẫm, người phụ nữ thấp hơn một cái đầu và tròn trịa hơn.

“Đó là vào mùa xuân 1928,” bà nói khẽ. Như thể rằng chỉ chừng đó là giải thích được tất cả.

“Đảng Lao động chỉ vừa thành lập chính phủ đầu tiên, và tương lai có vẻ xán lạn. Rất nhiều người hỏi tôi lúc đó và nhiều năm tiếp theo, rằng làm sao tôi tìm được một người đàn ông tốt như Anton. Và hồi đó ông ấy đẹp trai, chăm chỉ và uy tín trong mọi việc mình làm. Mọi thứ đều màu hồng trong hai mươi năm tiếp theo. Chồng tôi có công việc, đám trẻ thoát được bệnh lao và cứ thế lớn lên. Chúng tôi không bao giờ phàn nàn, dẫu có làm việc cả ngày đi nữa…”

“Và rồi…” tôi lại nói, vẫn không rõ việc này rồi sẽ dẫn đến đâu.

“Và rồi chiến tranh xảy ra, Anton tham gia lực lượng Kháng chiến. Ông ấy có hỏi ý kiến tôi trước, nhưng tôi không thể nói không khi đó là điều ông ấy muốn và tương lai đất nước đang lâm nguy. Từ lúc đó tôi đã tự hỏi mình hàng ngàn lần liệu cuộc đời của chúng tôi sẽ như thế nào nếu tôi quả quyết hơn và nói không. Quả thực, cuộc đời của ông ấy đã bị chiến tranh xé nát dù lúc ấy chúng tôi đã không nhận ra. Anton của tôi là một trong số những người sống sót sau chiến tranh nhưng không thể sống cùng với ký ức đó khi hòa bình lập lại. Ông ấy bắt đầu gặp ác mộng và khó ngủ, dẫn đến việc hút nhiều thuốc lá hơn và uống rượu ngày càng như hũ chìm. Tôi đã nói với anh là ông ấy vắng nhà và anh đã không hỏi gì thêm. Kỳ thực ông ấy đang ở bệnh viện, và sẽ chỉ về khi đã nằm trong quan tài. Bao năm qua, không biết bao nhiêu lần tôi đã nói với ông ấy rằng với chừng ấy lượng rượu và thuốc lá thì hoặc lá phổi hoặc lá gan sẽ cướp ông ấy khỏi mẹ con tôi trước khi ông qua tuổi sáu mươi. Năm nay ông ấy đã sáu mươi hai, nhưng mọi chuyện sẽ chỉ còn kéo dài vài tuần nữa thôi, vì lá gan và lá phổi của ông ấy đã bị hủy hoại. Nếu anh cần nói chuyện với ông ấy, anh không nên chờ quá lâu.”

Bà nhìn xuống một lúc rồi nhanh chóng nói tiếp.

“Tôi biết anh đang nghĩ gì: tại sao tôi vẫn ngồi đây khi chồng tôi đang nằm viện? Ờ thì, một phần vì tôi chưa bao giờ thích bệnh viện. Nhưng lí do chính là tôi không chịu nổi khi nhìn thấy ông ấy. Anton chỉ còn là cái bóng của ngày xưa, cuộc đời ông ấy chỉ còn lại sự đau đớn. Tôi luôn đi ngay mỗi khi người ta gọi và nói ông ấy muốn gặp tôi, một điều không thường xuyên lắm, nhưng cũng không làm chúng tôi dễ chấp nhận hơn khi nó xảy ra. Một trong hai chúng tôi phải tiếp tục sống, vì lũ trẻ và vì những người ở đây. Đó là lí do tại sao tôi thà ngồi ở đây với tấm hình cũ này. Tôi chỉ muốn nhớ về ông Anton của ngày xưa, chứ không phải như người ông ấy đã trở thành.”

Giờ thì hai hàng nước mắt đang chảy ròng ròng trên gò má bà, và tôi không biết phải làm gì để ngăn chúng lại. Sau khi im lặng vài phút, tôi ngập ngừng trỏ vào tấm hình còn lại. Đó là một tấm mới hơn, chụp một người phụ nữ lớn tuổi dễ nhận ra bên bốn đứa trẻ ăn mặc đẹp đẽ tươi cười ngồi trên sàn, trước cây thông Giáng sinh và một chồng quà.

