NGÀY THỨ NHẤT

6

Ngày 4 tháng 4 năm 1968 rơi vào thứ Năm trước lễ Phục sinh. Vào buổi trưa, tôi đánh dấu kỷ niệm ba tháng không-có-gì-đáng-kể ngày chuyển đến văn phòng mới rộng rãi hơn ở đồn cảnh sát tại số 19 phố Moller, bằng việc một mình ăn bánh ngọt. Ngày tháng thật dễ nhớ do vào buổi tối hôm đó, nhà hoạt động dân quyền Martin Luther King bị bắn chết tại một ban công khách sạn ở Memphis bang Tennessee, làm dấy lên làn sóng đấu tranh chống phân biệt chủng tộc trên toàn nước Mỹ.

Gần như cùng khoảng thời gian đó, một vụ án mạng xảy ra ở một căn hộ tại Torshov, thuộc khu đông Oslo, tuy ít quan trọng đối với sử sách, nhưng lại ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống của tôi và những người liên quan. Thứ Năm ngày 4 tháng 4 năm 1968 là một trong những ngày mà điện thoại nhà tôi tại Hegdehaugen đổ chuông vào giờ khuya khoắt, và một giọng nóng vội hỏi ngay liệu có phải anh ấy đang nói chuyện với ‘Thanh tra Cảnh sát Kolbjorn Kristiansen’. Đồng hồ sắp điểm 11 giờ đêm khi cảnh sát viên Asbjorn Eriksen hổn hển gọi cho tôi để thông báo về một người đàn ông lớn tuổi đã bị bắn chết trong chính căn hộ của mình ở số 25 phố Krebs. Tình huống ‘rất không bình thường’, theo như lời tường thuật đầy bối rối của Eriksen. Luôn đánh giá Eriksen là một cảnh sát điềm tĩnh và không khoa trương, tôi cảm thấy một sự kích động dâng lên trong lòng mình ngay cả trước khi anh ấy đề cập đến tên nạn nhân. Chỉ vài giây sau khi anh ấy nói ‘Đó là Harald Olesen’, tôi đã phóng ra cửa, và trong bóng đêm mịt mùng, lao nhanh về phía xe hơi của mình.

Vào năm 1968, Harald Olesen không phải kiểu nhân vật mà ngày nay người ta vẫn gọi là ‘Ngôi sao hạng A’. Tên của ông đã từ lâu không còn được báo chí Na Uy đề cập đến. Nhưng đối với những người trải qua tuổi trẻ trong chiến tranh, hình ảnh gương mặt tựa-diều-hâu cùng với thân hình gầy gò của ông vẫn luôn là điển hình của một anh hùng. Harald Olesen từng là chính trị gia nổi tiếng của Đảng Lao động trong những năm 1930. Tuy nhiên, chỉ đến khi gần năm mươi tuổi, ông ấy mới trở thành một cái tên mà nhà nhà nhắc đến như một trong những anh hùng huyền thoại của thời Kháng chiến. Bản thân ông Olesen vô cùng kiệm lời đối với những trải nghiệm của mình trong chiến tranh, nhưng điều đó không hề làm giảm bớt những giai thoại về sự quả cảm của ông khi lãnh đạo nhóm Kháng chiến tại quê nhà. Sau chiến tranh, ông từng là một thành viên nội các và tham gia Hội đồng Bang trong vòng bốn năm. Sau đó, một vài vị trí cấp cao trong chính phủ giúp cho ông tiếp tục là một gương mặt quen thuộc cho đến lúc nghỉ hưu năm 1965, khi tròn bảy mươi tuổi. Giờ đây, ba năm sau, người anh hùng của thời Kháng chiến và cựu thành viên nội các bị bắn chết ngay trong phòng khách nhà mình.

Khi lái xe về nhà vào khoảng 1 giờ sáng, sau vài giờ đồng hồ xem xét hiện trường và lấy lời khai của nhân chứng, tôi phải miễn cưỡng thừa nhận kết luận của Eriksen vẫn đúng. Chúng tôi có thi thể, có hiện trường gây án và một vụ giết người không thể bàn cãi, nhưng chẳng những chúng tôi hoàn toàn không có động cơ, vũ khí hay một nghi phạm nào, mà chúng tôi còn không biết bằng cách nào hung thủ có thể biến mất khỏi căn hộ của nạn nhân sau khi bắn phát súng chết người.