“Cuộc đời của Anton đã vỡ vụn sau chiến tranh, cũng như tôi và gia đình của chúng tôi. Trong những năm sau này tình hình còn khó khăn hơn. Ông ấy vất vả làm việc, nhưng mỗi đồng kron kiếm được đều tiêu sạch vào thuốc và rượu. Giáng sinh và Năm mới luôn là dịp trọng đại trong năm do con cháu chúng tôi tề tựu về đây, và để tránh cho chúng nó lo lắng, ông ấy cố gắng sống điều độ trong vài ngày. Nhưng mùa thu vừa rồi, tôi thực sự khánh kiệt. Chúng tôi nợ tiền và tôi không còn bạn bè nào có thể vay mượn được. Tôi thật sự cần 80 kron để trả những món nợ cấp bách nhất trước Giáng sinh và cần hơn 100 kron nữa để mua thức ăn và quà cho Giáng sinh. Tôi thậm chí không biết làm sao xoay nổi 50 kron. Tôi chẳng còn thứ gì giá trị để cầm cố. Và rồi, như một phép màu, Kristian đứng đây và đưa tôi bốn tờ 50 kron. Thế là tôi đành nuốt lòng tự trọng vào trong và chấp nhận khoản tiền đó. Cảm giác thật kinh khủng khi đánh đổi những lời nói dối của mình cho lễ Giáng sinh, và đã hơn một lần tôi đi ngủ với hai hàng nước mắt. Nhưng rồi lũ trẻ đã có thể ăn mừng ‘Giáng sinh cuối cùng của Anton’ với ông ấy, cùng thức ăn ngon và những món quà to chưa từng thấy. Và tôi an ủi bản thân với suy nghĩ rằng người ta chấp nhận những khoản tiền bịt miệng vì những lí do còn tồi tệ hơn thế nhiều.”

Tôi nhìn vào bức ảnh của bà vợ ông gác dan với đàn cháu của bà và nhận ra rằng quả thực có nhiều người khác từng chấp nhận những đồng tiền dơ bẩn vì những lí do khuất tất hơn nhiều. Vậy nên tôi nói với bà sự thật - rằng cá nhân tôi dễ dàng thông cảm việc này, và chúng tôi có thể bỏ qua những hệ lụy pháp lý, xem như nó chỉ đơn giản là một việc hoàn thiện lời khai miệng. Và với điều kiện là từ giờ trở đi chúng tôi phải được nghe sự thật và không gì khác ngoài sự thật. Bà ta nom nhẹ nhõm thấy rõ, bà đặt tay lên ngực và hứa sẽ làm thế.

“Tôi mới biết việc chồng bà tham gia tích cực trong phong trào Kháng chiến. Theo bà biết thì thời đó ông ấy có liên lạc với ông Harald olesen hay không?”

Bà Randi tươi tỉnh hẳn khi nhớ về những ngày xưa và mỉm cười tự hào trước khi nói tiếp.

“Dĩ nhiên tôi biết. Chính ông Harald Olesen đã kêu gọi chồng tôi tham gia. Tôi vẫn còn nhớ họ bắt tay nhau, ngay tại bàn bếp đằng kia. Bản thân tôi cũng giúp đỡ ít nhiều sau đó. Chúng tôi đã vài lần giấu người tị nạn trong hầm, cho đến khi Olesen tìm được đường đưa họ vượt biên giới sang Thuỵ Điển. Anton chỉ là một trong số những người tham gia giúp đỡ thời đó. Ông Harald Olesen di chuyển liên tục và xoay xở dựng nên một mạng lưới rộng lớn từ đây đến biên giới. Tôi thường vẫn nghĩ ông ta phải là một người đàn ông mạnh mẽ khác thường để không những có thể đảm đương mọi trách nhiệm trong suốt chiến tranh mà còn sống được với những ký ức về tất cả những gì mình đã trải qua.”

Tôi nhận ra chúng tôi hiện đang đề cập đến một việc thú vị - một việc gì đó có thể đưa đến động cơ của kẻ sát nhân.

“Với cái cách mà mọi việc thay đổi sau đó, có bao giờ bà hoặc ông Anton từng thể hiện sự thất vọng với ông Olesen?”

Bà Randi lắc đầu quầy quậy.

“Chúng tôi chưa từng mong điều gì xấu xảy ra với ông ấy. Sao chúng tôi có thể làm thế được chứ? Đó là thời chiến và nào ai biết được những gì sẽ xảy đến cho Anton sau này? Chúng tôi tự hào sống chung trong cùng một tòa nhà với ông Harald Olesen, dù chúng tôi ở dưới tầng hầm, cách ông ấy ba mặt sàn. Ngay cả trong mấy năm vừa rồi, ông Anton cũng luôn hút thuốc và uống rượu ít đi mỗi khi trò chuyện với vị anh hùng của mình. Ông Olesen chưa bao giờ thật sự hiểu được Anton đã chật vật như thế nào, nhưng ông ấy biết cuộc sống dưới tầng hầm rất là khó khăn. Và ông ấy tặng chúng tôi những món quà ngày càng tuyệt vời hơn, vào dịp sinh nhật hoặc Giáng sinh hàng năm. Ông Harald Olesen là một người đàn ông tốt, luôn luôn như vậy. Tôi không thể nói điều gì chống lại ông ta và càng không hiểu được kẻ nào muốn sát hại ông ấy. Tôi không thể nghĩ ra ai đó trong thời chiến tranh có thể liên quan đến vụ án mạng, nhưng có lẽ chồng tôi biết nhiều hơn tôi.”