5

Thảm kịch diễn ra vào thứ Năm ngày 4 tháng 4 năm 1968 ở số 25 phố Krebs bắt đầu bằng một tiếng nổ vang lúc 10 giờ 15 phút tối. Phát súng trong căn hộ ở mé bên phải tầng hai đã vọng xuống tận tầng trệt. Người hàng xóm gần nhất của ông Olesen ở căn hộ 3B đúng lúc đó đang nói chuyện vui vẻ với một người khác tại tầng trệt trước khi lên cầu thang. Khi nghe tiếng súng vang lên từ căn hộ của ông Olesen, họ lập tức chạy lên lầu. Cửa vào căn hộ 3A khóa trái và không nghe được âm thanh nào từ bên trong. Vài phút sau, một người đàn ông từ căn hộ ở tầng một chạy lên, sau khi đã để lại vợ và cậu con trai bé bỏng an toàn trong căn hộ của mình. Tiếp đó, bà vợ của ông gác dan hổn hển leo cầu thang lên đến nơi. Một trong những cư dân ở tầng trệt phải ngồi xe lăn, do đó người này lên bằng thang máy sau vài phút. Người cuối cùng trong tám người lớn sống trong tòa nhà, một cô gái Thụy Điển trẻ tuổi, vẫn chốt cửa cố thủ trong căn hộ của mình ở tầng một, cho đến khi cảnh sát bấm chuông cửa nửa giờ sau đó.

Trong thời gian này, những người hàng xóm ở ngoài hành lang chỉ có thể mở được cửa căn hộ của ông Harald Olesen một khi bà vợ ông gác dan mang chìa khóa lên. Sau khi thảo luận, họ quyết định không bước qua ngưỡng cửa cho đến khi cảnh sát viên Eriksen đến hiện trường một giờ sau đó. Nghi vấn về những phát đạn bắn ra từ trong căn hộ của họ nhanh chóng được chứng minh là vô căn cứ. Không có dấu hiệu của vũ khí hay bất kỳ sự sống nào trong căn hộ. Ông Harald Olesen nằm giữa sàn phòng khách với một vết đạn bên ngực trái. Viên đạn đã xuyên thẳng qua ông và găm vào tường. Ngoài ra, về mọi mặt căn hộ vẫn không có gì thay đổi, theo những gì bà vợ ông gác dan có thể nhớ lại, so với lần cuối cùng bà ở đó - không có dấu hiệu nào của kẻ giết người hay hung khí.

Phát hiện không có khẩu súng tại hiện trường dĩ nhiên bác bỏ mọi giả thiết tự sát. Tuy nhiên, không có bằng chứng nào cho thấy có người khác từng hiện diện trong căn hộ, hoặc bất kỳ manh mối nào về cách tẩu thoát của kẻ sát nhân. Harald Olesen sống trong một căn hộ bình thường với hai phòng ngủ, một phòng tắm và nhà bếp, nhưng không có ban công. Ít có khả năng đối tượng thoát qua cửa sổ do khoảng cách mười mét so với vỉa hè. Những giả thiết cho rằng dây thừng hoặc dụng cụ leo núi đã được sử dụng để tẩu thoát đều không đứng vững do các cửa sổ được đóng từ bên trong.

Nói cách khác, cửa ra vào căn hộ vẫn là lựa chọn khả dĩ duy nhất. Nếu kẻ sát nhân đã xoay xở để đột nhập thành công, gã hoặc ả rõ ràng có thể đi ra bằng cùng cách đó. Cửa lắp khóa bấm và xích an toàn không được cài. Do đó, câu hỏi khẩn thiết nhất là làm cách nào kẻ sát nhân có thể xoay xở để rời căn hộ trong vài giây ngắn ngủi giữa thời điểm nghe thấy tiếng súng và lúc những người hàng xóm đến được hiện trường? Câu hỏi thứ hai, làm thế quái nào mà kẻ sát nhân rời khỏi tòa nhà được? Tầng hai là tầng trên cùng, và cách duy nhất để đi xuống là sử dụng thang bộ hoặc thang máy. Nếu đã dùng thang bộ, gã hoặc ả sẽ bị bắt gặp bởi những người hàng xóm khác đang leo lên. Hai người hàng xóm đầu tiên lên đến hiện trường trở thành bằng chứng ngoại phạm của nhau. Mọi nghi ngờ về sự thông đồng giữa họ đều vô căn cứ do họ không có hung khí và không có đủ thời gian trước khi những người khác xuất hiện. Tất cả đều nhất trí cho rằng thang máy vẫn đứng yên ở tầng trệt ngay trước và sau tiếng súng. Thang máy vẫn trống khi bà vợ ông gác dan vội vã đi lướt qua và khi người ngồi xe lăn bấm mở cửa sau đó vài phút. Hơn nữa, thật khó mà hình dung được ai đó có thể thành công trong việc sử dụng thang máy để lẩn tránh những người hàng xóm đang chạy lên, sau đó xoay xở để vượt qua bà vợ ông gác dan trên lối vào.