Tôi gật đầu. Ông gác dan Anton Hansen hiện đang nằm viện là người tôi cần gặp càng sớm càng tốt. Tôi chỉ còn một câu quyết định để hỏi bà vợ.

“Vậy còn vợ của Kristian Lund? Bà không bao giờ nghĩ cho chị ta hay sao?”

“Dĩ nhiên tôi có nghĩ cho cô ấy và đứa trẻ, và tôi vẫn biết việc anh chồng đang làm là một sự phản bội khủng khiếp đối với họ. Nhưng Kristian là một người đàn ông tốt, một người tự lực cánh sinh. Anh ta làm việc cả ngày và hẳn nhiên cảm thấy khó khăn trong việc đáp ứng sự kỳ vọng của bố mẹ vợ. Trong lần duy nhất họ đến đây, họ đã nhìn tôi và tòa nhà với vẻ ghê tởm. Và Kristian chăm sóc bà mẹ bệnh tật của mình rất tử tế - lần cuối bà ở đây, anh ta gần như bế bà ấy vào. Anh ta chưa từng có bố, anh thấy đó, nên cuộc sống của anh ta không dễ dàng chút nào. Cô vợ nhà Lund về bản chất không phải là người xấu tính, cô ấy rất dịu dàng với thằng con trai, nhưng cô ấy chưa từng bị từ chối bất kỳ điều gì mình muốn trong cuộc sống, và không hề biết cuộc sống sẽ thế nào khi ở cùng một người chồng nghiện rượu hoặc lớn lên mà không có cha. Đối với tôi, Kristian đã rất sai lầm khi kết duyên cùng cô ấy mặc dù không muốn. Tôi đã từng nhiều lần nghĩ rằng anh ấy rõ ràng phù hợp với cô sinh viên Thụy Điển chăm chỉ kia hơn là cô búp bê mà anh ấy cưới làm vợ, người chẳng bao giờ gặp rắc rối gì.”

Tôi tự nhủ rằng cuộc chiến giai cấp vẫn còn tồn tại và nhức nhối, ít nhất trong căn hộ tầng hầm ở Torshov này. Và càng biết nhiều về những người trong tòa nhà, tôi càng nhận ra sự gắn bó giữa họ không nhiều như người ta vẫn nghĩ. Bà Randi và người chồng ‘vắng mặt’ giữ vai trò cao hơn so với những gì tôi đã kết luận sơ bộ.

Bà Randi cười buồn khi nghe tôi bảo rằng do thủ tục, tôi phải xem qua sao kê ngân hàng của mọi người, trong đó có của bà. Bà nặng nề đứng dậy và rút ra từ ngăn kéo một quyển sổ tiết kiệm bưu điện màu đỏ đã sờn, rồi đưa cho tôi.

“Không có gì nhiều để khoe khoang đối với một khoản tiền tiết kiệm cả đời, nhưng nó đã nhiều hơn lúc Anton vẫn còn ở nhà,” bà nói với nụ cười mệt mỏi và gắng gượng.

Tôi phải đồng ý với bà sau khi kiểm tra nhanh. Theo quyển sổ tiết kiệm bưu điện này, bà Randi Hansen ở tầng hầm có 48 kron trong tài khoản, thực sự không có gì nhiều để phổng mũi tự hào cho cả cuộc đời làm lụng. Dù sao bà cũng xoay xở để tiết kiệm từng chút một mỗi khi có thể trong vài tháng qua. Năm tháng trước, số dư tài khoản chỉ có 4 kron. Cho dù 250.000 kron từ tài khoản của ông Harald Olesen trong năm ngoái đã bốc hơi đi đâu chăng nữa, chắc chắn nó không ẩn nấp trong tài khoản tiết kiệm này.

Tôi định lên gặp vợ chồng Lund và tiếp đó là cô Sara Sundqvist để hỏi vài câu, nhưng bà Randi cho biết Kristian Lund đã lái xe đi làm vào lúc 9 giờ, sau khi đã gọi cô thư ký và yêu cầu cô ta đến gặp mình ở đó, dù là ngày Chủ nhật. Trên đường đi ra, anh ta đã nói rằng mình đang bị trễ hạn kiểm kê hàng hóa và cần được yên thân để suy nghĩ. Sau khi cân nhắc nhanh, tôi quyết định rằng Kristian Lund là người cần gặp kế tiếp. Thế nên tôi yêu cầu bà Randi gọi cho anh ta ở chỗ làm. Tôi nói ngắn gọn rằng tôi cần nói chuyện với anh ta ngay khi có thể và có lẽ sẽ dễ dàng hơn nếu tôi đến gặp anh ta tại cửa hàng thể thao. Đầu dây bên kia im lặng một lúc trước khi anh ta hiểu ra và đồng ý. Tôi nói sẽ đến trong vòng mười lăm phút nữa, anh ta đảm bảo rằng thư ký của mình sẽ trông chừng và mở cửa cho tôi.