Kể từ 11 giờ 30 phút tối, cảnh sát đã lục soát các căn hộ và cả tòa nhà từ trên xuống dưới mà không tìm thấy vũ khí hoặc bất cứ thứ gì khác có thể giúp làm sáng tỏ vụ án mạng. Bà vợ ông gác dan đã được trả tiền công cho bốn giờ vệ sinh căn hộ của nạn nhân vào cuối tuần trước và bà đã làm hết mình trong khoảng thời gian đó. Ngoại trừ các dấu vân tay của bà, những dấu vân tay duy nhất tìm được trong căn hộ là của ông Harald Olesen.

Trong lúc đó, tôi cân nhắc khả năng kẻ sát nhân có thể không ở trong căn hộ và đã nổ súng từ một nơi khác. Tuy nhiên giả thiết này không đứng vững do khi phát súng được bắn ra, dường như ông Harald Olesen đã ngồi hoặc đứng trước một bức tường đá vững chắc và không có cửa sổ. Nếu chi tiết này chưa đủ để làm khó việc điều tra thì thêm vào đó, các cửa sổ trong phòng vẫn còn nguyên vẹn.

Như vậy, ngoài việc có một người đàn ông chết với một vết thương trên ngực do bị bắn và viên đạn găm vào bức tường phía sau ông ta thì không có dấu hiệu nào khác của tấn thảm kịch trong căn hộ. Harald Olesen nằm trên sàn phòng khách cạnh bàn nước được dọn sẵn cho hai người. Ông đã uống một tách và để lại dấu vân tay trên đó, trong khi tách bên phía đối diện chưa được đụng đến. Dường như Harald Olesen đã chờ dùng cà phê và bánh ngọt với một ai đó nhưng không có dấu hiệu gì cho biết ai đã đến thăm ông ấy, hoặc liệu rằng vị khách mời đó có phải là hung thủ hay không.

Phần còn lại của món thịt viên vẫn còn trên bếp, bên cạnh bồn rửa. Có sữa, bánh mì và phô mai trong tủ lạnh cho bữa sáng hôm sau. Đài radio trên bàn bếp vẫn cắm điện. Một đĩa hát của dàn nhạc Vienna Philharmonic nằm sẵn sàng trên mâm quay. Rõ ràng cái chết đã đến bất ngờ trong căn hộ 3A số 25 phố Krebs.

Đến 1 giờ sáng ngày 5 tháng 4 năm 1968, nhận thấy không còn có thể thu thập được gì thêm từ hiện trường vụ án mạng, tôi để lại một cảnh sát gác ở tầng hai và một người khác trên phố bên ngoài tòa nhà. Tôi cũng yêu cầu bác sĩ pháp y gửi báo cáo cho mình sớm nhất có thể, đồng thời yêu cầu cung cấp bản sao các hồ sơ hộ tịch và lý lịch tư pháp của mọi cư dân ở tòa nhà 25 phố Krebs. Sau đó tôi để mọi người đi ngủ, nhưng yêu cầu họ ở nhà buổi sáng hôm sau để sẵn sàng cho việc thẩm vấn.

Vào đêm xảy ra án mạng, tôi đã thấy rõ rằng kẻ sát nhân rất có khả năng là một trong số những hàng xóm của người đã chết. Không dấu hiệu nào cho thấy có một ai khác từng ở trong tòa nhà đêm hôm đó. May mắn làm sao, tôi hoàn toàn không ý thức được mức độ khó khăn của việc tìm ra hung thủ ở trong căn hộ nào.